cf. Խորհրդարան.
Ուրա՛խ լեր անհարսնացեալ առագաստ, ուրա՛խ լեր աստուածային խորհրդանոց. (Գանձ.։)
Եւ ընծայարան ի տաճարի առ երի սեղանոյ. խորշ. պահարան՝ իբր պատուհան.
Խորհրդանոցքն յաջմէ եւ յահեկէ։ Նախ ի խորհրդանոցն հանգուցանեն զխորհուրդն. վասն զի նախ ի ծածուկ եկն առ մեզ քրիստոս, եւ յորովայնի կուսին հանգեաւ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բացաւ առաջի նորա խորհրդանոց, եւ սկիհն էր աղտեղեալ. (Միխ. աս.։)
Ի յիմաստիցս խորհրդանոց ջահեցի։ Իւր զգայութեամբն, եւ խորհրդանոցաւ կոր կամացն մեքենայից. (Նար. ՟Ձ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
secret, discreet, prudent.
Աստէն խորհրդապահ ասին բանին աստուծոյ (մարդիկ). (Համամ առակ.։)
prime adviser or counsellor.
Որպէս գրէ խորհրդապետն այսոցիկ պօղոս։ Խորհրդապետն պօղոս ասէ. (Խոր. վրդվռ. Տօնակ.։)
Էին անեղին անճառ խորհրդոց խորհրդապետք. (Շ. տաղ մարգ.։)
mysteries;
orgies, drunken revelry, feasts of Bacchus, bacchanals, drinking-bout.
Ոչ արժանի համարեալ զայդոսիկ որ յայսպիսի քաղաքավարութիւն գրեցին զինքեանս, խորհրդատօնս առնել. յն. ὁργιάζω. (Փիլ. բագն.։)
house of Parliament, hall of Assembly, chamber of deputies;
place of administration of the sacramants;
offering-place;
mind, intellect.
Ի խորհրդարան առնել ըստ իմիքսահմանեալ ժամանակի, առաջի դնել միմեանց. (Բրս. հց.։)
Ո՛վ աստուածազարդ խորան, մարգարէից խորհրդարան, առաքելոց հանդիսարան. (Ոսկիփոր.։)
mysterious, mystical, arcane;
figurative, emblematic, symbolical;
hieroglyphical;
— նշան՝ պատկեր, emblem.
Եօթն թիւս խորհրդաւոր է առ ամենայն ինչ քննողաց. (Լմբ. սղ.։)
piece of soiled linen.
ամենեյն արդարութիւն իբրեւ զխոձունձ տեռատեսին համարեալ է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
excessive heat;
hot dry or parching wind, simoon;
drought, dryness, aridity;
— ժանտ, pestilential blast.
Առցէ զնա խորշակ։ Հողմոյ խորշակի։ Հողմ խորշակի ցամաքեցոյց զշառաւիղս նորա։ Եփրեմ այս չար զհետ եղեւ խորշակի։ Ածցէ ի վերայ նորա տէր հողս խորշակի յանապատէ, եւ ցամաքեցուսցէ զերակս նորա։ Յորժամ հարաւ շնչեալ, ասէք թէ խորշակ լինի։ Ծագեաց արեւ հանդերձ խորշակաւ, եւ ցամաքեցոյց զխոտն։ Հարցէ զքեզ տէր խորշակաւ։ Հարի զձեզ խորշակաւ.եւ այլն։
Սառնամանիք ձմերանոյ, եւ խորշակք ամարայնոյ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Զի թէ ոչ քրանեսցի մշակն ի տապ խորշակի ջերմոյն արեգակնակէզ լինելով՝ ոչ ըմբռնէ զարդիւնս. (Ագաթ.։)
Տապ խորշակի. յն. մի բառ κατάκαυμα adustio.
sun-stroke.
ἁνεμοφθορία venti correptio. Խորշակահար առնելն, եւ լինելն. խորշակ.
cf. Խորշաքաղ՞՞՞առնեմ.
to cause to avoid or shun.
στέλλω, ὐποστέλλω contraho, reprimo, inhibeo, compesco. Տալ խորշիլ իբրու ի խորշ ամփոփելով. ի բաց քեցել, հեռացուցանել. խրտուցանել. հեռացնել, խրտեցնել, ետ քաշել.
Երկիւղն ծառայական է, ոչ մերձեցուցանէ զմեզ յաստուած, այլ խորշեցուցանէ։ Որք յայս սրբութեան սեղանոյս երկրպագութենէ զձեզ խորշեցուցանել փութան։ Որ ի մեղացն զմեզ խորշեցուցանէ։ Երկիւղն խորշեցուցանէր ի սիրելւոյն սքանչելապէս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. համբ.։)
to feel an aversion to, to loathe, to turn from with disgust, to avoid, to shun, to eschew, to flee;
to be shy, to beware, to show or pay regard to;
to ho respectful;
— յումեքէ, to take a dislike to, to avoid of.
στέλλομαι, ὐποστέλλω, -ομαι subduco me, vito, caveo ἑκκλίνω declino εἵκω cedo παραλάττομαι fugio եւ այլն. Որպէս թէ ի խորշ մի ամփոփիլ. Ի բաց մեկնիլ. խրտչել. գարշիլ. խուսափել. թիկունս դարձուցանել. հեռանալ. օտարանալ. անձնապահ լինել. զգուշանալ. խղճել. թանգուզել. երկնչել. ետ քաշուիլ.
Խորշեցաւ մերժեցաւ հեռացաւ, եւ այլ ոչ կամէր տեսանել զերեսս նորա։ Խորշէին գարշէին, եւ զնոսա պիղծ համարէին։ Զահի հարաւ ամենայն ժողովուրդն, խորշեցաւ եկաց ի հեռաստանէ։ Ոչ խորշեսցի ի քէն։ Խորշէր զօրն մտանե ի քաղաքն, որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Երկիւղիւ տեառն խորշի ամենայն ոք ի չարէ։ Յայնց խորշեցաւ սատակիչն։ Խորշեա՛ ի նոցանէ, եւ խորշեա՛ անտի։ Ոչ խորշեցայ ի պատմելոյ ձեզ զամենայն կամս աստուծոյ։ Խորշել ձեզ յամենայն եղբօրէ որ ստահակսն գնայցեն.եւ այլն։
ԽՈՐՇԻՄ. αἱσχύνομαι, ἑνθρέπομαι pudefio στέλλομαι revereor եւ այլն. Ամաչել. պատկառիլ. ակն ածել. ակն առնուլ.
Ես ետու նմա երկիւղ երկնչել յինէն, եւ յերեսաց անուան իմոյ խորշել։ Մի՛ խորշեսցուք ի խբազմաժամանակեայ ալեաց ծերոյն։ Ոչ առնու ակն ամենեցունց տէրն, եւ ոչ խորշի ի մեծութենէ։ Մի՛ խորշիցիս յերեսաց մարդոյ (ի դատաստանի)։ Ակն՝ որ տեսանէր, խորշէր յինէն.եւ այլն։
Յերեսաց իմոց ոչ պատկառեցէք, եւի պատուիրանաց իմոց ոչ խորշեցարուք. (Մանդ. ՟Գ։)
Առանց խորշելոյ զգալուստ տեառն քարոզէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
thunder, noise, uproar, rumour.
βρόμος fremitus, fragor. Սաստիկ խորշիւն, կամ խօշիւն. շառաչիւն.
Պատառեալ զշարունակ ծալմունս ամպոյն, խորշիւն եւ թնդիւն առնելով, եւ որոտումն ասեմք այսմիկ. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Խրշմերես.
Խորշոմեալ երեսօք. երեսը կռընճմտած.
Ի մին ժամու պառաւն խորշոմերես (յեզաբէլ) մատուցեալ սեւացուցանէր զմացառս աչացն առ բբոքն. (Եփր. թագ.։)
to grow wrinkled, to shrink, to shrivel up;
— հանդերձից, to fold, to plait, to crease.
φθάρομαι corrumpor κοιλοίνομαι excavor. եւ ըստ հյ. ῤυτιδόω rugo. Խորշ խորշ լինել. կնճռիլ. թարշամիլ, ապականիլ. կռնճմտիլ, թոշնիլ, թորմիլ, աւրիլ.
Զմտաւ ած խորշոմեալ (կամ խորշեալ) զայտսն, եւ զամենայն ծաղիկն զայն թառամեալ. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
aversion, repugnance, dislike, reluctance;
reserve, caution;
regard, respect.
ὐποστολή contractio αἱδώς verecundia εὑλάβεια, θεραπεία reverentia, cautio, officium, cultus. Խորշիլն. յետս կասումն. զգուշութիւն. եւ Պտտկառանք. ակնածութիւն, յարգանք.
Պարկեշտութիւն, պատկառումն, խորշումն։ Զանգիտութիւնն ունի ընդ ինքեամբ եւ խորշումն եւ անվիճաբանութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Այսու տարբերի խորշումն յամօթոյ. քանզի ոմն ամաչեաց յորոց ինչ գործեաց. իսկ ոմն խորշեալ երկնչի, զի մի՛ անկցի յանփառութիւն ինչ. բայց կոչեն բազումք յոլովակի եւ զխորշումն ամօթ, եւ զամօթ խորշումն. (Նիւս. բն. ՟Ի։)
gynecaeum, harem, womens appartments.
Է՛ որ առնանոց է, եւ է՛ որ խորոպճին։ Խորոպճին տեղի է՝ որում շրջին բնակեալ բարք կանացիք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 15։)
to roast, to toast, to brown;
to grill, to broil, to fry.
Յամառային ջերմութենէն կիզեալք նյրէին եւ խորովէին. (Յհ. կթ.։)
to suffer, to be afflicted;
to sympathise, to have pity or compassion on;
to entreat earnestly;
to be roasted.
Գթովք զամենայն հարբք զանցուցանէին. սակս որոյ խորովէին։ Խորովի աղէկիզի ի ցաւս եւ ի կարիս ընկերին։ այրին եւ խորովին առ սէր ընչիցն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. ՟Է։ եւ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
cf. Խորոված.
Մեծամեծացն ճաշք եւ ընթրիքն դժուարաւ յօրինին, եփոցք եւ խորովոյք, եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. դ։ Իսկ Խոսրովու, իբր ռմկ. Մխ. ապար.։)
roasting;
ի —վս արկանել, to roast, to fry.
Մեծամեծացն ճաշք եւ ընթրիքն դժուարաւ յօրինին, եփոցք եւ խորովոյք, եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. դ։ Իսկ Խոսրովու, իբր ռմկ. Մխ. ապար.։)
ԽՈՐՈՎՈՒՄՆ ԽՈՐՈՎՔ. ὅπτησις, ὅπτημα assatio, assatura. Խորովելն, խորովիլն (ըստ ամենայն առման).
cf. Խորովումն.
ԽՈՐՈՎՈՒՄՆ ԽՈՐՈՎՔ. ὅπτησις, ὅπτημα assatio, assatura. Խորովելն, խորովիլն (ըստ ամենայն առման).
depth, profoundity.
Ի խորութեան կամ ի բարձրութեան։ Զխորութիւն խորոց ո՞վ կարասցէ գիտել։ Ոչ բարձրութիւն, եւ ոչ խորութիւն. (Ես. ՟Է. 1։ Ժղ. ՟Է. 25։ Հռ. ՟Ը. 39։)
Ամենայն մարմին եռակի է՝ ունել խորութիւն, երկայնութիւն, եւ լայնութիւն. (Դամասկ. քանակ.։)
ԽՈՐՈՒԹԻՒՆ. Նմանութեամբ, Խորութիւն. թաքնութիւն. խորք. մթութիւն. առաւելութիւն. թանձրութիւն.
Ընդ անգործութիւն խառնել, եւ զքոյոյն խորութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
ragged, rough, uneven;
—ք, rough, craggy places, asperity, roughness, unevenness, ruggedness.
ԽՈՐՏԱԲՈՐՏ ԽՈՐՏԱԲՈՐՏՔ. գ. Անհարթ վայրք. առպարք. խորտուբորտ. դարուփոս.
fracture, break, crack;
rout, defeat.
Խորտակումն աղեղաց, կամ կառաց. (Եղիշ. ՟Զ։ Եզնիկ.։)
Առ իմս հոգեւորական խորտակումն։ Ի մեղսակործանս խորտակմանէ։ Ո՛ղջ եղիջիր յոգւոյդ խորտակմանէ. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Գ։)
Կաթ արտասուաց բեկութեամբ հոգւոյս մտացս լրմամբ խորտակմամբ սրտիս հեղեալ առաջի։ Զհառաչմունսն ընդ խորտակմանցն. (Նար. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Ա։)
cook;
chop-house keeper.
Զդստերս ձեր առցէ յիւղագործս եւ ի խորտկարարս. (՟Ա. Թագ. ՟Ը. 13։)
Առաքեն այր մի խորտկաար հատուածի պատճառաւ. (Պտմ. վր.։)
Խորտկարանքն լուանային սկաւառակսն եւ զպուտուկսն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
cookery.
Ոչ գոյր ի մէջ նոցա՝ ո՛չ ամբարհաւաճութիւնս, եւ ոչ կերակրոց առաւե խորտկարարութիւս. (Վրք. ոսկ.։)
to wound, to pierce, to stab;
to prick, to smite;
to pierce or cut to the heart.
Եթէ էր սուր, խոցեալ էր իմ զքեզ։ Առեալ գեղարդն խոցեաց զերկոսին։ Տիգաւ խոցեաց զկողս նորա։ Խոցեաց զնա պատանին իւր (սրով)։ Խոցեա՛ զիս դովաւ։ Հայցեցին ի նա՝ յոր խոցեցինն։ Զոր խոցեցին։ Ցուպն եղեգնայ ջախջախեալ խոցիցէ զնա. (եւայն։)
Համբառնայր յերկինս իշխանաբարմարմնովն խոցելով. (Շ. բարձր.։)
Են՝ որ բանիւք իւրեանց խոցեն որպէս սրով. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 18։)
Գիտէր՝ թէ առաւել այս բան խոցէ զնոսա։ Զի՞ խոցիս դու վասն ընկերացն բարութեան։ Սոքա խոցեցան, ընդէ՞ր, զի ի հաւասարութիւն բարաց ընդ ընկերս ի համարձակութիւն մտանէին. (Ոսկ. յհ. 8։)
to wound severely, to cover with wounds;
to prick the conscience.
Գայցեն անթլփատքն, եւ խոցոտելոցն։ Նետիւք խոցոտեսցի։ Զնաւսն այրեցին, եւ որ ի նոսա ապաստան եղեն՝ անդէա խոցոտեցին։ Ողջանդամք աւ առանց խոցոտելոյ ի պատերազմէ ելանէին։ Անկցին զնոսա։ Որդիք աղջկանց խոցոտեցին զնոսա։ Որպէսպատիցի մեղու ... եւ խոցոտեցին զձեզ։ Զբազումս տապաստարկեալ է նորա խոցոտելով։ Սկսաւ տէր խոցոտել զիս, բայց իսպառ մի՛ սպանցէ զիս։ Խոցոտեցէ զնա աղեղն պղնձի. (Յհ. կթ.։)
Ի խոցոտօղ մացառուտ փշոց. (Պիտ.։)
Ո՛չ զիս արդեանս աղէտք, քան եթէ անցելոցն քաջափառութեանցն յիշատակք խոցոտեն դժնդակք. (Պիտ.։)
Սատանայ ընդ խաւար խոցոտէ չար խորհրդովք։ Մինչեւ յե՞րբ անդամքս լեզուօք զիրեարս խոցոտեմք։ Ի քո անպատկառ կշտամբանաց եւ ի նախատելոյ միշտ խոցոտիմ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
wounding, biting, cutting;
poignant, tart.
τιτρώσκων volnerans. Խոցոտօղ որ խոցոտէ (ըստ ամենայն առման).
Ըմպէ ի ծարաւն զխոցոտիչ դառնութիւնն. (Բրսղ. մրկ.։)
act of wounding severely.
ἁποκέντησις compunctio եւ այլն. Խոցոտելն, եւ իլն (ըստ ամենայն առման).
cf. Խոցուած.
Աւազակացն մահու խոցման զմարդն առաջին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Միշտ խոցեալ ոգւով՝ ոչ ատեայ զպատճառս խոցմանն. (Շ. ընդհ.։)
Տի՛ նա աւանիկ եւ տեղիք իսկ բեւեռացն, եւ խոցումն տիգին ոչ կցեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
to deal harshly with, to ill-use, to maltreat, to vex, to torment, to trouble, to incommode;
to worry, to harass, to annoy.
(որպէս թէզխոյ բախել կամ հարկանել) ἑντέλλομαι (որ եւ պատուիրել. jubeo ) διασείω laedo, concutio եւ այլն. Խեթկել. եղջերցել. նեղել. հարստահարել. տառապեցուցանել. տագնապել. չարչրկել, դպչիլ, քշպել.
searching, scrutinizing;
— լինել, to search, to examine, to explore, to rummage.
Խուզանք եւ հետաքրքիրք պատճառաց եւ իրաց. (Սարկ. քհ.։)
to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
ἑρεύνω, ἑξερεύνω, περιεργάζομαι , ζητέω, ἑξετάζω, γυμνάζω exquiro, inquiro, investigo. Ի խոյզ արկանել կամ մտանել. որոնել. խադրել. քննել. հետազօտել. պրպտել, փնտռտել.
Եթէ իցէ յերկրին, խուզեցից զնա ամենայն հազարաւորօք յուդայ։ Վասն արծաթոյն մտանեմք անդր, առ ի խուզելոյ զմեզ. (Ա. Թագ. ԻԳ. 23։ Ծն. ԽԳ. 18։)
կամք իցեն խուզել ումեք ըստ իւրաքանիւր դարուց։ Զպարտս աստեղաց եւեթ խուզելով։ Իմաստութեամբ ի քնին առեալ խուզեսցէ զլուղակացն բազմատեսիլ զանազանութիւն. (Խոր. Ա. 4։ Պիտ.։ Նար. ՀԱ։)
Խուզե՞ս զպատճառն, ուսի՛ր։ Մի՛ խուզեսցին՝ որ ինչ ի լռութեան իցեն։ Զօրաւորք զօրաւորաբար խուզեսցին. (Բրս. ծն. եւ Բրս. արբեց.։)
Զքո վարսն քննեսջի՛ր, զքո կարգսն խուզեսջի՛ր։ Առաջի անհաւատիցն խուզէ զիրաւունս եղբայր յեղբօրէ։ Հայիմ ըստ յայտնեալսն, եւ չխուզեմ զծածկեալսն. (Ոսկ. բ. տիմ. Ոսկ. ա. կոր. եւ Ոսկ. ես.։)
Իմաստութիւն խուզել պատճառով ի վայրապար բանս հաշին. (Ածաբ. ժղ.։)
Խուզելի է զբոլոր առաջիկային խորհուրդ։ Զոր յաղագս հօր եւ որդւոյ խուզեսցուք բան։ նշանք եւ արուեստք աստուծոյ հաւատով զօրանան, եւ ոչ խուզին բանիւք։ Ասասցեն մեզ դառն խուզօղքն. (Կիւրղ. գանձ.։ Պրպմ. ձ։)
Պա՛րտ է ոչ խուզել զանօրէնութիւն առաջնորդին, այլ իւրոյ գործոյն ուշ դնել։ Մի՛ ինչ զառաջնորդին զանօրէնութիւնն խուզել. (Բրս. հց.։)
ԽՈՒԶԵՄ. ἁνασκαλεύω excito. Յուզել. գրգռել. արծարծել.
Մանգաղաւ կամացդ հուպ առ արմատ խուզեալ հնձեսցես. (Նար. ԼԵ։)
cf. Խուզողութիւն.
Քննութիւն խուզմամբ կորուսեալ իրի կամեսցի առնել, առ որում իցէ, մերկ եւ կամ ի ձորձոյ ինչ զգենլով առանց գոտւոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Զիա՛րդ առնէ հաստատութիւն խուզմանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
Ոչ առանց հարցի խուզման զբանն ընկալցուք (յն անխուզաբար). (Նիւս. կազմ.։)
Առ խուզմունս իմաստիցն խորս. (Նանայ յռջբ։)
obstacle, embarrassment, hinderance.
Յաղագս խրթնի եւ անհետազոտելի խօսիցն եւ բարուցն կոչին խութ. յորոց անուն եւ լեառն խոյթ անուանի. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Իբրեւ ի խութս եւ ի մուտս եւ ի քարայրս ընդ ջրով խորտակէ։ Յետ բազում մրրկաց եւ խթոց, եւ յահագին ալեաց զբեռնն զերծուցանելոյ։ (Ի ծով կենցաղոյս) բազում խութք պատահեն հանապազ, եւ բազում անգամ բաղխին նաւք եւ ընկղմին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Խուժ.
Մի՛ ծառայեսցուք խուժադուժացն։ զամենայն ազինս խուժադուժացն հնազանդեսցես. (Կեչառ. աղեքս.։)
barbarous, rough.
Առաջին կրօնք՝ խուժականք եւ հեթանոսականք կոչին, մինչեւ եկն աբրահամու աստուածպաշտութիւնն. (Եզնիկ.։)
cf. Խուժական.
Ի հեռաւորաց խուժային պարսկական ազգակաց. (Նար. մծբ.։)
multitude, populace, the vulgar, crowd;
throng, press;
hurly burly, confusion, noise, clatter;
— աւերանաց զաշխարհաւ զեղուլ՝ ածել, to devastate, to lay waste.
ἑπισύστασις conspiratio, seditio στήριγμα , (որ է ամրութիւն) vulgus. Բազմութիւն՝ որ խուժէ. խաժամուժ ամբոխ՝ մանաւանդ յուզեալ ի համախոհութիւն. Աղմսուկ խառնիճաղանջից. խուռն բազմութիւն, եւ շփոթ նոցա կամ յարձակումն.
Զխուժանն եւ զվայրենիս (զնինուէացիս) դարձոյց. յն. մի բառ, զբարբարոս։
Ի մարտ մատուցեալ՝ ոչ սակաւ խուժան աւերանաց զաշխարհաւն զեղոյր։ Խուժան հինից սաստկութեան առ դուրս հասեալ կայ։ Ոչ սակաւ ինչ խուժան շփոթից ի վերայ հեղուին հագարացւոյն բռնակալի. (Յհ. կթ.։)
to invade, to rush on, to fall impetuously on, to flock, to resort in numbers to.
εἱσβάλλω irruo, irrumpo. Բազմութեամբ ի վերայ յարձակիլ. խուռն դիմել ամբոխիւ.
alarming, startling, frightful, dreadful;
urgent, pressing;
precipitate, too hasty.
Ածեալ կուտեալ զպառականն խուճապական սփռեալ. (Ագաթ.։)
alarm, eagerness, haste, precipitation, flight.
Չյօժարես արկանել զխիղճ մտացն ի խուճապանս, եւ քննել զամենայն կեանս քո։ Լցան խռովութեամբ, խուճապանօք եւ անկարգութեամբ։ Յահէն եւ ի բազում խուճապանացն. (Ոսկ. ես.։)
to startle, to alarm, to frighten, to terrify, to appal, to strike with terror;
to frighten away;
to hasten, to precipitate.
ԽՈՒՃԱՊԵՄ ԽՈՒՃԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. συγχέω perturbo μεταλλεύω transverto κατεργάζω profligo ἑλαύνω agito, vexo μορμολύττω perterrefacio larvis եւ այլն. Տագնապել. վրդովել. խռովել. այլայլել. ահաբեկ առնել. ցնորեցուցանել. շփոթել. տակնուվրայ ընել.
Եւ դու խուճապես զպարզամիտսն. (Առ որս. ՟Գ։)
Ընդէ՞ր զարհուրեցուցանես զմեզ, եւ խուճապես։ Թոյլ տայ նախ տրտմականացն խուճապել։ Զքառասուն օր խուճապեաց զնոսա երկիւղ։ Զերկոտասան այր ի մէջ առեալ ամենեցուն՝ կապանէին տանջէին, այսր անդր խուճապէին։ Խուճապէր եւ ըմբերանէր. (Ոսկ. ՟ա. կոր. եւ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Սպասաւորք թագաւորին առանց խնայելոյ խուճապեն. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
cf. Խուճապեմ.
ԽՈՒՃԱՊԵՄ ԽՈՒՃԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. συγχέω perturbo μεταλλεύω transverto κατεργάζω profligo ἑλαύνω agito, vexo μορμολύττω perterrefacio larvis եւ այլն. Տագնապել. վրդովել. խռովել. այլայլել. ահաբեկ առնել. ցնորեցուցանել. շփոթել. տակնուվրայ ընել.
Եւ դու խուճապես զպարզամիտսն. (Առ որս. ՟Գ։)
Ընդէ՞ր զարհուրեցուցանես զմեզ, եւ խուճապես։ Թոյլ տայ նախ տրտմականացն խուճապել։ Զքառասուն օր խուճապեաց զնոսա երկիւղ։ Զերկոտասան այր ի մէջ առեալ ամենեցուն՝ կապանէին տանջէին, այսր անդր խուճապէին։ Խուճապէր եւ ըմբերանէր. (Ոսկ. ՟ա. կոր. եւ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Սպասաւորք թագաւորին առանց խնայելոյ խուճապեն. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
to be startled, alarmed, terrified;
to waver, to be in suspense;
to be hasty, precipitate;
to flee precipitately.
Մինչեւ խուճապեալն նոցա ընդ միմեանս՝ դեռեւս զիրեարս սատակէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Խուճապ.
Լել յեմենայն խուճապմանց աշխարհիս, եւ մտաւորութեամբ ի միայնութեան նստել։ Ամենեքեան գալով յարտաքին խուճապմանց, ոմն ի վաճառուց, եւ այլն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Խուսափանք.
Որք այսքան երկիւղ խուսափման արկին ի մեզ։ Զխուսափումն երկիւղին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.
Տեսեալ զիս իշոյդ՝ խուսափեաց յինքէն։ Նոքա առ վատասրտել իւրեանց՝ այսր անդր խուսափէին։ Խուսափէին։ Խուսափեցէք յօրինաց իմոց, եւ ոչ պահեցէք զնոսա։ Խուսափեալք չլսել ձայնի նորա. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 33. ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 13։ Մաղաք. ՟Գ. 7։ Բար. ՟Ա. 19։)
ի խուսափել նորա ծածկե՞ս զռնգունս նորա. պէսպէս մեկնի։
Իմաստուն կոյսն հռիփսիմէ խուսափեաց ի դշխոյ լինելոյն հռովմայեցւոց. (Լմբ. սղ.։)
Գունդք հրեշտակաց գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)