that carries or gives sad news;
bearer of unhappy news;
weeping, in tears;
sad news.
Զայս գուժկան իբրեւ տեսին միաբանեալ սուրբ եպիսկոպոսքն. (Եղիշ. ՟Գ։)
glebe, clod.
ուր սուրբ գիրն (Թուոց. ՟Ե. 23.) ունի այսպէս,
to assemble;
to convoke;
to gather together, to add, to sum.
Զերիս աւուրսն գումարեաց ստուգութիւն զսուրն (զմահն) ի ժողովուրդ անդ. (Եփր. մն.) իմա՛, ի վերայ էած, կամ բովանդակեաց։
similar, equal, like;
dye, colour;
kind, sort;
manner;
difference;
— —, in several colours;
various, different;
— —, —ս —ս, differently, variously.
Յամենայն աղտեղութեանց սուրբ լինել, յամենայն օտար գունակէ։ Ամենայն գունակք ձաղանաց. (Սարգ. ա. յհ. Ե. եւ Դ։)
cf. Գուշակութիւն.
Իսկ յասելն առ հոգին սուրբ.
singer, musician;
player;
actor.
book-learned, literate, lettered.
Առ սովաւ եզր եբրայեցւոց սուրբ գրոց գրագէտ ճանաչիւր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
copier, transcriber;
author, writer;
secretary.
Զպորփիւրոս սնուցեալ էր սուրբն պանփիլոս, եւ ուսուցեալ գրագիր, այսինքն լինել, կամ գրագրութիւն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Զ. (կամ հայի ի յաջորդ նշ)։)
archives, library.
Գրեաց եւ այլ գիրս, եւ եդան ի գրապահ տեղիս հռոմայեցւոց։ Եգիտ ի գրապահ տանն սուրբ յարութեանն. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Գրաւոր.
γρατός, γραφικός scriptorius, litteralis, βιβλικός biblicus որ եւ ԳՐԱՒՈՐ. Գրով դրոշմեալ, մանաւանդ ի սուրբ գիրս. օրինական. մատենական. նշանագրական.
writing.
Ի գրութիւն մատենի բանին։ Գրութեան նամակի ձերում պատճենի։ Յարմարական գրութեանդ։ Յամենասուրբն գրութեան աւետարանական պատմաբանութեան. (Նար.։)
thou, thee, you;
this, that, it;
these;
սուրբդ սրբոց, you who are the holy of holy ones;
կորուսեր զհոգիդ եւ զինչսդ, you have lost your soul and your property.
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
Դադարել ի շինելոյ, յըմպելոյ, յօրհնելոյ, ի սրտմտութենէ, ի խօսելոյ։ Դադարեաց սուր յիսրայելէ։ Դադարել ի ժողովս հսկայից, ի ծոց անզգամաց։ Դադարեաց երկիրն, քաղաքն, յակոբ.եւ այլն։
to cease, to stop, to calm, to interrupt;
to extinguish, to stanch, to quench;
to drain.
Դադարեցոյց զմանուկն ի մսուր. (Ճ. ՟Գ.։)
penny;
drachm;
gold coin;
coin;
— հատանել, to coin, to mint.
to inter, to bury.
Ի սուրբ ուխտին դամբարանեալ, որ է դրազարկ անուն ձայնեալ. (Վահր. վիպ.։)
cf. Դան.
μαχαίριον, ἑνχειρίδιον culter, cultellus Գործի հատանելոյ ի մասունս մասունս, որպէս թէ՝ հատ հատ, դանէ դանէ. կտրոց. սուր փոքրիկ.
Դի՛ր դանակ եւ սուր ի ձեռին. (Նեղոս.։)
convention;
conleague.
Իսկ ուխտն (յայտ առնէ) զդաշնաւորութիւն, որ սուրբ մարմնով եւ արեամբն լինին ի նա հաւատացեալքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
jar, pitcher;
half a bushel.
որ ի սուրբ գիրս ասի եւ ՀԻՄԷՆ. եբր. հին. ἴν, ugr-SmCi;
ν hin, in Անօթ ջրոյ, գինւոյ, իւղոյ, եւ այլն. եւ Սահմանեալ չափ ինչ.
cf. Դրդուեմ.
Դրդուեցոյց զբազումս ի սուրբ ուխտէն։ Եւ ոչ վերինք դրդուեցուցանեն. (Եղիշ. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
marked.
դնի իբր այն որ ի սուրբ ասի,
to print, to mark, to stamp, to decipher, to register;
to seal;
to confirm;
— խարանաւ, to mark with a hot iron.
Դրոշմեաց զնա ընդ սուրբս. (Եզնիկ.։)
Լուացմունք օրինաւորացն դրոշմէ զխորհուրդ լուացման սուրբ մկրտութեանն. (Տօնակ.։)
Դրոշմեալ է աւազանաւ, սուրբ աւազանին ծննդեամբ, սուրբ մկրտութեամբն. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Դրոշմեցէ՛ք ճշմարիտ դաւանութեամբ ի հայր եւ յիս եւ ի հոգին սուրբ. (Սկեւռ. յար.։)
to praise, to give praises, to celebrate.
Դրուատեցին զշաւիղ խորհրդոյ մտաց խնդրողին։ Դրուատեալ ես սուրբ պանծալի նշան։ Ծով դրուատի ունակ մարգարտի. (Նար.։)
ebon.
Փոխեցին զկենն առ եչ». իմա՛ ըստ յարմարութեան փափուկ տառիս յն. γ . զոր օրինակ ἄγιος որ է սուրբ, բացատրի յայլ լեզուս հնչմամբս՝ ա՛յիօս, ա՛ղիօս, ա՛կիօս, հա՛ճիօս. յորմէ եւ ἄγια σοφία , այա սօֆիա։ Որպէս եւ յայլազգականն գրեալ բառքդ էկէր, էկրի, կիւվէկիւ, առաւել հնչին էյէր, էյրի, կիւվէյի։
solely, only.
Հոգին սուրբ յերկաքանչիւրոց եզաբար ընդ պատճառաւ». այսինքն յերկուց ելեալ իբրեւ ի միոյ սկզբնէ. (Քեր. քերթ. ։)
singularity.
Աստուած ինքնաբուն, վսեմական գոյութիւն. նոյն եզականութիւն՝ երկրպագեալ ի բոլոր եղականաց՝ իմանալեաց եւ զգալեաց, ոչ ի բաց բարձրեալք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին սուրբ. (Պիտառ.։)
ox;
Taurus;
եզին ագի, mullein;
եզին աչք, camomile;
cf. Եզնակն.
Ուր ոչ գոն եզինք, մսուրք սուրբ են. եւ ուր բազում արդիւնք են, յայտնի է եզին զօրութիւն. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
a couple of oxen;
couple.
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Եզնամոլ.
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
border, extremity, end;
limit;
term;
shore;
edge;
— ունել, յ— ելանել, to end, to terminate.
Եզր գետոյ, կամ ծովու, ձորոյ, քաղաքի, երկրի։ Առ եզեր, յեզեր, առ եզերբ գետոյն։ Զեզերբ ձորոյն։ Ընդ եզր ծովուն։ Առ եզեր հեղեղատին. (ի սուրբ գիրս։)
act of coming, arrival.
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
alien, foreigner;
external;
—ք, income;
ի վերայ —ք, accident, misfortune.
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
come on!come now!
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
to come.
Եկաւորեալ ի տաճարն։ Եկաւորէ ի սուրբ եկեղեցի. (Շար.։)
cf. Եկաւորեմ.
Եկաւորեալ ի տաճարն։ Եկաւորէ ի սուրբ եկեղեցի. (Շար.։)
ecclesiastic, belonging to the church;
ecclesiastic, clergyman.
Դու՝ որ եկեղեցականդ ես, մեկնեա՛ (զձայնս սուրբ գրոց). (Սեբեր. ՟Ե։)
cf. Եկեղեցապան.
Երեւեցաւ յերազի սուրբ աստուածածինն եկեղեցապանին. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
church, assembly of the faithful;
temple consecrated to God;
assembly;
զինուորեալ —, the church militant;
յազթական —, the church triumphant.
ἑκκλησία ecclesia, congregatio, coetus evocatus, concio Բառ յն. էգգլիսիա. (որ եւ ըստ եբր. քահալ) ըստ ձայնին՝ արտակոչութիւն. հրաւէր ի հաւաքումն. վասն որոյ թարգմանի ի մեզ նաեւ Կոչումն, եւ Կոչարան, Ժողով, եւ Ժողովուրդ, եւ Ժողովարան։ Արդ Նոր Եկեղեցի, կամ Եկեղեցի Քրիստոսի ասի եւ է Ժողովուրդն աստուծոյ հաւատացեալ, կամ կոչեցեալ ի սուրբ հաւատս. հօտ քրիստոսի.
Ուրա՛խ լեր սուրբ եկեղեցի։ Եկեղեցիք աստուծոյ, եւ ժողովք ուղղափառաց. (Շար.։)
Եւ որպէս տաճար աստուծոյ կոչի անձն սուրբ, նոյնպէս եւս ասի.
Ամենայն մարդ յանձն իւր եկեղեցի էր, նոյն ինքն քահանայ, մարմինք իւրաքանչիւր՝ սուրբ սեղան, եւ ոգիք նոցունց՝ պատարագ ընդունելի. (Եղիշ. ՟Է։)
to be become, to be created;
to happen;
— ուրեք, to sojourn;
— ընդ կնոջ, to know a woman;
եղիցի լոյս եւ եղեւ լոյս, let there be light! and there was light;
եղիցի եղիցի, amen, so be it, be it so;
մի եղիցի, God forbid!
Եղանի, եւ դնի յանբանից մսուր։ Ոչ շատացար մարդ եղանիլ աստուած. (Շար.։) (Գտանի եւ՝ Եղիցիմ, այսինքն ելէց. եւ անխտիր՝ եղիցիս կամ եղիցես)։
ՄԻ՛ ԵՂԻՑԻ. յն. ոճով յայլ գիրս. այսինքն Քա՛ւ լիցի, ըստ սուրբ գրոց։
wild lettuce;
succory, endive.
Բաղարջ ընդ եղերդի կերիցես։ Բաղարջն նշանակէ զսուրբ մարդկան զբարի գործսն, եւ եղերդնակն զդառնութիւն եւ զզեղջ դարձելոց. (Ոսկիփոր.։)
nettle;
մշտան —, indigo;
եղճի սերմն, ivy.
κνίδη, κνίς, ἁκαλήφη urtica. գրի եւ ԵՂԻՆՋ. ասի եւ իբր ռմկ. Աղինճ, Աղիճ, Աղիջ, Աղիջիկ, Եղիճիկ, Եղեճուկ. Խոտ, որոյ տերեւքն ի մի կողմն լի են մանր եւ բարակ սայրասուր փշովք.
destruction;
refutation;
spoilt, corrupted, misshapen, bad;
— զեղծ, disorderly, confusedly.
Աստուած զեղծ ծնունդ վասն սուրբ ծնողացն ոչ ընդունի. (Ոսկիփոր.։)
horn;
huntsmans horn, French horn;
vessel or cup made of horn;
salient angle;
power, force;
glory, honour, praise;
* cupping-glass;
carob-bean;
retort;
— խողովակաւոր, tubulated -;
— ածել cf. Եղջերցեմ;
to puff one's self up with pride;
to threaten, to menace;
— ամբառնալ, բարձացուցանել զ—ս, համբառնալ ի բարձունս զ—ս, բարձրանալ եղջեր ամբարտաւանութեան, to lift up the horns, to become insolent, arrogant, proud, tyrannical;
to raise one's crest, to rebel;
փշրել զ—, խորտակել զ— ամբարտաւանութեան, to break the horns, to humble, to humiliate, to break down, to lower the pride;
— փրկութեան իմոյ, horn of my salvation;
reliance, support, strength, prop;
բարձր եղիցի — արդարոյ, the just small shall lift up his head;
the righteous shall be exalted.
ԵՂՋԻՒՐ կամ ԵՂՋԵՒՐ (որ նոյնպէս հնչի). κέρας cornu Զէն եւ զարդ գլխոյ ոմանց ի չորքոտանեաց՝ մանաւանդ եղին կամ եղջերուաց, արջառոց, խոյոց, ոսկրուտ պինդ քան զկճղակ. կոտոշ. .... ար. եբր. քէրն, քէրզ. պ. քէրանիա, սիւրու, սուր. (յորմէ սուռնա, զուռնա)։
pallpallium.
Սպիտակ զգեստիւք, ոսկի եմիփորոնով։ Արս սպիտակազգեստս եմիփորոնաւ որպէս եպիսկոպոսունք։ Խեղդեաց զսուրբն պօղոս խոստովանողն եմիփորոնովն իւրով. (Հ=Յ. ստէպ։)
to submit, to subdue, to subject;
to suppose, to presuppose.
Զանձինս սուրբ մանկանցն ենթադրեաց ի գոգն աբրահամու։ (Շար.)
bishop.
archbishop.
archbishopric.
Եկաց յեպոսկոպոսապետութիւն հայոց ասպուրակէս։ Տալ փոխանակ նորա յաթոռ եպիսկոպոսապետութեանն զսուրմաակն. (Խոր. ՟Գ. 41. եւ 64։)
to succeed to the throne, to take the place of some one in dignity.
Որով ընկալեալ սորա զսուրբ օծումնս՝ եւ այդր եւս գահակալեսցէ. (Մաշտ.։)
cf. Գահաւանդակ.
ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.