gryphus, condor.
• «մի տեսակ թռչուն, կորճ, լտ. gryphus» Ղևտ. ժա. 13. Խոր. աշխ. 615. Պի-նիդ. Վեցօր. տող 933. Բար. 171։
• ինճիճեան, Հնախ. Գ. 22 ու բնաձայ-նից։ Մառ ИАН 1918, էջ 2095 մարգա-րէ բառի հետ։ Ադոնց, REA 7 (1927), 188 վերջամասը (-կուճ) միացնում է կորճ թռչնանուան, վրաց. քունջի «ծո-վային արծիւ» և քորի «անգղ» բառերի հետ։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მახკუნჯი պասկունջի կամ უახკηნჯი փասկունջի «կորճ, ֆր. griffon, ռուս. rpифъ» (նմանութիւնը յիշում է նախ ՆՀԲ)։ Այս բառը երկու անգամ միայն գոր-ծածուած է վրաց մատենագրութեան մէջ (տե՛ս Մառ ИАН 1918, էջ 2083) և անշուշտ հայ բնագրից է տառառառձուած։
γρύψ gryps, gryphus. եբր. ֆէրէս. որ եւ վր. փասքունջի. cf. ԿՈՐՃ.
Արծուի, եւ պասկուճ, եւ գետարծուի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Լինի ի հնդիկս պասկուճ հաւ. (Խոր. աշխարհացոյց.։)
great thirst.
• , ո հլ. «պապակ, սաստիկ ծա-րաւ» Մծբ. Վրք. հց. Յռջ. ոսկ. գծ. որից պասքեցուցանել Ոսկ. ես. Եփր. համաբ. 37. պասքութիւն Մծբ. պասքիլ Մծբ. 350. պաս-քանալ Նանալ. պասքածարաւ Թէոդ. կուս. պասքատոչոր (չունի ԱԲ) Առաք. պտմ. 310. գրուած է նաև պազուք «ցամաք, անջուր» Ոսկ. ես.։
• Տէրվ. Altarm. 71 պա=սանս. pa «խմել» և սուք=սանս. çuč «փայլիլ, վառիլ»։ Հիւնք. յն. πά́σχω «կրել, տա-նիլ, զգածիլ որևէ կրիւք»։ Müller, Ar-men. VI և Bugge KZ 32, 58 պապակ բառի հետ՝ սանս. pipās «խմել ուռեւ»։ Scheftelowitz BВ 28, 313 սանց. bhakš «խմել»=զնդ. baxš։ Թիրեաքեան, Ա-րիահայ բռ. 312 պրս. [arabic word] pasuk «յօրանջում» (իսկ «խոնջութիւն, թուլա-ցում» նշանակութիւնները չգիտեն ԳԴ և Բուրհան)։
Արմատ Պասքելոյ. որպէս Պասքումն. ծարաւ սաստիկ. պապակ. տապումն. հէրարէթ.
Զառաւել պասուք ծարաւոյ տարողութեան ընդարձակ մտաց հզօրքն ի ծովածաւալ աղբիւրսն իմաստից դիմեսցեն լնուլ. (Յռջբ. ոսկ. գծ.։)
Հանգո՛ զիս ի ցանկութենէ աստի պասքոյ (կամ ի պարզոյ) ծարաւու. (Մծբ. ՟Դ։)
Ա՛րբ ջուր, զի ահա մեռանիս ի պասքոյդ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
fine linen or stuff, byssus;
tapestry, carpet, blanket;
— դամասկացի, damask.
• , ի-ա հլ. «փռոց, շոր, սաւան, ծածկոց» Եսթ. ա. 6. Եզեկ. իէ. 7. «շորի կտոր» Ոսկիփ. (արևելեան գրականում «պա-տի թուղթ»). որից պաստառակալ Դատ. ժդ. 12, 13. Ղկ. իգ. 53. պաստառալի Մծբ. պաս-տառալիր Առակ. է. 16. պաստառակ «շոր» Մագ. թղ. 204. «ստամոքսի մաշկը՝ կաշին» Մագ. թղ. 112.-ՀԱ 1892, 167 ա (Ջի ի ջղաց զսա (զստամոքսն) ստեղծիչն ստեղծ պաս-տառակօք)։
• = Պհլ. *pastarr ձևից, որի աւելի հինն է *pat-starr<զնդ. *paitistarəna-, կազմուած paiti նախդիրով՝ star «տարածել, փռել, արմատից։ Նոյն արմատից տարբեր նախ-ներներով կազմուած բառեր են զնդ. [arabic word] upa-starəna-«ծած-կոց, գորդ», պրս. [arabic word] bistar «անկո-ղին», [arabic word] gustarānī «անկողին», [arabic word] āstar «աստառ» (առաջինը իբր իրան. *api-stara-, երկրորդը՝ *vi-stara-, երրորդը՝ *ā--stara-) ևն։-Հիւբշ. 222։
• ՆՀԲ պրս. բիսդէռ, պիսաթ, լծ. և պէզ, որպէս և բեհեզ, իտալ. pezzetta, ռմկ. բէչէդա։ Böttich. ZDMG 1850, 360 և Arica 78, 287 զնդ. upastar ձևից։ Lag Urgesch. 245 սանս. star արմատից. հմմտ. պրս. pastara «դորգ»։ Lag Beitr. bktr. Lex. 71 զնդ. upastarana։ Böttich. Horae aram. 23 և Rudim 35 պաստառակալ=եբր. [hebrew word] bstrq։ Տէրվիշ. Altarm. 44 և Նախալ. 112 պրս pestar «անկողին», զնդ. upastarəna. սանս. upastira «ծածկոց» բառերի հևտ՝ štar արմատից։ Նորայր, Բառաք. էջ 111 սանս. բրասդարա, բրասդիրա «անկո-ղին, գորգ»։ Հիւբշ. 222 մերժում է զնդ upastarəna-«ծածկոց, գորգ», որովհե-տև այս բառը պիտի տար պհլ. *'apstarr > հյ. *ապաստառ։ (Նոյնպէս և պրս. bistar կապ չունի մեր ձևի հետ, որով-հետև պիտի տար հյ. *ապստառ)։
στρωμνή stratum, lectus, stragulum, lectisternium. պ. բիսդէռ, պիսադ. Սփռոց անկողնոյ եւ գահոյից, օթոց. եւ անկողին. փռոց. տէօշմէք, տէօշէք. լծ. եւ պեզ. որպէս եւ բեհեզ.
Գահոյք բազումք ոսկեղէնք եւ արծաթեղէնք ... լցեալս պաստառօք եւ գոյնգոյն նկարուք։ Բեհեզ ընդ դիպակի գործեցաւ քեզ՝ի պաստառս յԵգիպտոսէ. (Եսթ. ՟Ա. 6։ Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 7։)
Տիկնայք փափկասունք հայոց աշխարհին, որ գրգեալք եւ գգուեալք էին յիւրաքանչիւր պաստառունս (կամ բաստեռունս) եւ ի գահաւորակս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զվարագուրացն անջրպետարան ... ի պատուական հիւթ պայծառ պաստառաց պաճուճեաց. (Նար. խչ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։
Զպարեգօտն, եւ զպաստառն, եւ զանկար պատմուճանն։ Զարկի պաստառն (միջաց). (Ոսկիփոր.։) (լծ. իտ. բէձձէ՛դդա. եւ ռմկ. բէչէդա։)
tapestry-worker.
tapestry.
hung with tapestry, draped, covered with drapery;
— առնել, զարդարել, to hang with tapestry, to carpet, to mantle, to bedeck, to arrange tastefully.
ՊԱՍՏԱՌԱԼԻ ՊԱՍՏԱՌԱԼԻՐ. Պաստառօք լցեալ. ունօղ օթոցս կամ սփռոցս պէսպէս.
Անկողինք մեծատանց՝ գահոյք երիզապատք պաստառալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Փոխանակ պաստառալիր կակուղ անկողնոցն. (Գէ. ես.։)
Իսկ (Առակ. ՟Է. 16.)
Երիզապատ պնդեցի զգահոյս իմ պաստառալիր եգիպտացւովք զարդարեցի. յն. ἁμφίταπος tapes utrimque viles. օթոց կամ գորգ յերկուց կողմանց գեղեցիկ կամ թաւամազ գործեալ։
cf. Պաստառալի.
ՊԱՍՏԱՌԱԼԻ ՊԱՍՏԱՌԱԼԻՐ. Պաստառօք լցեալ. ունօղ օթոցս կամ սփռոցս պէսպէս.
Անկողինք մեծատանց՝ գահոյք երիզապատք պաստառալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Փոխանակ պաստառալիր կակուղ անկողնոցն. (Գէ. ես.։)
Իսկ (Առակ. ՟Է. 16.)
Երիզապատ պնդեցի զգահոյս իմ պաստառալիր եգիպտացւովք զարդարեցի. յն. ἁμφίταπος tapes utrimque viles. օթոց կամ գորգ յերկուց կողմանց գեղեցիկ կամ թաւամազ գործեալ։
fine linen-cover, bed-sheet, drapery, tapestry;
— անկողինք, beds furnished with fine coverlets.
σινδών sindon, linteum. Սինդոն. կտաւ եւ սաւան կտաւի՝ ունօղ զտեղի պաստառի, կամ արկեալ ի վերայ պաստառաց գահոյից, անկողնոյ, սեղանոյ, մեռելոյ, եւ այլն. բարակ կտաւ, փռոց, պատանք. չարշաֆ, պէզ, բիսդէռ, ահենգ.
Տաց ձեզ երեսուն պաստառակալ։ Տաջիք դուք ինձ երեսուն պաստառակալ. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 12։)
Պատեաց (զմարմինն Յիսուսի) պաստառակալաւ. եւ եդ ի կռածոյ գերեզմանի. (Ղկ. ՟Ի՟Գ. 53։)
Ընդէ՞ր պաստառակալ անկողնոցաց եւ զանազան հանդերձից հոգամք. (Իսիւք.։)
Պաստառակալ սփռեա՛ ինձ, կամ սփռեա՛ պաստառակալ զխոստովանութիւնդ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զարդարեաց անկողնօք, եւ սուրբ պաստառակալօք. (Ճ. ՟Բ.։)
Իսկ ա. որպէս Պաստառալիր.
Ի պաստառակալ անկողինսն հանգչի. (Լմբ. առակ.։)
to wrap up in a linen or sheet;
to hang, to drape.
ՊԱՍՏԱՌԱԿԱԼԵԼ. Պատել պաս տառակալաւ. պատնել.
Ամենայն զգուշութեամբ պաստառակալեալ, եւ բարձեալ տարան զնոսա. (Ճ. ՟Ա.։)
Յիշեա՛ զպաստառակալիլն եւ զ՝ի կարգ մեռելոց անկանիլն. (Բենիկ.։ 1)
Passover;
Easter;
the paschal lamb.
• «Զատիկ (Հրէից Եգիպտոսիս դուրս գալու և Քրիստոնէից համար էլ Քրիս-տոսի Յարութեան յիշատակը)» Ղկ. իբ. 1 Ղևոնդ, էջ 83. որ և պասեք ՍԳր. (23 անգամ գործածուած). Շար. Կլիմաք. որից պասի-քատօն Եւս. քր. պասեքատօնակ Մամբր. հմմտ. նաև փասեակ։
• = Յն. τάσγα (որ և φασέχ, φασεϰ) ձևից տա-ռադարձուած. սրանք էլ ծագում են եբր. [hebrew word] pesax «զատիկ, պասեք Հրէից» բա-ռից, որ սովորաբար ստուգաբանսում է «անցք, զատումն, տօն ազատութեան». (աւելի գիտական բացատրութիւնները տե՛ս Gesenius, Բառ. եբր.17, էջ 651 ա)։ Երռա-յականից կամ յունականից են յառաջացած նաև թալմ. թարգ. [hebrew word] pisxā, pasxa ասոր. [arabic word] pesxa, արաբ. [arabic word] fish. լտ. pascha, ֆր. päque, ռուս. nacxa ևնւ-Հիւբշ. 370։
• Բառիս ստուգաբանութիւնը ծանօթ էր նաև հներին. հմմտ. Պասեքս այս մեծ է և պաշտելի. փա՛սկա յեբրայեցւոցն անուանի ըստ նոցա ձայնին և յայտ-նէ ձայնն զԱնցքն փասկա յեբրայեցւոցն
• անուանի... և ապա հելլենացի արարեալ զձայնն՝ զփիւրն ի պէ և զկէն ի քէ փո-խեցին և պասքա զօր փրկչին անուա-նեցին. Ածաբ. պասք. բ։-Նոյնը Նիր. էջ 18. նաև էջ 23՝ պասքա կոչեցին, որ թարգմանի չարչարանք.-(ի Հրէից) կո-չէր պասքա, անցարան ըստ նոցա և ըստ մեզ փրկութիւն չարչարանաց. Տօ-նակ։-Անց՝ զհին պասեքն ասէ. զի պասքայն անցք թարգմանի. Լմբ. նա-ւռամ։-Զատիկն յեբրայեցւոց լեզուն կո-չի պասեք, որ թարգմանի անցք չա-րեաց. Բրս. մրկ. 248։-Նորերից ՀՀԲ բառ եբր.։ ՆՀԲ եբր. յն. լտ. ձևերի հետ նաև լծ. լտ. passio «կիրք, չարչարանք» և իտալ. passare «անցանել»։ Տէրվ. Altarm 69 յն.-ից։ Հիւնք. եբր.-ից։
ՊԱՍՔԱ եւ ՊԱՍԵՔ. Բառ եբր. ֆասէխ, ֆէսախ. այսինքն անցք. եւ յն. փասխա . πάσχα pascha. (լծ. լտ. passio., կիրք, չարչարանք. եւ իտ. passare. անցանել) որ ըստ մեզ Զատիկ ասի, որպէս Զատումն, եւ ազատութիւն. Տօն ելիցն Իսրայէլի յԵգիպտոսէ. եւ ի նորումս՝ տօն յարութեանն Քրիստոսի, որով փրկեցաք յաներեւոյթն փարաւոնէ։
Յամսեանն առաջնում, որ օր չորեքտասան իցէ ամսոյն, եղիցի ձեզ տօնն պասեք. (Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 22։)
Մերձեցաւ տօն բաղարջակերացն՝ որ կոչէր պասքա. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 1։)
Պասեքս այս մեծ է եւ պաշտելի. փա՛սկա յեբրայեցւոցն անուանի ըստ նոցա ձայնին, եւ յայտնէ ձայնն զԱնցքն։ Պասքա, տեառն պասքա. եւ դարձեալ ասեմ՝ պասքա, պատիւ երրորդութեանն։ Փասկա յեբրայեցւոցն անուանի ... եւ ապա հելլենացի արարեալ զձայնն՝ զփիւրն ի պէ, եւ զկէն ի քէ փոխեցին, եւ պասքա զօր փրկչին անուանեցին. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
(Ի հրէից) կոչէր պասքա, անցարան ըստ նոցա. եւ ըստ մեզ փրկութիւն չարչարանաց. (Տօնակ.։)
Անց՝ զհին պասեքն ասէ. զի պասքայն անցք թարգմանի. (Լմբ. նաւում.։)
Այսօր զպասեք չարչարանաց ելից Իսրայէլի փոխեցեր ի փրկութիւն հոգւոց զատիկ՝ սուրբ յարութեամբ քո Քրիստոս. (Շար.։)
Նախ քան զժամանակն՝ զպասեքս հաշուի. (Կլիմաք.։)
cf. Պասքիմ.
Ոռոգանել զպասքացեալ միտս մարդկային բնութեանս. (Նանայ.։)
to cause great thirst.
Տալ պասքիլ. պատճառել զսաստիկ ծարաւ, կամ զերաշտ.
Որչափ ըմպէ ոք (զանապակն), առաւել պասքեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
Այրեաց զչարսն լեզուաւ իւրով (Եղիա), եւ պասքեցոյց զնոսա՛ի ջրոյ. (Եփր. համաբ.։)
to be athirst, very thirsty, to be dying with thirst;
to pant or eagerly long for, to hunger and thirst after.
Ո՞վ ոք հասեալ յաճախութեան հացի, եւ (խիթայ) քաղցնուլ, կամ գետոց հոսանաց՝ եւ պասքիլ։ Որ այնքան ծարաւես պասքիս անկարօտդ Աստուած՝ իմումս փրկութեան։ Թէ պասքելոյս արբուցանիցես, աղբիւր ես. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Զ։)
Առ սակաւ մի պասքին ի ցրտոյ, եւ կամ ի տօթոյ տկարանան. (Իսիւք.։)
excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.
սեռ. բառիս ՊԱՍՈՒՔ, զոր տեսցես։
ՊԱՍՔՈՒԹԻՒՆ ՊԱՍՔՈՒՄՆ. Պասուք. պասքիլն.
Երաշտացեալ եւ թարշամեալ պասքութեամբ արբուցմանց խրատու. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Անջուր պասքութեամբ տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)
Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)
Առ ի զգայութիւն պասքութեան ծարաւելոց. (Մծբ. ՟Ա։)
Եթէ ունէիր դու զջուրն կենդանի, նախ զքոյդ պարտ էր զովացուցանել զպասքումնդ. (Նանայ.։)
Լցուցէր զպասքումն ժողովրդեանն. (Մաշտ.։)
Զպասքումն եւ զիղձս ջրոյն, եւ զարբումն. (Խոր. ՟Ա. 17։)
Զերից ամաց պասքումն երկրի զովացուցանէր. (Խոսր.։)
Զպասքումն ժողովրդեանն արբոյց. (Սարկ. լուս.։)
Գետք արբուցանելով զպասքումն ծարաւեաց. (Քերթ. մեղեդի լուս.։)
cf. Պասքութիւն.
ՊԱՍՔՈՒԹԻՒՆ ՊԱՍՔՈՒՄՆ. Պասուք. պասքիլն.
Երաշտացեալ եւ թարշամեալ պասքութեամբ արբուցմանց խրատու. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Անջուր պասքութեամբ տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)
Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)
Առ ի զգայութիւն պասքութեան ծարաւելոց. (Մծբ. ՟Ա։)
Եթէ ունէիր դու զջուրն կենդանի, նախ զքոյդ պարտ էր զովացուցանել զպասքումնդ. (Նանայ.։)
Լցուցէր զպասքումն ժողովրդեանն. (Մաշտ.։)
Զպասքումն եւ զիղձս ջրոյն, եւ զարբումն. (Խոր. ՟Ա. 17։)
Զերից ամաց պասքումն երկրի զովացուցանէր. (Խոսր.։)
Զպասքումն ժողովրդեանն արբոյց. (Սարկ. լուս.։)
Գետք արբուցանելով զպասքումն ծարաւեաց. (Քերթ. մեղեդի լուս.։)
parched, dried.
cf. Պոտագրոս.
• , ի-ա հլ. «ոտնառու, ոտքի ցաւ ունեցող» Լաբուբ. 9. Ագաթ. Խոր. Ղևոնդ լա, էջ 133։ Կայ գրուած պատագարոս Մագ. թղ. էջ 234 (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. Բ. 202). աւելի հարազատ, բայց քիչ գործածական ձև է պոտագրոս Եւս. պտմ. 65. 498։
• = Յն. ποδαγρός «ոտքի կաթուած ունեցող». կազմուած է πούς (սեռ. ποδός) «ոտք»+ ἀγρὲω «որսալ, բռնել» բառերից։ Յոյնից են փոխ-առեալ նաև ասոր. [syriac word] ︎ ptaγrā կամ podagrā, լտ. podager, po-dagricus, գերմ. Podagra, ռուս. подaгра ևն հոմանիշները։ Մեր բառի մէջ առաջին ձայնաւորը երկրորդի ազդեցութեամբ է. իսկ տ (փխ. դ) թերևս ասորականի ազդեցու-թեամբ։-Հիւբշ. 371։
• Առաջին անգամ ուղիղ համեմատեցին Վիստոնեանք, թրգմ. Խոր. էջ 136։ ՀՀԲ բառ յն.։ ՆՀԲ ուղիղ է։
ՊԱՏԱԳՐՈՍ ποδαγρός, ποδαγρικός, ποδαλγός podager, podagricus, dolore pedum laborans. որ եւ ՊՈՏԱԳՐՈՍ. Բառ յն. բօտաղրօ ՜ս. այսինքն Ոտնացաւ. ունօղն զոտնացաւութիւն. ոտնառու. նիգրիզլի, կօտտալը.
Գոնջացեալք եւ պատագրոսք, (Ագաթ.։)
Ոչ կարաց ընդոստախօս պատագրոսն այն համբառնալ զգլուխն իւր. (Ղեւոնդ.։)
Բժշկեաց զնա, եւ զԱբդիու պատագրոս՝ իշխան քաղաքին. (Խոր. ՟Բ. 30. յորմէ եւ Հ. դեկտ. ՟Լ՟Ա. եւ այլն։) (Ապա օտար է մեկնութիւնն յաւելեալ ի հարցմունս Վանականի.
Պատագրոսն՝ ոմանք զգոդին ասեն. բայց բոր է, եւ ի մէջն խաղաւարտ ցամաք եւ քոս. որ է շփոթութեամբ առեալ ի պատմութենէն Աբգարու բժշկելոյ ի բորոտութենէ։
Ի նոյն գոգցես միտս գրեալ է եւ ի (Լծ. ածաբ.)
Զուրուկսն եւ զպատագրոսն արտաքս վարէին։
cf. Պատասխանի.
Իբր ռամկականն բառիս Պատասխանի։ (Զենոբ.։ Ճ. ՟Ա.։ Վրդն. սղ. եւ այլն։)
responsive.
Որ ինչ անկ է պատասխանւոյ. յորում կայ պա տասխանի.
Գրեցեր ի պատասխանականին քո թղթի. (Խոսրովիկ.։)
responsible, answerable, accountable;
apologetical, exculpatory;
respondent;
apologist.
Որ տայ կամ ունի տալ պատասխանի. եւ Փաստաբան. ջատագով. եւ Համարատու։ (Ագաթ.։)
Խորհուրդ՝ խորհրդոց յանդիմանիչ լինի, եւ երեւմամբ գաղտնեացն՝ որպէս թէ պատասխանատու լինի. (Խոսր.։)
Պատասխանատու մեծին՝ ըմբռնեալ անհրաժարելի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. գրի ստէպ եւ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁπόκρισις responsio λύσις solutio. Տալն պատասխանի առ հարցումն ուրուք. լուծումն խնդրոյն. ճէվապ, ճուղապ.
Խա ղաղական պատասխանատուութեամբ ասէր ցամենեսեան. (Փարպ.։)
Եթէ հար ցումն տրամաբանական՝ պատասխանատուութեան է խնդիր։ Ոչ եղիցի պատաս խանատուութիւն մու առ այսս. (Պերիարմ.։)
Կամ որպէս Համարատուութիւն. հարկիլն տալ պատասխանի առ անաչառ քննողն.
Առ որ մեծ է պատասխանատուութիւնս՝ քան առ համօրէն աւետարանին՝ զարմանս, հիացմունս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Զի մի՜ ընդ խոտանս գտանի ցիմք յաւուրն պատասխանատուութեան։ Օր պատասխանատուութեան՝ օր դատաստանին. (Խոսր.) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշանակութ)։
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. ἁπολογία apologia, defensio, reddenda ratio. Ապաբանութիւն. փաստաբանութիւն. ջատագովութիւն յատենի.
Որք ուսան զնոսա, գտցեն զպատասխանատուութիւն։ Լուարո՜ւք ինձ այժմ առ ձեզ պատասխանատուութեանս. (Իմ. ՟Զ. 11։ Գժ. ՟Ի՟Բ. 1։ Տե՜ս եւ Փիլիպ. ՟Ա. 7. 16։)
Զո՜ր պատասխանատուութիւն ունիցիմք։ Յամենայն պատասխանատուութենէ զրկեցին զանձինս։ Պակասեցաք յամենայն պա տասխանատուութեանց։ Գտանել տեղի պատասխանատուութեան երանելի՜ է. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։ Ճաշոց։ Իսիւք.։)
Տե՜ս եւ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՐՈՒԹԻՒՆ, եւ ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ։
cf. Պատասխանատուութիւն.
cf. ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ՝ ըստ ամենայն առման. ἁπόκρισις, λύσις, ἁπολογία.
Ոչ ըստ կնոջն բանիցն զպատասխանատրութիւնն առնէ (փրկիչն)։ Լուաւ զընդդէմ պատասխանատրութիւնն. (Նանայ.։ Արծր. ՟Գ. 10։)
Առ ի պա տասխանատրութիւն՝ որպէս կարող եմք՝ ստուգաբար գնասցուք. (Դիոն. ածայ.։)
Հիւանդական է պատասխանատրութիւնդ. (Սահմ. ՟Գ. իմա՛, տկար է լուծումնդ։)
Ընդէ՞ր զրկեմք զանձինս յամենայն պատասխանատրութենէ։ Զո՞ր պատաս խանատրութիւն ունիցիմք։ Ոչ համարէին թէ ի նախնեացն առաքինութենէ՝ պատասխանատրութիւն ինչ ոչ ունիցին։ Կամէր ածել զնա ի պատասխանատրութիւն. եւ նա լուռ կայր. զի չէր ինչ օգուտ պատասխանատրութիւնն. զի չէր ոք՝ որ լսէր. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ.։)
to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
ἁποκρίνομαι respondeo. Տալ պատասխանի. լուծանել զխնդիր հարցուածոյն. ճէվապ վէրմէք.
Հարցեալք, թէ զի՞նչ է Սոկրատէս, ասեմք թէ մարդ. զտեսակն պատասխանատրեմք։ Որք՝ եթէ ոք հարցանիցէ, կամ տարա կուսեսցի, կարողք գոն պատասխանատրեալ։ Եկեսցուք եւ պատասխանատրեսցուք յաղագս ուսումնականին եւ բնաբանականին։ Յաղագս բնաբանականին պատասխանատրեցաք. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ սահմ.։)
Ոչ այնպէս աստուածապաշտութեամբ պատասխանատրեցին, որչափ բժշկապէս. (Ճ. ՟Գ.։)
Առ այս Քրիստոս պատասխանատրէ ապա կարգաւ, եւ ասէ, հանդերձ զօրութեամբ. (Աթ. համբ.։)
Որոց կարճ բանիւ եւ ճշմարտագունիւ պատասխանատրեսցուք. (Շ. մտթ.։)
Ոչ կարացեալ ըստ արժանւոյն պատասխանատրել. (Երզն. քեր.։)
Դու հա՜րց, եւ ես պատասխանատրեցից առ քեզ. (Եփր. զղջ.։)
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՐԵԼ. ἁπολογίζομαι defendo, excuso, satisfacio, rationes reddo. Ջատագովել զիրաւունս. եւ Համար տալ. պատասխանի տալ.
Յորժամ միայն համարձակել պիտոյ էր, պատասխանատրեն։ Յաղագս նոցա պատասխանատրէ հանդարտօրէն՝ թէ ոչ գիտացին զնա։ Միայն յաղագս իւր պատասխանատրէ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Պատասխանատրեմ.
Հարցեալ՝ թէ որպիսի՞ ինչ է մարդ, զտարբերութիւնն պատասխանեմք, բանական. (Անյաղթ պորփ.։)
Յովբ կրկնեալ պատասխանէ։ Իսկ զի՞նչ արդեօք կրկնեալ պատասխանիցէ. (Իսիւք.։)
Խրոխտով վեսական պատասխանեաց. (Խոր. ՟Գ. 50։)
Ընդարձակ պատասխանեաց աշակերտացն. (Բրսղ. մրկ.)
Պատասխանեցին. (Լմբ. համբ.։ 31)
answer, response, reply;
return, repartee, rejoinder;
account, reason, defence, apology, excuse, justification;
հրաման —նւոյ, oracle;
համարձակ, յանդուգն, խուսափական, նպաստամատոյց, հաւաստի, դրական, ժխտական, լակոնական, աննշան, չոր, անմիտ, կարճ —, haughty or imperious, impertinent, evasive, favourable, certain, positive, negative, laconic, insignificant, dry, foolish, curt or short reply;
— առնել, to answer, to reply, to make answer to;
— տալ, to answer for;
to defend, excuse or justify oneself;
տալ վասն անձին —, to plead one's own cause;
ընդունել զ—, to receive the reply;
ի — նամակիդ, in reply to your letter;
չընդունել զ—, to receive no reply;
սպասել —նւոյ, to await a reply;
չիք —, there is no reply, no answer;
cf. Ընդդէմ.
• (-նւոյ, -նեազ) «պատաս-խան» ՍԳր. Ոսկ. եբր. և ես. յետնաբար աս-ւում է պատասխան Զենոբ. Ճառընտ. Վրդն. սղ. որից պատասխանատուութիւն Իմ. զ. I1 Գծ. իբ. 1. Փիլիպ. ա. 7, 16. Ոսկ. յհ. և հռ։ պատասխանութիւն Մծբ. ոճով ասւում է պա-տասխանի առնել, տալ պատասխանի ՍԳր. որի յետին ձևն է պատասխանել Խոր. Իսիւք. նոր բառեր են անպատասխանատու, անհա-մապատասխան ևն։
• = Պհլ. *pāt-saxuan ձևից, որ հայերէնի մէջ դարձել է նախ *պատսախան և յետոյ, շրջուելով՝ պատասխան. հմմտ. պհլ. [other alphabet] pasaxv, pasaxv (ըստ Թիրեաքեան, Կար-նամակ, էջ 8 ծան. կայ նաև պհլ. pāsxan), սոգդ. patšukwān, պրս. [arabic word] pāsux, որից յետնաբար փոխառեալ է վրաց. მახუხი պա-սուխի «պատասխան»։ Հայերէնի -ի վերջա-ւորութիւնը ըստ Bailey JRAS 1930, էջ 19 համապատասխանում է քրիստ. սոգդ. ուղ. հյց. [other alphabet] (=i) վերջաւորութեան. ըստ այսմ քրիստ. սոգդ. ուղ. հյց. p'čγny «աատաս-խան». այսպէս են նաև արժանի, կարի բա-ռերը։ Իրանականի հնագոյն ձևն է հպրս. ուղ. *pātisa(h)uvā-, հյց. *pātisa (hjuva nam-, որից պհլ. *patsaxuan>պատասխան. (Ըստ Gauthiot, Gram. sogd. 83 կազմուած է pati-մասնիկով sak արմատից, որ գըտ-նում ենք նաև լիթ. sakyti «խօտիլ» բառի մէջ)։-Հիւշ. 222։
• ՆՀԲ տե՛ս պատգամ բառի տակ։ Lag Urgesch. 956 հմմտ. պրս. pāsux։ Mül-ler SWAW 38, 574-576, 582 պատ մասնիկով պրս. suxan «խօսք» բառից։ Նոյն 43, 291 զնդ. *paitisāonhana-ձե-ւից, 66, 265 *paitisaohhana-ya։ Հիւնք. պրս. badaxš «մեղեսիկ» բառից՝ -անի մասնիկով։ Թիրեաքեան, Պատկ. աշխ գրակ. 205 պրս. pāsux, իբրև pāy-i-su-xan «խօսքի ոտքը»։-Salemann ИАН 1913, էջ 1130 սոգդ. ձևի հետ։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Ախց. Երև. Կր. Մրղ. պատաս-խան, Մկ. պmտmսխան, Ալշ. Մշ. պադաս-խան, Ննխ. Շմ. Սչ. Սեբ. բադասխան, Տիգ. բmդmսխmն, Զթ. բադասխօն, բադասխոն.-Միջին հայերէնի ձևն էր պացխուն (Սմբ. ատմ. 79, 90, Անսիզք 13, 15, 51, Կոստ. երզն. 158), որ ծագում է պատասխան բա-ռից միջին ա-ի ջնջումով և տս ձայնախում-բը վերածելով ց (հմմտ. արտառուք>արտ-ռուք>արցունք). կրճատ պատըսխուն ձևը երկու անգամ ունի Քուչակ 121. վերջավան-կի ա ձայնաւորը դարձած է ու՝ յաջորդ ռըն-գականի պատճառաւ, ինչպէս ընդհանուր օրէնք է Ագուլիսի բարբառում (տե՛ս իմ Հայ բարբառագիտութիւնը, էջ 93)։ -Թաւրիզի գաւառականով պատասխանել նշանակում է «ճանապարհ դնել, դուրս հանել, գործից վտարել». սրա հին վկայութիւնը գտնում եմ Մտթ. ևագր. 49. Ասէ դևն... մի՛ տալ յաղ-քատն... և կամ ասէ՝ թէ այսօր պատասխա-նէ, վաղիւն երբ գայ՝ յայնժամն տաս։
Կամ որպէս Պատասխանատրել. արդարացուցանել. ἁπολογέμαι defendo. տե՜ս (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 11։ ՟Ի՟Ա. 14։ Գծ. ՟Ժ՟Թ. 33։ ՟Ի՟Դ. 10։ ՟Ի՟Զ. 2. եւ այլն։)
Իսկ յասելն (Հռ. ՟Բ. 1.)
ἁπόκρισις responsio, responsum. Բան ի լուծումն հարցուածոյ. փոխադարձ ասացուած. զրոյց. պատասխան. ճէվապ, բասուխ.
Պատասխանի ողոք դարձուցանէ զսրտմտութիւն։ Ետես եղիուս, եթէ ոչ գոյ պատասխանի ի բերան երեցունց արանցն։ Զարմանային ընդ պատասխանիս, կամ ընդ պատասխանին նորա։ Ասա՜ մեզ, դու ո՞վ ես. զի պատասխանի տարցուք՝ որոց առաքեցինն զմեզ. եւ այլն։
Առանց հարցման լռեալ է պատասխանի, եւ առանց քննողի ոչ յայտնեսցի մեկնութիւն. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Հարցուածն զպատաս խանիս ստացեալ է. (Իսիւք.։)
Արդարն անձինն ամբաստանէ յառաջին պատաս խանւոջն։ Արդարն յառաջին իսկ պատասխանւոջն ոսոխ լինի անձին իւրում. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ես.։ նոյնպէս եւ Իսիւք.։)
Զհարցումն բռնաւորացն, եւ զպատասխանիսն միոյ միոյ ի սրբոցն. պատասխանեօք սրբոցն, եւ այլն. (Փարպ.։)
Յուսոյ յաւելուած առնու Մովսէս պատասխանեաւ։ Տաժանեալ պատասխանեօք հարցման. (Արշ.։)
Տե՜ս եւ զպատասխանեացն զմիտսն. (Նանայ.։)
ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ. ἁπολογία apologia. Պատասխանատուութիւն. ջատագովութիւն.
Մինչեւ ամբաստանեալն յանդիման ունիցի զդատախազսն, եւ տեղի պատասխանւոյ առնուցու վասն ամբաստանութեան։ Իմ պատասխանի, ո՜ւր զիս հարցանիցեն, այս է. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 16։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 3։)
Ահա թուղթ՝ որ պատասխանի ունի վասն նորա. (Ոսկ. գծ.։)
Կամ որպէս Համարատուութիւն.
Ոչ յարեաւ մարդ երկրածին՝ ազատեալ ի պատասխանեաց. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
ՀՐԱՄԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆՒՈՅ. cf. ՀՐԱՄԱՆ. յն. խրի՛մա, եւ այլն. χρῆμα, χρησμός, χρηματισμός . որ է պէտք, եւ հրաման կամ պատգամ. եւ այս իմաստ տեսանի նաեւ ի քանի մի բառս սկսեալս վանկովդ պատ.
Տո՜ւր ինձ հրաման պատասխանւոյ։ Աղաչէր հրաման պատասխանւոյ առնուլ (ի դից)։ Զայս ընկալեալ հրաման պատասխանւոյ՝ աղեքսանդրի. (Պտմ. աղեքս.։)
ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ ԱՌՆԵԼ. կամ ԱՌՆԵԼ ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ. նոյն ընդ Պատասխանի տալ. ἁπόκρισιν ποιέω. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 14.) եւ ἁποκρίνομαι. (Դատ. ՟Ը. 8։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ. 6։ Երեմ. ՟Ի՟Գ. 35։ Եզեկ. ՟Ժ՟Դ. 3։)
ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ ՏԱԼ ՏԱԼ ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ. Լուծումն առնել հարցուածոյն. փոխադարձ ասել ինչ բան. պատասխանել. ճէվապ վէրմէք. ἁπόκρισιν δίδωμι responsum do. Տե՜ս Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 2։ ՟Լ՟Գ. 5։ ՟Լ՟Ե. 4։ ՟Լ՟Թ. 35։ Այլ առաւել, ἁποκρίνομαι respondeo. Տե՜ս ստէպ ի հին եւ ի նոր կտակ. եւ յամենայն գիրս ըստ նախ նեացն. ուր յետինք առաւել դնելն՝ Պատասխանել, որ է որպէս ոճ ռամկական։
Առանց պատասխանի տալոյ ես. իմա՛ ըստ յն. անպատասխանի կամ անջատագովելի ես։ ἁναπολόγητος inexcusabilis. 1
oracular, giving oracles;
— լինել, to pronounce or give an oracle.
Որ խօսի զպատգամս ի կողմանէ Աստուծոյ, դից, մարդկան, եւ այլն։ (Ագաթ.։)
fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.
φιλοπόλεμος belli amans, bellicosus. Սիրօղ զպատերազմ. քաջ պատերազմօղ. եւ Որ ինչ սեպհական է այնպիսումն. կռուասէր.
Պատերազմասէր եւ աշխատասէր մօրն մտաց չեղեւ ինչ երբէք նախանձաւոր (Նինուաս). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Արտաշէս՝ այր հպարտ էր, եւ պատերազմասէր. (Խոր. ՟Բ. 10։)
Իբրեւ զպատերազմասէր նահատակ. (Բուզ. ՟Գ. 6։)
Աշոտ քաջասիրտ եւ պատերազմասէր գոլով։ Այր հզօր եւ պատերազմասէր. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
ՊԱՏԵՐԱԶՄԱՍԷՐ. Կռուասէր. չարակամ. ոխերիմ, որպէս սատանայ.
Զդիմի հարկանել պատերազմասէր դիւին. (Լաստ. վերջաբ։)
Զպատերազմասէր թշնամւոյն խորտակելով զզէնս. (Շ. թղթ.։)
Զո՞վ ոք ի մէնջ գիտացեր պատերազմասէր կամ խռովակամ։ Մեծաւ քրտամբք նահատակէր ընդդէմ պատերազմասէր թշնամւոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Յանդգնելոց եւ պատերազմասիրաց ընդ հոգւոյն սրբոյ. (Մխ. դտ.։)
Ի բաց յայնպիսի պատերազմասէր բարուց լինել. (Շ. թղթ.։)
atrocious, delighting to torment.
Որ սիրէ ստէպ եւ չարաչար պատժել.
Դիոնեսիոս (բռնաւորն՝) խստագոյն գոլով եւ պատժասէր. (Նոննոս.։)
to be like, to resemble.
Միայն մարդկային մի՞տքս պատկերազգեստ եղեալ (Աստուծոյ), պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն. (Փիլ. լիւս.։)
Պատկերազգեստ լինի ցանկութեամբ արծաթսիրութեան եւ մեծութեան (իբր կռովք). (Վրք. հց. ՟Է։)
fond of images;
idolatrous;
amateur of pictures.
Սիրօղ զպատկերս դից, այսինքն զկուռս.
Զի զպատկերագործսն եւ զպատկերասէրսն եւ զպատկերապաշտսն՝ յիւր պատկեր աստուածութեանն հնազանդեցուսցէ. (Ագաթ.։)
to dress, to clothe.
Առանց վերարկուի էի, եւ պատմուճանասփած արարէք զիս. (Զքր. կթ.։)
eager for honours, greedy of glory, ambitious, desirous of praise or distinction;
vain-glorious, vain;
generous, bounteous, obliging, officious.
φιλότιμος honoris cupidus, honorum studiosus, ambitiosus. եւ բայիւ φιλοτιμοῦμαι . Որ սիրէ զպատիւ կամ զպատուիլն յայլոց. փառասէր. ամբարհաւաճ.
Ձիոց ազգ այսպէս է պատուասէր, որպէս զի ... մարդկան եւ ձիոց մտրակացն ընթացի մրցանակ եգեալ լինի. (Փիլ. առ լիւս.։)
Անձնացոյցք, սնափառ, պատուասէրք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Պատուասէրք եղեն ամենայն պատուասիրութեամբ (փառասիրութեան). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յաստի պատուասէր լինելոյ ի բաց տարաւ զնոսա. (Իգն.։)
Միոյն փառաց տենչացեալ եմք՝ երկնից արքայութեան. պատուասէր եմք առ վերին պատիւ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Մանկունք քաջք, պատուասէրք, ճշմարտութեան նահատակք. (Ածաբ. մակաբ.։)
Իբրեւ զպատուասէր եւ զխոհեմ հարսն ի ներքին յանապատն փախեար յառագաստ. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Ա։)
Զպատուասէրն լեզու սրբոյ ոսկեբերանին եւ զմեծ ի քահանայապետին բարեհամբաւեսցուք. (Պրոկղ. յոսկեբ.։)
Եւ այն էին պատուասէր անկողինք դոմնայի եւ ինդոսի. (Ճ. ՟Ա.։)
ՊԱՏՈՒԱՍԷՐ. φιλότιμος munerarius, liberalis, magnificus, honorificus, humanus. Որ սիրէ պատիւ առնել այլոց. մարդասէր. առատապարգեւ. պատուասիրօղ զայլս (անձն եւ գործ).
Ո՛վ պատուասիրի եւ մեծարգի անձինն ... զո՞ ընդունի ի խրախճանութիւն իւրոյ պտղոցն. (Նիւս. երգ.։)
Պատուասէր զարդու զնա զգեստաւորեալ։ Պատուասէր եւ սերտ հարազատութեամբ ընկալաւ զնա. (Յհ. կթ.։)
Ըստ պատուասէր պայմանի եւ սրընթաց ոտիւք արադեալ ի տես արքային. (Յհ. կթ.։)
ambitiously;
vainly;
honourably, generously, obligingly.
φιλοτίμως honorifice, comiter, liberaliter, humaniter, alacriter. Պատուասիրելով, մեծարելով.
Իբրեւ որդիք հարազատք պատուասիրաբար՝ խնդութեամբ հարց եւ մարց (ըստ մարմնոյ եւ ըստ հոգւոյ՝) պաշտօն մատուցանեն. (Փիլ. տեսական.։)
Առնել քեզ պատուասիրաբար զխրախճանութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)
Մերձ դնեմ զբանս բարւոք ձեզ կոչեցելոցդ (ի հոգեւոր սեղան) առատապէս եւ պատուասիրաբար. (Ածաբ. ծն.։)
Ծամէ իբրեւ զկերակուր հոգեւոր դնել պատուասիրաբար առաջի լոսաղաց. (Շ. հրեշտ.։)
Պատուասիրաբար առատութեան սեղանոյ հաղորդեցուցանելով. (Երզն. մտթ.։)
Առընկալեալ ի նմանէ պատուասիրաբար։ Պատուասիրաբար եւ բարւոքապէս ընկալեալ։ Պատուեցայ պատուասիրաբար յոստիկանէն. (Յհ. կթ.։)
Պատուասիրաբար ընդունէր անդ յիւր բնակարանն. (Վրք. սեղբ.։)
honorary;
— բանք, compliments.
Որ ինչ անկ է պատուասիրութեան. առատամիտ.
Պատուասիրական փոխանորդութեամբ տասանորդութիւնն (աբրահամու առ մելքիսեդիկ). (Պիտ.։)
cf. Պատուասիրաբար.
իբր Առ փառասիրութեան.
Ոչ եթէ առ ի ցոյցս երեւեցուցանելով զինքն, եւ ոչ պատուասիրապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Եւ մանաւանդ՝ Պատուասիրաբար. սիրով. մեծարանօք. զուտրթութեմբ.
Այսպէս եւ պօղոս առնէր՝ պատուասիրապէս աւետարանելով, ոչ ուր անուանեցաւ քրիստոս. (ՃՃ.։)
Պատուասիրապէս յինքն ածէր յանձան ձէր զներքինապետն. (Յհ. կթ.։)
to covet, to be ambitious of, to seek glory, fame or distinction;
to make it a point of honour to, to treat generously or honourably, to oblige;
to honour, to glorify;
to compliment.
Ի քաղաքն շրջելով՝ պատուասիրեալս լիներ յամենացունց. (Ճ. ՟Ա.։)
φιλοτιμέομαι honmorifice ago, munificentia inclaresco. Պատուել սիրով. մեծարել սրտի մտօք. յարգել.
Պատուասիրէին (սամարացիքն զքրիստոս) եւ մեծապէս սքանչանային ընդ նա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Պատուասիրեն բիւրաբեղուն բանիւք գովեստից զսկզբնալոյսն կենացն գոյից։ Զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուասիրեցին, (Նար. կուս.։ Շ. ընդհանր.։)
Առ հայրն իւր պատուասիրեալ զբոլորիցս բարետրութիւն. ամենայն տունկ ոչ արմատացեալ ձեռամբ հօր իմոյ՝ քակտեսցին. (Նար. մծբ.։)
Ինքնիշխան կամաւորութեամբ պատուասիրեալ առ հայրն հանգունատիպ ... իջեալ յերկնից (իմա՛ առ ի պատիւ հօրն) Նար. (՟Հ՟Է։)
ՊԱՏՈՒԱՍԻՐԵԼ, իլ. Պատուասէր լինել. պարծիլ. պանծալ. փառաւորիլ. փառս անձին համարել.
Յուսային ... պատուասիրել իմով ամէնիմաստ արուեստիւս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Պատուասիրէին (սամարացիք) յաղագս աբրահամու, եւ նախահայր զնա անուանէին՝ որ ի քաղդէացւոցնէր։ Պատուասիրի այնուհետեւ ոչ կարծել սնոտի եւ ի նանիր զսքանչելիսն։ Զի մի ոք ասասցէ՝ եթէ պատուասիրելով առնէր զայս, երեւեցուցանէ՝ թէ խնամ ունելով նոցա գործ է զամենայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 34։ ՟Բ. 10։)
Ո՛չ պատուասիրելով, եւ ոչ առ ի ցոյցս զինքն առնելով. (Բրսղ. մրկ.։)
immoderate desire of honour or glory, ambition, vain-glory, point of honour;
generosity, liberality;
obligingness.
φιλοτιμία, φιλοτίμημα, φιλοτιμόν honoris studium, ambitio, conatus. Պատուասէրն լինել. փառասիրութիւն. փոյթ փառաց. եւ պատույ անձին.
(ընդդէմ դնել) պատուասիրութեան զնուաստուին. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Որ լինեն ի ձեռն պատուասիրութեան, այսինքն սնափառութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
Գերագոյն էր (մովսէս) քան զամենայն պատուասիրութեան եւ իշխանսիրութիւն. (Դիոն. թղթ.։)
Ոմն ի պատուասիրութենէ. (յափշտակեալ՝ անկաւ, Փիլ. լիւս.։)
Բբազումք առ ի յաղթութեան պատուասիրութիւն՝ եւ զմարմինս անտես առնեն. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
ՊԱՏՈՒԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. φιλοτιμία եւ այլն. munificentia, liberalitas. Փոյթ պատուելոյ զայլս. մարդասիրութիւն. մեծարանք. պատիւ. հանդէս.
Այնքան ամենապատկառ պատուասիրութեամբք իսրայէլ տօներ. (Նար. խչ.։)
Առաքէ ի խիդիր ինձ զոմն ... բազմահարկի պատուասիրութեամբ։ Մեծարեալ ի նոցունց բազում պատուասիրութեամբ։ Յհ. (կթ.։ Կիր. պտմ.։)
Գալովն՝ այնպիսի պատուասիրութիւն երեւեցուցանէր (քրիստոս). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
graft, graff;
inoculation, vaccination, cow-pox;
insertion, addition;
conjunction, union;
թարախ —ի, pus, vaccine matter;
—իւ որդի, adoptive son;
—իւ հայր, putative, adoptive father.
ἑγκέντρισις, ἑμφύτευσις insitio, insertio. Հիւսուած պատուածով. որպէս ագոյցք ոստոյ յոսա՝ առ նոր կամ առաւել պտղաբերութիւն նմանութեամբ՝ Զօդ. կցորդութիւն. սատար. պատկին, պատրուս.
Մտցէ ձայնդ այդ աստուածաարարեալ ընդ պատուաստ յօդիցս շաղկապութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Առ զհոդւոյն հո՛ղմըն պատուաստ, ղեկա՛ խրատիւըս՝ լե՛ր պատրաստ. (Կրպտ. ոտ.։)
ՊԱՏՈՒԱՍՏ. Յաւելուած. վերագրութիւն. կցուած. իլավէ, ուստի որդեգիրն կոչի Որդի պատուաստիւ, որ եւ դրութեամբ, Պաճուճանօք. որպէս յն. θέσις adoptio θετικῶς, προσαχθείς per adoptionem promotus.
Ասաց նախ զիւր հայր, որ բնութեամբն իսկ էր. եւ ապա էած ի վերայ, եւ հայրն ձեր, որ պատուաստիւն էր։ Որդի կոչեցաւ՝ ոչ եթէ պատուաստիւ որդեգրութեան, այլ բնութեամբ՝ ծնեալ ի հօրէ։ Լիել լինիք եւ դուք՝ որդիք, այլ պատուաստիւ ըստ շնորհաց։ Առ հայր իմ, եւ առ հայր ձեր, այսինքն այլազգ իմ՝ բնութեամբ, այլազգ ձեր պատուաստիւ. (Կոչ. ՟Է. ՟Ծ. ՟Ծ՟Ա։)
grafted;
inoculated.
Ունօղ զպատուաստ. պատուաստեալ. պատրուսած.
Տունկս պատուաստակիրս՝ պտղապարգեւս. (Նար. խչ.։)
to engraft, to graft;
to inoculate, to vaccinate;
to insert, to interpolate;
to annex, to join, to reunite, to attack.
ἑγκεντρίζω insero, configo. Յարել նոր ոստ առ ոստ հին բնոյ. պատկինել, պատրուսել.
Դու՝ որ ձիթենի վայրենի էիր, պատուաստեցար ի նոսա։ Ասիցես, ոստքն փշրեցան, զի ես պատուաստեցայց։ Կարօղ է աստուած միւսանգամ պատուաստել զնոսա. (եւ այլն. Հռ. ՟Ծ՟Ա. 17 = 20։)
Խրատ տայ զոմանս պատուաստել ի տնկոցն՝ որք պարակորոյքս լինին. (Շ. ընդհ.։)
Ի յիշատակ բանից քոց անդրէն պատուաստէին. (Իմաստ. ՟Ծ՟Զ. 11։)
Առ իւրաքանչիւր ոսկր յարեալք եւ պատուաստեալք. (Ագաթ.։)
Եթէ յուսոյն ձգարան՝ սուսերբն յանցանաց հատեալ կարեսցի, կցեսցի՛ դարձեալ միւսանդամ կամօք ամենակալիդ՝ բարւոք պատուաստեալ։ Ամենառատ քաղցրութեամբ պատուաստեալ ի քեզ, վերստին գտեալ պնդեցայց քաւեալ. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Է։)
Այսպէս պատուաստեալ ի միմեանս շաբաթքն, որպէս քաղաք ի քաղաքէ ճանապարհօք մտանեն ի զատկին պահոց շաբաթն՝ իբրեւ ի թագաւորեալ քաղաք (Արշ.։)
Եւ ոչ որպէս բանք պատուաստելով կարգին, այնմ նմանեալ. (Կոչ. ՟Դ։)
to be grafted;
inoculated.
grafter;
inoculator;
(կտրոց) grafting-knife.
grafting;
inoculation, vaccination;
conjunction.
պատուաստելն, իլն. յարումն.
Առ պատուաստումն կտրեցելոյս՝ կցորդութիւն քո. (Նար. լ։)
punishment, chastisement, pain, correction;
scourge, revenge;
threat, threatening tone;
reprimand, reproach, rebuke;
պատիժ —ի, severe punishment;
— մահու, sentence or punishment of death, capital punishment;
տեղի —ի, exile;
ազգի մարդկան, the scourge of human kind;
— կապել ի վերայ, to inflict a punishment;
կրել խիստ —, to be severely punished;
առնել —, to threaten.
• , ի հլ. «պատիժ, սաստ. ւան-դիմանութիւն. 2. պատժի արժանի գործ, յանցանք» ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. 17 և եփես. որից պատուհասել ՍԳր. Եփր. ծն. Ոսկ. յհ. և բ. կոր. պատուհասակոծ ՍԳր. Ոսկ. մտթ. և յհ. Սեբեր. Ագաթ. պատուհասագոյն Պսկ. բ. կոր. անպատուհաս Կոչ. ժանտապատու-հաս Փիլ. լիւս. ևն։
• = Պհլ. [other alphabet] ︎ pātūfrās «չար հա-տուռումն, պատիժ» բառից. այս ձևը, որ հա-յերէնի համար յարմարագոյնն է, ունի Sa-lemann ЗAH 8 (1908), 108. այլուր գըտ-նում ենք սովորաբար [arabic word] pātfrās, որ Nyberg, Hilfsbuch d. Pehlevi 1, 52 կարդում է pā̄tifrās։ Սրա միւս իրանեան ձևերն են մանիք. պհլ. p'dyfr'h, հարաւ-արևմ. պհլ. h'tfr'' (=pātfrāh), պազ. ba-dafrāh, որ bādāfarā, bādāfarāh, bā-dafrāh. bādāfarās (ուղղելի pādafrāh) «հա-տուցումն չար գործոց, պատիժ» (Horn § 154), զնդ. ❇ paitifrasa։ «հարցաքննութիւն, պատիժ», հպրս. *nāti. frāϑa-։ Այս բոլորը կազմուած է pat-, paiti-նախդիրով pares<հնխ. prek'->հյ. հարց արմատից, որ այստեղ դատական հարցա-քննութեան նշանակութեամբ է առնուած. հմմտ. նոյն արմատից հպրս. avam ufras-tam aprsam «պատժեցի, լաւ պատժեցի». զնդ. frašna-«դատարանով լուծելու հարց», սոգդ. Br's կամ Br''s (=frās) «պատիժ», քուչ. prekse «դատաւոր» ևն։ Հայերէնի մէ։ պհլ. fr դարձած է մր (հմմտ. աւրհնել, հբա-պարակ) և յետոյ ր ընկած է։-Հիւբշ. 226։
• ՆՀԲ «պատեալ և ի վերայ հասեալ»։ Ուղիղ մեկնեց նախ Մառ ЗВО 5 (1892). 320, որ համեմատում է պհլ. pāda-trās ձևի հետ։ Թիրեաքեան, Պատկ.
• աշխ. գրակ. 207 պրս. ︎ pādāš կամ [arabic word] pādāšt «բարի հատու-ցումն»։ Հիւնք. պրս. պատաֆէրաշ։-Muller WZKM 8, 283, թրգմ. ՀԱ 1894, 294 դնում է պհլ. pātfrās ձևից փռխառ-եալ։ Հիւբշ. վարանում է ձայնական տարբերութեան պատճառով, որ հար-թում է Meillet, Esquisse 13, MSL 17, 243 և 18, 316։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. Տփ. պատուհաս, Մշ. Շմ. պադուհաս, Մրղ. Սլմ. Վն. պատուխաս, Մկ. պmտուխաս, Ննխ. բադուհաս, Զթ. բադու-հօս, բադոմոս, Սվեդ. բmդիհուս, Գոր. Ղրթ. պտըհաս.-իսկ Ատն. բառը բադուաս կամ բադահաս ձևով գործածւում է «տգեղ, տձև մարդ» նշանակութեամբ։
• ՓՈԽ.-Սղերդի արաբախօս քրիստոնեա-ներն ունին patixas «պատուհաս» (Բիւր. 1899, 116)։
τιμωρία, δίκη punitio, mulcta, supplicium, poena, ultio. Պատիժ (որպէս պատեալ եւ ի վերայ հասեալ). տանջանք. վրէժ արդարութեան. գաղեպ.
Զպատուհաս երկոցունց (այսինքն այ եւ թագաւորի) ո՞վ ծանիցէ։ Մատիր անձամբ անձին արա՛ դու քեզ սիոն պատուհաս. (Առակ. ՟Ի՟Գ. 22։ Երեմ. ՟Լ՟Ա. 21։)
Խնդրէին յինկն՝ առնել նմա պատուհաս. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 15։)
Թերեւս հատուցանելով զայս ինչ պատուհաս՝ ողջախոհ լինիցի. ո՛չ վասն չարի լինիցի պատուհաս այլ՝ կա՛մ լաւագոյն, եւ կամնուզ չարագոյ գործիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Զի ընդ երթալն իսկ ոչ ժամանէ ի տեղի պատուհասին իւրոյ։ Ցայդ վայր եղեւ հրաման պատուհասիդ ձերոյ . եւ ի վերայ դորին պատուհասի երթալ ձեզ յասորեստան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ապրեսցո զմեզ յամենայն պահուհասից. (Ճշ.։)
Յառաջեն շնորքն Աստուծոյ խան զպատուհանս. որպէս եւ եգիպտոսի լիութիւն քան զպաատուհանս սովն (իմա՛ սովոյն, կամ սով պատուհասական) (Վրդն. ծն.։)
ՊԱՏՈՒՀԱՍ. ἁπειλή minae, comminatio ἑπίπληξις, ἑπιτίμησις increpatio, objurgatio. Սպառնալիք պատժոյ. եւ Սաստ. կշտամբանք. յանդիմանութիւն սաստիկ.
Լաւ է լսել զպատուհաս իմաստնոյ, քան լսել մարդոյ զերգս անմտաց (այլ ձ. զպառնալիս իմաստանայ)։ Զի եթէ առ խրատու պատուհասի կենդանի տէր մեր նռ փոքր մի ինչ բարկացեալ իցէ, դարձեալ հաճեսցի ողորմութեամբ ընդ ցառայս իւր։ Շատ է այնպիսւոյն պատուհանսն այն՝ որ ի բազմաց անտի է. (Ժող. ՟Է. 6։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 32։ ՟Բ. Կոր. ՟Բ. 6)
Տնանկն ոչ հանդարտէ պատուհասի։ Ո՛չ ինչ է պակաս պատուհաս թագաւորի ի ցասմանէ առիւծու։ Եւ դուք տեա՛րք զնոյն առնիջիք առ նոսա, ներելով առնել զպատուհասն. (Առակ. ՟Ծ՟Գ. 8։ եւ ՟Ի. 2։ Եփես. ՟Ղ. 90։)
ՊԱՏՈՒՀԱՍ. ἕγκλημα crimen. գործարժանի պատժոյ կամ պատուհասի. յանցանք. ոճիր.
այնպէս զնա ի բազում պատուհասից ապրեցուցանիցես։ Ոչ անպարաջանայ զանձն երեւեցուցանել, այլ զի չկարիցէ զովօղս իւոյ պատուհասիցն գտանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ղ։)
very threatening, reproachful or scolding;
severe, punishing, chastising;
vendicative, cruel.
ἑπιτιμητικώτερος magis objurgans. Առաւել յանդիմանողական. սաստիկ կշտամբողական.
Պատուհասագոյն բանիւ ի դիմի հարկանի սուտ առաքելոցն։ Պատուհասագոյն բանից սկիզբն արարեալ՝ զսուտ առաքեալսն ի ներքս արկանէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Պատուհասագոյն.
Լի պատուհասիւք. ահարկու.
լուեալ զայս ամենայն խօսս սպառնալիցս, եւ զբանս պատուհասալիցս. (Փարպ.։)
cf. Պատուհասագոյն.
τιμωριτικός pertinens vel tendens ad mulctam, vindictam, incrudelis. Որ ինչ անկ է պատուհասի, այսինքն պատժոյ եւ սպառնալեաց. պատուհասօղ վրէժխնդիր. գին. անխնայ.
Բարձեր զպատիժ պատուհասական. (Գանձ.։)
Եւ է գործ բարկացողին՝ գոլն տանջանական եւ պատուհասական։ Է առաքինութեան յատուկ՝ ոչ տանջանական գոլն եւ ոչ պատուհասական, այլ հանդարտ եւ հեշտական եւ ներողական. (Արիստ. առաք.։)
Որոշական է, որ եւ պտուհասական. որպէս եւ դաւիթ որոշէ պատուհասիւ զչասն. (Ոսկիփոր.։)
to be punished, to bear the punishment.
ՊԱՏՈՒՀԱՍԱԿԻՐ ԼԻՆԵԼ. Կրել կամ ընդունել զպատուհաս. պատուհասիլ. պատժիլ.
Ի ժամանակին՝ յորում պատուհասկիրն եղանիւր մարդն, երադարձուցանէ զերկիր յառաջին կարգս. (Մամբր.։)
to be chastised together.
ՊԱՏՈՒՀԱՍԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Կրել զնոյն պատուհաս. պատժակից լինել.
Եթէ վայրի պատուհասակիցք նոցա եղալք՝ ի պատուհասէս առ ձեզ հային. (Լմբ. յովէլ.։)
to punish, to chastise, to condemn to punishment;
to load with reproaches, to scold, to threaten, to speak in a threatening tone.
companion of the field.
ԲԱՆԱԿԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Խմբակից եւ պարակից լինել. ըստ յն. պարակցիլ.
Ամենեցուն խառնուրդք լինէին, հրեշտակք բանակակիցք մարդկան, եւ մարդիկ հաղորդք հրեշտակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.
Մերթ իբր Այն՝ որ հայի ի բան, այսինքն ի խօսս, հակակայ գործնականի.
λογικός rationalis, ratione et oratione praeditus Ունանկ ներքին եւ արտաքին բանի, այսինքն բանականութեան եւ խօսողութեան. բանաւոր. տրտմաբան. մտաւոր. իմացական. ասուն. խօսուն.
Ոմանք բանականք, իսկ ոմանք անբանք գոն. (Սահմ.։)
Սահման է մարդոյ, կենդանի բանական։ Մարդ ոչ միայն շնչոյ, այլ եւ բանական շնչոյ մասն ընկալեալ է։ Տնկեաց ի բանական յոգւոջն արարիչն. (Փիլ.։)
Յիմարամիտն այն ապողինար զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն Քրիստոսի զբանական հոգին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ազգ բանականաց։ Ի բանականացս դասուց։ Բանականիս էութիւն։ Բանական մաղթողիս։ Գետոցն բանականաց։ Բանական բուսոց, եւ այլն. (Նար.։)
Գինի կոչէ զբանական ուրախութիւն. (Բրս. յուդիտ.։)
Ասին բանական արք. (Տօնակ.) իմա՛ քաջ տրամաբանօղ, նրբամիտ, բանիբուն։
Պիտոյիցս ոմանք են բանականք, եւ ոմանք գործականք, եւ ոմանք խառնք։ Եւ բանականք են, որ բանիւն միայն նշանակեն զշահն։ Պէտք բանականք (իբր վճռական խօսք). (Պիտ.։)
ԲԱՆԱԿԱՆՆ. գ. իմա՛ Արուեստ կամ մակացութիւն բանական. տրամաբանութիւն. ἠ λογική logica, dialectica, ars disserendi լօճիգա.
Բանական մասն իմաստասիրութեան։ Բանականն եթէ մա՞սն է իմաստասիրութեան, եւ եթէ գործի, ի ստորոգութիւնսն Արիստոտէլի ուսցուք։ Արմատ եւ հիմն են բանականին՝ ստորոգեալն եւ ենթակայն։ Բանական՝ կատարումն ունի զապացուցականն. (Անյաղթ պորփ.։)
Բանական արուեստ. (Սոկր.։)
Բանական մակացութեանն սովաւ բովանդակին հնարք. (Յհ. իմ. ատ.։)
reason, under-standing.
λόγος, λογισμός, λογιότης ratio, rationis compotem esse, rationalitas Ունելն զբան ներքին եւ զարտաքին. տրամաբանօղ եւ խօսուն գոլն. տարբերութիւն բանաւորաց յանբանից. մարդկութիւն. եւ Իմացականութիւն.
Ի բանականութեանն ընդ անասունս դասակարգեալ։ Բանականութեանն յարգանօք կրկին ճմխացար. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Խ՟Զ։)
Մեք զբանականութիւն յայտնի կացուցանեմք ի ձեռն լեզուիս, եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)
camp, campaign, place where an army is encamped.
Արարեալ զիւր զօրու բանակատեղս. (Փարպ.։) Ի տեղւոջ միում հանդէպ կղզւոյն (սեւանայ), որ կոչի բանակատեղ. (Ստեփ. սեւան.։)
cf. Բանակատեղ.
Այս բանակետղք որդւոցն Իսրայէլի։ Գրեաց Մովսէս զչուս նոցա, եւ զբանակետղս իւրեանց։ Եւ այս են բանակետղք գնացից նոցա. (Թուոց. ՟Չ՟Գ. 1։)
Եկեղեցի՝ հրեշտակաց սրբոց բանակետղ. (Խոսր.։)
Գալ հասանել նոքօք ի բանակետղդ պարգեւաց քոց. (Եփր. համաբ.։)
camp, to pitch one's camp.
Տարաւ բանակեցոյց ի միջոյ անտի ընդ ճանապարհին բեթսակարեայ. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)
to encamp, to place ones self, to pitch the camp.
παρεμβάλλω castrametor, καταλύω diversor Բանակ հարկանել. իջեւանիլ. ագանիլ. նստիլ. եբր. խանա
Գտին զնոսա բանակեալս առ ծովեզերքն։ Բանակեցան եգիպտացիքն ի թիկնաց նոցա։ Անտի չուեցին, եւ բանակեցան ի ձորն զարեդ։ Եւ դուք բանակեցարո՛ւք արտաքոյ բանակին։ Բանակեցարո՛ւք զդովաւ շուրջանակի։ Եւ ամենայն զօրքն հասանէին, եւ բանակէին ի թիկնաց ամաւոյ։ Բանակեցան անդ յառաջ քան զանցանելն.եւ այլն։
eloquent.
ԲԱՆԳ կամ ԲԱՆԿ. Անուն խոտոյ, եւ սերման նորա. Իսկ ի Բժշկարանի, Աղուէշ բանկ։
cf. Բանակռիւ լինել.
Մի՛ բանակռիւ լինել յոչինչ պէտս ի կործանումն լսողաց. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 14։)
Այսպէս ընդ միմեանս բանակռիւք լինէին. (Վրք. ոսկ.։)
Բանակռուեալք յոչինչ պէտս առ ի կործանումն լսողաց. (Պրպմ.։)
Յաղագս նոցա բանակռուեսցուք, եթէ գտցին հակառակք. (Գր. տղ. թղթ.։)
Բանակռուել ձեր հոտ անոյշ ելանէ առաջի Աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
logomachy;
disputation.
λογομαχία, φιλονεικία, ἁντιλογία rixa, controversia, contradictio Հակառակաբանութիւն. վէճ. կագ. յաղթասիրութիւն. դիմախօսութիւն.
Ոչ տայ թոյլ ընդ հակառակսն հակառակել բանակռութեամբ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
curious, that researches much;
critic, censurer.
Կրկտօղ բանից. եւ Բանագիւտ. բանագտակ. որպէս խնդրօղ պատճառանաց. պարսաւադէտ.
conference, parley.
ὀμιλία, σύλλογος collocatio, conentus Խօսակցութիւն. կենակցութիւն ի զրոյս.
Թագաւոր ընդ տնանկի խօսիցի. չիք ինչ այն, որ զփառաւորեալն՝ տկարին բանակցութիւնն վնասել կարէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Ըստ իւրաքանչիւր ումեք բանակցութեանն ընթերցանի. (Բրս. սղ. ՟Ծ՟Թ։)
to reason, to narrate, to discourse.
Առ այժմ բանաճառեսցի յաղագս զգուշագունից ոմանց. (Պիտ.։)
examiner.
Ի բերս շրթանց բանաճարակ որոճման. (Նար. խչ.։)
to open.
Նմանութեամբ եւ ոճով ասի.
ἁνοίγω, διανοίγω, ἁνακαλύπτω aperio, revelo, relego Պարզել եւ արձակել զփակեալն, զծածկեալն, զմածեալն եւ այլն. բառնալ զարգելս. անցս տալ. ակներեւ եւ յայտնի առնել. հերձուլ. մեկնել. եւ այլն. եբր. ֆաթախ, ֆաձախ (ուստի եփփաթա՝ եւ բացիր, ըստ արմատոյն են մի եւ նոյն)
Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ զդրունս երկնից եբաց։ Բա՛ց մեզ (զդուռն)։ Եբաց Յովսէփ զամենայն շտեմարանս ցորենոյ։ Բացաք զամանս մեր։ Բանալ զաչս, զշրթունս, զհանդերձ։ Եբաց զգիրսն։ Որպէս բանայր մեզ զգիրս։ Եբաց զմիտս նոցա՝ իմանալ զգիրս։ Նախծին, որ բանայ զամենայն արգանդ։ Բա՛ց դու զփոր ձկանդ։ Եփաց զարգանդ նորա, եւ այլն։ Զկոյրս բանալ. (Ագաթ.։)
Բանջարքն այլ եւ այլ զօրութիւն ունին. զի մին կակղացուցանէ՝ եւ միւսն խստացուցանէ, մին բանայ եւ միւսն կնքէ. մին միս ածէ եւ միւսն հալէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։
Բանի աստուածընկալ աւետարանն. (Մաշկ.։)
Որովք փակեալն բանանի. (Նիւս. երգ. (կամ է սխալ գրչի, փոխանակ գրելոյ՝ բանի. կամ որպէս լինի եւ դնիլ, դնանիլ։))
Եբաց Աստուած զաչս նորա. (Ծն. ՟Ի՟Ա. 9։)
Բացաւ սիրտ նորա, եւ սփոփեցաւ. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Բանակռիւ.
Հանդիպելով ի գուպարս բանամարտիցն՝ ըմբերանեսցես. (Պիտ.։)
Զանօգուտ քննութիւն, եւ զբանամարտ հակառակութիւնս. յն. մի բառ, բանամարտութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
boaster, braggart;
— լինել, to boast, to exaggerate;
to swagger.
λογέμπορος, λογοπώλος verborum venditor Որ վաճառական լինի բանին Աստուծոյ, կամ զբանս իւր վաճառէ իմաստակութեամբ.
Զզօշաքաղսն, եւ որք կամիցին ցուցանել զանձինս, հետաքնինք, բանավաճառք. (Մխ. դտ.։)
Բանորսակքն, եւ բանավաճառք. (Փիլ. լին.։)
Շաղփաղփելով բանավաճառ լինիք ի բամբասել զարդարն. (Վանակ. յոբ.։)
poet;
writer, composer;
complaisant, obedient;
delegate, deputy.
Արարօղ բանից, որպէս բանաստեղծ. քերթող. ποιητής poeta
Որքան միանգամ ինչ բանարարացն գովեաց յարմարագոյն. (Առ որս. ՟Է։)
Եւ Ատենախօս. քարոզատու. ճառաբան.
Ոչ եթէ հատուցաք ի ժողովս, որ դիւրին է բանարարաց. (Իգն. վերջբ։)
Հաւանեալք նմա բանարարք, որք նմին դասու կարգեալք են. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
composition, work of sense;
poem, poetry;
delegation, deputation.
Բանաստեղծութիւն. շարագրութիւն, եւ ճարտարաբանութիւն.
Տղայք գոլով արհեստի բանարարութեան. (Լմբ. եկեղ.։)
Առընկալեալ ծնօղս (մայրն Սամփսոնի) զծնիցելոյն բանարարութիւն։ Իբրեւ զարուեստագէտ զբանարարութիւն մանկանն ի հասարակ ժողովրդեանն փրկութիւն ընդունի. (Փիլ. սամփս.։)
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
λογικός rationalis, et intellectualis Բանական. տրամաբանօղ. մտաւոր. իմացական եւ խօսուն.
Մարդ է կենդանի բանաւոր։ Շնորհես բանաւոր կենդանի՝ մարդ ի հողոյ. (Սահմ. ՟Գ։ Շար.։)
Ոչ կարասցէ ոք ասել, թէ բանաւոր եմ, եւ անբան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ասի եւ զհրեշտակաց, որք չեն տրամաբանօղ, այլ ունակք գերագոյն բանի յիմացական կարգի.
Զայն տեսցո՛ւք, թէ բնաւ գուցե՞ն այլ ինչ արարածք բանաւորք՝ քան զհրեշտակս, եւ զդեւս, եւ զմարդիկ. (Եզնիկ.։)
Հրեշտակք ամենայն եւ մարդիկ՝ բանաւոր էութիւնք են. (Մաքս. ի դիոն.։)
Այր ոմն իմաստասէր եւ բանաւոր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
Թէ եւ ամենայն իսկ որք իմաստնագոյն բանաւորացն ի մի վայր ժողովեսցին. (Պիտ.։)
Զոչխարսն քան զհովիւս՝ բանաւորս արարեր. (Փարպ.։)
Խորին բանաւորքն եւ պերճացեալքն ի ճարտարութիւն լեզուոյ. (Լմբ. սղ.։)
ԲԱՆԱՒՈՐ. Խօսուն. բարբառօղ նիւթապէս.
Զանբանն (զէշն բաղաամու) բանաւոր կացոյց, եւ զանարժանսն մարգարէութեամբ պատուեաց. (Սարգ. յռջբ.։)
ԲԱՆԱՒՈՐ. Խօսական. որ ինչ բանիւ լոկով վճարի.
Իմաստութեան տեսակ կրկին է. է՛ որ երկրաւոր է եւ բանաւոր, որ ճարտասանութեամբն իմանի, եւ է՛ որ հոգեւոր է, եւ գործով ճանաչի. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Կամ Որ ինչ հայի ի բանս Աստուծոյ, կամ ի քարոզութիւն.
Բանաւոր անձրեւաւն պարարեցաւ սրտից երկիրս մսեղէն անապատացեալ մարդկան. (Ագաթ.։)
Եթէ զբանաւոր հացն սիրես ուտել. (Լմբ. ժղ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Բանաւոր հօտ, գառինք։ Ողջակէզք բանաւորք. (Ժմ.։ Շար.։ Խոր. հռիփս.։)
Բանաւոր պատարագ, պաշտօն։ Երկիր բանաւոր։ Բանաւոր դրախտ։ Բանաւոր բուսոց. (Շար.։ Խոր. հռիփս.։)
Սահման բանաւոր։ Փա՛յտ բանաւոր։ Տիղմս բանաւոր։ Բանաւոր մոխրոյս. (Նար.։)
wiser, more reasonable.
Որք թանձրագոյնքն էին, նշանքն ձգէին զնոսա. եւ որք բանաւորագոյնքն էին, մարգարէութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.
Ի ստոյգ հոգեշահ բանաւորութիւնս առաջ նորոգեա՛. (Փարպ.։)
Կենդանեացն անմասն գոլ ի բանաւորութէ. (Փիլ. լին.։)
Ի պատկեր Աստուծոյ արար զնա. մի՝ վասն իմաստութեանն, բանաւորութեանն, կենդանութեանն, հոգեւոր շնչոյն ... Զկենդանական շունչն իմաստակիր մտաւորութեան, բանաւորութեան. (Ագաթ.։)
Աստուած է աղբիւր ամենայն բանաւորութեան. (Եզնիկ.։)
Կամ որպէս. թանձրացեալ.
Աննմանս հանգունակից բանաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Մերթ՝ որպէս Իմաստութիւն. խոհեմութիւն. գիտութիւն. հմտութիւն. մտաւորութիւն. եւ Բան ներքին. միտք. խելացութիւն, եւ խելք.
Իմանալի հայեցողութեամբ, եւ խորհրդական բանաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։ Աստուածավայելուչ բանաւորութիւն. Դիոն. երկն. ՟Բ։)
Ելից զմարմինս զգայարանօք բանաւորութեան. (Եփր. ծն.։)
Խնայեմ ի բանաւորութիւնդ։ Առասպելախօս բանաւորութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ասեն իմաստունքն յունաց զխոհականութիւնն գոլ բանաւորութիւն։ Զարդ ականջաց լսողաց անախտ բանաւորութեան. (Վրդն. ծն.։)
plagiary;
compiler;
curious.
Որ քաղէ կցկտուր բանս ի կարկատել զսնոտի կարծիս, եւ այլն. բանակրկիտ. բանորսակ.
Ո՛վ բանաքաղ մարկիոն, որ զմին լսէ, եւ զմիւսն ստգտանէ. (Եզնիկ.։)
(Կախարդք) բանաքաղ լինին յաւետարանէն Քրիստոսի, եւ ի ներքս խառնեն գրով. (Նոննոս.։)
critic, review.
Այսպիսի (սուրբ անձն՝) բանաքննութեամբ ի մարմնոյն բաժանեցաւ. (Կլիմաք.։)
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
φαντάζομαι, πλάνομαι եւ այլն. imaginor, erro, deliro եւ այլն. Ցնորիլ. երեւութանալ. երազել. յայլոց խելս լինել. կապիլ մոշոյ. ափշիլ. ընդվայր յածիլ. թափառիլ. տատանիլ. վարանիլ. յիմարիլ. մոլորիլ. մոլիլ.
Իբրեւ զայն՝ որ երկնիցէ, բանդագուշի սիրտն. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 6։)
Մինչդեռ առողջդ էք մտօք, եւ չճանաչէք զայլ աւետարան, մի՛ ուրեք բանդագուշիք։ Այսր անդր հայիցի բանդագուշեալ, եւ զվայրօք զաչսն յածիցէ. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Խտրանօք եւ դիւթօք վարին, եւ սուտ երազօք պատրեալ բանդագուշին. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Առասպելական բանիւք բանդագուշեալք. (Եզնիկ.։)
Այսպէս շամբուչ խորհրդով բանդագուշիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Որպէս կոյրք այսր անդր բանդագուշին. (Լծ. կոչ.։)
Յամառեալ բանդագուշիս յագահութենէ, յանառակ արբեցութենէ, եւ այլն. (Եփր. քրզ.։)
Զստահակսն, որ բանդագուշեալ շրջին, եւ ինչ որ գործեն։ Զդատարկսն եւ զբանդագուշեալս. (Եփր. ՟ա. թես.։)
cf. Բանտեմ.
ԲԱՆԴԵՄ որ եւ ԲԱՆՏԵՄ. Ի բանտ արկանել. փակել ի կապարանի. եւ Արգելուլ ուրեք իբրեւ ի բանտի կամ ի դիպահոջ. որպէս իտ. carcerare
Բանդեցին զմեծն սամփսոն։ Բանդեաց զյափշտակողն. (Եփր. թաղմ.։)
Տեսցուք զբանդեալն. յն. զ՝ի բանտին. (Ոսկ. յհ.։)
Զլուսաւոր արեգակնդ ի խաւարի արկեալ բանդեցաք. (Ոսկ. լս.։)
Զորս վիրաւորէր, կռփէր, բանդէր. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Թ։)
Բանդեաց զնա յամուր մախանաց։ Զաղքատս եւ զօտարս զրկէ եւ բանդէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
Յայլ տունս բանդեցան մարք. (Մաշկ.։)
Բանդէր զհոգիսն. (Վրդն. օր.։)
Փուքքն հնչիւն հանեն ի փողի եւ ի բանդռան։ Բերանն որպէս բանդիռն. (Ոսկիփոր.։)
feud, quarrel, dispute, wrangling;
cf. Բան.
Իբր Բանք հակառակութեան. կագ, կռիւ. խօսք խօրաթա.
Զծառայսն Ղովտայ, որ զբանեարսն սիրէին. (Եփր. ծն.։)
verbose, eloquent, voluble, fluent.
λογάς, ἑλλόγιμος eloquens, disertus Կորովաբան. իմաստաբան. քաջախօս. ճոխաբան. ճարտարախօս. խօսուն.
Ի ձեռն բանեղ կնոջն զարթոյց յովաբ զկամս Դաւթի. (Նախ. ՟բ. թագ.։)
Հեթանոսացն իմաստունք եւ բանեղք։ Բանն Աստուծոյ յինքն քարշէր զմեծամեծս եւ զտնանկս, զբանեղս եւ զծանրալեզուս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ ձեռ։)
Թէ զսա սիրես, լինիս բանեղ. (Կրպտ. ոտ.։)
Զանբանս՝ բանեղս արար (որպէս զէշն բաղաամու). (Նար. յովէդ.։)
to contradict.
Ընդդիմախօս. դէմ խօսօղ.
Եթէ ոք յոյժ անմիտ իցէ, չկարէ բանընդդէմ լինել, թէ չիցէ այնպէս. (Ոսկ. ես.։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.
Իմաստունք եւ ճարտարախօսք, եւ բանիբունք։ Բանիբունք եւ իմաստունք եւ փիլիսոփայք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8. 24. 27. եւ Եփես. ՟Ի՟Ա։)
Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)
Փիղոն Աղեքսանդրացի այր բանիբուն ճանաչէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Երանելին Ագաթանգեղոս այր բանիբուն գիտութեամբ, եւ լի ամենայն հրահանդիւ. (Փարպ.։)
Զնոյն անուանս դնէ ջրհորոցն, զոր հայրն եդ. զի բանիբուն հայրն կոչեաց, շատացաւ եւ նա. (Փիլ. լին.։)
without deformity, without defect, perfect.
ԱՆՏԽԵՂԾ կամ ԱՆՏԽԻՂԾ Առանց թխութեան կամ տգեղութեան եւ եղծման. այլք ընթեռնուն ըստ (Նար.) եւ (Վրդն.) ԱՆԽԻՂՃ. կամ գրեն. ԱՆԽԻՂՃ ԱՆԱՂՏ.
joyful, gay.
Անմասն ի տխրութենէ. անտրտում. ուրախ. ուրախալից.
Ի ծնէ կոյրն անտխուր կայ ի բանտին յաղագս սննդակցութեան խաւարին. (Շ. մտթ.։)
Դէմք սիրելւոյն յայտնեալ՝ ամենայնիւ փոխէ, եւ ուրախ եւ անտխուր գործէ զմեզ. (Կլիմաք.։)
Անտխուր հանգիստ։ Անտխուր հրճուանօք տօնեալք. (Նար. ՟Լ՟Բ. եւ Նար. առաք։)
inseparably.
Յարահիւսեալ մեռանի ի վերայ քո անտղաբար արտաշնչութեամբն կենդանին. (Թէոդոր. խչ.։)
inseparable.
Անբաժանելի. կամ թերեւս՝ Անքննելի, կամ Անփոփոխ. անշարժ.
Անտղելի. անշարժ, կամ անբաժին. (Հին բռ.) (որպէս անդրդուելի, կամ անճղելի)։ (Կայ եւ ռմկ. ԱՆՏՂԵԼ, իբր ԱՆԹԵՂԵԼ, մոխրով ծածկել զկրակ)։
of low birth, ignoble.
ἁγενής. ignobilis. Ապատոհմիկ. անազգի. ցած ազգէ կամ տնէ. ասըլսըզ, հագըր.
Զանտոհմս աշխարհի եւ զարհամարհեալս ընտրեաց աստուած. (՟Ա. Կոր. ՟Ա. 28։)
Մի՛ ոք կարծեսցէ, թէ վասն այնորիկ բարձաւ իրաւունք դատաստանին, զի ամենեւին անտոհմ էր եւ վատազգի. (Սկեւռ. ես.։)
without habitation, houseless;
like a pilgrim.
ἅοικος, ἁνέστιος. domo et sede propria carens. Ոյր չիք տուն եւ բնակարան առանճին. անյարկ. եւ Որոյ չգուցեն ընտանիք. տուն տեղ չունեցօղ. էվի պարգը օլմայան, մէքեանսըզ, զարիպ.
Տնակից առնեն զանտունն. (Ոսկ. ես.։)
Անտունք եւ անբնակք լինին։ Ոչ եղեւ անտուն, եւ ոչ արտաքս փակեալ։ Անտուն արդարեւ է ամենայն, որ ամային է ի կնոջէ. (Փիլ.։)
Ես աղքատս եւ անտունս. (Ածաբ. ծն.։)
Դժոխազգի՞ ոք ես, եւ անտուն. (Բրս. հայեաց.։)
Անտուն էր, եւ ոչ ուներ հանգիստ։ Այս անտուն ճնճղուկս։ Հայել յանտուն լինելն քրիստոսի. (Լմբ. սղ.։)
(Ադամ) տրտմէր ընդ իւրն միայն անտուն ամայութիւն եւ զրկանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Անտուն շրջի անբովանդակելին, եթէ ոչ ի սմին տան տաղաւարեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Այդր անտուն շրջեցայ, եւ ապա յայս խորանս մտայ. (Լմբ. սղ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ձ՟Գ։)
joyful, cheerful;
without sorrow.
ἅλυπος. doloris et tristitiae expers. Որ չէ տրտում. ազատ ի տրտմութենէ. անտխուր. անվիշտ. զուարթ. եւ Անտրտմական. զուարթագին. գայզըսըզ, գասավէթսիզ, շէն.
Անտրտում եւ աներկիւղ աստուծոյ բնութիւնն է. (Փիլ. իմաստն.։)
Յարդարն յիսուս դատաւորն յարիլ յանամբարտաւանն եւ անտրտումն. (մագ. ՟Դ։)
Կեանս անտրտումս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անտրտում բարուք. (Ոսկ. հռ.։)
Ազատ եւ անտրտում զերծանի յայսմ աշխարհէ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
that relates to dreams;
visionary.
Որ ինչ հայի յանուրջս, յերազս, ի տեսիլս.
Զփոխարէնն յաստուծոյ ընդունի յանրջական տեսութիւն առաքելոցն։ Յանրջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Բ. 80. 85։)
Ոչ անրջական բաջաղմամբ զանհաստատսն տեսանէր երազս. (Տօնակ.։)
passport;
— տալ, to give a -;
հաստատել զ—, to viser the -.
cf. Անցաւոր.
Զանցական սէր անմտացն ի կեանս յայս մնացական ուսուեր առնել. (Արշ.։)
Անտե՛ս արա զմարմինդ, քանզի անցական է. (Բրս. հայեաց.։)
passage.
πάσχα. pascha. Անցանակ որ եւ ԱՆՑԻԿ. ԱՆՑ. որպէս եբր. ֆասէք. այն է Պասեք. զատիկ. տօնն, եւ գառն զենեալ ի տօնի անդ։
Զատիկն՝ ըստ եբրայեցւոցն անցարան. (Ճ. ՟Թ.։)
healthy, free from pain;
insensible;
without pain.
ἁναλγής. doloris expers, μὴ ὁδυνώμενος, non dolens, ἅπονος, a labore immunis. Ազատ ի ցաւոց. անվիշտ, եւ անախտ (ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ). ազրըսըզ, տէրտսիզ.
Տայ անցաւաց զտրտմութիւն. (Ես. խ. 29։)
Եւ ոչ բժիշկ կարող լինիցի ճանաչել զցաւս՝ անցաւ բնութեամբ. (Սահմ. ՟Ա։)
Պա՛րտ է նմա, զի ինքն անցաւ եւ առանց վշտի իցէ. (Ոսկ. ես.։)
Կեանս անցաւս. (Ագաթ.։)
Գիտես զայն (կեանս) մնացական եւ անցաւ, եւ զայս՝ անցաւոր եւ տաժանմամբ. (Լմբ. առակ.։)
Անարատ մտօք եւ անցաւ անձամբ (այսինքն հոգւով) ծառայել աստուծոյ ճշմարտի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Էառ մարմին անցաւ ի մեղաց. (Լմբ. սղ. ՟Է։)
Գլուխն անցաւ, որ առնոյր զազդումն ցաւոց վիրաց անդամոցս.( Սկեւռ. ես.։)
Վասն զմիտսն յստակ պահելոյ, եւ անցաւ ի խղճէ. (Տօնակ.։)
Անցաւ եւ հեղգամիտ. յն. մեղկ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
passenger, traveller;
fugitive, transitory, perishable, temporal, frail, vain.
Անցաւորք. զանցաւորս. անցաւորաց ճանապարհի. (Սղ. ՟Հ՟Թ. 13։ ՟Ձ՟Ը. 42։ Յոբ. ՟Ի՟Ա. 29։ Եզեկ. ՟Ե. 14։ ՟Ժ՟Զ. 15. 25։ ՟Լ՟Զ. 34։)
Զորս իբրեւ հաստատունս համարեցայք, եւ ոչ անցաւորս. (Ամովս. ՟Զ. 5։)
Անցաւոր ժամանակօք ... Ի յանցաւորացս աստի. (Կորիւն.։)
Աւա՛ղ փառացս անցաւորի. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Անցաւորաւս զանանց բարութիւնսն շահել. (Խոսր.։)
Զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց. այսինքն անցելոց մինչեւ ի գալուստ քրիստոսի. (Շար.։)
Պանդոկ մի կայր ի վերայ երկրի՝ ի յանցաւոր ճանապարհի. (Շ. յառակս.։)
instability, frailty, vanity.
Անցական եւ եղծանելի գոլն. անհաստատութիւն. փոփոխականութիւն.
Աշխարհս անցաւորութեամբ եւ խաբէութեամբ վարի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ոչ էութիւնն եւ անցաւորութիւնն՝ միմեանց բաղկակից են։ Գիտելով եւ զանցաւորութիւն ժամանակիս. (Լմբ. սղ.։)
Անոք, անցումն (ընդ խորս, կամ ընդ ծով համատարած).
Խաղային ի հուր, ի գազանս, եւ յանցաւորութիւն լայնութեան եւ խորութեան ծովու. յն. լոկ, ընդ պեղագոսս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Որպէս մերն ստոյգ է անցաւորութիւն, այսպէս եւ նորա ցաւքն։ Յայսմ աստիճանէ (երկիւղին) պնդութեամբն փոխեալ՝ յանցաւորութիւն սիրոյն ելանէ։ Հանցէ ի բազմապատիկ նեղութենէս յանցաւորութիւն (կամ յանցաւութիւն) սիրոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
health, freedom from pain;
insensibility;
apathy, inaction;
impassibility.
Եղիցի նոցա (անասնոց) յանցաւութիւն եւ ի ծննդականութիւն. (Մաշտ.։)
Ի նշանակ անցաւութեանն, զորոյ ճաշակն առ ի սկզբանն, հասանել. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
Ո՞չ ի վայր կործանեսցուք զանցաւութիւնն, զի մի՛ ասացից՝ զռժդութիւնն. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
passenger, traveller;
Easter
Եկն ստեղծօղն ի փրկութիւն հոգւոց զատիկ եւ անցիկ։ Ընկղմեաց զմարմինս նոցա ի ծովն ջրոյ, եւ զհոգիս նոցա ի ծով դժոխոցն, եւ ոչ եղեւ նոցա անցիկ կամ զատիկ ընդ իսրայէլացւոցն. (Ապար.։)
passenger.
cf. ԱՆՑԱՒՈՐ ըստ (՟Ա նշ.). անցւոր դարձւոր.
Կթեն անցորդք ճանապահին։ Զի մի՛ անցորդք ծիծաղեսցին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Անցութիւն.
Վասն կենցաղոյս անցան, եւ վասն անանց կենացն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Գ.։)
Մի՛ ոք իշխեսցէ յետ իմ անցման հեռացուցանել. (Ուրպ։)
Անցումն լինէր մեծ։ Եղեւ անցումն անասնոցն։ Ածին մեծ անցումն հաւատացելոցն քրիստոսի. (Ուրհ։)
modesty, chastity.
Հեռի լինելն ի ցոփութենէ. պարկեշտութիւն. ժուժկալութիւն. զգաստութիւն.
Հեզութիւն եւ անցոփութիւն հոգեւոր. (Սիսան.։)