to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
Կամ որպէս Ակնունել յուսով. προδοκάζω exspecto.
Ընդդէմ դիցես մերձակայ փորձութեանց զվստահացեալ բարիսն. (Բրս. գոհ.։)
Դու՞ ես որ գալոց ես, եթէ այլում վստահանամք ի դժոխս. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
πείθομαι, πιθέω, θαρρέω fido, confido, fretus sum, audeo, praesumo, spero. Վստահ լինել՝ յանձն կամ յայլս. ապահովանել, ապաւինիլ. իշխել. հաւատալ. հաւանիլ. յենուլ. յուսալ. քաջալերիլ. յանդգնիլ.
Ի ժողովուրդն հանդարտացեալ եւ վստահացեալ յուսով։ Վստահացեալ լիցիս, զի կայ քո յոյս. (Դտ. ՟Ժ՟Ը. 27։ Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Յինքն վստահանայցէ։ Յանձն վստահանայ։ Բարի է վստահանալ ի տէր՝ քան վստահանալ ի մարդիկ։ Վստահացեալք էին ի բարիս աշխարհականս. (Ածաբ.։ Ոսկ.։ Կիւրղ. ի կոյսն.։ Իսիւք.։)
Յայս վստահացեալ՝ հանգեան։ Երդնու. ընդ որ վստահացեալ՝ եւ այլն։ Սակայն ոչ ամենեւին վստահացաւ ի նա արքայ. (Խոր. ՟Բ. 33. եւ 18. 23։)
ՎՍՏԱՀԱՆԱԼ. ն. πείθω credo եւ καταγινώσκω sentio. Հաւատալ եւ յանձնել ումեք զիմն. աւանդել վստահութեամբ. ապսպարել. հաւատալ, ձեռքը տալ, յանձնել.
Վստահացեալ ի նա զոնեսիմոս. (Նախ. փիլեմ.։)
Ոչ վստահանայ ի մեզ զբազումն, զի մի՛ կորիցուք իսպառ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Սակայն հերձուածողքն զայսոսիկ ոչ հոգւոյն վստահանան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Կամիմ բան ինչ վստահանալ քեզ. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)
Զաստուածայինս զամենայն յաստուած վստահանալ պարտ է. (Դամասկ.։)
Զայսոսիկ յանձն իմ ես վստահանամ. (Պղատ. տիմ.։)
assurance, security, prop, stay, support.
Տեղի վստահութեան եւ ապահովութեան յամրափակ կամ ի բարձր վայրի. ապաստան. ամրութիւն. նեցուկ.
Խորտակեալ դրացս վստահարան։ Բարձրութեանն վստահարան կործանեցաւ։ Նար. (՟Բ. ՟Ի՟Դ։)
to assure, to reassure, to inspire confidence, to embolden, to give hopes.
πείθω securum reddo, persuadeo. Վստահ եւ անկասկած առնել. յուսացուցանել. քաջալերել. յապահովել. հաւանեցուցանել, քաջալերս տալ. հաւանեցուցանել.
Վստահացուսցէ զմեզ ձեռնագրով իւրով. (Ճ. ՟Բ.։)
Տե՛ս, զորպիսի պարգեւ խնդրել վստահացուցանէ։ Ի յոյսս յայս առաքեալն վստահացոյց։ Դարձեալ ողորմութեամբ լսել վստահացուցանէ զաղաչանսն. (Խոսր.։)
Ամաչեմ աղաչել զոր բարկացուցիդ. այլ վստահացուցանեն զիս յիշատակք խորոց անբաւելի մարդասիրութեան քո. (Սարկ. աղ.։)
cf. Վստահանամ.
Զաճումն յառաջադիմութեան, զոր ոչ ի տեսչութենէ մարդոյ վստահեալ յանձինս ունէին, այլ օգնութեամբ վերին խնամակալութենա։ Դու՝ որ սոսկ մարդ ես, հրամանաւ եւ բանիւ վստահես (տպ. վստահիս) առաւել քան զհրեշտակն գործել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
Վստահեալք յուսով՝ աներկիւղ զբանն աստուծոյ յամենայն լսելիս հնչեցուցանէին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Մի՛ ոք վստահեսցի ի մեղաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Վստահանամ.
trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.
πεπείθησις confidentia, fiducia ἑλπίς spes. Աներկիւղ համարձակութիւն. յոյս ակնկալութեան. յապահովութիւն. ապաւինութիւն յայլս կամ յանձն. պարծանք.
Զի մի՛ ի մօտոյ եւեթ համարձակիցիմ վստահութեամբ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 2։)
Վասն վստահութեան չարութեանց քոց։ Բնակեսջիք ի նմա վստահութեամբ. (Ես. ՟Խ՟Է. 10։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 19։)
Տարաժամ յանդգնութիւնդ քո, եւ ի քրիստոսն քո վստահութիւնդ. (Ճ. ՟Բ.։)
Զնոյն վստահութիւն ունիմ ի մարմին. վստահութիւն զի՞նչ իցէ. պանծութիւն, պարծանք, համարձակութիւն, պերճանք. (Ոսկ. փիլիպ.։)
ՎՍՏԱՀՈՒԹԻՒՆ. Վստահանալն ումեք զիմն. աւանդումն իշխանութեան.
Մինչեւ ցայժմ քո իշխանութիւնդ առանց իմ հրամանի կալեալ է, եւ ոչ ինչ յինէն ունիս վստահութիւն. (Փարպ.։)
streaming.
Հոսեալ իբրեւ զվտակ. ուղխօրէն բղխեալ.
Ի տիգաբուխ եւ վտակահոս կենդանութեանն։ Վտակահոս աստուածային աղբիւրն ի քեղ ցայտեալ ահաւոր սրսկմամբն. (Թէոդոր. խչ.։)
Վտակահոս արեամբ ներկեալ. (Շար.։)
Հեղլով իբրեւ զջուր վտակահոս արեանն (գէորգեայ). (Տաղ կոստանդեայ.։)
restless, turbulent, seditious, mutinous.
Խռովասէր. առիթ խռովութեան (որպէս գինին).
Ըստ որթոյդ վրդովասէր բերոց. (Պիտ.։)
cf. Չարասէր.
Որ սիրէ վրիպիլ եւ վրիպեցուցանել. փորձիչ. մոլորեցուցիչ.
Մեղանչական եւ վրիպասէր դեւն. (Աթ. անտ.)
quack, mountebank, charlatan.
Ոյր արհեստն է վրիպական. որպէս բժշկականն.
Ի վրիպարհեստ բժշկաց ընտրեալ՝ զաչս ոգւոց լուսաւորեցին. (Նար. առաք.։)
song-writer, ballad maker.
Որ ասէ զտաղս. յօրինօղ կամ նուագօղ տաղից.
Սոքա (ազգատոհմք հոմերոսի) էին տաղասացք, եւ երգեցիկք, եւ քերթողք. (Մագ. քեր.։)
cf. Ժողովեմ.
Ժողովել. յն. սինա՛ղօ. թ. տէօղիւմէք, տէվղիրմէք.
Մի՛ լինիր դու ժողովել ... մի՛ եղիցուք տաղոսել զայլս. (Եւս. պտմ. ՟Է. 11։)
philoturk.
Canaanite;
Phenician.
Որ է ի սահմանաց ասորոց տաճկաստանեայց. փիւնիկ ասորի, կինն քանանացի.
Լռութիւն տեառն մերոյ աղաղակաւ ել, եւ ծնոյց բերան տաճկասորոյն. (Եփր. համաբ.։)
Turkey;
— ասիոյ, եւրոպիոյ, Asiatic, European -.
Arabs;
Turks.
ՏԱՃԿԱՍՏԱՆԵԱՅՔ կամ ՏԱՃԿԱՍՏԱՆՔ. Բնակիչք երկրին փիւնիկեցւոց կամ քանանացւոց. արաբացւոց եւ ասորւոց.
Փախստեայք էին արարեալք զտաճկաստանեայսն (կամ զտաճկաստանսն)։ Ամենայն թագաւորացն արաբացւոց՝ զտաճկաստանաց ասէ. (Մամիկ.։ Մխ. երեմ.։ Իսկ ՟Բ. եւ ՟Գ. Մակ. ուր ի մեզ Տաճկաստան ասի, ըստ յն. դնի Փիւնիկէ։ Եւ ըստ այսմ քանանուհին կոչի տաճիկ ասորի, այսինքն փիւնիկ ասորի. Մծբ. ՟Բ։)
of wet or moist nature.
ὐγροειδής humidus. Ունօղ զտեսակ եւ զկերպ խոնաւութեան. խոնաւ. թաց.
Արիստոտէլ երկուս սեռս ասաց գոլ օդոյ, է ինչ՝ որ տամկատեսակ, որ ի գոլորշոյ ջրոյ, եւ է ինչ ծխատեսակ՝ որ ի շիջմանէ հրոյ. (եւ զծխատեսակն՝ ջերմն գոլ. իսկ զտամկատեսակն՝ ուրանօր ծնանին՝ ջերմ եւ զնա, իսկ յառաջեալ ըստ մասին՝ ցրտանայ. Նիւս. բն.։)
flat roof;
platform.
Տանեստան լի էին կանամբն եւ մանկտովք. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 6։)
elevation or front of a building, frontispiece.
ՏԱՆԵՐԵՍ կամ ՏԱՆԵՐՍ. Բառ ռմկ. որպէս Վերին երեսք տան, տանիք, եւ որմ.
Ըստ անհաստատ բողս տաներեսին, որ խորշակաւ հարեալ ընկճին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
to specify.
εἱδοποιέω specifico μορφόω formo. Տեսականել. կերպարանել. կացուցանել. եւ Որոշել ի տեսակս,
Տեսակարարէ զհաւաքաբանութիւնն միջին սահմանս ( միջնորդ եզրն). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Բաժանեալքն տեսակարարին (տարբերութեամբք). (Պորփ.։)
specification.
(լաւ եւս՝ Տեսակարարութիւն). Տեսակարար բանն. տեսակ, եւ տարբերութիւն.
Սեռից, եւ որք ընդ գոյացութեամբ են սեռական տեսակարարողութիւնք մինչեւ ցանհատ վայր. (Յհ. կթ.։)
specified.
Ունօղ զտեսակ որոշեալ, մասնաւորեալ, յատկացեալ. այսինքն տեսակաւոր անուն որ զհասարակական ինչ էութիւն ասէ ՛Ըստ ինքեան). (Երզն. քեր.։)
Պետրոս երագ ցանգորդ, եւ վաստակաւոր ազգի տեսակաւոր. (Ճ. ՟Ա.։)
look, countenance.
Տեսիլ դիմաց. գիտակ. տեսք.
Եւ տեսակութիւն հրեշտականման երեսացն կերպարանէ. (Փարպ.։)
visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.
Եւ ըստ համաձայնութեան յունին՝ որպէս cf. տեսութիւն.
ὀρατός, βλεπόμενος visibilis, videndus. Որ տեսանի. առարկայ տեսութեան. երեւելի. երեւեալ. զգալի.
Ոչ ամենեցուն է լոյս տեսանելի։ Յոյս տեսանելի՝ չէ յոյս. (Յոբ. ՟Լ՟Ե. 21։ Հռ. ՟Ը. 25։)
Զի լոյսն անտես իմանալի՝ մաքուր հոգւոց տեսանելի. (Շար.։)
Տեսանելիքս առ ժամանակ մի են, եւ աներեւոյթքն յաւիտենականք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
Ոչ ինչ տեսանելի աւանդեաց մեզ քրիստոս, այլ տեսանելիիրօք զիմանալիսս ամենայն. քանզի մարմնով պատեալ են ոգիքն, տեսանելեօքն զիմանալիսն աւանդեաց մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
ՏԵՍԱՆԵԼԻ, իք. θεωρῶν videns, aspiciens. Տեսօղ.
յայնմ ամենայնէ յայտնի էր տեսանելեացն զսրտին տաղտուկ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 17։)
Անյայտութեամբ ծածկէր զանձն ի տեսանելեացն. (Իգն.։)
ՏԵՍԱՆԵԼԻՔ լեաց. լեօք. գ. ὅψις, ὄρασις visus. Տեսօղ աչք. զգայարան կամ գործի տեսութեան. ականողիք. աչք.
Տեսանելիք եւ լսելիք։ Լուսաւորեաց զտեսանելիս ձեր։ Զտեսանելիսն վնասեալ երթիցէ. (Փիլ. բագն.։ Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Միախուռն ի լսելիս եւ ի տեսանելիս մեծաւ յօժարութեամբ դիմեալ։ Զաշխարհս ամենայն ի լսելիս եւ ի տեսանելիս ածեալ՝ զմարդիկ եւ զհրեշտհակս առհասարակ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
visibility.
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
εἵδω, ὀράω video եւ εἱδέω scio. (որպէս եբր. րաա եւ էատէ ). եւ եւս՝ ἑπείδω inspicio, aspicio, perspicio ὅπτομαι, θεωρέω intueor, contemplor, specto եւ այլն։ Աչօք մարմնոյ կամ մտաց նկատել, ականել. նշմարել. հայել՝ գիտել եւ ըմբռնել. ի միտ առնուլ. ճանաչել. դիտել. տեսնել, տեսնալ.
Ետես աստուած զլոյսն, զի բարի է։ Տեսանել՝ զի՛նչ կոչեսցէ։ Զքեզ տեսի արդար առաջի իմ։ Հայեա՛ց եւ տե՛ս։ Ետես տէր զտառապանսն իմ։ Զի մի՛ տեսից զչարիսն։ Տեսանել զբարութիւն տեառն։ Տեսանել զերեսս իմ։ Զանգործս իմ տեսին աչք քո.եւ այլն։
Յորժամ կըոյրքն մարմնով՝ տեսանէին, տեսօղքն մարմնով՝ մտօք կուրանային. (Գէ. ես.։)
Ոչ ական միայն է այս՝ բայց զիւրոյ անձինն միայն զբնութիւնն ոչ տեսանէ, եւ զամենայն ինչ՝ որ առաջի կայ՝ տեսանել. այլ եւ միտք այսպիսի իմն բարս ունին. զայլոց մեղնս տեսանէ, եւ զիւր յանցանսն ոչ առնու ի միտ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Ոճով ասի յայլ հոլով փոխանակ հայցականի.
Ի թշնամիս իմ (յն. ներգոյ) ետես ակն իմ։ Տեսցէ ի թշնամիս իւր (յն. ի վերայ թշն)։ աչք իմ տեսցեն ի նա։ Եւ ես տեսից ի թշնամիս իմ։ Դարձի՛ր, եւ տեսցուք մեք ի քեզ. եւ այլն։
Եկա՛յք ոտնահար լիցուք, եւ տեսցեն աչք մեր ի վերայ սիոնի. (Միք. ՟Դ. 11։)
ՏԵՍԱՆԵԼ. κατασκοπεύω, σκοπεύω, ἑπισκοπέω exploro, speculor μανθάνω disco. Դիտել. լրտեսել. զննել. քննել. ընտրել.
Դէտ արձակեաց յուդա, զի տեսցէ զբանակս նոցա։ տեսանել՞, թէ որպիսի անցք անցցեն։ Տե՛ս խնդրեա՛ այր մի իմաստուն։ Եւ դու տե՛ս քեզ յամենայն ժողովրդենէդ արս զօրաւորս աստուածապաշտս.եւ այլն։
Նախ զայն տեսցուք, թէ բնաւ գուցե՞ն։ Զգուշութեամբ տեսցուք։ Բայց դու տե՛ս զհաւատս նոցա. (Եզնիկ.։ Ոսկ.։ Շ. մտթ.։)
Աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ։ Հիւանդ էի, եւ տեսէք զիս։ Ոչ տեսէք զիս։ Խնամէր եւ տեսանէր զպէտս նոցա. (Ծն. ՟Ի՟Բ. 8։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 36. 43։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
Յարդարութեան վաստակոցն եւ՛ զանձն եւ զհայր եւ զմայր տեսանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
Մինչդեռ ժամանհակս ի ձեռս է, տեսցես վասն իւրաքանչիւր սխալանաց. (Մաշկ.։)
Տեսջի՛ր, զամենայն նշանս՝ զոր ետու ի ձեռս քո, արասցես. տեսջի՛ր՞ զազգն ղեւեայ մի՛ խառնեսցես ընդ նոսա ի հանդէս։ Տեսէ՛ք եւ զգո՛յշ լերուք։ Տեսէ՛ք զի՛նչ լսէքդ։ Տեսէ՛ք այսուհետեւ զիա՛րդ լսէքդ. եւ այլն։
ՏԵՍԱՅ, ՏԵՍԱՐՈՒՔ. իբր Տեսի, տեսէ՛ք . (ըստ յն. ոճոյ. որպէս հասարակ բայ).
Տեսայ զառաքելական նկարագիրս մարգարէական բարբառօքն պայծառացեալ։ Տեսարո՛ւք զայս ե՛ղբարք. (Սեբեր. ՟Է։ Վրք. հց. ձ։)
ՏԵՍԱՆԵԼՈՎ. (որպէս, տեսքով) τῷ εἵδει, τοῦ εἱδεῖν, ὅψει, κάλλει visu, specie, aspectu, forma, pulchritudine. Տեսլեամբ. տեսակաւ. տեսով. գեղով. երեսօք. կերպարանօք.
Շինեցին սեղան մեծ տեսանելով։ Եւ ինքն էր գեղեցիկ տեսանելով։ Աղջկունս կոյս գեղեցիկս տեսանելով։ Եւ էր աղջիկն բարի յոյժ տեսանելով։ Խուժադուժ եւս էր տեսանելով.եւ այլն։
apparently, in appearance;
by sight;
գեղեցիկ տեսանելով, handsome, beautiful;
կոյսս գեղեցիկ տեսանելով, fair girls, charming maidens;
շինեցին սեղան մեծ տեսանելով, they built an altar of immense size;
որ խուժադուժ եւս էր տեսանելով, who was still more barbarous in appearance.
seeing;
prophet, seer.
ՏԵՍԱՆՈՂ կամ ՏԵՍՕՂ. ὀρατής, θεατής, ὀρῶν videns θεωρός spectator եւ այլն. Որ տեսանէ (ըստ ամենայն նշ).
Ինքն ամենակալն տեսանօղ է այնոցիկ. (Յոբ. ՟Լ՟Ե. 13։)
Տեսանօղք անտեսին։ Տեսօղն տեսանողին լուսոյ առաջնոյ. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։)
Իսրայէլ՝ տեսօղ զաստուած։ Ոչ տեսօղ աստհուծոյ, այլ աստուած ճշմարիտ անուանեալ։ Ամենայն տեսողացն երիկամունք դողային։ Տեսողացն ընթացեալք ի քաղաքն պատմէին։ Նա է իմաստուն, որ զտեսօղ միտքն գլուխ պահէ հոգւոյն. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. կուս.։ Եղիշ. ՟Գ. Շար.։ Նախ. ժող.։)
Իսկ ի (Դիոն. եկեղ.)
Որպէս թաքնոց իմացականին տեսողաց,
գրէ (Մաքս. ի մեկն.)
Տեսօղս կոչէ զեպիսկոպոսունսն. քանզի տեսօղս կոչէին հելլենացիքն, զորս կարգէին ամենեքեան հարցանել զաստուածս. որ մերձի ի յաջորդ նշ.
ըստ որոյ եւ Փիլ. ի տեսիլ աբր.
Եղեւ եւս ամենայն մարգարէին հասարակ անուն տեսօղն։
ՏԵՍԱՆՈՂ. գ. βλέπων, ὀρῶν videns. Մարգարէ. գուշակ յաստուածակոյս կողմանէ.
Եկայք երթիցո՛ւք առ տեսանօղն։ Զի զմարգարէ յառաջ տեսանօղ կոչէր ժողովուրդն։ Գուցէ՞ աստ տեսանօղ։ Ո՞ր իցէ տուն տեսանողին։ Գագայ մարգարէի տեսանողի։ Ի ձեռն ամենայն մարգարէիցն իւրոց, եւ ամենայն տէունի, եւ տեսանողացն իւրոց.եւ այլն։
Ըստ բանին տէրունի, եւ տեսանողացն ձայնի. (Նար. ՟Բ։)
Խօսեալ յօրէնս տեսանողօք։ Բաշխելով իշխանաբար զպարգեւս քո տեսանողաց մարգարէիցն. (Շար.։)
predicted, foretold, prophesied.
Գուշակեալ ի տեսանողէ, ի մարգարէէ.
Մարգարէաքարոզ եւ տեսանողագուշակ երեւման տնօրինեցելոյն մարմնով յիսուսի. (Նար. առաք.։)
visual;
prophetic;
—ն, the eyes.
ὀρατικός, -ον videndi facultate praeditus եւ sedes visus. Տեսողական. ունօղ զկարողութիւն տեսանելոյ. տեսօղ. տեսանելիք. աստուածատես կամ իէլեան.
Ամենայն՝ որ տեսանէ մտացն աչօք, սոցա հասարակազօր է տեսականն եւ տեսանողականն. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
Ամենայն տեսանելեացն (իրաց) կերպարանք ի մաքրութիւն բբին իլ ներքս անկանելով՝ զտեսանողական զգործն կատարեն. (Նիւս. երգ.։)
Ո՞րպէս կոչեցայց տեսանողական, մթացուցեալ զլոյսն՝ որ յիս։ Տեսանողականքն աչօք չունին պէտս առաջնորդի. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Ծ՟Թ։)
Ո՛վ տիմոթէէ՝ աչք տեսանողական եւ յականօղ ես սրբեցելոց ժողովրդեանն աստուծոյ. (Տօնակ.։)
Հարեալ վիմաւ զբիբս աչաց նորա, եւ տեսանողականն կախէր զերեսօք նորա. (Գանձ.։)
Աչք տեառն ի վերայ արդարոց, այսինքն տեսանողական զօրութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Ոչ զբնութիւնն, այլ զտեսանողական զօրութիւն աստուածութեան յանդիման կացուցանէ (անունս յն). (Պիտառ.։)
Աստուածութեանն անուն զտեսանողական զօրութեան ունիլ նշանակ։ Զտեսանողական զօրութիւն վկայէ ձայնիւ աստուածութեան. (Առ որս. ՟Դ։)
Նախատինս անարգութեան տեսանողականն դնէ ազին. (Պիտ.։)
vision, sight;
prophecy.
Զօրութիւն տեսանելոյ. սրատեսութիւն. տեսութիւն.
Վասն տեսանողութեանն նմանեցուցանէ զեղբօրորդին այծեման. զի յանասունս քան զայծեամն չիք տեսանօղ. վասն այնորիկ քրիստոսի տեսանողութեանն օրինակէ զնա. (Նար. երգ.։)
Գրուանաւ անիրաւութեանն զիւրեանց տեսանողութիւնն իբրեւ զճրագ ծածկեցին, եւ կուրացան փարիսեցիք. (Եփր. աւետար.։)
Կամ Մարգարէութիւն. հոգետեսութիւն.
Արժանի եղեն տեսանողութեան. (Վրք. հց. ձ։)
optometer.
fond of seeing.
φιλοθέωρος visendarum rerum cupidus, spectaculis gaudens. Սիրօղ տեսութեան, եւ տեսական կենաց, եւ անարժան տեսարանաց.
Ոգւոյ տեսասիրի եւ աստուածասիրի։ Գործ տեսասիրին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 187։)
Լուարո՛ւք տեսասէրք կաքաւչաց, որք եւ այլն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
θέατρον theatrum, spectaculum. Տեսլարան. տեղի տեսանելոյ զհանդէս. կրկէս. թատրոն. սէյիրի տեղ. սեյրանկեահ, մեյտան.
Կեղծաւորելով իբրեւ ի տեսարանի։ Զորօրինակ ի տեսարանսն է տեսանել, որ ռամիկն՝ զօրավար եղեալ, եւ որ ծառայն է՝ թագ ի գլուխ ադեալ. (Փիլ. իմաստն.։ Նիւս. երգ.։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
Տեսարանքն յանձայնից եղեն ձայնաւորք՝ իբր երաժշտիւք ի վերայ ածելով զգեղեցիկն եւ զոչն։ (Պղատ.օրին. ՟Գ։)
Սա շինեաց եւ զտեսարանն։ Առ թատերս տեսարանաց։ Ոչ գովութիւն բազմաց եւ տեսարանաց մոլեալ, որպէս ի տեսարանս մեզ զմարտն հրապարակագոյժ առնեն։ Ի տեսարանի աշխարհիս կթարգեաց կացոյց տէր հանդիսականս իւր անթուելիս. (Խոր. ՟Բ. 85։ Նար. ՟Լ՟Ա։ Ածաբ. կիպր.։ Առ որս. ՟Ա։ Սարկ. քհ.։)
Տեսարան գլխոյն դիտակի խոնարհեցաւ. այսինքն վերին մասն կայմի նաւուն. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
ՏԵՍԱՐԱՆ. Տեսիլ հանդիսի. տեսութիւն եւ նշանակութիւն առաջի բազմութեան.
Ողորմապէս լինէր տեսարան մեծ։ Քանզի տեսարան եղեն հրեշտակաց եւ մարդկան։ Զի՞նչ իցէ՝ տեսիլ եղեաք. գո՛յ հնար մարդկան լինել տեսարան։ Չարագանեալ եւ կործանեալ, եւ տեսարան աշխարհի եղեալ։ Որ ի տեսարան հանէ զայնոսիկ, որք պհարկեշտութեամբ եւ ամօթխածութեամբ ի տան են սնեալք. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շար.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. իմ.։)
ՏԵՍԱՐԱՆ. ὀρατικός sedes visus ὁφθαλμός oculus. Գործարան տեսութեան. տեսանելիք. աչք.
Յանպատկանաւորութենէ տեսարանացն. քանզի են ոմանք՝ որ առողջ ունին զտեսարանն, եւ են որ տկար։ Որ զյօնն քան զտեսարանն բարձրագոյն ունէին, կոչիլ ի մարդկանէ ռաբբի ռաբբի. (Սահմ. ՟Ը։ Սոկր.։)
Թէ գերան իցէ ի մեզ՝ մերումս տեսարանի կուրացուցիչ։ Մեղօք խաւար տեսարանին՝ ոչ նկատեմ յիս գերանին։ Համբարձմամբ տեսարանացն տեսանէ զփառս հօր. (Շ. ընդհ.։ Յիսուս որդի.։ Գանձ.։)
Զտեսարան իմ (զակն հոգւոյս) ապականեալ խաւարեցուցի. (Եփր. խոստով.։)
Առնու կաւ, եւ նկարէ աչս՝ տեսարան իմաստից հոգւոյն բանականի, եւ շնչոյն զգայականի. (Պիտառ.։)
Աջ ապաւինութեան, տեսարան լուսաւորութեան։ Ամբարձաւ մտացն տեսարանօք ի տեղի գերակայիցն։ Առ ձեզ համբառնալ զմտաց տեսարան. (Նար. ՟Ձ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Գանձ.։)
cf. Տեսագրական.
opera-glass.
scenic, theatrical;
— յաղթութիւն, theatrocracy.
Սեպհական տեսարանի. եւ Հանդիսատես.
Երէկ էիր տեսարանական, այսօր երեւեսցիս տեսանօղ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
fond of spectacle.
diorama.
to put upon the stage, to represent, to perform, to expose to public view, to make a spectacle.
θεατρίζω traduco publice vel in theatro. Տեսարան առնել. առակ նշաւակի կացուցանել.
Կապեալս ածցէ յերուսաղէմ, զի յերկար միջոցաւն ամենեցուն զնոսա տեսարանեսցէ. (Ոսկ. գծ.։)
visible, apparent.
Տեսանելի. երեւելի. զգալի. ունօղ զտեսիլ զօշոտիչ ական.
Զփառս եւ զմեծութիւն տեսաւորիս արհամարհեաց. (Սկեւռ. լմբ.։)
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
Տեսանելի լինել. երեւիլ. յայտնիլ.
Յերից միութենէն մին ի մարմնի տեսաւորի։ Զիա՛րդ անտեսանելին տեսաւորեցաւ։ Մարմնովն տեսաւորեցաւ աշխարհի, այլ ոչ յատուկ աստուածութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։ Ոսկիփոր.։)
Մորենի անկիզելի, յորում աստհուած տեսաւորեցաւ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ոչ գիտաց զիրսն՝ վասն որոյ տեսաւորեցաւ նմա հրեշտակն տեառն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ի շուք շնորհի՝ զարդու անմարմնոցն տեսաւորեցաւ։ Կայսերական դիմաց ահագին տեսաւորեցաւ. (Նար. մծբ.։)
ՏԵՍԱՒՈՐԻԼ. Իբր Տեսակաւոր լինել. տեսականալ. կերպանալ. ենթակայանալ.
Տեսաւորի հոգի եւ մարմին։ Յորժամ ինչ ըստ ինքեան տեսաւորի, ոչ է առնիչ։ Որով տեսակք եւ պատահմունք տեսաւորին։ Անձնաւըորութեամբ տեսաւորեալ։ Յատուկ անձնաւորութեամբ ոչ տեսաւորի, բակյց ի պետրոս եւ ի պօղոս եւ յայլոց մարդկան անձնաւորութեանն. (Դամասկ.։)
theory;
vision;
the eyes;
interview.
θεωρία theoria. Տեսութիւն խորհրդոյ կամ բանի. տեսական դիտողըութիւն.
(Յապաշխարհելն դաւթի՝) մեծի խորհրդոյն տեսաւորութեան պահեցաւ ի նմա վիճակն եւ շնորհք անջնջելի. (Բրս. ապաշխ.։)
Ի հետակայում տեսաւորութեան (կամ տեսութեան) ուսցուք։ Պղատոնական տեսաւորութիւնք խորինք եւ դժուրաք. (Սահմ. ՟Ա։ Անյաղթ պորփ.։)
ՏԵՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ὄρασις visus. Տեսութիւն աչաց կամ մտաց. տեսանելիք. աչք.
Որպէս մեծ է ոգի քան զմարմին, այսպէս մեծ է տեսաւորութիւն մտաց քանզմարմնոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զհինգսն զգայութիւնս, զտեսաւորութիւն, զլուսաւորութիւն, եւ այլն։ Տեսաւորութեան՝ գոյնս, եւ ձայնս՝ լուսաւորութեան։ Զերկնային իմաստութիւնն տեսաւորութիւն կոչեաց. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Մեծութիւն ահեղ, անատարակոյս տեսաւորութիւն։ Տեսաւորութիւն պայծառ եւ անապշելի. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Հ՟Ա։)
ՏԵՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ՆԱխատեսութիւն. յայտնութիւն. եւ Իմաստ. խորհուրդ.
Մարգարէական իմն գոգցես տեսաւորութիւն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Իսկ այս նիւթոյ տեսաւորութիւն խորինզ խորհրդոյ հրաշապէս ունի զթարգմանութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Տեսաւորութիւն առակիս այսպիսի է. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Ը։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
εἷδος species, forma ὅψις, ὄρασις aspectus, facies, visus ἱδέα idea. Տես. տեսակ. տեսութիւն. որպէս Երեւոյթ դիմաց. կերպարան. հայեցուած. երեսք. պատկեր. նմանութիւն.
Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։
Ազնիւ երեսօք, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ յոյժ։ Երեսք նորա եւ տեսիլ նորա ահագին յոյժ։ Տեսիլ արածին զնստագոյն։ Մի՛ ապականիցէք զտեսիլ մօրուաց ձերոց։ Տեսիլհ անուոցն իբրեւ զտեսիլ ական կարկեհանի. եւ այլն։
Իբրեւ զտեսիլ հրեշտակի աստուծոյ։ Տեսիլ հրոյ կամ լուսոյ, աղեղան, մարդոյ։ Ի տեսիլ աչաց քոց. եւ այլն։
ՏԵՍԻԼ. ὁπτασία, ὄραμα, ὔπνος, ὅναρ visio, apparitio, somnus. Յայտնութիւն. երեւումն իրաց առ յաստուծոյ. ցուցակութիւն. երազ ճշմարիտ. անուրջք ի քուն. եւ Երեւոյթք առ աչօք.
Ի մի՛տ առ զտեսիլդ։ Տեսի ես դանիէլ միայն զտեսիլն, եւ արքն՝ որ ընդ իս էին, ոչ տեսին զտեսիլն։ Անցեալ տեսից զտեսիլն զայն մեծ։ Ի տեսլեան գիշերի։ Տեսլեամբ երեւեցայց նմա։ Բարձր բազկաւ, եւ մեծամեծ տեսլեամբք։ Ասէ ցիս հրեշտակ աստուծոյ ի տեսլեան։ Եւ էր տեսիլ երազտոյն օրինակ այս։ Խելամուտ էր ամենայն տեսլեան երազոց։ Ոչ գոյր տեսիլ՝ որ դուշտեէր.եւ այլն։
Եղիցես յիմարեալ վասն տեսլեանց աչաց քոց՝ զոր տեսանիցես։ Զարհուրեցուցանես զիս երազովք, եւ տեսլեամբք հարկանես զիս։ Տեսիլս սուտս եւ ըղձութիւնս. եւ այլն։
Ի տեսլեանց անցանել. (որպէս երազափորձութիւն). (Կանոն.։)
Սքանչելի տեսլիւք եւ ահագին արուեստիւք։ Ահագին տեսլեօք. (Եփր. աւետար.։)
ՏԵՍԻԼ. θέατρον theatrum, spectaculum. Տեսարան. հանդէս. ցոյցք.
Տեսիլ եղեաք աշխարհի եւ հրեշտակաց եւ մարդկան. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 9։)
Յորմն վարսել հրամայէ ի տեսիլ ամենայն անցաւորաց. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Արար նա անդ տօն տեսլեան խտղու. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)
Ազգի ազգի տեսիլք մոլեգինք լինին ի քաղաքս բազումս. բայց մեք ունիմք զտեսիլ մեծամեծաց սքանչելեացն աստուծոյ։ Որ ոք զտեսիլ աշխարհիս սիրեցին տեսանել։ Տեսօղ պէսպէս տեսլեանց երեւելի արարածոցս. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
ՏԵՍԻԼ. ὄρασις visus. որպէս Տեսութիւն աչաց. տեսանելն. եւ Տեսանելի իրք.
Որպէս տեսիլս աչաց զարեգական զլոյս։ Տեսիլ աչացն է հաւատարիմ, եւ ոչ լուր ականջացն։ Միայն տեսլեանն զգայութեանց աստուած ծագեաց լոյս. (Յճխ. ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Փիլ. իմաստն.։)
Ի տեսիլ մարմնացելոյն ժամանեալ։ Ի տեսիլ հրաշից փառաց միածնին։ Գային ամենեքեան ի տեսիլ սքանչելեացն. (Շար.։ Ճ. ՟Բ.։)
Զանազան տեսիլ տանջանաց։ Ազգի ազգտի տեսիլ տանջանաց. (Ճ. ՟Ա.։)
ՏԵՍԻԼ. θεωρία theoria, contemplatio. Տեսութիւն մտաւոր կամ իմաստասիրական. զննութիւն.
Իմաստասէրի լինելով, եւ տեսլեամբ բնութեան պարապեալք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Բասիլիոս զբարձր զամենայնիս (այսինքն զտիեզերացս) զարդարանս դիւրաւ ըմբռնելի բազմաց ի ձեռն իւրոյ տեսլեանն արար։ Գիտուն եւ ծանօթ ի ձեռն իւրոյ իմաստութեանն տեսլեամբ՝ աշակերտացն գործեաց. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
special, formal.
ὀ ἑν εἵδη id quod in specie, specialis. Տեսակական. տեսական. մասնաւոր.
Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգաց յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
scene;
landscape;
landscape-painter.
fond of seeing.
Մխիթարութիւն է տեսլասէր ոգւոյ։ Զտեսլասէրս ի զանզան նորահրաշ տեսութիւնս քաղաքաց. (Փիլ. լին.։ Պիտ.։)
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
cf. ՏԵՍԱՐԱՆ, որպէս թատրոն. θέατρον theatrum, spectaculum.
Տեսլարանքն զինէն ամաբստանեն. (Ոսկ. ղկ.։)
Ի տեսլարանին եցոյց կապիկ։ Ազգ փղաց անցեալ կացին ի մէջ տեսլարանին։ Մինչ ի տեսլարանէն ի բաց գնացին։ Ի հրապարակս եւ ի տեսլարանս եւ յատեանս. (Փիլ.։)
Ոմանք ըստ հրապարակս, եւ ոմանք ըստ ժողովարանս, եւ կամ ի տեսլարանս յարձակեալ գնան. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ զտեսլարան զաթէնս կործանել. ((իբր հանդիսարան ուսմանցմ) Պտմ. աղեքս.։)
ՏԵՍԼԱՐԱՆ. ὅμμα visus, oculus. որպէս Տեսութիւն աչաց կամ մտաց. տեսանելիք. Զի ներքին տեսլարանն կոյր էր, չէր ինչ օգուտ արտաքին բաց լինել. (Ոսկ. ես.։)
Ի բարձունս համբարձեալ զտեսլարանս մտացն։ Սրբելով զտեսլարանս մտացն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Լուսաւորեալ պայծառացան միտք կամ տեսլարանք սրբոց մարգարէիցն ի տեսլենէ. (Լծ. ածաբ.։)
Խաւարեցան տեսլարանս ի հայեցուածէ. (Կեչառ. աղեքս.։)
theatrical, scenic;
— ցոյցք, theatre, spectacle.
Տեսարանական. թատրոնական.
Ի տեսլարանական ցոյցսն ստացեալ մատուցանեն. (Փիլ. լիւս.։)
theatre-shaped.
Որ է ի ձեւ տեսլարանի կամ ամփիթէատրոնի.
Եւ ականջք ժողովեալ տեսլարանաձեւ շրջանակօք. (Փիլ. լին. ՟Գ։)
salival.
ԼՈՐՁՆԱՅԻՆ ԼՈՐՁՆԱՏԵՍԱԿ. λιγνυώδης fuliginosus, fumens. որ ինչ է իբրեւ զլորձն, մանաւանդ շոգիանման ինչ. գոլորշատեսակ.
Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
to set on edge.
Առնուլ կամ հարուլ թթու իրաց զատամունս
Սալոր եւ գամոյն եւ ծիրան ամբաստանեցան։ թէ ընդէ՞ր զատամունս հարուն. (ասեն). Եթէ զայն գործեմք, եւ յաճախեն յուտել, զի՞նչ առնէին, եթէ ոչ լորճէաք. (Մխ. առակ.։)
to be tired, fatigued, wearied;
լորտնեալ մշակ, a wearied peasant.
Թուի Վաստակաբեկ լինել. կթոտիլ կամ տժգունիլ.
adder, a small non venomous yellow serpent adored by the ancient Egyptians.
Նոյն ռմկ. Ազգ ինչ օձի կամ վիշապաց՝ծանրադանդաղ. որ ասի լինել դեղնագոյն, եւ անթոյն. (թերեւս այն՝զոր ռամիկք կոչեն թըլըսըմ, եւ պահապան տանն) մին ի պաշտամանց եգիպտացւոց. սարը եըլան.
Պաշտօն կրել (կնմ տանել) լորտուացն. (Պտմ. աղեքս. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. ՟Գ. 62։)
Զօձ եւ զլորտու. (կեչառ. աղեքս.) (յն. լտ. է՛ զի օձ դնի, եւ է՛ զի վիշապ։ Իսկ Ստեփ. լեհ. ընթեռնու Լուրտ, եւ իմանայ օձ փոքրիկ՝ վնասակար յոյժ)։
Վիշապակ, ասեն, թէ լորտուն է, եւ կէսք զքարաթոթոշն ասեն. (Լծ.)
convulsion, violent contracting of the sinews, spasm.
ὁπισθοτονία, ὁπισθότονος convulsio partium in posteriora, partium posteriorum distensio. Ախտ մարմնոյ՝ յետադարձութեամբ կամ ոլորմամբ մասանց. յետս ձգումն ջղաց.
Որք արդեօք հիւանդութիւնք՝ նովին իսկ չարոլորմամբ ախտին՝ առասացան տարածմունք, եւ լորցք. (Պղատ. տիմ.։)
flea-bane.
γλήχων puleium. դեղ լուոյ. խոտ ինչ հոտաւէտ. որ եւ ԼՈՒԱԽՈՏ. լւադեղ, լուիդեղ, լուխոտ. պուտէնգ, բուտենճ, Բուտէնճ, ֆիլիսքիւն։ (Բժշկարան.։) cf. ԽԱՇ. (աայլ է եւ գիրէ օթու, սինիրլիւ եափրագ. ψύλλιον herba pulicaria ).
bath;
wash-house;
scullery;
privy, watercloset, close-stool;
slop-pail;
ջուր —լեաց, suds, slop sink, drain;
ջերմ —ք, thermal baths, hot baths.
Մովաբ յուսոյ աւազանաւ. աւազան ասէ լուալւոյ. (Բրս. սղ.։)
Ատամունք քո իբրեւ զերամակս կտրելոց, որք ելանեն ի լուալեաց. (Երգ. ՟Դ. 2։ ՟Զ. 5։)
Ունի լուալիս, եւ ոչ լուացաւ. (Եփր. աւետար.։)
Գետոց եւ աղբերաց առատ եւ միշտ հոսմունք ... եւ ջերմ լուալեացն զպէտսն անտի մեզ շնորհեն. (Առ որս. ՟Է։)
Եղիցիս դու հեղեալ յերկիր իբրեւ զջուր լուալեաց. (Փարպ.։)
Այլ յասելն, (՟Դ. Թագ. ՟ժ. 27։)
Քակեցին զտունն բահաղու, եւ կարգեցին զնա ի լուալիս մինչեւ ցայսօր. ոմանքընթեռնուն ի յն. լուդրօն, որ է բաղանիք. եւ այլք գօբրօ՛ն (իբր կիւպրէլիք ). այսինքն աղբանոց. աղբակոյտ. աղտեղոթիւն։
cleansing substance;
—ք, washer, scourer, fuller;
washerwoman, laundress;
hath.
Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռի՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։)
յաճախեցին յօճառս եւ ի լուանալիս, եւոչ սրբեցան. (Եղիշ. հայր մեր.։)
wash-hand basin;
basin or tub to wash in;
lavatorium;
lavabo.
սրբազան լուարանն էր ըստ օրինաց քահանայապետութեան. բայց այժմ քահանայապետին եւ քահանայիցն ձեռացն մաքրութիւն նշանակի. (Դիոն. եկեղ.։)
անարատ արասցէ զառ աստուած դարձն, զոր սրբազանն լուարանն՝ որ յօրէնսն, եւ այժմու լուացումն յայտնէ. (Մաքս. անդ։)
Երթայ եւ գայ որպէս ի լուարան։ Լուարան քեզ ի հոգւոյ աղտից զբամբասանսն համարեսցիս. (Կլիմաք.։)
dishwater, slops, suds;
filth, dirt.
Զլուացան ջուրսն ողջակիզացն. (Մխ. ապար.։)
cf. Լուացաջուր.
Զլուացան ջուրսն ողջակիզացն. (Մխ. ապար.։)
ablution.
Ջուր՝ որով լինի լուանալ զսուրբ բաժակն յատ ըմպելոյ զսուրբ արիւնն. ցօղուք.
Պա՛րտ է լուանալ (զբաժակն), եւ լուացանսն ըմպել. (Մխ. ապար.։)
towel;
linen napkin;
cf. Լուարան.
Լուացարանն՝ ըստ քահանայապետիցն, ուր նախ սրբեալք՝ ապա մտանէին ի սրբութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
Առեալ սպասաւորին ի լուացարանէն ջուր եբեր նմա։ Բերէին զնա յեկեղեցին, եւ դնէին լուացարան, եւ լուանային զձեռս ամենայն եղբարքն ի լուացարանն, եւ արկանէին զջուր լուացարանին ի վերայ նորա. (Վրք. հց.։)
Զարտասուսն՝ անմաքուր վարուցն լուացարան. (Մամբր.։)
Մկրտութեամբ աւազանին՝ քաւութիւն, եւ արտասուօք՝ լուացարան մեղաց. (Լծ. կոչ.։)
Սա (սուրբ հաղորդութիւնն) է լուացարան՝ զանուանքս (սրբոց) որ գրեցան. (Գանձ.։)
that serves to wash in;
կոնք —, washing tub, bath.
Որ ինչ լինի ի պետս լուացման.
washing, bathing;
ablution.
Առնոյր զջուր լուացման սրբոցն, եւ արկանէր զիւրով մարմնովն. (Եղիշ. ՟Ը։)
կերակուրք, լուացմունք (բաղանեաց)։ Լուացմունք, եւ ճաշք, եւ ընթրիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Զայսոսիկ՝ լուացմունս զուարճացելոցն սովաւ շնորհէ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Արժանի լինել լուացման մկրտութեան սրբութեան։ Սրբիլ լուացմամբ կենսատու սուրբ աւազանին։ Ի սմա լուացումն ի մահն քրիստոսի. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 80։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
Առցուք արտասուօք զաւազանին լուացումն։ Արտասուս լուացումն է մեղաց. (Յճխ. ՟Թ. Նեղոս.։)
washing, whitening;
bleaching;
օր —ցից, washing day.
Ոչ յառաջագոյն թոյլ տայ մերձանալ յինչ յառաջ քան լուացիւք սրբիլ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
հանապազորդ աղօթք, եւ լուացք արտասուաց մի՛ պակասցէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Արար նա առաւել լուացս այնմիկ, որ ետ նմա անդ լուացս արտասուաց. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Բրսղ. մրկ.։)
liquid, fluid;
soluble;
fusible;
volatile;
fugitive, transitory;
— կերակուր, flesh, meat food.
ԼՈՒԾԱԿԱՆ. Որ ինչ անկ է աւուրց լուծանելոյ զպահս. ուտիքի.
ῤοώδης, ῤυτός fluidus ἕκλυτος , λύσιμος solutilis διαλυόμενος solubilis. Լուծ. հոսանուտ. ծորելի. հեղուկ. խոնաւ. կակուղ. ցնդելի. սահական. փոփոխական. եղծելի. ապականացու. լուծանելի. քայքայելի. թոյլ.
Եւ ըզբնութիւն լուծականին (ջրոյ), կարծրացուցեր իբր արձանին. (Յիսուս որդի.։)
Երկնագոյն դաշտաց՝ լուծական լերանց (կոհակաց ծովու)։ համայնիցս լուծականաց՝ հոսանուտ եւ ստորածորելի նիւթից. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Գ։)
Յառաջաբերակա՞ն ուրեմն, եւ լուծակա՞ն բան. քաւ եւ մի՛ լիցի. զի զբանն ես էապէս ասեմ անձնացեալ, եւ ոչ լուծական բան. (Աթ. ՟Ը։)
Եւ մահացու լուծականն՝ առ վերնականն կենսածին։ Բերողի ստուերին կտակի անկայի եւ լուծականի. (Նար. մծբ.։)
Լուսինն ի հինգետասան աւուրն լուծանի. եւ մեք յայն հասակն թուլանամք մեղօք. այս հինգետասան սաղմոս ի պնդութիւն լուծական հասակին եղիցի. (Տօնակ.։)
Չարութիւն ապականացու է եւ լուծական։ Ի մէնջ յերեւելեացս լուծականաց։ Անկայուն եւ լուծական բնութիւն թառամի. (Շ. ամ. չար. եւ Շ. մտթ.։ եւ Շ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Թ։)
ԼՈՒԾԱԿԱՆ. իբր Լուծողական, մաքրողական, որ դիւրաւ տայ ի դուրս վտարել զաւելորդս բնութեան. փորը լուծել՝ քշել տուօղ.
Մաղձքն՝ որ պնդեն զբնութիւնն, ի լուծականացն եւ ի վեր եւ ի վայրհանողացն զնոսա բռնահարին ի դեղոցն. (Խոսր.։)
Ապա ճաշակեն ի լուծական կերակուրսն. զի նա է կատարումն պահոցն. (Խոսրովիկ.։)
fluidity;
solubility;
fusibility.
Լուծականն գոլ, առաւել ըստ ՟ա. նշ.
Կայուն հաստատել զջուրց լուծականութիւն։ Զոր եւ ոչ վիմաց կարծրութիւն բերէ, թո՛ղ թէ մարմնոց լուծականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Դ։)
Փորձութիւնք կենցաղոյս՝ կամ դիւական պատահարք (ան), կամ ըստ մերում լուծականութեան. այսինքն թուլութեան եւ մեղկութեան. (Մագ. ՟Հ՟Ը։)
to get loose, to become untied, to be dissolved, decomposed;
to languish, to fall off, to flag;
to be consumed, to waste away;
to grow soft or slack;
to stop, to stay, to lodge with;
to be dismissed, destituted, deposed;
լուծանել ի վաւաշ ցանկութիւնս, to give up one's elf entirely to luxury;
յարտասուս լուծանել, to melt into tears;
լուծանել ի կենաց, յաշխարհէ, to cease to live, to die;
լուծանել ի շոգի, to evaporate;
լուծանել ի ծաղուէ, to laugh heartily, cf. Թալանամ;
լուծան պէտք նոցա, their wants were provided for.
cessation;
the laying waste, ruin, spoiling, destruction.
Լուծումն. եւ Քակտումն. եւ Վնաս.
Առաւելութեամբ եւ անզուգութեամբ յարձակմունք պատերազմին՝ լուծանք են էիցն։ Լուծանս պատերազմաց կամ խորշնկնց. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
cf. Լուծանեմ.
առաւել ռմկ. իբր Լուծանել (ըստ ամենայն առման).
Եւ այժմ զայն լուծէ եւ՛ս յայանագոյն ասացեալ. այսինքն մեկնէ. (Լմբ. սղ.։)
Դժուարիմաց բանս լուծեն եւ մեկնեն. (Բրսղ. մրկ.։)
Իսկ (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ.)
Զի՞նչ արասցուք մանկանս, զի լուծէ զմեզ. իմա՛, աշխատ առնէ, կամ անհանգիստ առնէ։
Յետ թողլոյ զմիտսն եւ հեռանալոյ պատերազմին՝ լուծի մարդն յանձն իւր յուսահատութեամբ. (Կլիմաք.։)
solvent, dissolving;
opening, laxative, purgative.
Լուծանօղ. որ լուծանէ (ըստ ամենայն նշ)
Որ գրոյն է լուծիչ քրիստոս, եւ կատարիչ խորհրդոյն. (Խոր. վրդվռ.։)
zygomatic nerves;
brains.
Բառ անստոյգ. որպէս Զոյգ երակք յուղղոյ իջեալք, կամ ուղեղքեւ ծուծք.
Լուծլիլքն են, երակք են ի գտացք, յորոց միսք բուսանին. (Ոսկիփոր.։)
fluidity, liquefaction;
weakness, languor.
Լուծութիւն. լուծումն. որպէս Թուլութիւն. մեղկութիւն. տկարութիւն.
Ի ծուլութենէ, ի ծիծաղելոյ եւ այլն ... զայսոսիկ զմահաբեր լուծուածս ի բաց փսխել ուղիղ խոստովանութեամբ. (Յճխ. ՟Թ։)
Վասն զի յոյժ բազում եւ սաստիկ է զօրութիւնն օրինաց, ոչ կամաց լուծութիւնս մեր կանլ առաջի նոցա. (Եփր. հռ.։)
Եւ որպէս Լուծումն պահոց. թույլտուութիւն ճաշակելոյ.
Որք օրինադրէին նմա զլուծուածսձիթոյ եւ գինոյ. (Սոկր.։)
cf. Լուծուած.
Լուծութիւն ծովուն սահմանաց, կամ կոհակաց, կամ ջուրց. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Ձ՟Ե։ Վեցօր. ՟Գ։)
Լուծութիւն ոտիցս քեւ զօրասցի. (Ճ. ՟Ա.։)
Ետես զմեղկութիւն նորա, եւ զլուծութիւն։ Զթիւրութիւնն, զլուծութեանս ի բաց ընկեցեալ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 11։ Նար. ՟Խ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
cf. Լողակ.
Ծովային լուղակաց։ Ի ջրային լուղակս. (Պիտ.։)
Ըզլուղակացն բազմատեսիլ զանազանութիւն Նար. (՟Հ՟Ա.։)
cf. Լողամ.
Ամենայն ազդաց զեղնոց՝ որ ի ջուրս լուղայցեն. (Վեցօր. ՟Ը։)
միով ձեռամբ ի լուղելն. ոչ կարես խորոցն յաղթել. (Կլիմաք.։)
Ոչ եւս լուղել նաւու ի վերայ ծովու։ Ի լուղել իաւուն. (Նոննոս.։)
Ի ջուրսն լուղին։ Որք լուղել ոչ գիտցեն. (Կոչ. ՟Թ։ Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
նմանութեամբ ասի,
Թռչունք երթեւեկս առնելով (յօդս) լուղին անխափան. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լողամ.
Ամենայն ազդաց զեղնոց՝ որ ի ջուրս լուղայցեն. (Վեցօր. ՟Ը։)
միով ձեռամբ ի լուղելն. ոչ կարես խորոցն յաղթել. (Կլիմաք.։)
Ոչ եւս լուղել նաւու ի վերայ ծովու։ Ի լուղել իաւուն. (Նոննոս.։)
Ի ջուրսն լուղին։ Որք լուղել ոչ գիտցեն. (Կոչ. ՟Թ։ Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
նմանութեամբ ասի,
Թռչունք երթեւեկս առնելով (յօդս) լուղին անխափան. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լողորդ.
Լուղորդացընդ ոտս անկեալ հեղձուցաներ. (Եզնիկ.։)
Տարածեսցէ մովաբ զձեռս իւր իբրեւ զլուղորդ. (Գէ. ես.։)
cf. Լումայափոխ.
ԼՈՒՄԱՅԱՓՈԽ կամ ԼՈՒՄԱՓՈԽ. Սեղանաւոր, հատավաճառ. որ փոխէ զլումայս՝ զազգի ազգի դրամս տալով եւ առնելով
Զլումափոխսն (կամ զլումայափոխսն) որ նստէին. (Յհ. ՟Բ. 14։)
Մի՛ ոք կարծիցէ լումափոխս գոլ։ Այլ եւ զլումափոխսն է իմանալ. (Երզն. մտթ.։)
exchange, change;
շահել, կորուսանել լումայափախութեամբ, to win, to lose by the exchange.
to cause to hear.
Լսեցուցանել. լսելի առնել. տալ լսել.
Եւ նոքա մարգարէանային ... եթէ լուուցեալ էր բանս իմ ժողովրդեան իմում. յն. լուեալ էր. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 22։)
Երկմտեաց նա ի ձայնէ անտի հրեշտակին, մտեաց նա ի ձայնէ անտի հրեշտակին, վասն այսորիկ բարիոք լուոյց նմա զպապանձելն. (Եփր. համաբ.։)
Լուո՛ ինձ զձայն քո (կամ լսելի՛ արա ինձ զբարբառ քո). (Երգ. ՟Բ. 14։)
Լուո՛ ինձ զբարբառ քո. (Իգն.։ Լմբ. սղ.։)
Արդար գտանիս՝ թիկամբն լըւուցանել (գտնիւք), զոր ականջօք ոչ լուաք. (Վրդն. դան.։)
silently, tacitly, in silence;
զմանկունս — ուսուցանել, to teach the children silence;
cf. Լուռ.
blameable, reprehensible
Արժանի լուտալոյ. պարսաւելի.
Զլուտալի պիղծ օրինացն աւանդս աւանդեալ մատոյց. (Պիտ.։)
outrageous, offensive.
Ուր իցէ լուտանք. նախատական. անարգական. դսրովական.
Բանս լուտականս իբր զնետ լի դառնութեամբ առ քեզ առաքէ. (Երզն. մտթ.։)
Դադարեցո՛ զլեզուս ի լուտական բարբանջմանց. (Բենիկ.։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
(լծ. ընդ յն. լիտօռէ՛օ) λοιδορέω, -έομαι convicior, probris insector. Բամբասել, նախատել. թշնամանալ. հայհոյել. անիծել. չարաբանել. պարսաւադիր լինել.
Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան (զքրիստոս) լուտացաւ լեզուս. (Պիտ.։)
Ընդդիմարան լուտացօղս. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Բանս յանդիմանութեան, եւ լուտացօղ ապառում խռովութիւն ի վերայ արքայորդւոյն ածէի. (Յհ. կթ.։)
Ընդդէմ ամենեցուն լուտայ։ Բամբասեցա՞ր յումեքէ, նախատեցար, լուտացաւ ընդնէմ քո. (Սարգ. յկ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Ոչ եւս յաւելից լուտալ զերկիր վասն գործոց մարդկան։ Ոչ յաւելիցն լուտալ զերկիր ... քանզի ոչ է պարտ յաւելուլ ի վերոյ եղելոցն նորոգ նզովս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54։)
injury, outrage;
imprecation.
λοιδορία convitium. Լուտալն. թշնամանք. նախատինք. դսրովանք. անարգանք. եւ Անէծք.
Մահահոտ իմն լուտանօք՝ գանս եւ բանաս. (Յհ. կթ.։)
Ո՛չ աղօթս ասեմ զայդ, այլ լուտանք եւ թշնամանք աստուծոյ. (Երզն. մտթ.։)
Ի ձաղելն եւ ինախատելն (տեառն վասն մեր՝) լուտանքն եւ պարտիքն ամենայն ջնջին եւ մաքրին. (Խոսր. պտրգ.։)
greenish-grey, ash-coloured;
azure, blue, sky-ooleured, sky-blue.
որ եւ Լուրջ. Աղօտ սպիտակ խառն ընդ կապոյտ, կամ թխագոյն բաց. բաց կապուտակ. երկնագոյն զուարթ.
ոչ սպիտակ, եւ ոչ լուրթ, այլ կանաչ իմն գոյն է լուսիկն (փոսուռայի). (Շիր.։)
Լուրթ աչքն զարիութիւն ցուցանեն. (մամբր. առ ստեփ. Լեհ.։)
burning, scorching.
Իսկ ի նմանէ շողն որ կաթէ՝հուր լուցական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to light, to kindle;
to inflame, to burn.
ἄπτω (լծ. ընդ աբեթ). ἁνάπτω, καίω (լծ. գաւ ). ἁνακαίω accendo, succendo, uro, comburo. Վառել լուսով. բորբոքել. այրել.
Լուցանել զճրագ, կամ զլապտեր, կամ զջահս։ Ելոյց հուր ի ջահսն։ Լուցին կրնկ եւ այլն։ Ճրագունք ի լուցելոյ ճրագէ լուցանին, եւ ոչ ի խաւարոյ. (Մանդ. ՟Գ։)
Որոց զդրունս լուցեալ էր. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 33։)
Զտունս լուցանեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Որպէս զի մի՛ զաշխարհ լուցցէ տոչորական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Լուցափայտ.
Լուցկիք է պոռնկութիւն անշէջ հրոյն մատուցանէր լուցկիս։ Լուցկիք եղեալ յաւիտենական հրոյն։ Յաւիտենական տանջանացն լուցկի զանձինս առդնել. (յճխ. ՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ի գիրս խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
Հուր հրդեալ՝ յոր կողմն եւ կարէ զնիւթ լուցկեաց գտանել. (Յհ. կթ.։ Որք ի մարմին սերմանեցին՝ հնձեն զորոմն հըրոյ լուցկին. Յիսուս որդի.։)
Այս ամենայն եղեւ լուցկի բարկութեան իմոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
lighting or setting on fire;
illumination;
fire, conflagration.
Լուցմունք ղամբարաց։ Զտօնս տէրունականս մեծարել լուցմամբ եւ նուիրօք. (Նար. ՟Լ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)
Զի մի՛ աշխարհս ըսպառեսցի ի հրոյն լուցման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Քանզի է սրամտութիւն որպէս լուցումն ինչ եւ գոլոշի սրտմտութեան ախտին. (Բրս. բրկ.։)
cf. Լկտի.
Մովսէս ի լպիրշ ժողովրդենէն երկուցեալ. (Ոսկ. ես.։)
to cause to slip;
to slip;
to slide, to glide.
ԼՊՐԾԵՄ ԼՊՐԾԻՄ. ὁλισθοποιῶ labare facio ὁλισθαίνω, ὁλισθέω labor, lapso, labefio. Սահեցուցանել, գայթեցուցանել. եւ Սահիլ, գայթել. սահեցնել, սկրդեցնել, սկրդիլ.
Ձէթ օծեալ զնահատակս ողորկ առնէ, եւ ձեռս հակառակորդաց լպրծէ. (Շ. յկ. լ։)
Որ զօրէն ղակոնացի վիմացն սահեալ լպրծին. (Մագ. ՟Ի։)
այսոքիւք մտածութեամբք լպրծեցան հերձուածողացն մտածութիւնք. (Աթ. ՟Դ։)
ընչեղութեան դիւրութիւն սրագոյն ունի եւ լպրծող զմերձաւորութիւնն՝ զայլս յայլոց փոփոխել բնաւորեալ. (Բրս. սղ.։)
Կամաւ մարմնոյս լպրծողին՝ գթեաց ընկէց զիս թշնամին. (Յիսուս որդի.։)
Լպրծող մեղօք անկանիլ, կամ գայթագղիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։ Բրսղ. մրկ.։ Տօնակ.։)
earth-worm;
sea-weed, sea-grass.
Մանրիկ սողուն, բոտոտ. կամ Բորբոս, մրուր. ճիճի, կամ մար.
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպրշութիւն.
Մանաւանդ զի եւ զանցեալ եւս ժամանակսն ձեռնտու իւրեանց լպրշանաց ունէին. զի ոչ երբէք այնպիսի ինչ գործեցաւ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
Եթէ ոք կոչեսցէ զվիճակեալն ի զուգաւորութիւն ամուսնութեան, եւ ինքն լպրշիցէ զամուսնութիւն անօրէնութեան. (Կանոն.։)
Մեք եւ բազում անգամտաջանաց արժանի լպրշութիւն լպրշիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե.) (գրեալ էր՝ լպրծեցար, ցայք)։
Դեմք անամօթ, երես լպրշեալ.. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
Եթէ ոք կոչեսցէ զվիճակեալն ի զուգաւորութիւն ամուսնութեան, եւ ինքն լպրշիցէ զամուսնութիւն անօրէնութեան. (Կանոն.։)
Մեք եւ բազում անգամտաջանաց արժանի լպրշութիւն լպրշիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե.) (գրեալ էր՝ լպրծեցար, ցայք)։
Դեմք անամօթ, երես լպրշեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)