cf. Փոքրատեսիլ.
ՓՈՔՐԱՏԵՍԱԿ ՓՈՔՐԱՏԵՍԻԼ. Փորք կամ փոքրիկ տեսլեամբ, ձեւով, չափով. պզտիկ.
Զնապաստակ եւ զճագար, զորս զամենեսին զայսն փոքրատեսակաս, եւ այլն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Որ նախ խրթին եւ փոքրատեսակ իմն էր շինեալ. (Յհ. կթ.։)
Փոքրատեսիլ եւ չնչին նուիրաց. (Երզն. մտթ.։)
of small size, little.
ՓՈՔՐԱՏԵՍԱԿ ՓՈՔՐԱՏԵՍԻԼ. Փորք կամ փոքրիկ տեսլեամբ, ձեւով, չափով. պզտիկ.
Զնապաստակ եւ զճագար, զորս զամենեսին զայսն փոքրատեսակաս, եւ այլն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Որ նախ խրթին եւ փոքրատեսակ իմն էր շինեալ. (Յհ. կթ.։)
Փոքրատեսիլ եւ չնչին նուիրաց. (Երզն. մտթ.։)
little by little, by degrees.
Փոքր օրինակաւ, ի փոքուէ սկսանելով.
Փոքրկապէս զարթոյց զգործ իւր, եւ սկսան հալածանքն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 2։)
psalm.
• «սաղմոս». մէկ անգամ գոր-ծածում է Լմբ. սղ. յռջ. իբր հյ. սաղմոս բա-ռի համապատասխան յոյն ձևը. Բառ. երեմ. էջ 326 էլ ունի փսաղմոս։
• = Յն. φαλμός «սաղմոս»,-Հիւբշ. 377։ Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
Բառ յն. ψαλμός psalmus. ըստ հյ. Սաղմոս, եւ Սաղմոսարան (իբր նւագարան, քնար, սրինգ, փող).
Այլ թէ ընդէ՛ր է սաղմոս անուն սորա, յորժամ ի յունական զանուանս զօրութիւն քննեմք ուսանիմք. քանզի փսալմոս թարգման առ ի մերս փողովք. (Լմբ. սղ. յռջբ։)
psalmist.
• , ի-ա հլ. «սաղ-մոսերգու, փոխասաց, դպիր» Ա. եզր. ը. 5. Լմբ. պտրգ. Յհ. իմ. ատ. Ճառընտ. գրուած նաև փսաղտոս Օրբել. իզ. (հրտր. Էմ. էջ 81), որ սխալ ձև է. սրանից փսաղտութիւն «դպրութիւն» Յհ. կթ. 141։
• -άն Վαλτης «սաղմոսերգու»։-Հիւբշ. էջ 377։
• Ուղիղ մեկնութեան ծանօթ էր հնե-րից Լմբ. մատ. էջ 85. «իններորդ դաս եկեղեցւոյ՝ փսալտք, որ թարգմանին երգեցողք»։ Նորերից ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և յետոյ ՆՀԲ։
ՓՍԱԼՏ ՓՍԱՂՏ. յն. փսա՛լդիս, փսալդի՛ռ. ψάλτης, ψαλτήρ, ἰεροψαλτής psaltes, psalta, psalmista, cantor. Սաղմոսասաց. սաղմոսանուագ. սաղմոսերգու. երգիչ. դպիր.
Ի ղեւտացւոցն եւ ի պաշտօնէիցն փսալտաց. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 5։)
Փսալտք՝ որք թարգմանին երգեցողք. (Լմբ. պտրգ.։)
Յառաջ մատուցանելով նախկին փսաղտն, եւ զկնի նորա հետեւեալ ըստ կարգի սարկաւագն։ Սարկաւագունս, եւ գրակարդացս, եւ փսաղտս կարգեալ. (Յհ. իմ. ատ.։ Ճ. ՟Ա.։)
fig-insect, cynips, gall-insects.
• «արու արմաւենու և արու թզե-նու բեղմնափոշին, որ հասարակ կամ էգ բոյսի վրայ են ցանում պտղաբերութեան համար». մէկ անգամ ունի Վեցօր. էջ 98։
Բառ յն. փսին (յոքն. հյց. փսինա՛ս ). ψήν vermiculus, vel culex եւ այլն. Ճճի կամ մժեղ ծնեալ ի գնտակս թզենւոյ. եւ Փոշի արու թզենւոյ կամ արմաւենւոյ, զոր ցանեն յէդն տնկոյն առ պտղաբերութիւն կամ ի հասունութիւն.
Առնուն յոստոց արութիւնն իմն, որ անուանեալ կոչի փսենաս, որ է նմանութեւիւն սերման. (Վեցօր. ՟Է։)
mat, rush-mat.
• «պրտուից (ճիլից) կամ արմաւի տերևից հիւսուած ծածկոյթ, խսիր» Վրք. հց. որից փսիաթեայ «խսիրից շինած» Վրք. հց։ Արևմտեան գրականում գործածական է փսիաթ, մինչ արևելեանը ունի միայն խսիր.
• = Յն. ώιαϑος «խսիր», որ և նոր յն. Ֆαϑί. բառիս ծագումը անյայտ է ըստ Boisaq 1077։-Հիւբշ. 387։
բառ յն. փսի՛աթօս կամ փսիա՛թիօն ). ψίαθος, ψιάθιον storea, tapes, teges. Պարիխ. կապերտ կամ գորգ հիւեսալ ի պրտուոյ, որպէս ի տերեւոյ արմաւոյ. խըսիր.
Երկոցունցն մի փսիաթ, որ է նաճայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Իսկ անդ. ՟Ժ՟Ա.
Ունէր նա զդեցեալ փսիաթ (տպ. փսիաթի), այսինքն է հիւսեալ տերեւ արմաւոյ. նմա՛ զգեստ փսիաթեայ. խըսրէ հագուստ։
mat-maker.
made of mat;
woven with rushes.
Կազմեալ ի փսիաթէ. խըսրէ.
Տո՛ւք ինձ զփսիաթեայ զբարձդ զայդ. (Վրք. հց. ՟Ի։)
small mat;
tissue of rushes.
• «փոքր խսիր» Վրք. հց. բ. 455։ = Յն. φιαϑιον որ նախորդի նուազականն է։-Հիւբշ. 387։
vomit;
շուն դառնայ ի — իւր, the dog returns to his vomit.
ἕμετος vomitus. կերած արտաքս ժայթքեալ. փոխունք, փոխուք.
Որպէս շուն դառնայ ի փսխած իւր. (Առակ. ՟Ի՟Ց. 11։ եւ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 22։)
Քան զշունց փսխածն աղտեղագոյնս եւս փոխեն զտաղակալի բանիցն զգարշութիւնս. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Յառաջիկայիցն զգուշասո՛ւք, զի մի՛ վերստին ի նոյ փոխածն դարձցուք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է.)
Ի բաց հրաժարեալք ի նոցայն փըսխաածէ։ Եղեն յօտարանացն փսխածաց պաշարեալք. (Պրպմ. ձ։)
Յընթրիս կոչէր զազգըս մարդկան, եւ զիւր փըսխածն առնէր սեղան (աղօրիքն). (Շ. առակք.։)
Զբանն Աստուծոյ իբրեւ զփսխած համարեցան, այլ եկն սա յարդիւնս. (Գէ. ես.։)
to vomit, to cast or throw up, to puke, to spew.
ἑμέω, ἑξεμέω vomeo, evomeo. (լծ. թ. ֆըշգըրմագ, փիւսկիւրմէք ). Ժայթքել. զկերեալն եւ զանմարս մնացեալն՝ ի ստամոքաց վերաբերել, եւ ընդ բերանն վայթել ի դուրս. փըսխել, սիրտը ետ գալ.
Մեղր յորժամ գտանիցես ո՛րդեակ, չափո՛վ կերիջիր. գուցէ յագիցիս, եւ փսխեսցես։ Մեծութիւն անիրաւութեամբ ժողովեալ՝ փսխեսցի։ Այլ դու գաղջ ես, եւ ոչ ջերմ, եւ ոչ ցուրտ. հանդերձեալ ես փսխիլ ի բերանոյ իմմէ. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 6։ Յոբ. ՟Ի. 15։ Յայտ. ՟Գ. 16։)
Փոխեցաք զամենայն ժանգս։ Զմաղձն արտաքս փոխէ։ Զծանրութիւն սրտիս՝ մատնամուխ զզուանօք փսխել. (Ոսկ. փիլիպ.։ Յճխ. ՟Թ։ Նար. ՟Զ։)
to cause to vomit.
vomitive, emetic;
դեղ —, puke, puker.
vomiting.
pronounced on the top of tongue.
Թօթափեալ ի ծայրից լեզուի, որպէս զծաղիկ անհաստատ. ցիսի փիսի, լեզուի ծարով կամ փստելով խօսուած.
Ի յունական լեզուածայր փստածաղիկ ծեքենայից. (Ճ. ՟Ը.։)
pistachio-tree.
pistachio.
• «պիստակ» Բառ. երեմ. էջ 326. ծագումը տե՛ս Ղիստակ։
dry brushwood, faggots.
• , ի հլ. «չորացած խոտ, խռիւ» Փարպ. Յհ. կթ. 197. գրուած փսրայ Եղիշ. ը, էջ 156։
• ՆՀԲ «բառ յն. ֆրի՛սսանօն, ֆրի՛ղա-նօն»։
Բառ յն. ֆրի՛սսանօն, ֆրի՛ղանօն. φρύγανον sarmentum, virgultum, quisquiliae. Խռիւ. չորացեալ եւ արեւակէզ ուռ, խոտ, բոյս. եւ հիւսեալ ի խոտոյ. խոտեղէն. չորցած խոտ, ճիւղ.
Փոխանակ բազմադիմի անկողնոցն՝ փրիսայիւք ի վերայ գրկրի գետնատարած լինէին. (Փարպ.)
(ըստ Եղիշէի՝ խոտեղէն)։ Զսուրբ սեղանն եւ զսուրբ աթոռն փրիսայով պատել. (Յհ. կթ.։)
resembling froth, foam-like.
ἁφρῶδης speciem habens spumae, seminosus. ունօղ զտեսիլ փրփրոյ. նման փրփրոյ.
Ձիւն՝ փրփրատեսակ եւ սպիտակագոյն։ Ի փբփրատեսակ մարմնոյ նորին թոքոցն։ Զմեղացն փրփրատեսակ ալեացն։ Ի չար հողմոց երբեմն անգնգնապտոյտ փրփրատեսակ ալեացն հանդարտեալ. (Արիստ. աշխ.։ Նիւս. բն. ՟Ի՟Ե։ Խոր. հռիփս. եւ Խոր. վրդվռ.։)
Զփրփրատեսակ սեռն յամենեցունց խառնուածոյ որոշեալ՝ կաթն մականուանեցաւ. (Պղատ. տիմ.։)
Արիւն մեղաց յինէն վիժի, փրփրատեսակ շարաւ հոսի. (Ոսկիփոր.։)
like a priest, sacerdotally.
Ո՛չ քահանայապէս հին կամ նոր օրինի.
Որպէս քահանայ՝ ըստ հին կամ նոր օրինի.
Ո՛չ քահանայապէս ըստ ահարոնեան տկար օրինին մատետր։ Զուարթնոցն բան իմն ընծայեցեր մարդկօրէն փրկական քահանայապէս եւ քաւչապետաբար մաղթել. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ։)
Խժական. այլազգական. բարբարո՛ս.
Ի բարբարոսական ազինս։ Բարբարոսական անձինք, կամ աշխարհակալք, վիճակ, կողմ. (Փիլ.։ Պիտ.։ Նար.։ Կորիւն.։)
Բարեկամք եւ բարիասացք հպարտաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Գազանապէս վարիլ, մռնչել, ուտել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 25։ Ճ. ՟Դ.։ Նոննոս.։)
Գազանապէս խորհէր, եւ ոչ մարդկապէս. (Իսիւք.։)
• տե՛ս Դաւարայ։
ԳԵՏԱՍՈՅԶ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Ընկղմել, եւ ընկղմիլ սուզմամբ ի գետ.
Բազումք այն էին, զոր գետասոյզ առնէին. (Կաղանկտ.։)
Գետասոյզ եղեալ կորնչէին. (Փարպ.։)
ciphering, arithmetic.
Իբր Համարողական. եւ Թուականն, այսինքն թուաբանութիւն.
Ուսաւ Զերկրաչափական եւ զթուելական. (ՃՃ. ի նեքտառինէ։ եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)
opinion, judgment, mind, advice.
Այսպէս կամ այնպէս թուիլն. համարումն. կարծիք.
Որպիսի ինչ ունի յինքեան թուելութիւնս։ Թէպէտ եւ ո՛չ է ճշմարիտ այսպէս թուելութիւնս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
to number, to count, to calculate;
to rank, to range, to reckon;
եւ զի մի մի —, in a word.
ἁριθμέω Ի թիւ կամ ընդ թուով արկանել. համարել. հաշուել. եւ Դասել. համրել, սեպել.
Թուեա՛ զաստեղս, եթէ կարիցես թուել զնոսա։ Իբրեւ զաւազ ծովու, որ ոչ թւեսցի ի բազմութենէ. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Լ՟Թ. 12։)
Թերեւս յոյժ դիւրին իցէ զալիս ծովու թուել ... եւ ոչ զհրամանն Աստուծոյ պատմել բանիւք՝ թէ որչափ ունիցի արագութիւն առ ի գործս. (Վեցօր. ՟Է։)
Ընդ հրեշտակս պարեա՛ց, ընդ առաքեալսն թուեա՛ց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Յառաջին գունդ աշակերտացն թուեցաւ (Յուդա). (Խոսր.։)
Ոչ այսուհետեւ թուիմ կենդանի. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Մեք՝ որ թուիմքս, թէ եմք ինչ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Որ թուիմքս՝ եթէ հրաժարեցաք յաշխարհէս. (Սարգ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
Զի մի՛ թուեցայց ինչ եւ ես ի ներքս բերել յանձնէ իմմէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Թուիմ ինձ, թէ սէրն Քրիստոսի ստիպէ զմեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
դիմազ. ԹՈՒԻ, ին. դիմազ. δοκεῖ, ᾥεται, φαίνεται putatur, videtur, videor, apparet, volo, placet, visum est δοκέω puto Կարծի. երեւի. համարիմ. վարկանիմ. դատիմ. կըսեպուի, կարծեմ, կերեւնայ.
Թուէր թէ կայցէ յեզր գետոյ։ Թուէր ի տեսլեան իմում, եթէ կայի։ Ինձ այսպէս թուի։ Զիա՞րդ թուի քեզ։ Նոցա այսպէս թուեցաւ։ Թւեցան յաչս անզգամաց թէ մեռան, եւ այլն։ Սոյնպէս ասի.
Բարւոք կամ բարի, կամ լաւ, կամ հաճոյ, կամ չար թուի ինձ, կամ յաչս իմ, եւ այլն։
Մի՛ թագուցաներ զամօթ քո՝ վասն թուելոյ ոչ դնել գայթակղութիւն. (Կլիմաք.։)
ԹՈՒԱՑ. Ռամկականն ձայնիս Թուեցաւ.
Որում մեղքն դիւր թուաց։ Սքանչելի թուաց նմա հեթանոսաց կոչումն, եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Գունաւոր թուացեւ հաճոյ քան զբնական գեղն։ Չար թւաց Աստուծոյ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
ԹՈՒԵՑԵԱԼՆ, եալքն. գ. որ եւ ԹՈՒԻՔ. իբր յն. տօ՛քսա. δόξα opinio, essentia Կարծիք. վարկ. վարդապետութիւն.
Սրբոցն հարց թուեցեալն, այսինքն արտադրութիւն։ Որպէս ի հիմանէ իւրեանց ի բաց շարժեալք զհեթանոսացն թուեցեալս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Սակս այսոցիկ առցուք ի մէջ զթուեցեալն ծերունեացն. (Նախ. ծն.։)
to be numbered, counted, enumerated;
to be numbered among, aggregated;
to seem, to appear;
to esteem, to believe, to imagine, to fancy;
թուի իմն, թուի թէ, it seems, it appears that;
թուէր զի, it seemed, it appeared that;
թուի ինձ, ինձ այսպէս թուի, it seems to me, I think, I fancy, I believe;
զիա՞րդ թուի քեզ, what do you think of it ? բարուք թուի ինձ, I think it good, I think well of it;
բարւոք թուեցաւ նմա, he thought it proper, right, fit, meet, he deemed it expedient;
չար թուեցաւ առաջի աչաց նորա, he did not approve of it, he was very indignant at it;
եթէ բարւոք թուի քեզ, if you agree to it, if you think fit;
արա որ ինչ բարի թուի առաջի աչաց քոց, do as you think fit;
որպէս ճշմարտութեանն եւ ինձ թուի, as it is in fact, so it seems to me;
չար —, to displease;
չար թուեցաւ նմա or յաչս նորա, it displeased him.
to cause to appear, or to seem;
to show, to make believe.
Կարծիս տալ. երեւեցուցանել. կարծեցնել, երեւցնել, սեպել տալ.
Թուեցուցանէին տաղտկացեալս զինքեանս առ ի նմանէն գոլ. (Յհ. կթ.։)
Դառն է, եւ քաղցր թուեցուցանէ. (Խոսր.։)
Զաղքատութիւնն ոչ դժուարին ինչ, այլ ցանկալի թուեցուցանէ վասն աստուածպաշտութեան. (Ոսկ. ես.։)
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
opinion, sentiments.
որ եւ ասի ԹՈՒԵՑԵԱԼՆ. Կարծիք. վարկ. համարումն.
Զի կարծիք եւ թուիք, նմանութիւն եւ ստուերք են սնոտիք. (Յհ. կթ.։)
weak of mind, spiritless, effeminate, pusillanimous.
Յաղագս անբանից արանց թուլամտաց. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Ի կորուստ թուլամիտ ոգւոց. (Փարպ.։)
effeminate, delicate, feeble.
μαλακός (լծ. մեղկ. մէլէզ ). mollis, remissus, effeminatus. որ գրի եւ ԹՈՒՂԱՄՈՐԹ. Թոյլ մորթով, իբր Թուլամարմին, թուլամիտ. անարի. փափկակեաց. հեշտասէր. կնամարդի.
Վատասրտաց, թուղամորթաց, վայրենեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ըստ կամաց զիջանէր, վատասիծտ իմն եւ թուլամորթ գոլով. (Նանայ.։)
Թուլամորթ վատասրտութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
effeminacy, feebleness, delicateness, softness.
ԹՈՒԼԱՄՈՐԹՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒԼԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Թուլամորթն գոլ. թուլութիւն վարուց. մեղկութիւն. հեշտասիրութիւն. վատասրտութիւն. թուլասրտութիւն.
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
weakness of mind, want of spirit, cowardice.
ԹՈՒԼԱՄՈՐԹՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒԼԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Թուլամորթն գոլ. թուլութիւն վարուց. մեղկութիւն. հեշտասիրութիւն. վատասրտութիւն. թուլասրտութիւն.
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
ԹՈՒԼԱՆԱՄ συνανίεμαι, ὁκλάζω remittor, relaxor πείθομαι suadeor որ եւ ԹՈՒՂԱՆԱԼ, ԹՈՂԱՆԱԼ. Թոյլ գտանիլ. մեղկանալ. մեղմանալ. զիջանիլ. ցածնուլ. նուազիլ. պակասիլ. լքանիլ. թուլնալ, իջնալ.
Աչքն ի հանգստեան եւ յապահովութեան թուլանայ եւ արձակի. (Փիլ. իմաստն.։)
Ոչինչ կասեալ թուլացան յերկնաւոր առաքինութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
soft;
flabby;
mollusk.
Անուանեալ կոչին թուլատարր. քանզի ոչ պինտ մարմինս ունին, այլ թոյլ. (Վեցօր. ՟Է։)
looseness, relaxation, slackness;
weakness, feebleness, debility;
faintness, languour;
enervation, effeminacy, softness;
— առնել, to give relief, to set at liberty, to permit, to allow, cf. Թուլացուցանեմ.
Սաստկութիւն եւ թուլութիւն ընդունի պատահմանցն ընդունելութիւն. (Պորփ.։)
Ոչ միշտ խստութեամբն խեղդել, եւ ոչ համակ թուլութեամբ մեղկել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Գիտէր զթուլութիւն հաւատոց նոցա։ Մի՛ թուլութեամբ լքանիցիմք։ Նեղէր զնոսա, եւ ոչ լուաւ ի նոցանէ բան թուլութեան. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. ՟Ը։)
ԹՈՒԼՈՒԹԻՒՆ. որպէս Թոյլտուութիւն.
Անհնա՛ր է չարին գործել ինչ՝ առանց թուլութեան (առ յԱստուծոյ). (Վանակ. յոբ.։)
bank, mole;
causeway, pier, dam;
— նաւի, gunwale breast-works.
Աւերեաց զթումբս գետոց. (Ագաթ.։)
Գնացք ջուրց հզօրագոյն գետոց սովոր են մաշել եւ փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն։ Որ է գողոց սովորութիւն՝ ի վեր ընդ թումբս վազել, եւ ընդ ցանկս արկանիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 12։)
Նաւ մեծ՝ պարիսպս անքակս ունիցի շուրջ զթումբսն. (Ոսկ. ես.։)
poisonous;
biting (speech).
ԹՈՒՆԱԲԵՐ կամ ԹԻՒՆԱԲԵՐ. ἱοβόλος venenosus, venenatus Որ բերէ յինքեան՝ այսինքն ունի զթոյն, եւ յայլս եւս արկանէ. թունաւոր. թունաւորիչ.
Թունաբեր գազանք, կամ սողունք, կամ օձք, կամ իժք. (Փիլ. ստէպ։ Ոսկ. յհ.։)
Առ բնզումս ի բժշկանացն ասացին ոմանք գործակից լինել թունաբերացդ յօգուտ ինչ։ Սողնոցն, որ նշանակ թունաբեր ախտիցն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)
Որպէս ի թունաբեր վիրաց ի բաց փախչել. (Բրս. սղ.։)
ԹՈՒՆԱԹԱՓ կամ ԹԻՒՆԱԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թափել յայլս զիւր թոյնս կամ զցասումն վնասակար.
Մի՛ թիւնաթափ լինիր յեղբայրն խրատու պատճառաւ. (Նեղոս.։)
Կամէր թիւնաթափ լինել ի գաղթականսն՝ որ ի բերդին. (Ուռհ.։)
full of poison, venomous, poisonous;
envenomed.
Թիւնալի ցասմամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
Թիւնալի ցասմամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
cf. Թունալից.
ԹՈՒՆԱՒՈՐ կամ ԹԻՒՆԱՒՈՐ. Ունակ թունից. ժանկաւոր. թունաբեր. ըստ յն. թունարկու. ἱοβόλος venenosus, venenatus, virulentus
Զխոյս եւ զմաքիս առ ոտն կոխէր, եւ զորոջն թունաւոր ճիրանամբքն պատառէր. (Եփր. վկ. արեւ.։)
poisonous quality or state;
poisoning.
cf. Թունաւորեմ.
Առաւել եւս թունեալ ի Կղէոպատրայ. (Խոր. ՟Բ. 22։)
bath;
infusion;
ի — արկանել, դնել, to bathe, to infuse, to steep, to soak.
ուստի (Հին բռ.)
cf. Թուրմ.
Արմատ Թրջելոյ, այսինքն թանալոյ, որպէս Թրջումն. թրջոց.
Ի թուրջ արկանել։ Ի թուրջ դնել. (Վստկ.։)
եւ ստէպ գրի անդ ռամկօրէն.
Իսկ (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ.)
Որպէս զգայռիւ ոք իւղս անոյշս ցանիցէ, եւ զթուրջ աղիւսով զբաղսամովնն ազնուականն. ընթերցի՛ր կամ շուրջ զաղիւսով, կամ զթուրծ աղիւսով. (զի յն. է լոկ, զաղիւսով)։
spit, spittle;
— արձակել, to spit;
cf. Թքանեմ;
աման թքոյ, cf. Թքանոց.
πτύελος, -ον, πτύσμα, σίαλον, σίελον, -ος sputum, saliva. (լծ. թ. թիւփրիւք ). Աւելորդ հիւթ բերանոյ ի դուրս ձգելի. խուխ, պլղամ. տողուկք. լորձունք.
Թուք հասանիցէ ի սուրբն։ Յերեսաց իմոց թուք ոչ խնայէին։ Կաւ արար ի թքոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 8։ Յոբ. լ. 10։ Յհ. ՟Թ. 6։)
Թուք արձակեալ պիղծ բերանովն, յայն որ կուրին լոյս ծագեաց թքովն. (Շար.։)
Եցոյց նոցա զփառս յերեսս իւր յառաջ քան զթուքն, զպատիւն յառաջ քան զանարգանսն. (Եփր. յայլակերպ.։)
fore part of the lungs, or the part between the stomach and the lungs.
Առաջք թոքոց ի կողմն կրծոց. (ըստ յն. եւ եբր. թոքք).
Եհար զարքայն իսրայէլի ընդ զրահսն եւ ընդ թոքառաջսն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 34։)
thorax, breast, chest.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
cf. Թոքատուն.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
consumption, phthisis;
consumptive, phthisical.
Ցաւ թոքոց. եւ Ունօղն զայն ցաւ. որ եւ ԹՈՔԱԾ ասի. որպէս եւ Հազալն՝ ռմկ. թոքալ ասի (լծ. լտ. թո՛ւսսիօ)։ (Վստկ.։)
whose cheeks are full, puffy, bloated.
Բերանալիր որպէս պատառով. լի եւ ուռուցիկ. եւ Որ ինչ լնու զբերան իբրեւ զպատառ.
Իսկ փողն (ասել՝) միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ փքոցուռոյց լնդօք, թռալիր օդով, փողիցն այտմամբ. (Ագաթ.։)
cf. Թռչիմ.
Որպէս թռչունք եւ ճանճք թռանին. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 2։)
Թռանելն զանկարծն եւ զարագն յայտնէ. (Խոսր.։)
to flutter, to flap, to fly about.
ԹՌԹՌԱՄ ԹՌԹՌԵՄ կամ ԹՐԹՌԵՄ. Ստէպ թռանիլ իբրեւ զթիթեռն, շարժիլ. ոստոստել. թռչըտիլ, թռթռիլ.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Թռթռեմ.
ԹՌԹՌԱՄ ԹՌԹՌԵՄ կամ ԹՐԹՌԵՄ. Ստէպ թռանիլ իբրեւ զթիթեռն, շարժիլ. ոստոստել. թռչըտիլ, թռթռիլ.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
wing;
— նաւու, aail of a ship;
fly-wheel.
Ընդունակ կամ ընդունարան թռչելոյ՝ նմանութեամբ, որպէս հողմալից առագաստն.
Առագաստին թռչարան յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
to fly, to take flight, to soar;
— ի մտաց, to escape one's memory, to go out of one's mind, to be forgotten;
— բանին , to divulge immediately, to make public.
πέτομαι, πέταμαι , διαπέτομαι եւ այլն. volo, avolo, evolo, volito. Ասի եւ ԹՌԱՆԻԼ, ԹՌՆՈՒԼ. Թռիչս առնուլ. սլանալ թեւաւորաց. վերաթեւել. թեւապարել. սաւառնիլ. սրանալ. խոյանալ. նմանութեամբ՝ Երագ ընթանալ՝ սահելով յօդս, ի ջուրս, եւ այլն. արաբ. թայլըռ. թ. թէյռան էթմէք. սալմաք.
Ձագք արծուեաց ի բարձունս թռչին. (Յոբ. ՟Ե. 7։)
Ել ի քրովբէս, եւ թռեաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Թռիցեն նաւք այլազգեաց։ Ո՞վ են սոքա, որ իբրեւ զամպս թռուցեալ են. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 14։ ՟Կ. 8։)
Ի թռչել սրտի իմոյ առաջի երեսաց նոցա. (Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 10։)
Թռեալ ի խորանէն սպիտակ աղաւնի. (Ճ. ՟Ա.։)
Թռեաւ խմորն կենաց ի ծածուկ յազգս նորա. (Եփր. ծն.։)
Ի մեր մտացս թռեալ սլացաւ. (Լմբ. սղ.։)
Թռեաւ ի դուրս ի տանէ իբրեւ զնետ։ Ես՝ ի սկզբանէ ոչ թռչել յերդմնասիրութիւն գովելի ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
large black kite.
Թռչնաքաշտ, որ մեծամեծ են եւ սեւաթոյր, սլացաւ վերուստ ի վայր, եւ կամեցաւ յափշտակել ինչ ի սեղանոյն. (Ուռպ.։)
the flight, the flying.
Յարմարս առ ի պէտս թռչման. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Թէ ոչ թագաւորն նոցա թռչման առաջնորդեսցէ։ Եթէ ի թռչման աղերսանքն կասեսցին, ողորմութեանն զօրութիւն զնա թեթեւացուսցէ. (Բրս. գորդ. եւ Բրս. ողորմ.։)
Վարագոյրն ի թռչմանէն ի մէջ ածեալ է. այսինքն ըստ յն. բէ՛դասմա ծագէ ի բէ՛դամէ, որ է թռչել. (Փիլ. ել. ՟Դ. 96։)
to knead;
to amalgamate.
Փութա՛ թրեա՛ գրիւս երիս ալեր նաշհոյ, եւ արա՛ նկանս. (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 6։)
Կնոջն հրամայեաց հայս թրել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
caterpillar, grub.
καμπή eruca եւ ἑρυσίβη rubigo. որ եւ ԵՐԵՒԻԼ, ԺԱՆԳ. ... Որդն բազմոտանի եւ բազմագունի՝ ուտիչ բուսոց եւ տնկոց. որ յետոյ փոխի ի թիթեռն, որոյ է սերմն. տե՛ս (Ամովս. ՟Դ. 9։ Յովէլ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 25։ Օր. ՟Ի՟Ը. 42։)
to vibrate;
to shudder;
to tremble.
ԹՌԹՌԱՄ ԹՌԹՌԵՄ կամ ԹՐԹՌԵՄ. Ստէպ թռանիլ իբրեւ զթիթեռն, շարժիլ. ոստոստել. թռչըտիլ, թռթռիլ.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
vibration;
quake, tremour.
Նշոյլս իմն արեգակնայինս յորմս փայլակեալ ... եւ ապա արգելեալ ընդդիմարահաւն՝ թրթըռումն եղեւ հրաշափառագոյն. (Առ որս. ՟Զ։)
creaking (wheels);
cf. Թրթռուն.
cf. ԹՐԹՐԱԿ. իբր Դիւրաշրջիկ, կամ սրընթաց եւ շառաչողական.
cow's dung;
manure, soil, compost.
κόπρος stercus bovis Քակոր եզանց. իբր թրեալ ապաւառ արջառոց. թէզէք. (որպէս եւ գերմ. տրէքց է աղբ. լծ. եւ լտ. սթէ՛րքուս. թ. թէրս. յն. գօ՛բրօս. ռմկ. կիւպրէ, ճիպրէ)
Արկանել ի յալիս գետ յոլով բեռինս թրքաց. (Վրդն. պտմ.։ Տե՛ս եւ Վստկ. ՟Ժ՟Դ։)
to bake or burn (bricks or earthen vessels).
ὁπτόα asso, torreo, coquo Պնդացուցանել հրով զթրեալն կամ զթրջեալն. եփուն առնել ի փռան զկաւեղէնս.
Եկա՛յք արկցուք աղիւս, եւ թրծեսցուք զայն հրով. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)
brick-kiln.
κάμινος fornax Փուռն կամ հնոց բրտի ի թրծել զկաւեղէնս.
(Իսկ Թրծոյ, է հոլովականն բառիս ԹՈՒՐԾ, զոր տեսցես։)
burnt, baked.
Պարիսպք Բաբեղոնի ի թրծուն աղիւսոյ եւ ի նաւթոյ կազմեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to wet, to soak, to steep;
to knead or mix with water;
to dilute.
Տասանորդ նաշհոյ՝ մզեալ իւղով թրմեալ. (Ել. ՟Ի՟Թ. 40։)
Ի յիւղ ւի մեղըր թրմէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
bitter-orange-tree.
Թրնջենի. ծառ թրնջոյ. որ եւ ԹՈՒՐԻՆՋ ասի.
Թրնջի, թթենի։ Վասն թրնջեաց. զթրնջին, եւ այլն. (Վստկ.։)
to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.
Յամպոցն անձրեւք ի վերայ, եւ կամ առուոցն ի վերայ հոսման թրջիցէ զայն, որ ընդ նովաւն կան. (Նիւս. կազմ.։)
Անթուրծ սափոր ի ջուր թրջի. (Եղիշ. դտ.։)
Թրջել զարմաւենին։ Թրջեսցես պաքսիմատս։ Թրջեցից եւ ես ինձ տերեւս հիւսելոյ։ Թրջեսցե՛ս եւ դու. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
Զանապակն ըմպելով՝ թմբրեալք եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք. ( գինովութեան կամ գինիի մէջ թաթղուած) (Փիլ. տեսական.։)
Չամաչե՞ս չթրջի՞ս այնպիսի իրօք հպարտանալ. ամօթով թաթղուիլ կամ քրտնիլ. յն. լոկ, ամաչել. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
gathering manure.
κοπρώνυμος, καβαλλήνος Որ ժողովէ եւ կամ տայ ժողովել զթրիք, կամ զաղբ անասնոց. իբր թարգմանութիւն յն. ձայնիցս՝ գօբրօ՛նիմօս, եւ գավալլինօս. որ են թրքանուն, թրքաբաշխ, եւ ձիական կամ գրաստական.
Կոչեցաւ կաւալինոս, այսինքն թրքաժողով. զի հրամայեաց թրիք ժողովել, եւ արկանել յալիս գետ յոլով բեռինս թրքաց. (Սամ. երէց.։ Վրդն. պտմ.։)
to evacuate, to void, to go to stool;
— անասնոց, to stale, to dung.