cf. Սքեմառութիւն.
loving to array one's self in finery.
love of fine clothes, of dressing showily, dandyism.
cf. Զգեցուցանեմ.
Զեպիսկոպոսունս եւ զերիցունս զգեստաւորէր պատուական հանդերձիւք. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչխարն ... այն՝ որ զգեստաւորեաց զմերկութիւն Ադամայ եւ ծննդոց նորա. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Զմեզ զգեստաւորեալ սրբութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
Զգեստաւորեալ զհեթանոսս առաքելական կոչմամբ եւ այլն. (Շար.։)
Ըստ սովորականին զարդու զինքն զգեստաւորեալ։ Պատուասէր զարդու զնա զգեստաւորեալ։ Որով վայելչապէս զգեստաւորեցոյց յարգանդէ աւազանին. (Յհ. կթ.։)
cf. Զգեցուցանեմ.
Զեպիսկոպոսունս եւ զերիցունս զգեստաւորէր պատուական հանդերձիւք. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչխարն ... այն՝ որ զգեստաւորեաց զմերկութիւն Ադամայ եւ ծննդոց նորա. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Զմեզ զգեստաւորեալ սրբութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
Զգեստաւորեալ զհեթանոսս առաքելական կոչմամբ եւ այլն. (Շար.։)
Ըստ սովորականին զարդու զինքն զգեստաւորեալ։ Պատուասէր զարդու զնա զգեստաւորեալ։ Որով վայելչապէս զգեստաւորեցոյց յարգանդէ աւազանին. (Յհ. կթ.։)
cf. Զգենում.
Հաւատովք ծնեալ, եւ զգեստաւորեալ զՔրիստոս, լինիմք նորա տաճար եւ օթեւան. (Նիւս. երգ.։)
Զփառացն եւ զլուսոյ պաճուճանս զգեստաւորիլ արժանի գտան։ Ցփսիս դժոխըմբերս զգեստաւորէր. (Յհ. կթ.։)
Որպէս զգեստաւորի մարդ յասուէ ոչխարի, այսպէս առաջին մերկութիւն մեր ի փառացն՝ զգեստաւորի անպատարագելի ոչխարիւն. (Լծ. ածաբ.։)
Ոմանք ի ձէնջ ի մորթոց փայտից զգեստաւորեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
Զգեստաւորեալ վայելչութեամբ ի պարկեշտ պատիւ եպիսկոպոսութեան. (Նար. խչ.։)
bad dress;
little coat, small garment.
Զգեստ աղքատին. հանդերձիկ. խեղճ հագուստ.
Մերկացին ի նոցանէ զզգեստիկն. (ՃՃ.։)
Զզգեստիկն՝ զոր ունէի պատառատուն, եղեւ հնացեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
assembly, company.
• , ի, ու հլ. «դաս, կարգ, խումբ. ժողով, ատեան» Պիտ. Յհ. կթ. 35. Ղևոնդ է, էջ 20, «ժողով, զրուցատեղ, հրապարակ, հոյլ, հոծ, խուռն» Հին բռ., որից՝ ծաղրե-րարստ Պիտ. տպ. 1843, էջ 581, ծաղրերաստ լինել «բազմութեան առջև ծաղր լինել» ՋԲ. -ՓԲ ունի նաև (ըստ Հին բռ.) արաստ «հրապարակ»։
• = Պհլ. *rast, որ հաստատում է պրս. [arabic word] ︎ rast «դաս, խումբ», որից էլ [arabic word] rasta «վաճառատեղի, ուր լինի տուրևառութիւն. 2. արահետ կամ արքունի ճանապարհ. 3. դաս կամ շարիշար կարգումն». նոյնի արաբա-ցեալ ձևն է [arabic word] razdaq «դաս կամ կարո. գոր օրինակ մարդիկ առընթեր իրերաց կա-ցեալք. և ծառք կարգաւ շարիշար տնկեալք. որ և յայլ նման իրս ի գործ ածի»։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ, որից յե-տոյ Պատկ. Maтep. I, 15 և Հիւնք. -Bugge, Beitr. 30-31 -ստ մասնի-կով ger կամ gr արմատից. հմմտ. յն. ἀγείρω «հաւաքել», ἀγορά «շուկայ, հ--ւաքոյթ», սանս. gráma «գիւղ»։ Müller, WZKM, 8, 273 պհլ. ❇ և պոս. [arabic word] arš(?) «խումբ մարդկան»։ Patrubánv. ՀԱ, 1908, էջ 25 հբգ. rasta «դադար», հիռլ. arus «բնակարան» բա-ռերի հետ՝ իբրև բնիկ հայ։
Դաս. կարգ. համախմբութիւն. նիստ. ժողով. ատեան.
Ազատերամն երաստից. (Պիտ.։)
Որոշէ ժամանակս խորհրդոց եւ երաստից. (Յհ. կթ.։)
Տեսին եւ զկարգաւորութիւն հրեշտակակերպ դասուց քահանայական երաստուց. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)
Երանելի եւ բարեբաստ լիցիս՝ թէ յիմս հասցես երաստ. (Կրպտ. ոտ.։)
Երաստ. ժողով կամ զրուցատեղ, հրապարակ, հոյլ. կամ հոծ, խուռն. (Հին բռ.։)
buttock, arse, fundament;
հարկանել զ—նս, to flog;
հարուած, գան —նաց, flogging;
հարկանիլ յերաստանն, to be subject to, or afflicted with hemorrhoids.
ἔδρα anus, podex Նստոյք. յետոյք մարմնոյ՝ որով լինի նստել. որպէս եւ Նստարան ի նոյն ձեւ. եւ Թանչ ի նմին վայրի. նստուկ տեղը .... cf. պէսպէս առմամբ. (՟Ա. Թագ. ՟Ե. եւ ՟Զ։)
cf. Արաստոյ.
• տե՛ս Արաստոյ։
swearer.
forswearer;
cf. Ստերդումն.
Սուտ երդուօղ. ստերդումն.
Առ սուտ եւ երդմնասուտ. (Յճխ. ՟Ը։)
false oath, perjury.
Անհաւատութիւն, խռովութիւն, երդմնստութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 25. (ա՛յլ ձ. երդմնաստութիւն. որպէս ընթեռնու եւ Բրսղ. մրկ. )։)
visage, face, look, countenance, mien, air;
forehead;
exterior, surface;
person;
eyes, sight;
body;
reputation, honour, respect;
meaning, sense, explanation;
mask;
— կօշկաց, vamp;
վերին —ք յարկաց, roof;
— եւ աստառ, outside and lining;
— դրոց, page;
—ք մի հողոյ, stratum, layer, bed;
ոչ —ք ինչ երեւելիք էին, they were not remarkable or important personages;
եւ քո —ք երթիցեն առաջի նորա, and thou shalt be in their midst or among them;
ըստ ժամանակի եւ —աց, according to the period and people;
զ—օք ջուրց, at the water's level;
upon the face of the deep;
զ—ն քարի տացէ, so much the worse for him;
to his harm or damage;
հոտոյ ընդ —ս հարկանիլ, to perceive the odour, bad smell, stink;
տալ զ—ս խնդրել զտէր, to turn his face towards, to seek God, to be converted;
զ—ս հաստատել, դնել, to turn towards, to go to, cf. Դիմեմ;
դնել զ—ս իւր առնել ինչ, to turn the mind or attention towards, to form or conceive an idea;
—ս առնել, to have regard for, to respect, cf. Ակնածեմ;
յ—ս բերել, գալ, to manifest, to show, to display, to make known, to discover;
to appear, to present one's self;
յ—ս անկանիլ, to appear;
անկանել ի վերայ —աց, to fall prone, to prostrate one's self;
խոնարհիլ անկանիլ —աց, to sulk, to be in ill humour;
ելանել յ—աց ուրուք, to go out of the presence of;
յանդիման լինել միմեանց —օք, to see one another, to meet;
թաքչել յ—աց ուրուք, to hide or conceal one's self, to keep out of sight of some one;
հատանիլ քնոյ յ—աց, to have the sleep broken or troubled, to be unable to sleep more;
ակն առնուլ —աց ուրուք, to honour, to respect a person;
ի խոնարհ կախիլ —աց, to knit one's brows, to be melancholy, to frown, to look displeased, sullen or vexed;
զ—ս ծռել, to make wry faces;
առնուլ զ—ս ուրուք, to assume the appearance of some one, to sustain a part or character, to bear a part;
յ—աց, for, on account of;
յ—աց նորա, for his sake;
յ—աց հօր քոյ, from your father, in your fathers name;
առաջի —աց Տեառն, in presence or before the face of God;
յերեսս, to one's face;
in the face of, cf. Առաջի, cf. Յանդիման;
—, —, առ —, face to face;
man to man;
ինձ — արա, I entreat you! listen to me! do me the favour! առ —ս, ի վերին, externally, apparently;
բացաւ —օք, with the face uncovered;
unmasked (man), unveiled (woman);
barefaced, impudent;
frankly, openly;
ընդ — ամենայն —ս երկրի, over or throughout the whole earth;
հաց —աց, cf. Առաջաւորութիւն;
օծանել զ—ս անոյշ իւղով, cf. Իւղ;
որով —օք, with what an air ! with what audaciousness! ազնիւ —օք, of a handsome countenance;
երեսս առնում, cf. Անձնաւորեմ.
area, superficies, surface.
πρόσωπον, ὅψις facies, vultus, aspectus Առաջին երեւեալն եւ երեւեցուցիչն յամենայնի. մանաւանդ ի կենդանիս, դէմք, կերպարան. տեսիլ. երեւոյթ. մակերեւոյթ. ... որպէս ի բանական կենդանին.
Փչեաց յերեսս նորա շունչ կենդանի։ Քրտամբք երեսաց։ Երկիր եպագ ի վերայ երեսաց իւրոց։ Թաքեան յերեսաց տեառն աստուծոյ։ Խոնարհեցան անկան երեսք իւր։ Երեսօքն վարշամակապատօք։ Երեսք նոցա զազիրք.եւ այլն։
Եւ յանկենդանս.
Ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Յերեսաց երկրէ։ Յերեսս դաշտի.եւ այլն։
Վերին երեսք յարկաց։ Զամենայն երեսս քարին գրչաւ զմոմ հարթեալ. (Խոր. ՟Ա. 23. 15։)
(Ծովու) զներքին աւազս յերեսս տալ. (Շ. բարձր.։)
Ի վերայ երեսաց անդոյ.
Ի վերայ երեսոյ անդոյ (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 27։)
Երեսք մի հողոյ. (խաթ, տապաղայ). (Վստկ.։)
Իբր ռամկական ոճով վայելչաբար ասի.
Ցարդ եւս ոչ էր տեսեալ բանակացն զերեսս միմեանց. (Եփր. թագ.։)
ԵՐԵՍՔ. որպէս Անձն. πρόσωπον persona
Երիւք ըստ անձնաւորութեան, եւ կամ ըստ դիմաց (յն. դէմս) ումեք սիրելի իցէ կոչել, եւ եթէ երեսս. (Ածաբ. յայտն.։)
Զթիւ երրորդութեանն երեսաց ուսուցանել առաքելոց. (Ագաթ.։)
Եւ ոք երեսք երթիցին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 11։ Ո՛չ երեսք ինչ երեւելիք էին. Ոսկ. մտթ.։)
Իմ եւ քո՝ երկու երեսաց ցուցանելի. (Ոսկ. յհ.։)
Ըստ ժամանակի եւ տեղւոյ եւ երեսաց. (Երզն. մտթ.։)
ԵՐԵՍՔ. որպէս Աչք. տեսանելիք. տեսութիւն.
Քուն հատաւ յերեսաց իմոց. (՟Ա. Մակ. 10. ՟Զ։)
Երեսք եւ կուրութիւն ասին զակամբ. (Արիստ. հակակ.։ Նիւս. բն.։)
Երեսաց՝ տեսանելն, լսելեաց լսելն։ Որպէս ծակք իմն են եւ բոյնք՝ աչք. եւ ի սոսա որջացեալ են երեսք։ (Ի ծերս) ընդ աղօտ՝ երեսք, եւ ականջք՝ դժուարալուրք։ Խոհականութիւն՝ երեսք ելով մտածութեան. (Փիլ.։)
ԵՐԵՍՔ. որպէս Ակնածութիւն. երեսպաշտութիւն. խադր. եւ Արտաքին ցոյցք. կեղծաւորութիւն, առ աչս. որ եւ ՎԵՐԻՆ ԵՐԵՍՔ. դրսի, դրսէն, դրսուանց.
Առ մարդկան ականէ, եւ երեսաց վասն կեղծաւորին. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առ երեսս՝ առաքինութեան կեղծաւորին լինել ջատագով. (Յհ. իմ. ատ.)
Ուսուցանեն առ երեսս. (Մագ. ՟Ա։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Վերին երեսօք։ Ի վերին երեսս։ Եղիշ. (՟Ե. ՟Ա. ՟Բ։ Սարգ. յկ. ՟Զ։ Ճ. ՟Գ.։)
Ուստի ԵՐԵՍՍ կամ ԵՐԵՍ ԱՌՆԵԼ. Ակնածել. խադր նայիլ.
Ոչ աբրահամու աղաչանացն առնէր երեսս, եւ ո՛չ ղովտայ։ Ինձ երե՛ս արա. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Եւ ո՛չ ողոքտանացն իսկ երեսս ինչ արար. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յայլոց պատկառի, եւ առնիցէ երեսս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
ՅԵՐԵՍՍ, այսինքն Առաջի. յանդիման.
Առ վշտի նեղի (այսինքն հարկի՛) գալ յերեսդ քո եւ կողկողել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Եթէ ոչ յերեսս իսկ օրհնեսցէ զքեզ. (Յոբ. ՟Ա. 11։)
Գովէին զքեզ յերեսս։ Յերեսս երանել սկսանի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Կլիմաք.։)
Եւ թէ վտանգ յայտնի էր, կամ մարտն երես առ երես. (Լմբ. սղ.։)
Արժանի գտան երես երես առ նա հայեցողութեան. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
ԶԵՐԵՍՍ ՀԱՍՏԱՏԵԼ կամ ԴՆԵԼ. այսինքն Դէմ եդեալ՝ ուղղիլ ի ճանապարհ։ (Ղկ. ՟թ. 51։)
Եդ զերեսս իւր ի փախչել. (Եփր. ծն.։)
ՅԵՐԵՍՍ ԲԵՐԵԼ կամ ԳԱԼ. այսինքն Ի յայտ բերել կամ գալ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟ա։ Երզն. քեր. եւ մտթ։
Վնասակար ծառայք չիշխեն յերեսս անկանել թագաւորաց. (Վանակ. յոբ.։)
ԵՐԵՍՔ. Դէմք ինչ յառաջ բերեալ, պէսպէս ոճով. ցուցակութիւն, կերպ, կողմն, հայեցուած, դիտաւորութիւն. միտք. եւ այլն.
Առաքելոյ առեալ ինքեամբ զերեսս ամենայն մարդկութեան՝ ասէ. (Եզնիկ.։)
Երեսք են օրինակին. (որպէս դէմք ասի առակին). (Իգն.։)
Որո՞վք երեսօք զդիւրապաշտսն հալածիցեն. ռմկ. ի՞նչ երեսով, այսինքն համարձակութեամբ. (Եզնիկ.։)
Քրիստոս զսէրն եդ երես աշակերտութեան». իբր յայտարար. (Տօնակ.։)
Ընդ մեզ խօսի պատգամս իբրեւ յերեսաց աստուծոյ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Ըստ զօրութեանն՝ յորոյ երեսաց զողջոյնս աւետարանեցին. (Կիւրղ. ղկ.։)
Կացուցաք պահանորդս ... առ ի յերեսաց թշնամեաց. (Նեեմ. ՟Դ. 9։)
Յերեսաց պատերազմաց. յերեսաց ահի». եւ այլն. իբր Վասն. առ. ի պատճառս։
Միով բանիւ երկուս երեսս չմարթի թարգմանել յայլ լեզու։ Բանն մի է, եւ այնչափ երեսս ունի. (Կիւրղ. ծն.։)
Թէպէտեւ ի դատավճիռ բանին խառն են արքայ եւ ժողովուրդն, այլ երեսք մարգարէին գոգջիր թէ ի վերայ դաւթի ուղղեալ եդեալ նայէր. (Եփր. մնաց.։)
Առաքէ (յհ. զաշակերտսն առ յիսուս)՝ յայն երեսս, զի յորժամ տեսցեն զսքանչելիս նորա, հաւատասցեն ի հաւատս նորա։ Բազում երեսք են բանի՝ ըստ բազմութեան երեսաց այսոցիկ՝ որ ուսանին զնա. (Եփր. համաբ.։)
Որպէս եւ յայսմ երեսս վկայեաց. (Եփր. ծն.։)
Թքցէ ընդ երեսս նորա, (իմա՛ ըստ եփրեմի) ընդ կօշկին, այսինքն ընդ ներբանս կօշկի նորա ... թքցէ ի կօշկին. (Եփր. օրին.։ որպէս եւ Երեսք երկրի ասի, որպէս երկիր։)
ԵՐԵՍ, երեսի. (դուն ուրեք եզակի, իբր ռմկ)
Դիմաց պատկերի տեսման երեսի. (Նար. խչ.։)
Որ կամի գայթագղել, գայթագղիցէ, եւ զերեսն քարի տացէ. (Վրք. հց. ձ։)
Երես ի գետին անկեալ կամ առաջի քո. (Մարաթ.։)
Երես ի վայր կամ ի յանկման. (Ներս. մոկ.։)
Կրկնոց, երես եւ աստա՝ լիցի». այսինքն ունիցի զարտաքին եւ զներքին կողմն ուրոյն. (Վրդն. սղ.։)
Զայնպիսի երես ընկալեալ ի վանսն ընդունեցաւ». այսինքն գեղեցկութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԵՐԵՍ ԱՌՆՈՒԼ. որպէս Դիմառնութիւն. բարառնութիւն. խօսել ի դէմս անշնչից. προσωποποιέω
Իբրեւ ոչ ասէ, թէ անձն կամ շունչ իցէ դժոխոց, այլ՝ երեսս առեալ՝ կամի առնել զբանն յայտնագոյն. (Ոսկ. ես.։)
address, direction, superscription.
Հասցէն գրեալ յերեսս նամակի. երես.
Են եւ ի գիրս վերագիրք, եւ ի թուղթս երեսագիրք. (Վրդն. օրին.։)
cf. Երասան.
cf. Երասանակ.
cf. Երասանակ.
Կառավար ի ձեռն առնելով զերեսանակ կառացն ... ոչ թողու զերեսանակն. (Խոսրովիկ. (ա՛յլ ձ. լաւ եւս, երասանակ)։)
cf. Երեսեմ.
Երեսօք կամ դէմ յանդիման երեւիլ.
Ասուդ դիւցազնաբար ի դիմի հարեալ, մինչ հանդէպ երեսանալ աղեքսանդրու. (Արծր. ՟Ա. 7։)
Երեսասցի. յանդիմանեսցի, կամ հայեսցի. (Հին բռ.։)
bold, courageous.
Դիմագրաւ. յառաջամարտիկ քաջասիրտ եւ աչալուրջ երեսօք.
Երեսաւորք ի սիրտ եւ ի պատրաստութիւն պատերազմի։ Ի մարտն երեսաւոր. (Խոր. ՟Ա. 12. 20։)
Զանձնագեղս եւ երեսաւորս. (Յհ. կթ.։)
to offer one's self;
to appear;
to see one another.
ԵՐԵՍԵՄ կամ ԵՐԵՍԻՄ. (ռմկ. երեսւորիլ ) cf. Երեսանալ.
Ոչ է նոցա արժան այսմ մտանել ... բայց եթէ մեք արտաքս առ նոսա ելցուք, եւ երեսեսցուք. (Վրք. ոսկ.։)
of thirty years;
thirty years old.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
Քահանայս երեսնամիս. (Կանոն.։)
Պարտ է երեսնամին անթերի մնալ. (Շ. թղթ.։)
Այլ հաւատս յերեսնամին, ի չափ յառնեն նախաստեղծին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Երեսնամեայ.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
Քահանայս երեսնամիս. (Կանոն.։)
Պարտ է երեսնամին անթերի մնալ. (Շ. թղթ.։)
Այլ հաւատս յերեսնամին, ի չափ յառնեն նախաստեղծին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Երեսնամեայ.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
Քահանայս երեսնամիս. (Կանոն.։)
Պարտ է երեսնամին անթերի մնալ. (Շ. թղթ.։)
Այլ հաւատս յերեսնամին, ի չափ յառնեն նախաստեղծին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Երեսնամեայ.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
Քահանայս երեսնամիս. (Կանոն.։)
Պարտ է երեսնամին անթերի մնալ. (Շ. թղթ.։)
Այլ հաւատս յերեսնամին, ի չափ յառնեն նախաստեղծին. (Յիսուս որդի.։)
that contains thirty units.
Որ բերէ յինքեան զերեսուն թիւ, կամ երեսնապատիկ. (յն. երեսուն. լտ. երեսներորդ).
Տայր պտուղ ... էր՝ որ երեսնաւոր. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 8։)
Ցանմամբ սերմանն բազմացուցանէ յերեսնաւոր. (Պիտ.։)
thirty.
Երեսուն մի. եւ Երեսներեակ.
Սուրբ խոստովանողն թէովփիլէ՝ երեսնակ զինուորօք հանդերձ. (Կաղանկտ.։)
cf. Երեսնամեայ.
ԵՐԵՍՆԵՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԵՄԻ. Նոյն ընդ Երեսնամեան.
Յերեսնեմեանսն գրելոյ յառաջ քան զաբրահամ յորդէծնութիւնսն գալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեսնեմի էր յիսուս. (Եփր. համաբ.։)
Սկիզբն արար երեսնեմոյն կատարեալ հասակի եւ վարդապետութեան. (Սանահն.։)
cf. Երեսնամեայ.
ԵՐԵՍՆԵՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԵՄԻ. Նոյն ընդ Երեսնամեան.
Յերեսնեմեանսն գրելոյ յառաջ քան զաբրահամ յորդէծնութիւնսն գալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեսնեմի էր յիսուս. (Եփր. համաբ.։)
Սկիզբն արար երեսնեմոյն կատարեալ հասակի եւ վարդապետութեան. (Սանահն.։)
thirtieth
τριακοστός trigesimus Վերջինն երեսուն թուոյ. երսուներորդ.
Յամին երեսներորդի։ Յամին երեսներորդի եւ առաջներորդի, կամ եւ ութերորդի. (Եզեկ. ՟Ա. 1։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 23. 29։)
thirty times.
τριακοντάκις tricies Երեսուն անգամ. երեսուն անգամ.
Երեսնիցս չորս. (Փիլ. լին.։)
cf. Երեսնօրեայ.
ԵՐԵՍՆՕՐԵԱԿ ԵՐԵՍՆՕՐԵԱՅ. Որ ունի երեսուն.
Ասեմք զամիսն երեսնօրեակ, խառնելով ընդ նմա եւ վարկանելով զգիշերոյն ժամանակ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17։)
Ըստ լուսնական տարեաց, զերեսնօրեայ աւուրցն թուոյ ասեմ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of thirty days.
ԵՐԵՍՆՕՐԵԱԿ ԵՐԵՍՆՕՐԵԱՅ. Որ ունի երեսուն.
Ասեմք զամիսն երեսնօրեակ, խառնելով ընդ նմա եւ վարկանելով զգիշերոյն ժամանակ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17։)
Ըստ լուսնական տարեաց, զերեսնօրեայ աւուրցն թուոյ ասեմ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
thirty.
τριάκοντα triginta Երիցս տասն. երսուն.
Եւ էր՝ որ երեսուն. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Էր ամաց իբրեւ երեսնից. (Ղկ. ՟Գ. 23։)
Եօթն ամ ընդ երեսնիւ (՟լէ)։ Ամս ութ երեսնիւ (՟լը)։ Հինգ ընդ երեսնիւք (՟լե)։ Մի ամ պակաս յերեսնէ. (ըստ հելլենաբանութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Մարդահաճութիւն.
Վասն կաշառաց եւ երեսպաշտութեան. (Մխ. ապար.։)
towel;
wrapper.
vicegerent;
deputy.
ἑπίτροπος vicarius, procurator Փոխանորդ երեսի՝ այսինքն անձին այլոյ. տեղակալ. գաւառապետ.
Եպիտրոպոսն, այսինքն է երեսփոխանն, յոր հաւատացին զորբսն. (Մխ. դտ.։)
Պետրոս վէմն հաւատոյ՝ եւ մեծն ամենայնի՝ երեսփոխանն քրիստոսի. (Հ. հոկտ. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Աղքատն՝ քրիստոսի երեսփոխան է. (Ոսկիփոր.։)
cf. Երես.
evidently, visibly.
φανερῶς, ἑμφανῶς visibiliter, manifeste, clare, palam, aperte Երեւելաբար. երեւապէս. երեւակի. բացերեւակի. յայտնապէս. պայծառ կամ զգալի օրինակաւ. ափ յայտնի.
Ոչինչ զօրանայ երեւելապէս։ Երեւելապէս արհամարհել. (Ածաբ. մկրտ.։)
Երեւելապէս արդարն (անուն ճշմարտեալ ի նոյ). (Փիլ. իմաստն.։)
Ոչ ցուցանէ զնոսա երեւելապէս, զի մի՛ խոտեսցին. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Յաջողէր նոցա յաղթութիւն երեւելապէս. (Փարպ.։)
Ցո՛յց ինձ երեւելապէս զդէմս քո. (Նար. երգ.։)
Զանյայտս սրտին երեւելապէս պատմէ (բան բերանոյ). (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Երեւելապէս սկիզբն առնէ ստուերագրել զփրկչին խորհուրդ. (Արշ.։)
Այս ձեւացեալ խաչս է ի վերա լանջաց մերոց երեւելապէս։ Խորհրդականապէս լինի սա մարմին եւ արիւն քրիստոսի, եւ ոչ երեւելապէս (արտաքին տեսութեամբ զգայութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
Քարոզէր երեւելապէս ի հնումն զհայր, եւ զորդի աղօտաբար յայտնէր. (Տօնակ.։)
Որ երեւելապէս իսկ շնորհս զայս (հոգւոյն՝) աշակերտաց քոց եւ առաքելոց առաքեցեր. (Ճշ. ձ։)
priest.
• տե՛ս Եռիէս։
Բառ յն. երէ՛ւս. այն է ըստ հյ. Երէց, այսինքն քահանայ.
Երեփսունք եւ պապասք, որ թարգմանին քահանայք եւ երիցունք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Եռամսեայ.
ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՆ. τρίμηνος trimestris Երից ամսոց. իրեք ամսու կամ ամսըւան.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեքամսեայ, կամ երեքամսեան աւուրք. (Պիտ.։)
cf. Եռամսեայ.
ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՆ. τρίμηνος trimestris Երից ամսոց. իրեք ամսու կամ ամսըւան.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեքամսեայ, կամ երեքամսեան աւուրք. (Պիտ.։)
that has three sides or angles, triangular.
Եթէ բոլորակ, եթէ երեքկուսի, եթէ չորեքկուսի. (Սեբեր. ՟Զ։)
composed of three parts, tripartite;
of three sorts, triple.
ԵՐԵՔՄԱՍՆԵԱՅ ԵՐԵՔՄԱՍՆԵԱՆ. τριμερής tripartitus Եռամասն. եռամասնեայ.
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զերեքմասնեան հարուածն առաջի եդեալ, ընտրեաց զդատակնիք մահուն. (Նար. ՟Հ։)
cf. Երեքմասնեայ.
ԵՐԵՔՄԱՍՆԵԱՅ ԵՐԵՔՄԱՍՆԵԱՆ. τριμερής tripartitus Եռամասն. եռամասնեայ.
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զերեքմասնեան հարուածն առաջի եդեալ, ընտրեաց զդատակնիք մահուն. (Նար. ՟Հ։)
having three edges.
τρίστομος cui triplex est acies Որոյ են երեք սայրք. կամ երեքբերանեան՝ որպէս եռանկիւն սո՛ւր.
Ունէին տէգս հրեղէնս երեքսայրիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Երեքսայրի սրով վիրաւորեաց զնա. (Ոսկ. աւետար.։)
having three porches or vestibules.
Ունօղ զերիս սրահս կամ գաւիթս. իրեք բակով
Դէմ ընդդէմ կարգեալ երեքսրահեան (յն. սրահք երեքկին) ... քանզի երեքսրահեանք էին». յն. երեքպատիկ, կամ եռայարկք էին. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 3. եւ 6։)
composed of thiee holies;
praised with the Trisagion;
— երգ, օրհնութիւն, Trisagion.
τρισάγιος ter sanctus, sanctissimus Երիցս սուրբ, եւ ամենասուրբ. նա ինքն աստուած, կամ երրորդութիւն, եւ տէրութիւն նորա.
Երեքսրբեան մի տէրութիւն։ Գոհութիւն երեքսրբենին։ Քեզ երեքսրբենիդ կան յանդադար փառաբանութիւն. (Շար.։)
Երեքսրբեան՝ անմահ թագաւոր։ Զայս կնգրուկ բանի երեքսրբենիդ մատուցեալ. (Նար. գանձ խչ. եւ Նար. ՟Հ՟Ե։)
Զօրութիւն երեքսրբենիցդ։ Զուրախութիւն աննկատելի՝ որ ի մէջ երեքսրբենիցդ. (Բենիկ.։)
Եւ Ուր կայցէ երիցս սուրբ ասութիւն.
Երեքսրբեան ձայն, կամ օրհնութիւն, կամ փառատրութիւն. (Շար.։ Գանձ. եւ այլն։)
Բնութիւնս մեր երեքսրբենիւն գովեցաւ փառատրութեամբ, միաւորութեամբ առ աստուած բանն. (Գանձ.։)
Եւս եւ՝ Ասօղն զերիցս սուրբ.
Երեքսրբեանդ սրովբէից. (Շար.։)
of three brooks (river).
thirteen.
δεκατρεῖς, τρισκαίδεκα tredecim Տասն եւ երեք. տասնուիրեք.
Քաղաքք երեքտասան. (Յես. ՟Ի՟Ա. 4=33։)
Եւ զիւր տունն շինեաց սողոմոն զերեքտասան ամ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 1։)
Զերկերիւրոց եւ զերեքտասանից. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մերթ՝ որպէս Երեքտասաներորդ.
Երեքտասան սուրբ առաքեալ պօղոս. (Շար.։)
thirteen years.
Երեքտասան ամաց. կամ ըստ յն. ամաց երեքտասանից. տասուիրեք տարու, կամ տարուան.
Եւ իսմայէլ որդի նորա երեքտասանամեայ էր. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 25։)
Զամս երեքտասան. տասուիրեք տարի.
Երեքտասանամեայ ի խորագոյն վիրապին կելով. (Մագ. ՟Ե։)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Վասն արտաքին լուացման գրի.
(գրի եւ հնչի Մկրտել. բայց գտանի գրեալ եւ ՄԿՐԸՏԵԼ. որպէս լծ. ընդ Մխրճել, եւ ընդ մաքրոտել. βαπτίζω baptizo. ի յն. βάπτω . թ. պաթըրմագ. mergo, immergo, tingo, lavo եւ φωτίζω illumino (որ է լուսաւորել). ... Ջրով լուանալ եւ մաքրել. մխել ի ջուր ի լուացումն. կր. լուանիլ, մաքրիլ։ Անխտիր ասի զմկրտութենէ յովհաննու, եւ քրիստոսի, եւ զլոկ լուացմանէ, եւ զջրացանութենէ. եւս եւ զմարտիրոսութենէ.
Ես մկրտեմ զձեզ ջրով յապաշխարութիւն. բայց որ զկնի իմ գայ, նա մկրտեսցէ զձեզ ի հոգին սուրբ եւ ի հուր։ Եկի ես ջրով մկրտել, Նա է՝ որ մկրտէ հոգւովն սրբով։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ. եւ այլն։
Այսօր հուրն ի ջուրն մկրտի, եւ մկրտեալն՝ զնա սրբէ. (Ժմ. յն.։)
Տե՛ս եւ ԿՆԻՔ ՏԱԼ, ԿՆՔԵԼ, եւ ԼՈՒՍԱՒՈՐԵԼ։
Վասն մարտիրոսութեան աս ի Շար.
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
Պարզապէս՝ որպէս Թանալ. թաթաւել. βάπτω tingo.
Դառնութիւնն իսկ (մաղձի կամ լեղւոյ) արեամբ մկրտեալ՝ գոյն կարմիր ընկալաւ. (Պղատ. տիմ.։)
Անսովոր է կր. Մկրտիցուք. բայց առ հարկի գտանի եդեալ ըստ հին ձեռ. առ որոշելոյ ի ներգործականէս՝ մկրտեսցուք։
Արդ մկրտիցո՛ւք, զի յաղթիցեմք։ Մկրտիցո՛ւք այսօր, զի մի՛ վաղիւ բռնադատիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.։)
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
Եւ ոչ ի ճակատս քաջացեալ՝ մղեն զախոյեանս. (Պիտ.։)
ὡθέω, ἑξωθέω pello, expello, amoveo, admoveo, ejicio, injicio. կր. feror, moveor, ruo, irruo. Մղելով կամ խթելով վարել ի բաց կամ ի մի կողմն. դրդել. վանել. մերժել. ձգել. հոսել ի վայր. դրդել. գրգռել. վարել. հրել, քշել .... կր. բերիլ. ձգիլ. յօժարիլ. դիմել.
Առ թշնամութեան մղեսցէ զնա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20. 22։)
Մղեմք եւ ընկենումք, եւ յարուցանեմք զգլորեալսն՝ նովին ձեռամբ. (Սեբեր. ՟Է։)
Նա զմեզ յերկինս կոչեաց, եւ մեզ մղեցաք զանձինս ի գեհենն. (Ոսկ. եբր.։)
Յետս մղեն զդեղն կենաց. (Ոսկիփոր.։)
Ամբոխն ամենայն ընթացաւ անդր, մինչեւ մղել զմիմեանս. (Ճ. ՟Գ.։)
Բանիւ առ ընկերն մղել, եւ ձեռամբ առ ինքն յանգուցանել։ Զնիւթ իբրեւ զանարգ ինչ անգոսնեալ ի բաց մղեն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Ընդէ՞ր հակառակ անձին քում մղես զսուրն։ Ի ներքս մնան, եւ ոչ ոք զնոսա ի դուրս կարասցէ մղել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։ ՟Բ. 13։)
Մղել ընկենուլ ի կորստեան գուբ։ Ի գահից կամ ի վախից մղել. (Սարկ. քհ.։ Բրսղ. մրկ.։ Երզն. մտթ.։)
Յիւրեանց բանից մղեալք անկանէին. (Իսիւք.։)
Ի բիւրս ձգեալ (սփռեալ) ընչեղութիւն՝ ե՛ւս առաւելու. յերկիր մղի, եւ յանճառելիսն պահի. (Բրս. ընչեղ.։)
Զայլսն թողեալ (ուղիս՝) ի մի յայս գայք եւ մղիք, որ բանի եւ տեսութեանս է. (Առ որս. ՟Ա։)
Ճաշք զճաշս մղիցեն, եւ ընթրիք զընթրեօք անցանիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
ՄՂԵԼ ԶՊԱՏԵՐԱԶՄ կամ ԶՃԱԿԱՏ, է ի գործ դնել, եւ յառաջ վարել, յաղթահարել. իսկ ՄՂԵԼ ԶԱԽՈՅԵԱՆ՝ է վանել, յաղթահարել.
Պատերազմ իմաստութեամբ մղեսցի։ Առաջնորդութեամբ մղի պատերազմ։ Մարտ կամ ճակատ, կամ մղել պատերազմի. (Առակ. ՟Ի. 19։ ՟Ի՟Դ. 6։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 22։)
Սքանչելապէս մղեաց զպատերազմունս. (Խոր. ՟Բ. 84։)
ՄՂԵԼ. որպէս զտրմուղ կենդանիս. այսինքն Վարել ի գործ. վարժել. կրթել. բանեցնել, սորվեցնել.
Երինջ էգ զմարմինս ասէ, զի երինջ երկրագործ է՝ եւ ակօսաձիգ. զորս պարտ է մեղլ, զի զլուծն յուս առցէ, որ է խաչն քրիստոսի. (Մեկն. ծն.։)
cf. Սերմնակաթ.
Մի՛ ասէ մերձենար ի բորոտն, եւ մի՛ հուպ լինիր ի մշտակաթն. (Եփր. կողոս.։)
Մշտակաթն պիղծ է. յոգիսդ իմացի՛ր զմշտակաթն, զիա՞րդ ցանկ վատնէ զսերմն բանին. (Ոսկ. տիտ.։)
Եւ նոցա զպատարագս եւ զօրէն բորոտին եւ զմշտակաթին եւ զտեռատեսին. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. (տպ. զմշտկային։))
wandering;
erroneous, wrong, false, heretical;
deceiver, perverter, seducer;
աստեղք —ք, erratic stars, planets.
πλάνος, πλάνης planus, impostor, seductor եւ erraticus, erro, erroneus. (որպէս թէ մոլոր, կամ մոլարար) Մոլորեցուցիչ. խաբեբայ. պատրիչ.
Յիշեցաք մեք, զի մոլարն այն ասէր։ Պատրել կամի մոլար ոգին։ Զխաբեբայդ եւ զմոլարդ կենդանւոյն այրեցէ՛ք. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. 6։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Ի։)
Տէր յիշեցաք, զի մոլարն այն ասէր. դուք զարտուղի էք ի ճշմարտութենէն, եւ նմա մոլար եւ մոլորեցուցիչ կարդայք, եւ ուստի՞ գիտէք՝ թէ մոլար է նա. եթէ մոլար է, թոյլ տուք, ոչինչ պարտ է կասկածել ի բանից նորա. (Եղիշ. թաղմ.։)
Զի՞նչ խօսիք դուք մոլարքդ վասն կռոցն անշնչից եւ անխօսից. (Ճ. ՟Գ.։)
Ոմանք ի մոլար քահանայից զծածկեալ գարշահոտ պղծութիւն անիծելոյ սմբատայ թոնդրակեցւոյ վերստին շարժեն. (Շ. թղթ.։)
ՄՈԼԱՐ. Մոլորական. սխա՛լ. վրիպակ. սուտ եւ մոլորեցուցիչ (բան).
Խրատ առանց յանդիմանութեան մոլա՛ր է. յն. մոլորի, կամ սխալէ. (Առակ. ՟Ժ. 17։)
Դադարեսցեն յիւրաքանչիւր մոլար օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մոլար խրատուն խաբեալք. (Խոսր.։)
Իմաստս մոլարս։ Մոլար ուսմունս. (Նար. երգ.։)
Անդ իբր մակբայ ասի.
Զայնս տեսանէ՝ զոր կրի ի մարդն, եւ ոչ մոլարս, խաբեալ յաչացն։
to lose one's senses, to go mad;
to be in a passion, enraged;
to be extravagantly fond of, to fall violently in love with, to be passionately in love;
— զհետ, to bend one's whole soul to, to apply oneself entirely to, to dote upon, to be destracted with;
մոլիս, պաւ՛ղէ, Paul, thou art beside thyself.
μαίνομαι, ἑμμαίνομαι, ἑκμαίνομαι , ἑπιληπτεύομαι, ἑπιληπτίζω furo, insanio, demens sum, corripior a daemone, laboro epilepsia sive morbo comitiali, et incendor amore μαντεύομαι divinor, hariolor . Ցնորիլ. ելանել արտաքոյ անձին. անկանել ի մտաց. կատաղիլ. յիմարիլ, այսահարիլ. զայրագնիլ, եւ Յարիլ յանչափս. զակատիլ. անկղիտանալ. տռփիլ, եւ տարփալ. եւ Հմայել. իրմէն դուրս ելլալ, խելքը թռցընել, խենդենալ, խեւնալ, կատղիլ.
Կամ թէ ուրախ եղեալ՝ մոլին, կամ թէ մարգարէանան՝ ստութիւն։ Արբցեն եւ քամեսցեն, եւ մոլեսցին յերեսաց սրոյն։ Մոլեցարո՛ւք, սո՛ւգ առէք։ Ասեն ցնա, մոլիս։ Շահս բազումս տայր տերանց իւրեանց մոլելովն (իբր խօսելով զըղձութիւնս)։ Մոլեալ ի վերայ նոցա՝ հալածէի։ Մոլիս պօ՛ղէ ... ո՛չ մոլիմ քաջդ փեստոս։ Ո՞չ ասիցեն, եթէ զի մոլիքդ.եւ այլն։
Զի մի՛ զարիոսին մոլիցիմք։ Ընդդէմ միմեանց մոլեցան. (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Մոլեցան ի վերայ նորա հեբրայեցիքն յերուսաղէմ սպանանել զնա։ Մոլեցան իբրեւ զկատաղի շուն. (Եփր. ՟բ. տիտ.։ Տէր Իսրայէլ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
Մոլին մարդիկ. եւ եթէ տեսանեն զոք՝ որ ոչ մոլի, ասեն՝ թէ դու մոլիս. վասն զի ոչ եղեւ նման նոցա։ Ելեալ էր յաշխարհէ, եւ մոլէր դարձեալ ի կին իւր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ը։)
Փուշ եւ տատասկ մոլեցան յիս իբրեւ ի խոպանի. (Սարկ. աղ. այսինքն կատաղաբար բազմացան։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
πεπλανήμενος, πλανηθείς, πλάνος, πλανήτης errans, aberrans, erroneus, in errorem adductus, et seductor. Նոյն ընդ Մոլոր եւ Մոլար. խոտորեալ. խոտորնակ. սխալական. պատիր, եւ պատրիչ.
Ի ճշմարիտ քրիստոսէ անտի հրաժարեցան, եւ մոլորականին մոլորականքի ակն ունին. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Հեթանոսականն (պաշտօն) մարմնական եւ մոլորական էր. (Ոսկ. հռ.։)
Բառնալ ի մտաց զիմաստութիւն մոլորական. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Սթափեսցին եւ զգաստացին մոլորականքն։ Մոլորական նախնեացն յիմարութիւնք. (Ագաթ.։)
Նմանեալք զաստուծոյսն՝ որ են ամենեւին առանց մոլորութեան, զմեր մոլորականքս հաստատեսցուք յուղղութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Մոլորական միտք, կամ կարծիք։ Խոտորնակս ինչ եւ մոլորական. (Եւագր. ՟Ե։ Նիւս. կուս.։)
Ոլոմպիա մոլորականս կրեաց (այսինքն պատրեցաւ) ի կախարդական զօրութենէն. (Պտմ. աղեքս.։)
Եղիցին մոլորականք ի մէջ ազգաց. (Ովս. ՟Թ. 17։)
Տաղտկացեալ էր ի մոլորական թափառականութենէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Էշ առակաւ է մարմինս այս, եւ մոլորական է ամենեւին եւ ընդվայրածու. (Փիլ. ել. ՟Բ։ 42։)
Անտերունչ հօտն քրիստոստ եւ մոլորականք շրջին. (Խոսր.։)
Գերութեամբն մոլորական շրջին յազգս. (Լմբ. ովս.։)
Շրջէր մորթովք մեռեալ մաշկին, մոլորական յանապատին. (Յիսուս որդի.։)
Ի միում գիշերի հասանի ցաւ յանկարծակի իբրեւ զնետ մոլորական. իբր վրիպակաւ կամ յանպատրաստից եկեալ. (Վեցօր. ՟Ե։)
Առեալ ունիս դու նշանս գալստեան մոլորականին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
ՄՈԼՈՐԱԿԱՆ ա.գ. πλανήτης planeta. Մոլար աստղ. մոլորակ.
Արեգակն եւ լուսին, եւ հինգ այլ աստղ, որ ունին մականունութիւն մոլորականք. (Պղատ. տիմ.։)
Աստեղս մոլորականս, եւ անմոլարս։ Յաստեղաց մոլորականաց։ Զմոլորականացն աստեղաց շարժութիւնս. (Վրք. հց. ՟Ա։ Մագ. ՟Ե։ Մաքս. ի դիոն.։)
Ցրուեցան զօրէն աստեղաց մոլորական կոչեցելոց։ Աստեղացն՝ որ մոլորական անուանակոչին. (Լաստ.։ Զքր. կթ.։)
Է եւ պատճառ՝ մոլորական սոցա կոչման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Անմոլարիցն բազմութիւն անգիտելի է մարդկան. իսկ մոլորականացն՝ առ եօթն մասն գլխաւորին. (Արիստ. աշխ.։)
Եօթն բազմակքն նշանակք են մոլորականացն։ Մոլորականքն ո՛չ ի ձեռն ամենայն մասանացն եւ կողմանցն երկնային գնդին շուրջ յածին. (Փիլ. ել.։)
to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.
եւ հ. ՄՈՌԱՆԱՄ լինի կր. նաեւ ՄՈՌԱՆԻՄ. (որպէս թէ մեռանիլ իրաց ի յուշն) λανθάνω, λήθομαι, ἑπιλανθάνω, -ομαι obliviscor, oblitus sum, latet me. Հանել յուշոյ. չյիշել. անյիշատակ թողուլ եւ մնալ. զանխուլ լինել. (լտ. մէ՛մօռ է յիշօղ, եւ իմմէ՛մօռ, մոռացօղ) մոռնալ.
Ընդէ՞ր զտէր մոռացան ամբարհաւաճք։ Մոռա՛ զժողովուրդ քո եւ զտուն հօր քոյ։ Ոչ մոռացաւ տէր զաղօթս տնանկաց։ Մի՛ մոռանայցես զամենայն բանս զայսոսիկ։ Զօտարսիրութիւն մի՛ մոռանայք.եւ այլն։
Թէ մեք յիշիցեմք զմեղսն, աստուած մոռանայ. ապա եթէ մեք չյիշեմք, եւ ո՛չ աստուած մոռանայ. (Ոսկ. եբր.։)
Արարե՞ր բարի ինչ. մոռա՛. զի տօրն քո ինքնին յիշեսցէ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զչարեացն իմոց մոռացեալ՝ զբարեացդ քո յիշեսցես. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Մի՛ մոռացեալ լիցին ճգունք յովբայ. (Իսիւք.։)
Մոռանայցի բանն յաչաց ժողովրդեանն։ Անունս մեր մոռասցի ժամանակաւ. (Ղեւտ. ՟Դ. 13։ ՟Ե. 14։ Իմ. ՟Բ. 4։)
Ապաքինեսցի ամօթն, մոռասցին պատկառանքն. (Նար. ՟Ղ՟Է։)
Մօրն նեղութիւնքն եւ տրտմութիւնքն մերժեալ մոռանին նմա վասն ծնանելոյն մարդ յաշխարհ. (Նանայ.։)
Լիութիւնք աշխարհիս յակնարկելն մոռանին. (Վանակ. յոբ.։)
Ծանեար ո՛վ մարիամ, որ ինչ հայրապետացն եւ մարգարէիցն մոռանիւր. (յն. ոճով. այսինքն ծածկիւր) (Ճ. ՟Գ.։)
Թոյնք իժի արկեալ ի փոր՝ ոչ կարեն մոռաանիլ ի բազում ժամս. (այսինքն թաքչել) (Իսիւք.։)
forgetfulness, want of memory;
ի — գալ, անկանել, to fall into oblivion;
ի խորանկանել, ի մոռացմունս խորոց մատնիլ, to be buried in oblivion.
Մոռացումն է՝ յիշման ի բաց ընկեցումն. (Նիւս. բն.։)
Աստուծոյ՝ մոռացումն ոչ է, այլ ձեւացուցանէ. (Մխ. երեմ.։)
Մոռացումն արար զպատուիրանսն աստուծոյ. (Եղիշ. յես.։)
Սփոփանօք լցուսցէ զձեզ, մոռացումն առնելով ծանր եւ մեծ վշտացդ. (Յհ. կթ.։)
Իսկ կր.
Մոռացումն առնումք բազում ժամանակօքն զգործոց մերոց։ Մոռացումն զաշխատութեան առնուիր վասն եկելոյն ի վերայ քո հանգստին։ Մի՛ ի մոռացումն առցուք զարարիչն. (Իսիւք.։)
Քա՛ւ լիցի ինձ տալ ի մոռացումն՝ զոր ասէն, թէ որ սիրէ զկին եւ զորդիս եւ այլն. (Փարպ.։)
Ի մոռացումն եկն արդեօք (մեզ) յաղագս սենեքերիմայ. (Խոր. ՟Ա. 22։)
Ի մոռացումն անկաւ նա, եւ որ ի նմանէն են։ Ի մոռացումն եկեսցեն անէծքն՝ որ եդան ի վերայ մեր. (Իսիւք.։)
forgetfulness;
—նս առնել, ի —նս դարձուցանել, արկանել, to forget, to leave or bury in oblivion;
— լինել, գալն, to forget, to forget oneself, to put out of oneʼs memory;
ի —նս ածել, to cause to forget.
λήθη oblivio. Նոյն ընդ Մոռացումն. եւ ընդ բայի՝ որպէս Մոռանալ, մոռանիլ. (գրի առ յետինս եւ Մոռացունք)
Ուրանալն է զինքն՝ ամենեւիմս անցելոցն մոռացօնքն, եւ կամաց իւրոց մերժումն. (Բրս. հց.։)
Մոռացօնք են նոցա, զոր միայն յիշել արժան էր, կամովին արարեալ զայս մոռացօնս թշուառականքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յորժամ յաստուծոյ երախտիսն վայելեսցեն, մոռացօնս առնիցեն. քանզի սովոր են պարգեւք բարութեանց ածել զմեզ ի մոռացօնս. (Ոսկ. ես.։)
Կոյր է եւ զաչացու, ի մոռացօնս դարձուցեալ զսրբութիւն առաջնոց իւրոցն յանցանաց. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 9։)
Ի մոռացօնս դարձուցեալ զկենսաբեր աւետիսն յառաջադիրս. (Ագաթ.։)
Անցեալ դարձեալ ի մոռացօնս՝ զամենայն կարգեալսն տապալէր յետ նորա ելիցն յաշխարհէս. (Բուզ. ՟Ե. 31։)
Մոռացօնք եղեն նմա գալուստ որդւոյն աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Ոչ գիտեմ զիա՛րդ նոցին գիտակացն այսոքիկ մոռացօնք եղեն (կամ են). (Նիւս. կուս.։)
Մոռացօնք տիրեալ են, կամ տիրեն։ Աստուծոյ՝ մոռացօնք ոչ է, այլ վասն անտես առնելոյն ասէ. (Խոսր.։)
Ի մոռացօնս եղեւ մեզ այս։ Ի մոռացօնս եղեւ սաղմոսական երգն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)
Մի՛ մոռացօնս առներ գործելեաց իմոց ընդ քեզ երախտեաց՝ իմ անօրէնութեամբս. (Նար. երգ.։)
Բնաւ գիտես իսկ ոչ, թէ մեղար. քանզի մոռացօնս առնես ամենայնիւ (կամ ամենայնի). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
to remove, to put or set aside, to separate;
— ի կաթին սովորութենէ, to wean.
Զերնջոցն զորթսն անջրպետեալ քեցիցեն, զի ժամանակաւ ընդելուզանիցեն (իմա՛ ընդելացուսցեն) մոցել ի կաթինն սովորութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
ՄՕՐՈՒՔ կամ ՄՈՐՈՒՔ, ՄՈՒՐՈՒՔ. գտանի եւ եզ. ՄՕՐՈՒ 2. ռմկ. մօրուք, մօրուս, միրուք . (լծ. եւ յն. մի՛րաքս ). μείραξ, πώγων barba ἵουλος lanugo. ասի եւ γένειον , γένυς gena, barba. Հերք արանց ի կզակս՝ սկսեալ ի ծամելեաց, պատելով զծնոտս ողջոյն, ի հասանելն յարբունս. ... (իսկ յն. մի՛րաքս, միրա՛քիօն, է յարբունս հասեալ, պատանի, երիտասարդ)
Առն կամ կնոջ եթէ լինիցի արած բորոտութեան ի գլուխ կամ ի մօրուս։ Մի՛ ապականիցէք զտեսիլ մօրուաց ձերոց։ Կալաւ զմօրուացն ամեսայայ։ Ամենայն մորուք խզեսցին։ Որպէս իւղ զի իջանէ ի գլուխ եւ ի մորուսն ահարոնի. ի մորուացն իջանէ, եւ այլն։
Գերծցէ զմօրուսն ... զմօրուք ... Յետին անարագանաց ցոյցք է՝ զգլուխն մօրուօք գերծուլ. (Գէ. ես.։)
Նախ քան զմօրուսդ վարդապետես ծերոց. (Ածաբ. յայտն.։)
Հերքն սպիտակ են, եւ մուրուքն սեաւ. (Բուզ. ՟Դ. 56։)
Էր կարճահասակ, եւ մօրուսն երկայն մինչւե ի ծունկսն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի.։)
Ի մօրուս քօշից. (Խոր. աշխարհ.։)
Չես նման թագաւորի, այլ քօշի ունիս պարանոց եւ մօրուս. (Պտմ. վր.։)
Գերծումն ըստ մուրուաց, որ է նշանակ առն, ի բաց եդեալ զմեղս. (Մեկն. ծն.։)
Կատակէին ի վերայ նորա, եւ փետէին զմուրուսն նորա. (Ճ. ՟Ժ.։)
Մօրուք զհանճարեղս եւ զիմաստունս ասէ. զի մօրուք կատարելութեան է պատկեր. (Գէ. ես. տե՛ս եւ ԱԼԻՔ։)
Այն ինչ մօրուօք ծնօտքն դալարացեալ էին։ Չեւ մօրուացն ի խոր աճեցեալ էր. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)
to murmur, to grumble, to mutter, to growl;
— ընդ միմեանս, to fall one upon another furiously or ferociously, tooth and nail, to be cruelly and obstinately bent against one another, to be mutually enraged;
միմռեալ ալիք, angry billows, surging waves.
ՄՌՄՌԱՄ ՄՌՄՌԵՄ. βρενθύομαι, ψιθυρίζω murmuro, murmurillo ἑμβριμάομαι fremo, rugio. որ եւ ՄՐՄՌԱԼ, ՄՐՄՌԵԼ. (լտ. մու՛ռմուռօ. թ. մըռըլտամաք ). Մռնչել. գազանաբար կամ սպառնալեօք ձայն հանել. շչել. շշնջել. շնչել.
Իբրեւ մռմռալովն (կամ մռմռելով) եւ մռնչելով հարցանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Պարանոցիդ վերայ շողան (սուսերք), ըմպել զարիւնըդ մըռմըռան (կամ մըրմըռան)։ Հողմով հանդերձ սաստիւ հնչեն (գետք հրեղէնք), եւ միգախառըն մռըմըռին (կամ մըրմըռին). (Շ. եդես.։ Յիսուս որդի.։)
Փարիսեցի ուսմամբն մռմռէր. (Երզն. մտթ.։)
cf. Մտաբերեմ;
յանասուն —, to commit bestiality.
Պատուէր հրամանի ետ քարկոծ լինել անասնոցն, յորում մարդն մտաբերիկ լինէր. (Եփր. ել.։)
Քանի՞ցս անգամ մտաբերիկ եղէ յայն իրն, որ ընդ բնութեամբ մարդոյ ոչ բերի. (Պիտառ.։)
diligent, prompt, ready;
—, — իմն, — սիրով or կամօք, willingly, voluntarily, with good will, heartily, cheerfully, with pleasure;
candidly, frankly, sincerely.
ἠδύς suavis, lubens եւ այլն. Ուր իցէ դիւրութիւն կամ անդորրութիւն մտաց եւ սրտի. անդորր. քաղցր. եւ Դիւրալուր. յօժարակամ. որ ինչ լինի սրտի մտօք եւ ամենայն ոգւով.
Մտադիւր զուարթութեամբ. ((այս է) ըստ մտաց դիւրի զուարթութեամբ՝ զերկարութիւն աւուրն անցուցանել. Խոսր. ժմ.։)
Ոչ մտադիւր ախորժակօք գրեմ զճառս պատմութեանս. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Մտադիւրն զկամաւորն ցուցանէ. (Սկեւռ. ես.։)
Առնել զկամս նորա յանձինս մտադիւրս եւ ի սիրտս կամակարս։ Մտադիւր սիրով։ Մտադիւր հաւանութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 3։ ՟Ժ՟Դ. 24։ ՟Ժ՟Ե. 30։)
ՄՏԱԴԻՒՐ. մ. ἠδέως, ἤδιστα, ἵδιον suaviter, libenter εὗ bene ἑκτενῶς, ἑκτενέστερον extense, vehementer εὑγνωμόνως ingenue, ex aequo bonoque animo եւ այլն. Դիւրութիւն մտաց եւ սրտի. յօժարութեամբ. սիրով. կամաւ. սրտի մտօք. ամենայն ոգւով. սերտիւ. հեշտեաւ. լաւ. քա՛ջ.
Հաց գաղտնի մտադի՛ւր կերիջիք, եւ ջուր գողունի ախորժելով արբջիք։ Որ մտադիւրն ծառայեաց բազմաց։ Մտադիւր մարտնչել, համարձակ մեռանել։ Մտադի՛ւր լաց ի վերայ մեռելոյն, զի հանգեաւ. (Առակ. ՟Թ. 17։ Ես. ՟Ծ՟Գ. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 21։ Սիր. ՟Ի՟Բ. 11։)
Մտադիւր զհետ երթալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ ո՛չ երկրի՝ որ զսերմնն ապականիցէ, մտադիւր մշակն դարման տանիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Մտադիւր իմն (կամ մտադիւրութեամբ) անսայիք անմտացն ձերովդ իմաստութեամբ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 19։)
consumable, corruptible;
—կան լուսին, waning moon.
Որպէս Մաշածու. դիւրամաշ.
Արար զթանձրն մաշական, եւ զանօսրն տեւական։ Զմեռոտ եւ զմաշական բնութիւնս մեր. (Գէ. ես.։ Ոսկիփոր.։)
Գուշակէ մաշականն (լուսին) զյաւիտենականէդ, անցականն զանանցէդ, հնականն զնորոգչէդ իւրմէ. (Ագաթ.։)
ՄԱՇԱԿԱՆ. որպէս Մաշարայական.
to use up, to consume, to wear out, to waste;
to corrode, to gnaw, to eat;
to spoil, to destroy;
to make thin or lean, to emaciate, to extenuate;
to afflict, to mortify;
— զժամանակ, to employ, consume, spend, or waste one's time;
— զոգիս, to harass, to vex, to tease the mind with longing;
— զխորհուրդս, to thwart, to baffle.
Որպէս Հալել, կամ հաշել, (ըստ յն) տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 39։ Օր. ՟Լ՟Զ։ 24։ Սղ. ՟Լ՟Ը. 12։ ՟Հ՟Դ. 3։ ՟Ճ՟Զ. 26։ ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 129. 158։ ՟Ճ՟Լ՟Ը. 21. եւ այլն։)
Որպէս Ծախել, վատնել. (Իմ. ՟Ե. 13։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 22. 32։ ՟Բ. 10։ Յկ. ՟Դ. 3։)
Որպէս Լուծանել, եղծանել, սատակել։ (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 12։ Նաւ. ՟Ա. 15։ Երեմ. ՟Գ. 24։ Սոփ. ՟ա. 18։ Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 33։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 10. 11։ Ողբ. ՟Գ. 66։)
Որպէս Հիւծել, իլ։ (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 26։)
Որպէս Ուտել։ (Ես. ՟Ծ՟Ա. 8։)
Որպէս Հնացուցանել, հնանալ παλαιόω, -όομαι antiquo, -or;
veterasco։ (Յես. ՟Թ. 15։ Ողբ. ՟Գ. 4։ Ես. ՟Ծ՟Ա. 6։ Սղ. ՟Զ. 8։ ՟Ժ՟Է. 49։ ՟Լ՟Ա. 3։ ՟Խ՟Ը. 15։ ՟Ճ՟Ա. 27։)
Որպէս Մանրել. փշրել. κατατρίβω contero. (Օր. ՟Ը. 4։ ՟Ի՟Թ. 5։ Առակ. ՟Ե. 11։)
Իսկ ՀՐՈՎ ՄԱՇԵԼ՝ է Այրել. տոչորել καταφλέγω comburo։ (Սղ. ՟Ժ՟Ե. 18։)
Սոցին հանգոյն եւ յայլ գիրս պէսպէս ոճով.
Զսեամս դրանց նորա մաշեսցէ ոտն քո. ((յն. ἑκτρίβω ) Սիր. ՟Զ. 36։)
Որ զանձն մաշիցէ, ոչինչ զգայ զանձկութեանն ճանապարհի. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
Մաշել զոգիս. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
Մաշել զխորհուրդս (այսինքն խափանել)։ Մաշել զերկայնութիւն գիշերոյ յերգս արբեցութեան, կամ զաւուրս ի դպրոցս, կամ զժամանակս. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։ Փարպ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
Մաշել զծով, կամ զնեռն։ Մաշիլ ամպոց, կամ գեղեցկութեան, կամ մարմնով. (Իսիւք.։ ՃՃ.։)
Զմեղսն մաշէ, եւ զյանցաւորն ի խրատ ածէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ի ձեռն ծագելոյ նորա մաշեցաւ սպառեցաւ մոլորութիւնն։ Տեսին վերինք, եւ զարմացան. եւ ներքին, եւ յիմարեցան. սատանայ, մաշեցաւ։ Զի՞ այսպէս մաշեալ մաշիս յառաւօտէ յառաւօտ. (այսինքն է՝ զի՞ օրըստօրէ երթաս եւ տժգունիս։) Չիք իբրեւ զեզն ի վար լծոյ. եւ էշ տկարանայ եւ մաշի. (Եփր.։)
wear, wear and tear, deterioration, consumption, use;
corrosion;
decay, decline;
—ումն լուսնի, waning of the moon;
լուսինն առնու աճումն եւ —ումն, the moon waxes and wanes.
Մաշելն, իլն (ըստ ամենայն առման). σύντριμμα contritio եւ այլն. Հաշումն եւ մաշումն առանց բժշկութեան. (Առակ. ՟Զ. 15։)
Լուսին առնու զաճումն եւ զմաշումն. (Իսիւք.։)
Լուսինն զհաշումն մաշման մեղաւորաց ցուցանէ. (Ագաթ.։)
Տակաւին ի մաշումն եւ ի չար ծառայութիւն վասն մեղաց իւրեանց մատնեալ լինին յաստուծոյ. (Փարպ.։)
Մաշումն եւ տառապանք մարդկան ի պէսպէս փորձութիւնս ջրով եւ հրով. (Վրդն. ծն.։)
Անլոյծ զսա թողացուցեալ առանց մաշման պարգեւաց. յն. անմաշ ἅτηκτον (Պղատ. տիմ.։)
to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.
χορηγέω, ἑπιχορηγέω sumtus praebo, largior, mnistro, subministro διακονέω, οἱκονομέω dispenso. Մատակարար լինել. տնտեսել. տնօրինել. բաշխել. մատուցանել. պաշտել. սպասահարկել.
Որ մատակարար ամենայնի զամենայն։ Ի միմեանս զնոյն մատակարարել։ Ձերովք հաւատովքն մատակարարեսջիք (կամ րիջիք) զառաքինութիւնն. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 25։ ՟Ա. Պետ. ՟Դ. 10։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 5։)
Հաւատարիմ կոչէ, զի չխորեաց ինչ. եւ իմաստուն, զի գիտաց յօգուտ մատակարարել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Իմաստութեամբն մատակարարէ զերկնաւորս եւ զերկրաւորս։ Այս ամենայն յանհաս իմաստութենէ արարչին մատակարարի ի յարարածս. (Յճխ. ՟Ա. 6։)
Մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս երկոցունց կարօտութեանն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
Նոքօք մատակարարէր ի մարդիկ զպահպանութիւնս. (Յհ. իմ. ատ.։)
young, tender, new, fresh;
child, little child;
mortuary festival for the poor;
— հասակաւ, յաւուրց, very young;
ի — տիս, in infancy, at so tender an age;
որթ —, milk-fed calf.
ἀπαλός mollis, tener, delicatus νήπιος, νέος, νεώτερος, νεώτατος novus, juvenis, infans եւ այլն. (լծ. տղայ. իսկ ըստ վարդանայ ի ծն. ստուգաբանի մատո՛ աղ) ռմկ. մատղաշ. Փափուկ. կակուղ. գիրգ. նորածին. նորաբողբոջ.
Մանուկ մատաղ։ Մանկունքս մատաղ են։ Իբրեւ զմարմին մանկան մատաղոյ։ Որդեա՛կ իմ մատաղ։ Որթ մի մատաղ եւ բարի։ Քան զորթ մատաղ, եւ այլն։ Եթող որդի մատաղ հասակաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մատաղոցն եւ տղայոց ոչ գիտնական բանս ինչ պարտ է ասել. (Եւագր. ՟Գ։)
Մինչդեռ մատաղն իցեն սերմանիք՝ հատցուք. (Եփր. համաբ.։)
ՄԱՏԱՂ. գ. Ռամկօրէն՝ որպէս Որթ մատաղ զենլի, եւ բաշխելի աղքատաց որպէս ագապ. (թո՛ղ զաւելորդ արարս յետնոց ի տգիտաց)
Ի յիշատակ ննջեցելոցն հոգւոցն առնեմք, եւ մատաղս անուանեմք. (Շ. թղթ.։)
Ի տօնսն տէրունականս՝ նաեւ յամենայն տօնս երեւելիս ըստ սովորութեան ոմանց՝ ընդունելութիւն եւ ճաշ դնեն աղքատաց. որ ըստ հայոց մատաղն է. (Մաշտ. ջահկ.։)
ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.
δακτύλιος annulus σφραγίς sigillum, signaculum. Ի մատն դնելի օղ ոսկի կամ ոսկեզօծ, յոր ագուցեալ է եւ քար պատուական, կամ դրոշմ կնքոյ. վասն որոյ նշանակէ եւ Կնիք. մատնի
Զմատանիդ եւ զգինդդ եւ զգաւազանդ։ Ո՞յր իցէ մատանիդ։ Զգինդս եւ զմատանիս։ Հանեալ փարաւոնի զմատանին իւր ի ձեռանէ իւրմէ՝ եդ ի ձեռին յովսեփայ։ Տո՛ւք զմատանին ի ձեռն նորա։ Կնքեաց թագաւորն մատանեաւ իւրով, եւ մատանեօք մեծամեծացն։ Կնքեցաւ մատանեաւ նորա։ Դի՛ր զիս իբրեւ զկնիք ի սրտի քում, եւ իբրեւ զմատանի (յն. դարձեալ կնիք) յաջոյ ձեռին քո, կամ ի վերայ բազկի քոյ. եւ այլն։
Զի՞նչ օգուտ է յոսկի մատանեաց. (Իսիւք.։)
Ի բոլորեսին յայն թուղթսն վաւերական մատանին վասակայ եդեալ էր. (Եղիշ. ՟Է։)
Զայս ամենայն բարութիւնս նոցա վճիռ տալով դնէ իբրեւ մատանի ի վերայ զաղօթսն առ հայր. (Արշ.։)
Կնքեցին զինքեանս երրորդական զօրութեամբ հօր եւ որդւոյ եւ սուրբ հոգւոյն. եւ զսուրբ խաչն ի վերայ մատանի եդին (կամ ըստ նոր ձ. եդին մատնահար եւ կնիք). (Մանդ. երրորդ.։)
Զգաւազանն հովուական (սրբոյն գր. լուս) , եւ զմատանին պատկերեալ. (այսինքն յորում քանդակեալ էր պատկեր). (Արծր. ՟Ա. 15։)
ՄԱՏԱՆԻ. որպէս ռմկ. Մատնոց.
Զդերձակաց մատանիս հրացուցին, եւ արկին ի մատունս նորա. (Հ=Յ. ապր. ՟Գ.։)
thrusting in one's finger;
— զզուանօք փսխել, to provoke vomiting with the finger.
Զծանրութիւն սրտիս մատնամուխ զզուանօք փսխել. (Նար. ՟Զ։)
to betray, to denounce, to discover;
to deliver up, to surrender;
to abandon, to allow, to permit;
— ի ձեռս ուրուք, to give into the hands of, at the mercy of, to deliver up;
— ի վտանգս, to endanger, to expose to peril, to put in jeopardy;
— զոք գազանաց, to throw to the wild beasts, to give as a prey to -;
— զոք սրոյ, to kill, to slay;
— զանձն յանարգութիւն, to debase, degrade or disgrace oneself;
— ի կամս փառամոլ հաճոյից իւրոց, to sacrifice to one's ambition;
զոք ի ծաղր եւ յայպանումն, to quiz, to burlesque, to ridicule;
— զոք ամօթոյ, to cover with shame or confusion;
— զոք սատանայի, to excommunicate;
— զխորհուրդս իւր, to unbosom oneself to, to open one's mind to;
ոչ — զհամբերութիւն, to be patient.
ἁποδίδωμι, παραδίδωμι, ἑνδίδωμι prodo, trado διαγγέλλω, ἑνδιαβάλλω defero, enuncio, traduco. Մատամբ նշանակել զոք ի վնաս. մատն եւ գուշակ լինել. չարախօսել. եւ Ի ձեռս տալ ոսոխաց. խամզել, ձեռք տալ.
Մատնեսցէ եղբայր զեղբայր։ Մատնեսցեն զմիմեանս։ Մատնեցից զնա ձեզ։ Յուդա իսկարիովտացի, որ եւ մատնեացն զնա.եւ այլն։
Տէր մատնեաց զնա առ մեղս մեր։ Մատնեաց զանձն իւր վասն մեր։ Մատնեցայ, եւ ոչ ելանէի. եւ այլն։
Մատնել գազանաց ի մահ. ի ձեռս նեղչաց, կամ թշնամեաց կամ աւարառուաց՝ զմարդիկ կամ զերկիր կամ զքաղաք։ Մատնեցի առաջի ձեր զերկիրն։ Ի սուր մատնեսցին. եւ այլն։
Մ՛ եթէ ի զո՞ւր արդեօք մատնեաց աստուած զյոբ ի կռիւն։ Ո՛րչափ չարչարեցաւ, սակայն նա ոչ մատնեաց (այսինքն չկորոյս) զհամբերութիւնն. (Իսիւք.։)
Ոչ մատնեցեր ամօթոյ զմատնիչսն զքեզ տանջանաց մահու. (Նար. ՟Հ՟Է)
enumeration or numbering of men;
ըստ —թուի, to each person, a-man, a-head.
Թիւ եւ համար մարդոյ ըստ իւրաքանչիւր գլխոյ. որ եւ ՄԱՐԴԱԳԼՈՒԽ. մարդ գլուխ .... յն. ըստ թուոյ անձանց կամ ոգւոց. κατὰ ἁριθμόν ψυχῶν secundum numerum animarum.
Ըստ մարդաթուի իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 4։)
Յանցս եւ յիջեվանս քար ըստ մարդաթուի՝ կարկառ նշան բազմութեանն թողուլ։ Զոր բաժանեալ ըստ մարդաթուի՝ գտաւ պակաս ժառանգութիւն բնակողացն հաշտենից. (Խոր. ՟Ա. 11. 59։)
Առնուլ հարկս ի կենդանեաց եւ ի մեռելոց ըստ մարդաթուի. (Ասող. ՟Բ. 4։)
human race, human creature, man;
human, rational;
— բուրաստան, garden planted by man.
Մարդկեղէն տունկ. մարդ որպէս տունկ բուսեալ. եւ Մարդկեղէն. բանաւոր.
Մարդատունկս յաւուրս պահոց բերելով պտուղ կենաց. (Եփր. պհ.։)
Մարդատունկքն կարող են զիւրաքանչիւր կամս գունակ գունակ կերպարանացն շրջել. (Ագաթ.։)
Զայս ոչ ի տնկագործողէն մարդատունկս յինքն բերէ. (Խոսրովիկ.։)
Մարդատունկս առաքինութեան բողբոջեալս։ Զմարդատունկ բուրաստանս եւ զխաղս առաւել իմն զուարճացոյց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։ ՟Բ։)
men, mankind, the human race, the world;
ամենայն —, all men;
որդիկ մարդկան, the children of men;
գրագէտ —, men of letters;
—ս յարդարել, to make men of.
այսինքն Մարդք. cf. ՄԱՐԴ։
cf. Մսավաճառ.
κρεωπώλης carnium venditor, lanius. Իբր Մսավաճառ.
Իբրեւ մարմնավաճառք ի սպանդանոցի նստելով. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
warrior, soldier, combatant;
ի —ս մտանել, to rush to the field of combat.
μάχιμος pugnax, bellicosus μαχητής pugnator, bellator եւ παλαιστρικός cursor in palaestra ἁθλητής athleta. Մարտնչօղ. այր պատերազմական. զինուոր. եւ Նահատակ. ըմբիշ. մրցական յասպարիսի.
Մարտիկքն երթիցեն վառեալ։ Արանց մարտկաց։ Ի մարտիկ զօրէ (կամ զօրաց) անտի։ Զօրաւոր մարտկօք։ Եթէ մարտիկ ոք իցէ (ըստ ոմանց ի յն. ἁθλῆ τις , այսնիքն մարտիցէ ոք) եւ այլն։
Զօրէն մարտկի յաղթողի պանծայր խորխտմամբ. (Փիլ. լիւս.։)
Որ ինչ իւղն մարտիկ նահատակին է, նոյնպէս եւ այլն. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ընդ որս մրցականք, եւ կամ մարտիկք. (Արիստ. որակ.։)
ՄԱՐՏԻԿՔ գ. στάδιον stadium. Ստադիոն. ստադ. ասպարէս մարտի, այսինքն մրցանաց.
Ո՞վ ոք նահատակ ի մարտիկս մտեալ՝ թողուցու զոգորելն, եւ զբանս կատակութեան խօսիցի. (Ոսկ. եփես.։)
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
Մարտեաւ այր մի ընդ նմա։ Մարտեան ընդ միմեանս երկոքեան յանդի։ Մարտնչել ընդ քաղդէացիս։ Մարտնչել քաջութեամբ։ Մարտնչէին հրէայքն ընդ միմեանս։ Մարտեան ընդ իս ի տարապարտուց։ Մարտի՛ր զբարուոք մարտն հաւատոց.եւ այլն։
Միթէ մարտնչիցի՞ ինքն ընդ իւր վարդապետս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Սատանայ մարտուցեալ ընդ յովբայ, եւ այնդափ ի նմանէ յաղթահարեալ, մինչեւ յայսպէս մարդկանէ դիւրաւ մարտնչելի եղեւ։ Մերկ գոլով՝ իբրեւ վառեալ ահագին երեւէր մարտնչողացն. (Իսիւք.։)
Գտանի եւ ՄԱՐՏՆՉԵԱԼ. Եւս. քր. ՟Բ։ եւ ՄԱՐՏԵԱԼ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Տե՛ս եւ ՄԱՐՏՈՂ՝ ի բառն Մարտիչ։
Դարձեալ հրէական ձեւով ի ժողովուրդն մտանեն, որպէս զի մի՛ մարտուցեալք լիցին կամ հալածեալք. (Ոսկ. գծ.։)
thicket, covert, copse, wood;
brushwood, underwood, bush, tuft;
—ք աչաց, thick eye-lashes;
սեւացուցանել թխացուցանել զ—ռսն առ բբօքն՝ ծարրօքն, to paint one's eye-lashes.
Միացեալ կամ մած ծառք. որ եւ Անտառ (որպէս համծառ). խիտ առ խիտ տունկք, թուփք, բոյսք եւ փուշք. եւս եւ ոստք եւ արմատք. որպէս եւ ռմկ. մոցառ ասի բազմութիւն շառաւիղաց առ արմին ծառոց.
Զուրուկս փախստեայս առնէին. որոց դադարք՝ անապատք եւ ամայիք, եւ ծածկոյթք՝ վէմք եւ մացառք. (Խոր. ՟Գ 20։)
Ամենայն օձք ընդ մացառս եւ ընդ քարածերպս մտեալ՝ մերկանան զհնութիւն իւրեանց. (Կոչ. ՟Գ։)
Ծառ որքան ի խոնարհ զմացառսն արձակէ, այնքան ամրագոյն եւ բարձրագոյն լինի. (Երզն. մտթ.։)
Յեզաբէլ պաճուճեաց զանտառս արտեւանանցն, եւ սեւացոյց թխացոյց զմացառսն առ բբօքն։ Պառաւն սեւացուցանէր զմացառս աչացն առ բբօքն ծարրօքն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Եփր. թագ.։)
cf. Մաքրազգեստ.
Հերձոյր սրով կուսական որովայն մաքրազգեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Մաքրազգեստիցն լուսատեսակ դասք. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Մաքուր;
purgative, cathartic, cleansing;
— դեղ, a purge;
— տեսեկ, nitre, saltpetre;
— աղանդաւոր, puritan.
καθάρειος mundus, nitidus, candidus. Մաքուր. սուրբ. սրբական. նուիրական.
Զօրութիւն իմն է մաքրական մեղացս՝ տեառն սփածանելին. (Նիւս. երգ.։)
Որպէս զրեկաթ՝ մաքրական հրով կազմեալ ի պէտս մարդկան. (Յճխ. ՟Թ։)
Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռն՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։ (որ բերի ի յաջորդ նշ։))
ՄԱՔՐԱԿԱՆ ՏԵՍԱԿ. իբր Բորակ. որ եւ ԼՈՒԱՆԱԼԻ ասի. νίτρον nitrum.
Որպէս է զօրութիւն մաքրական տեսակացն. (Պղատ. տիմ.։)
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
καθαρίζω, ἁνακαθάρω, καθαρεύω , καθαίρω purgo, purifico, mundo ἑκμάσσω expurgo, abstergo σαρόω verro, scopis purgo. Մաքուր եւ սուրբ առնել. սրբել. յստակել. անաղտ եւ պայծառ կամ ջինջ կացուցանել. (ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ)
Մաքրեսցես զսեղանն, ի սրբել քեզ ի վերայ նորա։ Հերով իւրով մաքրէր զոտս նորա։ Եկեալ գտանէ պարապորդ՝ մաքրեալ եւ յարդարեալ, եւ այլն։ Կարգ քահանայապետութեան է, ոմանց մաքրել, եւ ոմանց մաքրիլ. (Դիոն. երկն.։)
Մաքրել զմեզ ի մեղաց։ Մաքրեա՛ զսա ի յանցանաց։ Մաքրեա՛ ի մէնջ զմէգ խաւարին խորհրդոյ։ Մաքրեա՛ զմիտս եւ զխորհուրդս, զի եւ մեք հաղորդեսցուք սրբութեամբ. (Շար.։)
Տեսանի սուրբ երրորդութիւն մաքրեցելոցն մտօք։ Քահանայն մաքրօղ կոչի, (այսինքն քաւիչ). (Խոսր.։)
Մնասցուք բժշկիլ նախանձու հրոյն մաքրողի. (Լմբ. սղ.։)
Մերթ ըստ յն. ոճոյ. ἁνακαθαίρω explico, explano allegorias. Մեկնել. բացատրել. պարզել. ի բաց փարատել եւ յստակել զմթութիւն բանից.
Է եւ այլ ամբարձմամբ մաքրել զիմանալեացն անուոց պատկերագրութիւն։ Խորհրդականօք վերաբացութեամբք պարտ է մաքրել. (եւ այլն. Դիոն. ստէպ։)
purificatory;
cf. Ածելի;
— սկւոյ, altar napkin.
Մաքրիչք եւ կիզիչք դեղք յիսուսի են՝ զրկմունք ընչից, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Սրբեաց մինչեւ ի վայր որպէս մաքրչով. (Ոսկիփոր.։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
(յորմէ յն. մէ՛ղաս, մի՛զօն. լտ. մա՛կնուս, մա՛յօռ ). μέγας, -άλη, -γα magnus, -a, -um. սանս. մահաթ. Առաւելեալն ըստ քանակի. որպէս եւ ըստ որակի, ըստ բնութեան, ըստ ժամանակի, եւ ըստ ո՛ր եւ է հանգամանաց. մենծ ... եբր. կապօլ, րապա եւ այլն. cf. ՄԵԾԱՄԵԾ. որ փոխանակ յոգնականիս Մեծք՝ ստէպ թարգմանի ի մեզ.
Քաղաք մեծ։ Գետ մեծ՝ եփրատ։ Վէմ մի մեծ։ Ազգ կամ բանակ մեծ։ Ուրախութիւն կամ կոծ կամ սուգ մեծ։ Զարմացաւ զարմացումն մեծ յոյժ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ.եւ այլն։
Իբրեւ եղեւ մեծ մովսէս։ Ի փոքուէ մինչեւ ցմեծն։ Եղբայրս դորա կրտսեր՝ եղիցի մեծ քան զդա։ Մեծ է պատիժ իմ քան զթողուլդ զիս։ Մեծ է ինձ, եթէ արդարեւ տակաւին կենդանի իցէ որդի իմ յովէսփ։ Մեծ ե՛ւս ինչ ուրախութիւն քան զայս ոչ ունիմ։ Մեծ է տէր, եւ օրհնեալ է յոյժ։ Մեծ ես դու տէր. եւ այլն։
Մեծ ոմն զինքն կարծէր քան զբնութիւն հայրենի կարգին։ Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս։ Մեծաւ անարգանօք տանջէր։ Դուք ե՛ւս մեծի մասին վիճակի հասեալ էք։ Կայր ցմեծ ժամս յանհնարին պրկոցսն. (Եղիշ.։)
Աղաղակէին ցմեծ ժամս։ Զարմանայ մեծ ժամս։ Մեծ ժամանակ պահեցին զհօտ քո ի լերին աստ. այսինքն երկար. (. Ա։ րդն. ծն։ Եփր. թագ.։)
Մե՛ծ են ցաւքդ, այլ առաւել մեծ է բժիշկն. (Գէ. ես.։)
Մեծամեծ մարտն՝ մեծացն վայել էին։ Եհար զյովբ մեծօք հարուածովք։ Ամենայն մարդիկ ընդ մեղօք են, ոմանք ընդ մեծիւ՝ ոման ըննդ փոքու. (Իսիւք.։)
այլ սովորականն է
Վասն մեծ հացին (այսինքն կոչնոց), զոր արար յովաբու. (Եփր. թագ.։)
Մեծ է (այսինքն ի վեր է) քան զմեզ՝ պատմել զնմանէ, որպէս արժանի է նա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 1։)
ՄԵ՛Ծ ՄԵԾ ԻՄՆ, ՄԵԾՍ, ՄԵԾԱՒ ՄԵԾԱՒ. մ. Մեծապէս. յոյժ. կարի. շատ.
Եբաց զբերանն, եւ գոդեաց յոյժ մեծմեծ. (Ոսկիփոր.։)
Մեծ իմն յուսացեալ էին ի տաճարն. (Գէ. ես.։)
Մի՛ համբարձցիս մեծս, զի մի՛ մեծագոյնս ի վայր անկցիս. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Մի՛ համբարձցիս մեծս, զի մի՛ եւ դու անկցիս յերկնից որպէս փայլակն. (Աթ. համբ.։)
Չիք յարդարոց կա՛մ մեծաւ, կամ փոքու, որ ոչ էանց զօրինօքն. (Եփր. գղ. (այսինքն ի մեծ կարգի, կամ մեծաւ մեղօք։))
Փոքու իմն հաւանեցուցանես ... խնդրէի յաստուծոյ՝ ե՛ւ փոքու ե՛ւ մեծաւ. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 28.) այսինքն ըստ յն. սակաւուք, կամ բազմօք (բանիւք եւ իրօք)։
Մեռեալն՝ կենդանւոյն ոչ մեծաւ եւ ո՛չ փոքու վնաս կարէ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
Որ վաճառէն, մեծու ասէ, եւ փոքու վաճառէ. եւ որ գնեն, փոքու ասէ, եւ մեծու գնէ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
ՄԵԾ ՍԿԱՅԱԶՕՐ կամ ՄԵԾՍԿԱՅԱԶՕՐ ա. Սեպհական զօրութեան սկայի մեծի.
Մեծսկայազօր սրիութեամբ յաղթող գտանէի անմահն տեսակի. (Պիտ.։)
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. ա.գ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
Բացագոյն էր իբր մեծօր հասարակօրոյ միոյ հետեւակագնացի առնն ճանապարհի. (Խոր. ՟Ա. 11։)
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
μέγας, μείζων, μέγιστος, εὑμεγέθης magnis, major, maximus, permagnus. Մեծ մեծ. մեծք. մեծապէս մեծ. երեւելի. նշանաւոր. ականաւոր. մեծն, մենծ մենծ.
Զերկուս լուասւորսն զմեծամեծս։ Կէտս մեծամեծս։ Քաղաքք մեծամեծք յոյժ։ Նշանս եւ արուեստս մեծամեծս։ Աւարօքն մեծամեծօք։ Մեծամեծ դատաստանօք։ Մեծամեծ հարուածս առնէին։ Ածեր ի վերայ իմ մեղս մեծամեծս։ Մեծամեծքն եւ պատուական աւետիք.եւ այլն։
Ի փոքունցն մեծամեծ մուծանէ չար՝ դեւն, եւ ի մեծամեծացն զանյուսութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։)
Պատրէր զոմանս պատուով եւ իշխանութեամբ մեծամեծիւք։ Մեծամեծ պարգեւօք։ Խնդիրս (այսինքն խոյզս) մեծամեծս արարին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։ Եզնիկ.։)
Ամենայն ինչ յոբայ մեծամեծ է, ամենայն սքանչմանց արժանիք։ Այս է արդարեւ մեծամեծ, քանզի ոչ իսկ ապականի. (Իսիւք.։)
Արար ինձ մեծամեծս հզօրն։ Պատմեա՛ դու ինձ զամենայն մեծամեծն՝ զոր արար եղիսէէ։ Արար ի քեզ զմեծամեծսն եւ զփառաւորս՝ զոր տեսին աչք քո.եւ այլն։
ՄԵԾԱՄԵԾՍ մ. Մեծապէս. յոյժ. կարի.
Մեծամեծս վազիցեն։ Մեծամեծս փքայր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ. 2։ ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 4։ եւ Ագաթ.։)
Կարի իսկ մեծամեծս սխալէ յայսոսիկ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մեծամեծս ըստ արժանաւորութեան մեծապատուեալ. (Ագաթ.։)
ՄԵԾԱՄԵԾՍ ԲԱՐԲԱՌԵԼ, կամ ԽՕՍԵԼ, կամ ԿՈՏՈՐԵԼ. cf. ՄԵԾԱԲԱՆԵՄ. մենծ մենծ խօսիլ՝ ջարդել.
Լեզու՝ փոքր ինչ անդամ է, եւ մեծամեծս բարբառի. (Յկ. ՟Գ. 5։)
Հպարտութեամբ մեծամեծս բարբառին։ Մեծամեծս խօսին. (Իսիւք.։)
Զի լսելիս լսողացն՝ մեծամեծս կոտորելով՝ խախտիցէ։ Ոչ եթէ մեծամեծս ինչ կոտորելով պատրէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Մեծամեծս կոտորեն, թէ ուխտաւոր եմք ... եւ ապա լուծանեն զուխտս. (Եզնիկ.։)
ՄԵԾԱՄԵԾՔ գ. μεγιστᾶνες magnates πλούσιος, ἀδρός dives, potens. Աւագանի. աւագորեար. իշխանք. ճոխք. գլխաւորք. փարըամք. մեծատունք. եւ Մեծահասակք, երիցունք հասակաւ. մեծերը.
Մեծամեծք նորա։ Մեծամեծք չուառացան։ Ինեւ մեծամեծք մեծանան։ Զսեդեկիա արքայ յուդայ, եւ զմեծամեծս նորա։ Բաղտասար արքայ արար ընթրիս մեծամեծաց իւրոց։ Եհար զամենայն մեծամեծս նորա։ Ընկճեսցին մեծամեծք։ Նստի դարանեալ ընդ մեծամեծս.եւ այլն։
Ի փոքուէ մինչեւ ցմեծամեծս։ Ի փոքրկանց մինչեւ ի մեծամեծս նոցա. եւ այլն։
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
Յառաջագահ անդր զնստելն առձեռնէր քան զամենայն մեծանձանց. (Կաղանկտ.։)
Եւ որպէս Մեծահոգի. (յորմէ յաջորդ բառն)։
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Ահա՛ւասիկ արարի մեծարանս երեսաց քոց. (Ծն. ՟Ժ՟Թ. 21։)
Եղիցին ինձ ի մեծարանս առաջի ամենայն ժողովրդոց երկրի։ Ցուպն գեղեցիկ, գաւազանն մեծարանաց. (Երեմ. ՟Լ՟Գ. 9։ ՟Խ՟Ը. 17։)
Գրեսցուք առ նոսա բանս մխիթարութեան, մեծարանաց, եւ պարգեւաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 24։)
Ընկա՛լ զմեծարանս, եւ արհամարհեա՛ զանարգանս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անարգեալ պատուական հանդերձքառ ի զարդս մեծարանաց. (անդ. ՟Գ։)
Ընկալեալ զնոսա խաղաղութեամբ եւ մեծարանօք. (Խոր. ՟Բ. 29։)
Առ ի կարծել մեծարանս դնել որդւոյ ... առ ի մեծարել զհայր։ Մեծարանս եդի քեզ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։ Ագաթ.։)
Յորժամ գործն գովիցի՝ արուեստագիտին մեծարանս բերէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
Ոչ ցնծայ ընդ մեծարանս ընդ մայրն չարեաց. զի սկիզբն մեծարանաց մարդահճութիւնն է, եւ կատարած նորա ամբարհաւաճութիւնն։ Մեծարանաց ցանկութիւն ցնորք են։ Որ ցանկայ մեծարանաց, նախանձի ընդ մեծարեալսն. (Եւագր. ՟Ժ։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
Ի մարմինս բարձրաւանդակք, եւ խորագոյնք ինչ, մեծութիւնք եւ փոքրութիւնք. (Ածաբ. աղք.։)
Թէպէտ եւ յաճախ դիմէր ի հայր, սակայն ի մէջ դնէր եւ զիւպ մեծութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ. πλοῦτος divitiae ὔπαρξις, ὅλβος substantia, opes. որպէս Մեծատնութիւն. փարթամութիւն. եւ Ինչք. գոյք. հարստութիւն.
Ամենայն մեծութիւն եւ ճառք՝ մե՛ր եղիցի։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Ի մեծութենէ վատք կարօտեալ լինին։ Լա՛ւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Մեծութիւն խռկեալ անիրաւութեամբ՝ պակասեսցէ, եւ այլն։ Քրիստոնեայն յաղքատութեանն առաւել պայծառանայ քան ի մեծութեան։ Տեսանե՞ս, զի յաղքատութեան քան ի մեծութեան դիւրին է զառաքինութիւնն կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա ախքատութիւնս յոլովէր։ Զընդունայն մեծութենէս բազմա՛ց է փոյթ. (Իսիւք.։)
Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս , այսինքն զինչս եւ զփառս. (Եղիշ. ՟Ե։)
ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մեծամտութիւն. ամբարհաւաճութիւն.
Սկիզբն մեծութեան այս է, որ զաստուած ոչ ոք քննէ. այսինքն խնդրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ (որ ի Սիրաքշ ՟Ժ. 14. Սկիզբն ամբարտաւանութեան եւ այլն։))
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
χωρίζω, διαχωρίζω, ἁφορίζω , διορίζω separo, sejungo διαστέλλω discerno, distinguo ἁποσπάω abstraho, evello διαστημάζω intervallum facio, disjungo. Մեկին առնել, որպէս մեկուսացուցանել. անջրպետել. անջատել. զատուցանել. որոշել. զատել, բաժնել.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
Աստուածոյ փառաւորութիւն այն էր, թէ յարարածոցն մեկնեալ էր զպատիւ արարչին. (Եզնիկ.։)
Մեկնել ի ստենէ. (Ովս. ՟Ա. 8.) ըստ յն. ասի՝ Հատուցանել ի ըաթանէ. ἁπογαλακτίζω ablacto.
ՄԵԿՆԵԼ. ἑκτείνω extendo. Մեկին առնել, որպէս պարզել, տարածել, սփռել, ձգել կարկառել, երկայնել զձեռն կամ ձեռամբ. ռմկ. եւս. մեկնել, երկնցընել.
Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)
(Զմեղրն մատամբ) երբ մեկնես, մեկնի դերձանի նման. (Վստկ.։)
Մեկնէ զխորհրդական սնդուն ի վերայս սեղանոյն զգուշութեաբմ. (Աթ. պտրգ.։)
ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.
Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։
Մեկնեցան սոքա ի հռոմ լեզուէ։ Մեկնեցաւ յունարէն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 12։ եւ ՟Բ. 2։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
(գտանի եւ իբր ռմկ. մեղանչեցի, մեղանչեալ, մեղանչիք, եւ այլն) ἀμαρτάνω, ἑξαμαρτάνω, διαμαρτάνω pecco ἁδικέω injuriam facio, injuste vel inique ago πονηρεύομαι male facio եւ այլն. Մեղս գործել. յանցանել. խոտորիլ յօրինաց. անիրաւիլ առ աստուած կամ առ ընկերն. չարիս գործել. սխալել.
Զիա՞րդ մեղանչիցեմ առաջի աստուծոյ։ Յաւել ի մեղանչել։ Եղիցի երկիւղ նորա ի ձեզ, զի մի՛ մեղանչիցէք։ Քեզ միայն մեղայ տէր։ Մեղաք անօրինեցաք։ Դուք մեղայք զմեղսդ զայդ զմեծ։ Ես մեղայ, ես ոհվիւս յանցեայ։ Ի կշիռս իւրեանց մեղանչեն.եւ այլն։
Մեղուցեալ անձամբ։ Մեղուցելոյ նախատսեղծին. (Շար.։)
Այսուիկ մեղանչեցին ուղիղ եւ անմոլար ճանապարհին. (Պրպմ.։)
Բարկացեալ մեղանչեցէք (հին տպ. մեղայք)։ եւ յանկողինս ձեր ոչ զղջացարուք. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Ամենայն որ ըստ մարդկան տկարութեան են մեղանչեալք (կր. մեղք գործեցեալք) ի ննջեցելոց, թողութիւն լինել. (Դիոն. եկեղ.։)
ՄԵՂԱՆՉԵԼ. որպէս Վնասել.
Չմեղանչել ինձ, եւ մի՛ զաւակի իմում։ Մի՛ մեղանչէք մանկանդ։ Ոչ եթող մարդկան՝ մեղանչել նոցա։ Ի մարգարէս իմ մի՛ մեղանչէք։ Զի եւ հերոյ վարսից նոցա ոչ մեղանչէր հուրն.եւ այլն։
cf. Մեղք;
յանձն առնուլ զ—նս, to confess one's faults.
Որք անձանց մեղանացն զգայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
Բազում անգամ եւ տանջանք մեղանացն են հիւանդութիւնք՝ առ ի դարձ ածելոյ. (Բրս. հց.։)
Զմեղանս յանձն առեալ հանդերձ հարկօք, եւ թողութիւն ի նմանէ խնդրեալ. (Խոր. ՟Բ. 52։)
Ի կենցաղիս ծովու մեղանացս ալեաց ընկլուզայ։ Թողեալ լիցին քեզ մեղանք քո. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Հ՟Գ։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.
Ի թռչունս փոքր է մեղու, եւ պտուղ նորա գեղեցիկ։ Ե՛րթ առ մեղունմեղուն, եւ ուսի՛ր։ Գունդ մեղուաց ի բերան առիւծուն, եւ մեղր. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 3։ Առակ. ՟Զ. 8։ Դտ. ՟Ժ՟Դ. 8։)
Հալածեաց զձեզ, որպէս պատիցի մեղու, եւ խոցոտեցին զձեզ։ Շրջեցան զինեւ որպէս մեղուք. (Օր. ՟Ա. 44։ Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Է. 12։)
Շչեսցէ տէր ճանճռանն եւ մեղուին. ճանճ զեգիպտացին ասէ ... եւ մեղու զբաբեղացւոց ազգն. զի զանազան գունովք ծաղկեալ են մեղուք ընդ խայթոցօքն. (Գէ. ես.։)
Անգործ մեղու. այսինքն պիծակ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։) յն. κηφήν fucus
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
(լծ. յն. մէ՛լի. լտ. մէլ ). μέλι mel. դաղմ. մէտ. սանս. մատհու. թ. պալ. Քաղցր բերք վաստակոց մեղուաց. cf. ԽՈՐԻՍԽ.
Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։
Քաղցրութիւն առտուելով՝ մեղր ընկալաւ առասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Մեղր. մեղերբ. մեղուի. մեղուաւ. մեղրով. (Յճխ.։ Դիոն.։ Վրք. հց.։ Բրսղ. մրկ.։ Նիւս. երգ.։ Զքր. կթ.։ Շ. թղթ. եւ Շ. խոստով. եւ այլն։)
cf. Մեղրահոս.
Մեղրակաթ իմաստութեամբ տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի զընդունարան սրտից մերոց լցուսցէ. (Ոսկ. զատիկ.։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
ՄԵՂՔ ἀμαρτία, ἀμάρτημα, -ατα peccatum, -ta ἁδικία injustitia, injuria, iniquitas. որ եւ ՄԵՂ, ՄԵՂԱՆՔ, ՄԵՂԱՆՉԱՆՔ. Յանցանք. անրիաւութիւն. ապիրատութիւն. խոտորումն յօրինաց աստուծոյ, կամ ի կանոնէ ուղիղ վարուց. (լծ. լտ. մա՛լում, մա՛լա. այսինքն չար, չարիք)
Մեղք՝ է ըստ յայտնի բառի մեղկութիւն, որ լսի հեշտութիւն։ Մեղկութիւնն մեղք առասի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Դ։)
Մեղքն ստուգաբանի մեղկութիւն, եւ հոսումն մտաց ի խոտորնակ հեշտութիւնն. (Լմբ. անառակ.։)
Մեղք նոցա մեծացան յոյժ։ Ածեր ի վերայ իմ եւ ի վերայ թագաւորութեան իմոյ մեղս մեծամեծս։ Ի մեղս եմք վասն եղբօր մերոյ։ Թողցես դոցա զյանցանս եւ զմղես իւրեանց։ Մի՛ հայիր յամպարշտութիւնս եւ ի մեղս դոցա։ Ըստ ամենայն ապիրատութեան, եւ ըստ ամենայն յանցանաց, եւ ըստ ամենայն մեղաց՝ զոր մեղանչէ.եւ այլն։
Մեղս զայն ասէ, որ գիտելով մեղանչէ. եւ յանցանս զայն՝ որ անգիտութեամբ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Զմեղս սորա՝ զկամայ եւ զակամայ. (Մաշտ.։)
Եւ մեղօք հանդերձ՝ եւ ի սկզբանցն մեղացն զգուշասցուք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։)
Զմեղսն չհամարել մեղս՝ առաւել չար է. (Գէ. ես.։)
Եգիպտոս, որ է մսըր. որ ըստ մեզ թարգմանի մեղք. (Միխ. աս.։)
Մի՛տ դիր եւ ցանկութեանն, մի՛ այնմ՝ որ ի մեղս արկանիցէ. (Սեբեր. ՟Ա։)
ՎԿԱՅՔ ՄԵՂԱՑՆ. ԶՎԱՍՆ ՄԵՂԱՑՆ. որ եւ ՄԵՂՔ կոչի. այն է Զոհ վասն մեղաց. տե՛ս եւ ՄԵՂԱՑԱՅԻՆ.
Մատուսցէ վասն մեղաց իւրոց՝ զոր մեղաւ, զուարակ յանդոյ անարատ տեառն վասն մեղացն։ Ի տեղւոջ՝ ուր սպանանիցեն զողջակէզն, սպանանիցեն եւ զվասն մեղացն.եւ այլն։
Վասն մեր մեղս արար զնա. այսինքն խաչ արար զմարմին նորա. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Ո՛վ որ վասն մեր մեղս եղեր, զի մեք լեցուքվասն քո արդարութիւն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
θνήσκω, ἁποθνήσκω morior τελευτάω vitam finio, decedo, defungor νεκρόομαι emorior, demorior. պ. միռ. միւռտէն. լտ. մօ՛ռիօր. դաղմ. մռու. Մահանալ. անշնչանալ. վախճանիլ. փոխիլ յաստեացս. ննջել արդարոց ի տէր. եւ Սատակիլ անբանից կամ չարաց. կոտորիլ. եւ Ապականիլ. մեռնիլ, անցնիլ, հոգի տալ՝ փչել.
Մահու մեռանիցիք։ Եկեաց, եւ մեռաւ։ Գիտեա՛, զի մեռանիս դու, եւ ամենայն որ ինչ քո է։ Մեռաւ ի բարւոք ծերութեան։ Մեռան ամենայն արք՝ որ խնդրէին զանձն քո։ Եւ ետես իսրայէլ զեգիպտացիսն մեռեալս առ ափն ծովու։ Եկաց ի մէջ մեռելոց եւ կենդանեաց.եւ այլն։
Ոչ թէ մեռանելն չար իցէ, այլ չարեօքն մեռանիլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
ՄԵՌԱՆԵԼ. Նմանութեամբ, եւ պէսպէս ոճով.
Վասն քո մեռանիմք զօրհանապալ։ Մեռանիլ մեղաց կամ աշխարհի.եւ այլն։
Մեռանել զմեղացն մահ։ Կելով կեցցէ զարդար կեանսն, եւ մի՛ մեռցի զմեղացն մահ. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ժ՟Է։)
Մեռեալ եմ հոգւովս։ Մեղօք մեռելոյս անախտ կեանք. (Ժմ.։ Նար.։)
Փափկութիւն կերակրոյ ամենեւին մեռեալ էր ի նոցանէ. այսիքն պակասեալ բարձեալ. (Մանդ. ՟Գ։)
Ո՞չ տեսանես զարեգակն ծագեալ, եւ մեռեալ. (Բրս. յուդիտ.) այսինքն ի մայրն մտեալ. δυόμενον occidentem.
Իսկ բարբառեսցուք, զի՞նչ. արբեցելո՞ցն. այլ ի մեռեալ լսելիս հնչեմք. (Բրս. արբեց.։)
Այն՝ որ կարողն եղեւ պապանձեցուցանել զխօսուն բնութիւնն, եւ զարգանդ մեռեալ կարող էր նորոգել. (Եփր. համաբ.։)
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
νεκρός mortuus, cadaver. Վախճանեալն. անկեալն մահուամբ. դի անկենդան. մեռած, մեռել. ... (լծ. լտ. մօ՛ռդուուս ).
Յարեաւ աբրաամ ի մեռելոյն իւրմէ։ Թաղեցից զմեռեալս իմ։ Թաղեա՛ զմեռեալն քո։ Մերձենայցէ ի վիրաւոր կամ ի մեռեալ։ Ի մեռեալս ազատ։ Յարիցեն մեռեալք։ Եհերձ ճանապարհ ընդ մէջ կենդանեաց եւ մեռելոց։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ.եւ այլն։
ՄԵՌԵԱԼ. որպէս θνησιμαῖον morticinum. Մեռելոտի. գէշ կենդանեաց, կամ մարդոյ.
Յամենայն գազանաց ... որ մերձեսցի ի մեռեալ նոց, եւ որ բառնայցէ ի մեռելոց նոցա։ Ի մսոյ նոցա մի՛ ուտիցէք, եւ ի մեռեալ նոցա մի՛ մերձենայցէք։ Տեսին մեռեալ ընկեցեալ ի ճանապարհին. եւ առիւծն կայր առընթեր մեռելոյն. եւ այլն։
ՄԵՌԵԼՈՑՆ գ. ՄԵՌԵԼՈՅԹՔ. որ եւ ասի ՄԵՌԵԼՈՑՆ. Ծախք ի թաղումն եւ ի հոգեւոր օժանդակութիւն մեռելոյն. եւ Որ ինչ իցէ վախճանելոյն.
Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)
our;
ours;
our own;
սրտիւք մերովք, with our heart;
ի ձեռաց մերոց, from our hands;
ի տան մերում, in our house, at home;
կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն, Christ took our nature upon him from the Virgin Mary.
Փրկութեան մերոյ։ Մեղաց մերոց։ Սրտիւք մերովք։ Ի տեառնէ աստուծոյ մերմէ.եւ այլն։
Տէր մեր, հարքն մեր. եւ այլն. լինի էական եւ ստացական անխտիր. որպէս յայտ է եւ ի թարգմանութեանց։
Կերպացեալ զմերս (կերպարան կամ զբնութիւն) ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար. (Շար.։)
Զմերս առեալ՝ ի մերոցս պարտի օրինակ բերել. (Նար. երգ.։)
Որ ընծայես զմեզ եւ զմերսն ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր. (Ածաբ. կարկտ.։)
our;
ours;
—ս ազգի, to our nation;
զ—ս սիրեմք, we love our own;
ի մերայնո՞ց իցես, are you one of ours?.
Մերայինս ազգի։ Զմերայինն լուսաւորչի. (Սամ. երէց.։ Լմբ. հանգ.։)
Մերային ազինս (քրիստոնէից). (Լծ. կոչ.։)
Մերային (այսինքն մարդկային) կերպիւ ի վերայ խաչին տեսաւ. (Խոսր.։)
Անճառելեաւն ձրիւ մերայնովքս վճարիս։ Մերայնովս զքոյինսն ծանուցանօղ հրաշապէս. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Խ՟Դ։)
cf. Մերկիմաստակք.
Մերը յաղաբողոնէ. անվերարկու. մերկիմաստակ.
Զմերկաղաբաղսն, որ ի հնդկաց են. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)