bantering, jeering, mocking.
Հանելն գրգռելն զսիրտ. զկծեցուցանելն. երգիծանք.
Յովբ ոչ կարաց համբերել սրտահանութեան բարեկամացն. (Ոսկ. ես.։)
heart-shaped.
cf. Սրտաշարժ.
Ճմլօղ սրտի. եւ Ճմլեալ սրտիւ.
Եղեւ խանդագորով սրտաճմլիկ մարիամանց եղբայրական գութ. (Նար. տաղ ղզր.։)
willingly.
to take heart or courage, to be inspirited.
καρδιόομαι corde donor. Սիրտ եւ ոգի առնուլ. քաջալերիլ. զուարթանալ.
Հայելով ի սա բարեկամք փեսային՝ սրտացան. (Նիւս. երգ.։)
pity-stirring or heart-stirring, pitiable, grievous, touching, moving, affecting.
to strike with consternation, to terrify, to appall.
Պախեալ՝ պակուցեալ՝ պաղեալ՝ բախեալ սրտիւ. (լծ. սրտաբախ, եւ սրտավախ) յն. պէսպէս բառիւք. որպէս ռմկ. սիրտը փրթիլ, հոգեվարք քաշել, խիստ վախնալ.
Նախ թոյլ ետ սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Մի՛ ինչ երկնչել եւ սրտապախ լինել իբրեւ զառաջինն։ Սրտապախ առնէր զբնակիչս քաղաքին տեսլեամբ զօրացն բազմաց. (Ոսկ. ես.։)
Ի փարաւոնեան զօրացն սրտապախ ահիւ խոստովանեալ, տէր պատերազմի ընդ մեզ։ Եւ ահա անկեալ դնիմ լի սարսափելի եւ սրտապախ պակուցմամբ. (Պիտ.։)
to be struck with terror, to be dismayed, greatly afraid.
re-animated, encouraged;
courageous, intrepid.
Պինդ կամ պնդեալ սրտիւ. քաջասիրտ. արի. արիական. անվեհեր. ժիր. անմեղկելի.
Տե՛ս առ նմին եւ զմանկանցն սրտապինդ հաւատս։ Ասէ երանելին սրտապինդ ձայնիւ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։ Ճ. ՟Ա.։)
Յուսով մեծութեամբ յաղթանակին սրտապինդ եւ համբերօղ լիցի ի մարտս։ Այլ միայն սրտապինդ լիցուք ի ճաշակելն։ Որ սրտապինդ լինի ի բազմապատիկ նեղութիւնս թշնամւոյն, փրկի ի տեառնէ. (Լմբ. սղ.։)
to re-animate, to encourage, to inspire with courage, to revive, to put new spirits into, to raise again or restore a person's spirits.
Պնդել զսիրտ. քաջալերել. զօրացուցանել. սիրտ տալ. զօրացնել. կր. քաջալերիլ. եւ յամառիլ.
Քաջալերեալ սրտապնդեալ զմի ի նոցանէ՝ մխիթարէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 21.) (յն. լոկ, մխիթարել)։ Զմի մի ի նոցանէ ի ծածուկ քաջալերէր եւ սրտապնդէր։ Դարձեալ քաջալերէ եւ սրտապնդէ։ Յուսով սրտապնդէ զինքն նորոգ զինուորեալն ի մարտս չարին. (Եղիշ. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Լմբ. սղ.։)
Աստուծով սրտապնդեալք՝ բարեխօսութեամբ պետրոսի եւ պօղոսի. (Պտմ. վր.։)
Մինչեւ յե՞րբ սրտապնդեալ կախարդութեամբդ՝ տանջանացդ ժուժկալես. (Ճ. ՟Ա.։)
to be re-animated, to take courage, to recover one's spirits.
bravery, courage, heart, boldness.
to take to heart, to get angry, to chafe.
ՍՐՏԱՌԻԼ. Սրտմտիլ. սրտնիլ. նեղասրտիլ. զայրանալ. դժուարիլ. սրդողիլ, սրտոտիլ.
Եւ նա ոչ լսէր նմա. որոյ սրտառեալ՝ ժողովէ ամբոխ յոյժ. (Պտմ. վր.։)
Եւ սրտառեալ թաագաւորն՝ հրամայեաց հարկանել զնա ջալոտիւք։ Զորոյ մերձաւոր սպանեալ էր ի կարճոյ. եւ սրտառեալ կայր վասն այնոսիկ. (Վրդն. պտմ.։)
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
Որպէս Սրտառեալ, սրտմտեալ, կամ սիրտն այրեալ, սրտակիզեալ. ուստի ՍՐՏԱՌՈՒՉ ԼԻՆԵԼ. κατάπτομαι tangor, ferior, lacessor. Նեղասրտիլ. զկծիլ. դժուարիլ՝ որպէս կարեվէր խոցեալ սրտիւ. սրտջանալ.
Եւ ոչ այսպէս վշտացաւ ոք, կամ սրտառուչ եղեն՝ յանմտութենէ իւրեանց։ Իսկ ամբիծ արանցն սրտառուչ եղեալ՝ կամեցան գրով արձանացուցանել զնորա անօրէնութիւնն։ Սրտառուչ լինի մարգարէն բամբասանացն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։ Վրք. ոսկ.։ Նախ. երեմ.։)
Ուրասցի զանձն. որպէս թէ այլոյ մարմին տանջի, այնպէս սրտառուչ լինի (այսինքն ոչ նեղի ի սրտէ). (Մեկն. ղկ.։)
Կամ ա.մ. որպէս Սրտաբեկ. սրտակոտոր. սրտակտուր. հաշեալ մաշեալ սրտիւ. լքեալ. թախծեալ. թաշխծալից. տրտում. ցաւագին. կարօտ. զրկեալ.
Սրտաբեկ սրտառուչ շրջել (զղջմամբ)։ Սրտաբեկ սրտառուչ դառնալոց է։ Սրտառուչ սրտաբեկ կացուցին։ Որոյ չարիք ի մտի կան. սրտառուչ լերդակեղի (կամ լերդակիզի)։ Հերձուածողք սրտառուչ սրտաբեկ յահեղ դատաստանին. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ես.։ Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Սեբեր. ՟Ե. ՟Զ։)
Յաւէտ ընկղմումն տրտմութեան զիմս գրաւէ սրտառուչ անձն. (Պիտ.։)
Թէ ինքն բարի էր, զբարի որդին իւր զորմըզդ չառնէր միշտ սրտառուչ։ Նմա չար ընդէ՞ր խորհեցաւ՝ առնել զնա սրտառուչ յիւրոց արարածոց. (Եզնիկ.։)
Մի՛ մերժեսցուք զնա ի մէնջ, զի մի՛ սրտառուչ զհայրն մեր կացուսցուք զաստուած. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Եւ որպէս Սրտակաթ. կաթոգին. անձկալից. ցաւագին. եւ Փափաքօղ.
Կցուրդն կրկնակի, բա՛ց մեզ տէր, բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Սրտառուչ կամօք կրկնեն առ աստուած. (Լմբ. պտրգ.։)
Յոյժ սրտառուչ գոչմամբ լինէին աղօթք արքային. (Ճ. ՟Գ.։)
Քննել զգիրս, եւ զաղօթս եւս սրտառուչ մերձ դնել։ Սրտառուչ լինել զկնի զօրավարիս ի հանդիսի. (Տօնակ.։)
Թէ տանջիցեն կամ հալածեսցեն, այնպէս՝ սրտառուչ լիցի, եւ չգրիցէ ինչ. (Երզն. մտթ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ)։
knowing the thoughts of the heart.
Որպէս Սրտագէտ.
Ասաց սրտատեսն՝ սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
Եւ որպէս Սրտակաթ. անձկացօղ.
Ասէր մեզ, թէ թագաւորելոց եմ, զայն որում ամենայն սրտատեսքն ըղձան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
palpitating, trembling for;
desirous, longing for.
Որոյ սիրտն տրոփէ, թնդայ, կամ տռփայ. եւ Անձկանօք.
Փափաքեցի սըրտատըրոփ (կամ սրտատրոփ), ես որ բնաւից բարեաց անփոփ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)
heart-sick;
compassionate, sorry, afflicted.
Ունօղ զցաւ սրտի՝ առ խօթութեան կամ կարեկցութեան. ցաւագար, եւ ցաւակից.
Էր ոմն ծեր սրտացաւ ի սենեակսն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Պօղոսի աղեկիզեալ եւ սրտացաւ եւ միշտ դողացեալ անձինն ի վերայ բազմութեան որդւոցն. (Վրդն. քրզ.։)
Սրտացաւ ծառայքդ զգլուխդ (տեառն ձերոյ) առեալ փախչիք. (Մամիկ.։)
compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.
Սրտցաւութիւն. ցաւակցութիւն սրտի. կարեկցութիւն. եւ ճիգն մեծաջան, այլ վարի առեալ ի գործիականն՝ Սրտացաւութեամբ. որպէս մ. Կարեկցաբար, եւ Ընտանեբար. γνήσιως genuine συμμισοπονήρων una odio habens malitiam եւ πονικώτερος laboriosus. իբրու բազում ճգամբք.
Առաջի անկանէին սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) վասն առնն զուր մեռելոյ։ Առատապէս սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) հանդերձեցին զնոսա եւ յղարկեցին։ Վասն իրացս արքունի սրտացաւութեամբ ցուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 36. 49։ ՟Ժ՟Դ. 8։ Մի՛ դանդաղիք տալ զնա ինձ սրտացաւութեամբ։ Են բազումք, որ զսիրելն սիրեն, այլ ոչ սրտացաւութեամբ. Սարգ. յհ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Թէ հաւատարիմ լիցի, եւ սրտացաւութեամբ ծառայեսցէ. (Վրդն. ծն.։)
Սրտի մտօք սրտացաւութեամբ խնդրէ։ Որ կամիցի ծունրդրութեան ազգ գտանել սրտացաւութեամբ. (Եւագր. ՟Ժ. ՟Ի՟Է։)
cf. Սրտապնդեմ;
to affect, to touch.
Երկդիմի առմամբ՝ որպէս καρδιόω, ἑκκαρδιόω cordifico, cor moveo եւ cor dolore afficio, vulnero, vel aufero եւ այլն. Տալ սրտանալ. քաջալերել. սիրտ տալ. կամ սրտակաթ, եւ կամ սրտաթափ առնել. խոցել զսիրտ. (կրկին է իմաստ եւ յն. ընթերցուածոյ)
Սրտացուցեր զմեզ քոյր իմ հարսն, սրտացուցեր զմեզ միով ակամբ քով, (ա՛յլ ձ. սրտակաթ արարեր). (Երգ. ՟Դ. 9։)
Սրտացուցեր. զնշանակն այսպիսի իմն լինել կարծեմ, իբրեւ հոգիացուցեր. որպէս թէ ասիցէն ցնա, թէ սիրտ ի մեզ եդիր. (Նիւս. երգ.։)
Սրտացուցեր. թէ ոգի ետուր մեզ, եւ սիրտ՝ տեսանել զոր ոչն գիտէաք. (Նար. երգ.։)
Սրտացո՛ զմեզ տեսլեամբ տենչալւոյն (հեթմոյ ի դարձին). (Տաղ.։)
courageous, intrepid, spirited, bold, lively;
այր —, a man of heart.
Որպէս ռմկ. սրտոտ. Սրտապինդ. քաջ. արի. անվեհեր.
Վասն ուժեղութեանն եւ սրտեայ լինելոյն։ Լինի սրտեայ, եւ անդամօք յաղթ. (Խոր. ՟Բ. 7. 34։)
Միրդատ այր սրտեայ եւ աջողաձեռն՝ աւերէր քանդէր զկողմանս պարսից. (Պտմ. վր.։)
ardent, eager, fervent, tender.
Եռանդնոտ սրտիւ՝ ջերմեռանդն.
Նայեցեալ ի սրտեռանդն կամսն հայցողին. (Նար. երգ.։)
heart-burning, heart-rending, heart-wounding, poignant, bitter.
Լերդակեղ. բերօղ կեղ եւ վէրս սրտի.
Զսրբութիւն օտարութեան անձանց սրտկեղ ցաւոցն սրտաբեկութեան միւսանգամ հոգեւոր հարբն մխիթարեաց. (Բուզ. ՟Դ. 13։)
heart's ease.
Դիւրութիւն սրտի. սրտի դիւր. անդորրութիւն ոգւոյ.
Տալ առողջութիւն եւ սրտահեշտութիւն. (Գանձ.։)
choleric, irascible;
—ն, irascibility.
θυμικός irascibilis եւ θυμός ira. Սեպհական սրտմտութեան. բարկացողական։ Իսկ ՍՐՏՄՏԱԿԱՆՆ. գ. Ցասմնական կարողութիւն կամ կիրք. ցասումն.
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն՝ է ինչ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Վայր սրտմտականին լանջք։ Առաքինութիւն սրտմտականին՝ արիութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Զսրտմտականն (հրեշտակաց՝ իմա՛) յայտնել զարիական նոցա բանաւորութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Տեսակք սրտմտականին երեք. բարկութիւն, քէնք, ոխք. (Նիւս. բն.։)
Կենդանականին սրտմտականն է հակառակ. արդ ձախուն զերասանակն ի ձեռն առեալ՝ զսրտմտականն սանձակոծիցէ. (Եղիշ. միանձն.։)
Խոհականն սրտմտականաւն արիանայ. (Լմբ. ժղ.։)
Կին՝ հոգի մարդոյ, գրիւս երիս երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական. (Մեկն. ղկ.։ 1)
cf. Սրտմտիմ.
cf. Սրտմտիմ.
Սրտմտութիւն քո՝ զոր սրտմտեցար, եւ դառնութիւն քո՝ ել առաջի իմ. (Ես. ՟Լ՟Է. 29։ 1)
to lose one's temper, to be angry, out of all patience, indignant, in a passion, provoked, irritated, exasperated, enraged;
սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ, he was seized with rage.
θυμόομαι, θυμέομαι irascor, indignor, furo παροξύνομαι acuor, exacerbor. Շարժիլ ի սրտմտութիւն. ցասնուլ. բարկանալ. զայրանալ. վառիլ ոգւոյ սրտի մտօք ի վրէժխնդրութիւն.
Ետես տէր, եւ նախանձեցաւ եւ սրտմտեցաւ։ Սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ։ Սրտմտեցաւ ասա մարգարէին.եւ այլն։
Սրտմտեալ հերովդէս ցասմամբ մեծաւ եւ սպառնալեօք. (Շար.։)
Անսովոր ոճով՝ իբր կր. Գրգռիլ յայլմէ ի սրտմտութիւն.
Ի կնոջէն գրգռի, ի բարեկամացն սրտմտի. (Իսիւք.։ 3)
to make angry, to put in a passion, to irritate, to enrage, to exasperate, to put out of all patience to excite to anger, to vex, to plague.
indignation, passion, vexation, anger, ire, spite, wrath, rage;
շիջուցանել զբոց սրտմտութեան, to stifle, smother or suppress the fire of one's indignation;
cf. Հրաբորբոք.
θυμός ira, indignatio ὁργή ( էօվքէ, էորքէ ) iracundia. Ցասումն. բարկութիւն. զայրոյթ. վառումն ոգւոյ ի վրէժխնդրութիւն սրտի մտօք.
Մինչեւ անցցէ սրտմտութիւն բարկութեան եղբօր քոյ ի քէն։ Սրտմտութեամբ իւրեանց սպանին զարս։ Անիծեալ սրտմտութիւն նոցա, զի յանդուգն էր։ Տէր մի՛ սրտմտութեամբ քով յանդիմաներ զիս.եւ այլն։
Սրտմտութեան առանձինն է՝ դիմեցումն հոգւոյ խորհրդեամբ չար առնելոյ, յորոյ վերայ նեղասրտեալն է. (Բրս. հց.։)
Սրտմտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեանն, ի վերածխութենէ մաղձոյ կամ ի պղտորմանէ եղեալ. վասն որոյ եւ դառնութիւն ասի, եւ ցասումն. (Նիւս. բն.։)
cf. Նեղասրտիմ.
cf. Նեղասրտիլ.
Եւ ի նոցանէ սրտնեղեցաւ, եւ անգոսնեաց, եւ համարձակեցաւ առ թագաւորն դիմել. (Կանոն.։)
cf. Սրտմտիմ.
ՍՐՏՆԻՄ որ եւ ՍՐՏՆՈՒԼ. Սրամտիլ. սրտնեղիլ. դժկամակիլ.
Պատրուակաւ ասացաւ. վասն որոյ սրտնեցաք, եւ բացայայտեցաք զառ ի քէն ծածկեալն։ Դաւիթ սրտնեալ ի վերայ նաբաղայ՝ խորհէր ի սպտնութիւն։ Ի հիւանդանալոյ, ի սրտնելոյ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
little heart;
sap.
Ծուծն բուսոց եւ տնկոց որպէս սիրտ նոցա։ (Վստկ. ՟Կ՟Բ։)
cardialgy;
cf. Սրտացաւութիւն.
cf. Սրտացաւութիւն։
related or told wonderfully well;
cf. Հրաշապատում.
cf. Սքանչելատեսիկ.
Սքանչելի տեսլեամբ. հիանալի կամ հրաշապէս երեւեալ. ահաւոր. սքանչելագեղ. սքանչելակերպ.
Զայն վայր երկնանման ահաւոր սքանչելատես։ Սքանչելատես յարութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։ Նանայ.։)
Սքանչելատեսք եղեն եւ զարմանալիք բնակչաց երկրին։ Ետես երկու սքանչելատես արք, զի իջին ի հուրն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Ե.։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Զ.։)
Կարգէ զնթերցուածն ի սքանչելատեսն եզեկիէլ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Սքանչելատեսիկ.
ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԱԿ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԼ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԿ. cf. ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍ. ըստ ՟Ա նշ.
Սքանչելատեսակ եւ չքնաղազարդ պատմուճան։ Սքանչելատեսակ որդի իւր՝ մանուկ տիօք. (Անան. եկեղ.։ Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ժ՟Թ.։)
Վասն սքանչելատեսիլ գեղոյն։ Զսքանչելատեսիլ զամրութիւն տեղւոյն։ Զէիցն բնութիւն, որոց սքանչելատեսիլ է եւ տեսիլն, եւ տենչալի։ Տեսանեմ զքեզ սքանչելատեսիլ եւ իմաստուն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։ Փարպ.։ Փիլ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ա.։)
Սխրացեալ ընդ սքանչելատեսիկն տեսիլ՝ ի նկարապաճոյճ ի տախտակսն յօրինէին. (Ագաթ.։)
charming, ravishing, beautiful to behold, imposing, delighting the eye, graceful, superb.
ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԱԿ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԼ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԿ. cf. ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍ. ըստ ՟Ա նշ.
Սքանչելատեսակ եւ չքնաղազարդ պատմուճան։ Սքանչելատեսակ որդի իւր՝ մանուկ տիօք. (Անան. եկեղ.։ Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ժ՟Թ.։)
Վասն սքանչելատեսիլ գեղոյն։ Զսքանչելատեսիլ զամրութիւն տեղւոյն։ Զէիցն բնութիւն, որոց սքանչելատեսիլ է եւ տեսիլն, եւ տենչալի։ Տեսանեմ զքեզ սքանչելատեսիլ եւ իմաստուն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։ Փարպ.։ Փիլ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ա.։)
Սխրացեալ ընդ սքանչելատեսիկն տեսիլ՝ ի նկարապաճոյճ ի տախտակսն յօրինէին. (Ագաթ.։)
admirable, stupendous.
Սքանչելի արուեստիւ եղեալ. եւ Սքանչելի արուեստից արարօղ.
Սքանչելարուեստ հրաշիւք ներգործեալ քեւ ի մեզ։ Սուր աստուածամուխ, նշան սքանչելարուեստ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
scholastic.
• , ի-ա հլ. (սեռ.-աց Վրք. և վկ. Բ. 493) «դպրոց անցած մարդ, ուսում-նական, իմաստասէր» Վրք. հց. ա. 224, 226 Ճառընտ. Սոկր. Կանոն. որից սքողաստիկոս-եան «գիտնական» Մագ. գամագտ. ժա (ՀԱ 1911, 544). գրուած է նաև սքողոստիկոս. քողոստիկոս Վրք. և վկ. Բ. 493, քողաստի-կոս Վրք. հց. ա. 224, նոր յունարէնի հըն-չումով՝ սխոլաստիկոս Ատոր. դատ. 53։
• = Յն. σχολαστιϰός «ուսումնական, գիտուն». ծագում է σχολαςω «պարապիլ, ուսմամբ պարապիլ» բայից. յոյնից են նաև լտ. scho-19-2045 lasticus, ֆրանս. scolastique «միջնադա-րեան վարդապետութեանց հետևող»։-Հիւբշ. 518։
(գրի եւ Սքոփոստիկոս, Քողոստիկոս). Բառ յն. սխլասդիգօս. σχολαστικός. scholasticus. Դպրոցական. կրթեալ ի դպրոցս եւ ի դպրութիւնս. հռետոր. իմաստասէր.
Սքողաստիկոս ոմն։ Եւ երթեալ սքողոստիկոսն եւ այլն. (Ճ. Բ։ Վրք հց. ձ։)
cream cheese;
curds.
sixtyfold, sixty times as much.
cf. Երկչոտ.
Առաւել ռմկ. իբր Երկչոտ. δειλός timidus, formidolosus.
Երկչոտ եւ անարիական ... վախկոտ իմն է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
cf. Երկչոտութիւն.
steep, rugged, cragged, abrupt, precipitous.
κρημνώδης precipitius, praeruptus, anfractus. Ուր իցեն վախք եւ ափափայք. ապառաժուտ. դժուարուտ.
Եւ աստուստ դարձեալ ընդ անապատն, եւ ընդ վախուտ վայրս. (Պտմ. աղեքս.։)
fight between shield-bearers.
Մարտ վահանաւոր զօրու.
Ի վահանամարտութիւնս ըստ հանդիպին ի դէպ պատկանեալ. (Պիտ.։)
plu-perfect tense.
ՎԱՂԱԿԱՏԱՐ ՎԱՂԱԿԱՏԱՐԱԿԱՆ. Գերակատար՝ ժամանակ բայի յարմարեալ յանդէպս իբր ըստ յն.
Վաղակատարականին, կոփեցիլ։ Յարակայի եւ վաղակատարի եղական, թէ կոփեցի. (Հին քեր.։)
easily deceived or duped.
Որ փութով պատրի. դիւրապատիր. դիւրախաբ.
Կանանց է վաղապատիր լինել ի մեղաց։ Ազգ անհամեստից կանանց երագալուր եւ դիւրահաւան եւ վաղապատիր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ը։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
quickly rotting, corruptible.
(Որթն) միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
Վաղ՝ փութով փտելի, փտեալ.
cf. Պողովատ.
cf. Պողովատ։
steel.
• «մխած երկաթ, պողպատ» Մագ. «պողպատից շինուած» Տօնակ. Ուռհ. «պողպատէ սուր» Ուռհ. գրուած է նաև պո-ղոպատ Մեսր. եր. փողովպատ Սուտ-Շնորհ. 19. նոր գրականի մէջ ընդունուած է միայն պողպատ։ Սրանից են պողովատատաշ Ա. սող. պողովատիկ Իմ. ժզ. 16. Զքր. թ. 13 Ագաթ. Բուզ. պողպատեայ (նոր բառ)։
• = Պհլ. *polavāt կամ *pōlāpat ձևից աւանռուած է pūlāfat ձևը). որից պհլ. po-lāpatēn կամ polāfaten «պողպատեայ», պրս. [arabic word] polād «պողպատ», որից էլ փո-խառութեամբ ասոր. ❇ pulad, եբր. [hebrew word] pəlāδā̄, արաբ. [arabic word] fūlāδ, աֆղան. polād, բելուճ. polād, pūlāt, օսս. bulat', քրդ. pu-lad, pola, pila, վրաց. ფოლიდი փոլադի, թուշ. უოლიდփոլադ, միջ. հյ. փոլատ, չեչէն, buolat', ռուս. (թուրքերէնի միջոցով) бy-дaтъ, հչեխ. bulát, լեհ. butat, կարակաս mōlat, բոլորն էլ «պողպատ», եաքուդ. bolot «թուր» (Berneker 100) ևն։-Հիւբշ. էջ 231։
• Պրս. բառի հետ համեմատեցին Klap-roth. As. polygl. էջ 105, Bottich. ZD-MG 1850, 367, Lag. Urgesch. 813, Ges Abhd 75. Justi. Dict. Kurde 84. վերջինը նաև քրդ. և պհլ. ձևերը։ Հիւնք. յն. πλατῦა «պողոտայ» և պրս. բուլատ. -Պհլ. բառիս ծագումը և ստուգաբա-նութիւնը յայտնի չէ. Müller WZKM 5, 186 համարում է յունարէնից փոխա-ռեալ՝ իբր πολύπατας «շատահնչիւն», բայց այս մեկնութիւնը չէ ընդունուած (Horn § 340)։ իսկ Ագլ. նոր փոխառութեամբ՝ փօ՛լաթ։ Այս բոլորը յանգում են 4 ձևի, այն է՝ պողվատ. պողպատ, պողղատ, պողատ. առաջինը ներ-կայացնում է պհլ. polavāt, երկրորդը՝ պհլ pōlāpat, երրորդը յառաջանում է ղ և վ ձայ-ների համանմանութեամբ, իսկ չորրորդը (պողատ) ո՛չ թէ նախորդների ինչ որ աղա-ւաղեալ ձևն է, այլ յառաջանում է պրս. ❇ bolād ձևից մի քիչ աւելի հին *polāt ձևից։
ՊՈՂՈՎԱՏ. κάλυψ, -ύβος chalybs. իտ. acciajo. Գրի եւ ՊՈՂՈՊԱՏ. իբր ռմկ. պողպատ. Երկաթ քաջ զտեալ եւ մխեալ, կարծրակուռ եւ հատու.
կարծրագոյն ... հիկէն՝ իբրու յականս՝ կայծին դժուարագիծ, եւ իբրու ի պողովատսն՝ տիմին, եմանն, եւ բասրային. (Մագ. լ։)
ՊՈՂՈՎԱՏ. որպէս Սուսեր պողովատիկ.
Հարկանէր զնա պողովատովն ի վերայ սաղաւարտին. (Ուռհ.։)
ՊՈՂՈՎԱՏ. ա. որպէս Պողովատիկ.
Կանոնական գրով իբր պողովատ սրով հոգւոյն սրբոյ ի բաց հատին. (Տօնակ.։)
պողովատ թրովն ի վերայ սաղաւարտին գահեաց. (Ուռհ.։)
Շողումն սուսերաց պողոպատից. (Մեսր. երէց.։)
to steel.
coarse featured, hard-favoured, ugly.
Տգեղ. անշուք գեղով. ձառագեմ. ահագնատեսիլ. խոժոռադեմ.
Կին ոմն՝ անձամբ խարստի, եւ խոշորագեղ. (Խոր. ՟Բ. 34։)
very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.
τραχύτερος asperior. Առաւել կամ կարի խոշոր՝ ըստ ամենայն առման. զոր եւ ընտրէ ի միմեանց զխոշորագոյնսն եւ զողորկսն. (Գր. հր.։)
հորդեն ճանապարհ ի խոշորագունից ընթացից ընդդիմակաց. (Շ. մտթ.։)
Պտուղն թզենոյն է քան զայլոցն քաղցրագոյն, եւ տերեւն խոշորագոյն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 41։)
Այլք այլոց լինիմք խոշորագոյն պատահմամբ ժամանակացն վարելով։ Ըստ իւրաքանչիւր ուրուք կենցաղոյս խոշորագոյն շուրջ արկածք. (Բրս. սղ. եւ Բրս. չար.։)
Խոշորագոյն, եւ նուազ խոշորագոյն. (Պղատ. տիմ.։)
Ըստ ՟բ. Յովաննէս՝ անապատին սննդակիցն՝ խոշորագունիւքն խնդայր զգեստիւք. (ՃՃ.։)
Զերծ յինէն զադամայ մաշկեակն, զերկեղ մահու եւ դժոխոց զեւս խոշորագոյն հաց չարացեալ ուտէր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ըստ ՟գ.
Առաւել ջերանէր սրտմտութեամբ, մինչեւ խոշորագոյն զձայնն հանէր. (Վրք. ոսկ.։)
Խիստ է բանդ այդ։ Զի՞նչ իցէ խիստն. խոշորագոյն, ցաւագին, յոյժ դժուարութիւն ունի։ Բազումք բուռն հարկանեն զտեղւոյս զայսմանէ՝ իբրեւ զկարի իսկ խոշորագունէ, թէ ցարբեցօղն ընդ արուագիտին դնիցէ։ Երեւի պթէ խոշորագոյն եւ դժուարագոյն ինչ ասելոց էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Չխուժադուժ կողմանս աշակերտեալ՝ զխոշորագոյն եւ զխեցկեկագոյն զբար հեթանոսութեան. (Ագաթ.։)
to grow up;
to become stout or bulky;
to grow rude or rough.
τραχύνομαι asperor. Խոշոր լինել. կոշտանալ. խստանալ. կորուստանալ զողորկութիւն կամ զփափկութիւն եւ զլաւութիւն.
Ծուլութեամբ պարարեալ կենդանւոյն գրեթէ յայլմէ յափշտակիլ կենդանւոյ, յայնցանէ որ խոշորացեալ իցեն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to magnify, to increase, to make larger.
τραχόω durum, asperum reddo;
exaspero. Խստացուցանել կամ սաստկացուցանել (զբանն). կամ Խոժոռացուցանել յանդիմանութեամբ (զլսօղս).
Քանզի մեծամեծս բարբառեցաւ, եւ զամբաստանութիւնն աճեցոյց՝ կռապաշտութիւն կոչելով (զշուայտութիւն), զի մի՛ թուեսցի խոշորեցուցանել, հանդերձ գովութեամբն նստուցանէ զնոսա դատաւորս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Իսկ (Պղատ. տիմ.)
coarseness, rudeness, want of politeness;
bigness.
τραχύτης, τὸ τραχύ asperitas. Անողարկութիւն. անհարթութիւն. Խոշորն գոլ ըստ ամենայն առման։ Ըստ ՟ա.
Խտութիւն ընդ անհաւասարութեանխառնեալ՝ ցութիւն առնէ, իսկ հաւասարութիւն ընդ խտութեան՝ ողորկութիւն. (Նիւս. բն.։)
Խոշորութեամբ, եւ ողորկութեամբ։ Ողորկ, եւ առանց խոշորութեան. (Պղատ. տիմ.։)
Յիշեաց եւ յաղագս հոծութեան եւ անգայտութեան, ողորկութեան եւ խոշորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Նախ առաջին ի խոշորութենէն յղէ զտախտակն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Բոլորովին յանհաղթ խոշորութեանն առնելով ի յարդարումն։ Ի ճահ սապարիսել ի հնրթնրդակ դաշտսն, եւ ի յարդարեալսն համայն ի խափանիչ խոշորութեան. (Ածաբ. կարկտ.։)
Զէշ խոշորութիւն ճանապարհին փորձէ, եւ զքաջամիտ բարեկանմ սուգ եւ տրտմւոթիւնք ընտրեն. (Պիտառ.։)
Խոշորութեանն եւ սխալանաց մի՛ մեղադրեր. (Յիշատ.։)
Խոշորութիւն վշտաց կամ գերութեանց։ Սրբել զամենայն խոշորութիւն դժուարութեանց։ Զչարաչար կիրս եւ զխոշորութիւնս համբերութեամբ ի բաց տանել. (Երզն. ՟ժ. խորան.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Որ աստուծոյ գովութիւնն է, ըստ ամենայն խոշորութիւն անցեալ՝ մեծամեծ օգուտս գովեցելոցն մատուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զզօրութիւն հրոյնշիջուցեր, զխոշորութիւն կայծականց ի կակղութիւն վարդի փոխեցար. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ըստ ՟բ.
Թերեւս արդեօք եւ զեստուս իմոյ զխոշորութիւն ստուգանես. (Առ որս. ՟Ը։)
Մերկացան զառաջին զտխրական խոշորութիւն. (Զքր. կթ.։)
Ըստ ՟գ.
Ամենայն զգուշութեամբ գիտել զխոշորութիւն բանիցս. (Նախ. յոբ.։)
Խոշորութեամբն առաւել յայտնէ (բանն) (Արշ. ՟Ժ՟Է։)
Զահեղութիւն եւ զխոշորութիւն սրտին վաղվաղակի ի բաց թողոյր. (ՃՃ.։)
to go lame, to hobble.
Իբրու Խիթ որովայնի կամ ցաւ ինչ արջառոց. (Վստկ.։)
impediment to the sight;
— լինել, to put a stop to, to hinder.
Խոնդակն եղեր ինձ. (Դտ. ՟Ժ՟Ա. 36։)
Խոչնդակն ինչ լինիցի ի ժամանակի աղօթիցն։ Միշտ խոչընդակն գայթակղակից եղեալ քեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Եւագր. ՟Դ։)
to leap or frisk about.
Խայտալ. կայտռիլ. (լծ. թ. փըվանմագ ).
Ընդ խոպացողի գազանին (կիտի) կաքաւեցի, եւ ընդ ղուղակին ընթանայի։ Խոպալով (փիղն) եւ ընդվզելով եւ՛ յուղիսն եւ՛ ի զօրուն անըմբռնելի էր. (Փիլ. յովն. եւ լիւս։)
Խաղալ, խոպալ, խայտալ, խնդալ։
to become desert, uncultivated;
to lie waste or fallow;
to spoil, to deteriorate, to go to ruin.
χερσόομαι, χέρσος εἱμι desolor, exsiccor, sterilesco. որ եւ ԽԱՓԱՆԻԼ. Խոպան լինել. ամայանալ. կորդանալ. անպիտանանալ. անբեր կամ փչաբեր լինել.
Իբրեւ զայգի այր պակասամիտ. եթէ թողուս ըզնա, խոպանանայ։ Ամենայն տեղի խոպանասցի, եւ իփուչ դարձցի։ Ոյր ի վկայութիւն չարութեանն ծխեալ կայ խոպանացեալ։ Մինչեւ իսպառ խոպանասցին (ամբարիշտք). (Առակ. ՟Ի՟Դ. 31։ Ես. ՟Է. 23։ Իմ. ՟Ժ. 7. եւ ՟Դ. 19։)
Իբրեւ զանապատ անջրդի խոպանացեալ։ Եկեղեցի քրիստոսի խոպանացեալ եղեւ. (Յհ. կթ.։)
Եթող զտունն, ապա եւ ժողովուրդն խոպանացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։)
Խոպանացեալ միտք, կամ սիրտ։ Խոպանացելոցս ի բարեծնութենէ. (Յճխ. ՟Զ։ Նար. ՟Հ՟Գ։ Խոսր.։)
to let lie fallow, to leave uncultivated;
to lay waste, to spoil, to ruin.
ԽՈՊԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԽՈՊԱՆԵՄ. χερσόω desero, desolo, incultum relinquo. Խոպան կացուցանել. աւերել. անպիտանացուցանել. Խարապ էթմէք.
Գազանք ապականիչք եւ խոզք անտառաց մտեալ խոպանեսցեա զնա. (Ճ. ՟Դ.։)
Խոպանել եւ կորուսանել զամենայն գիրս։ Խոտեալ խոպանեաց։ Ծերանալն, եւ խոպանիլ զգայարանաց. (Մարթին.։)
Թէ ի բարի ուսմանէ անխրատ է միտքն, խոպանի. եւ որպէս խոպան երկիր փուշս եւ անպիտան բերս բուսացանէ. (Երզն. խրատ.։)
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
Մի՛ երկնչիր ասէ (ի սօղոսէ). խոպանեալ է, եւ աղօթս առնէ. գուցէ խուպանեալ, իբր ռմկ. խպնեալ, պատկառեալ։
cf. Խոպանացուցանեմ.
ԽՈՊԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԽՈՊԱՆԵՄ. χερσόω desero, desolo, incultum relinquo. Խոպան կացուցանել. աւերել. անպիտանացուցանել. Խարապ էթմէք.
Գազանք ապականիչք եւ խոզք անտառաց մտեալ խոպանեսցեա զնա. (Ճ. ՟Դ.։)
Խոպանել եւ կորուսանել զամենայն գիրս։ Խոտեալ խոպանեաց։ Ծերանալն, եւ խոպանիլ զգայարանաց. (Մարթին.։)
Թէ ի բարի ուսմանէ անխրատ է միտքն, խոպանի. եւ որպէս խոպան երկիր փուշս եւ անպիտան բերս բուսացանէ. (Երզն. խրատ.։)
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
Մի՛ երկնչիր ասէ (ի սօղոսէ). խոպանեալ է, եւ աղօթս առնէ. գուցէ խուպանեալ, իբր ռմկ. խպնեալ, պատկառեալ։
curled;
—ք, curl, lock, ringlet of hair;
—ս առնել, to curl, to frizz.
Կաղանչանն թէպէտ եւ փոքր է, այլ նման է ձեւով եղեւին ծառոյ. եւ ծայրն խոպոպի է. (Կիւրղ. թագ.։)
Զվարսիցն փետեալ զխոպոպիս՝ հրամայէ քարշել. (Խոր. ՟Բ. 60։)
Ցցունս վարսից, ծամս կամ խոպոպիսմօրուաց չառնել. (Նախ. ղեւտ.։)
Մի՛ ապականէքզտես մօրուաց. ծամս առնել, կա խոպոպիս։ Զծամս, խոպոպիս ի ներս առնուն ներքոյ ականջացն. (Վրդն. ղեւտ. եւ Վրդն. թուոց.։)
to hollow out, to excavate.
Որպէս թէ խոռոչ առնել. կամ խորել. Բառնալ եւ պակասեցուցանել զմասն մի ամբողջիրի. ծակ եւ ծերպ բանալ. խրամատել.
Որ դիպեալ ի պարիսպն ուժգնակի՝ փլոյց, եւ խոռեաց զնա. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Պատառեաց իբրեւ սուսերաւ զլեարդ իմ ... եղեւ ողջացեալ խոռեալ տեղին վիրացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to become hollow, empty, void.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Խոռոչանամ.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
hollow, cavity, pit, depth, bottom;
gulph, abyss;
— ծովու, the high sea;
the open sea;
— սրտից, the heart's secrets;
ի խորոց սրտէ, from the bottom of the heart;
ի խորս անտառին, in the depth of the forest;
ի խորս քարայրին, at the bottom of the grotto;
բանք նորա ի խորս սրտի իմոյ ազդեցին, his words touched me to the quick;
— Խորհրդոց Աստուծոյ, the inscrutable designs of God.
enigma;
dark saying, profound import, hidden meaning.
κατασκευή artificium. Բան խոր կամ խորին. եւ Հնարիմացութիւն. խորամանկութիւն. խորունկ բան, վարպետութիւն.
Ոչ եթէ բանգիտութեան (կամ բանգիտութիւն) ինչ էր, եւ խորաբանութիւն ճարտարապետութեան. (Կոչ. ՟Դ։)
mysterious, arcane;
penetrating, acute.
ոյր խորհուրդն կամ մտածութիւնն է խորին, եւ թաքուն.
Այր ծածկամիտ եւ խորախորհուրդ. (Եփր. դտ.։)
Խորախորհուր աշտանակակիր ճրագացն. (Նար. մծբ.։)
profound, difficult;
enigmatical, obscure;
jabbering, talking gibberish.
Որ խօսի բանս խորնս եւ ճարտարս.
Բազմագէտ, եւ շատահանճար, եւ խորախօս. (Վրդն. քրղ։ Տօնակ.։)
Եւ Որ ի խորոց հագագին խօսի. կամ որոյ խօսք են դժուարիմաց՝ առ խորութեան շրթանց. ըստ յն. խորաշուրթն. βαθύχειλος profunda labia habens.
sunken-eyed.
Զայր խոժոռագեղ, տափաքիթ. (եւ խորակն. Խոր. ՟Բ. 7։)
deep valley;
profound, difficult, rugged, scabrous.
Զոհէինք զուստերս ձեր ի խորաձորս. (Ես. ՟Ծ՟Է. 5։)
Ոչ խորաձորք ինչ պատահիցեն։ Քարուտ եւ խորձոր իմն է ճանապարհն առաքինութեանց. (Ոսկ. ես.։)
Ընդ այնպիսի խորաձորս արկանիցես զմիտս։ Ընդ նեղ եւ ընդ խորաձորս երթալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10. եւ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
Զխորաձորս մաքսաւորութեամբառլցեալս, եւ զգիճութեամբ հեղեղեալս վերաբերէր ի զգաստութիւն պարզութեան. Զի դիւրագնաց շինի (կամ լինի) ճանապարհ թագաւորին քրիստոսի. (Անան. ի յհ. մկ.։)
cunning, sly, crafty, knavish, wily, roguish, artful;
fraudulent, deceitful, rascally, villanous;
malicious;
— կեղծաւորութիւն, profound hypocrisy.
πανούργος callidus σκολιός perversus ἑπιβουλεύων insidiator κακούργος maleficus. (զարմատն տե՛ս ի բառն ՄԱՆԿ) գրի եւ ԽՈՐԱՄԱՆԳ. (զի գ զկնի ն տառմեղմ հնչէ) Խորագէտ ի չարիս. չարարուեստ. նենգագործ. խաբեբայ. դաւադիր. չարագործ.
Փոփոխէ զխորհուրդս խորամանգաց։ Այր խորամանգ նիտայ զչարիս. (Յոբ. ՟Ե. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Զ. 28։)
Խորամանկ թռչունն գիշերասէր. (Պիտ.։)
Եւ իբր Խորամանկական. պատիր.
to chicane, to quirk, to quibble, to use stratagem and artifice, to deceive, to cheat;
to be cunning, artful, fraudulent, knavish.
πανουργέω callide ago. Խորամանկութեամբ վնասել. թակարդել. նենգել. պատրել. դաւաճանել.
Եթէ ինչզդոսա խորամանգել կամ տրամեցուցանել յօժարեսցուք. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 6։)
Զի մի՛ ճշմարտութիւնն կերպարանօք խորամանկեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Գտակք չարեաց, որ արտաքս քան զսովորական եւ զծանօթ բազմաց զչարն՝ այլ ինչ խորամանգեն. (Բրս. հց.։)
Չարեօքն՝ որ ի վերայ մեր խորամանկէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)
cf. Խորամանկեմ.
Գաբաւոնացիք խորամանկեցան պաշարաւն եւ խաբեպատիր զգեստիւք։ Այն որ զգուշութեամբ սրբութեամբ տարածանել ընդ աշխարհս ամենայն հանդերձեալ էր, որդին դաւթի (սողոմոն) սիրովն բազում կանանց խորամանկեցաւ առնել զնա. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)
cunning, artifice, craft, chicane, quibble;
cheat, deceit, fraud, base stratagem;
knavery, roguery;
malice.
πανουργία, κακουργία, ῤαδιουργία , κυβεία, ἑπιβουλή, πονηρία calliditas, malignitas, insidiae, malitia. Խրամանկելն. գործ խորամանկաց. անարժան խորագիտութիւն. չարահնարարուեստ. նենգ, խաբեութիւն. կեղծաւորութիւն. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. սատանութիւն.
Արարին նոքա խորամանկութեամբ։ Ի խորամանգութենէ չարեաց իւրեանց։ Ի բա՛ց արա զանձն իմ ի խորամանկութենէ նոցա։ Գիտաց յիսուս զխորամանգութիւնն նոցա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցաասէ։ Լի ամենայն նենգութեամբ եւ խորամանգութեամբ։ Զի մի՛ նենգեսցուք զբանն աստուծոյ։ Որպէս օձն խաբեաց զեւայ խորամանգութեամբ իւրով.եւ այլն։
Խորամանկութեամբ պատուէր զնոսա. (Խոր. ՟Բ. 18։)
Զխորամանկութեանն զմտածութիւն անակայ. (Փարպ.։)
Այպն առնելով երկիր պագանէին նմա, եւ բազում խորամանկութիւնս ցուցանէին։ Ի միտս եւ ի խորհուրդս մեր բերցուք զպսակն փշեղէն, զթուքն, եւ զխորամանկութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 38։)
deep & spacious in the center;
concave.
որոյ մէջն կամ միջոցնէ խոր. իշի տէրին.
Արձակահիմն, խորամէջ, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)
penetrating, acute, piercing;
profound, deep;
— լինել, to penetrate, to fathom, to dive into, to enter deeply;
— լինել ի ցաւս, to be swallowed up by, to be plunged in grief;
— ի ներքս խաղալ, to enter too far, to plunge in too deeply;
— դրոշմել, to inculcate, to impress deeply on the mind.
Մարմնոյ ոչ մայն աչք արտասուեն, այլ բոլոր անդամքն քրտնու. որով եւ տէր այնչափ խորամուխ ուսոյց զմարմնոյս բնութիւն. ( Մամբր.։)
searching at the bottom;
— լինել, to search into, to go to the bottom of, to sift, to scrutinize, to investigate.
Ոչ եթէ ձկնահան որդի ձկնահան, ոչ խորայոյզ որդին զեբեդայ. այլ զխորսն յուզէր զգիտութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
nomad, wandering.
cf. Խորանագործ.
σκηνικοποιός scenae factor. Որ կարէ զկտաւս կամ զառագաստս վրանաց. յն. խորանարար, կամ վրանագործ. չատըրճի.
Էին խորանակարք արուեստիւ. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
Նաեւ խորանակարն հնծայեցոյց քրիստոսի զանբաւութիւն մարդկան. (Ի գիրս խոսր.։)
dwelling in the same paviliou or tent.
Ի յերկրի խորանակիցք մարդկան, եւ ի յերկինս դասակիցք հրեշտակաց. (Երզն. լս.։)
tent-shaped or bell-shaped.
Ի վերայ խորանաձեւ ծածկութեանն նշան տէրունական խաչին. (Փարպ.։)
Խորանաձեւ կամարացեալ օդ վերնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Եւ բոցն խորանաձեւ ցոլանայր շուրջ զնոքօք։ Հուր հնոցին խորանաձեւ կամարանման պատեալ. (Հարցնափառ.։)
to become hollow or deep;
to dive into, to go to the bottom of.
Որպէս ճանապարհ հատանի, եւ խորանայ ի կողմանէ ոտից. (Երզն. քեր.։)
Պալար թէ ոչ տարածի, եւ տեղն ոչ խորանայ. (Վրդն. ղեւտ.։)
Զհոսանս, յորոց զմին ծոցն մեծ կոչեն, եւ զմիւսն՝ փոքր. Վասն զի երկաքանչիւրկողմանխն ոչ նմանապէս խորանան. (Արիստ. աշխ.։)
Խորանալն արմատոյն իջուրս։ Ամենայն սերմանց պարտ էնախ խորանալ, եւ ծածկիլ. (Նչ. եզեկ.։ Երզն. քեր.։)
Որ գերագոյն յագին ի մէջ խորացելոյ փայտին. (Անյաղթ բարձր.։)
Խորացեալ ի հողեղէն պատկերին. (Գանձ.։)
Զանպատրաստ խորացեալ խաւարին հալածեալ նսեմութիւն։ Աներեւոյթ խորացելոյ բանտին (դժոխոց)։ Բորբոքեալ ծովուն խորացելոյ. (Բենիկ.։)
pitching a tent.
Որ յարէ յարմարէ կամ յարուցանէ կառուցանէ զխորան. մրպէս շինօղ տաճարի.
Ղամբարափայլ շինեաց տաճար՝ այս սողովմոն խորանայար. (Շ. յիշատ. առակ.։)
architect of the Tabernacle.
Յարդարիչ եւ ճարտարապետ խորանին վկայութեան.
vaulted, cupolatent or bell-shaped.
Գմբեթարդխորանայարկ՝ հստակացոյց հիմամբ. (Անան. եկեղ։)
Խորանայարկ կամարանման յօրինեցար սուրբ կոյս աստուածածին. (Շար.։)
cf. Խորանաձեւ.
Առ ի ջրեղէն խորանանման հաստատութեան երկնին. (Ագաթ.։)
Խորանանման տախտաձեւ յինքեան ունելով գահոյք զբօսանաց. (Արծր. ՟Ե. 7։)
travelling with tents, camping.
Առ ի յիշատակխորանաչու ընթացիցն՝ որ ի սինա. (Խոր. վրդվռ.։)
vaulted;
cubical, cubic, hexahedral;
cube;
— երկնից, vault of heaven.
κύβος cubus, tessera. Մարմին կամ ձեւ խառակուսի վեցդիմի՝ զուգաչափըստ ամենայն կողմանց. որ եւ ՔՈՒԵԱՅ, ԿԻՎՈՍ.
Երեւէր տետրասկեղ յոսկւոյ սրբոյ խորանարդ. (Փարպ.։)
(Տաճարն կամ եկեղեցին) գմբեթաձեւ խորանաարդ բարձրացեալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։) առ կրկին նշանակութիւնս բերին եւ հետագայ վկայութիւնք. (զի ահագին մեծութիւն երկնից անխտիր է բոլորակ վրանաձեւ, եւ քառակուսի միաչափ կիվոս ըստ գրոց)
Արարեալ զերկինս խորանարդ հաստայարկ. (Ագաթ.։)
Խորանարդ հաստաձեղուն հաստատութեամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Խորանաբնակ.
Զտեղօքն գտանէ զոմանս խորանաւորս հուր լուցեալ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
tent-Curtain.
δέρρις aulaeum, tentorium. Փեղկ խորանի. առագաստք եւ վարագոյրք վրանի. հատուածք կտաւոյ կամ մորթոյ, որովք կազմի վրանն. (ըստ յն. տէ՛րրիս. այն է ռմկ. տէրի, մորթ. որ թարգմանի ի մեզ եւ Խորան, իբր վրան ի մորթոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 2։ Երգ. ՟Ա. 4։ Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։))
Խորանն իմ չուառացաւ կորեաւ, եւ ամենայն խորանափեղկք իմ քակտեցան. եւ ոչ գոյ տեղի խորանափեղկաց իմոց. (Երեմ. ՟Ժ. 20։)
Զի ոչ այնքան մնաց տեղի շէն զի խորանն իմ դնիցեմ, եւ զխորանափեղկսն պարզիցեմ. (Մխ. երեմ.։)
to pitch a tent.
ԽՈՐԱՆԵԼ. Բառ անստոյգ, իբր Խորան կանգնել՝ հարկանել.
guttural.
Զի ոչ եթէ առ ժողովուրդն խորաշուրթն եւ այլալեզու առաքիս դու առ տուն իսրայէլի. (Ոսկ. ես.։)
very deep, unfathomable.
Ու իցէ ջուր խոր. լողայ սիրտ նորա իբրեւ ի խորջուր ծովակի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Խորասոյզ առնեմ.
Խորասուզիլ կամօք ի խորխորատ. (Լաստ. ՟Ի՟Թ։)
Խորասուզեալ մանկանցն ի յուխ. (Շ. յիշատ. առակ.։)
Խոնարհէա՛ ի խորասուզեալ անձն իմ, եւ ճգեա՛ ի բանակետղ սրբութեան հօտի քո. (Բենիկ.։)
Գայլք հրեղէն գետովք խորասուզեալք մաքրին ի միջոյ գառանց. (Սարկ. տոմար.։)
to make deeper;
to make abstruse, obscure, unintelligible.
Առ թումայի զփորուած տիգին ցուցանէ խորացուցեալ ըստ աշտէին մտոյ. (Շ. բարձր.։)
Զմարդիկ արագ առողջացոյց. զդեւսըն խոզիւքըն խորացոյց. (Շ. խոստ.։)
Գետ բանաւոր արուեստիցն իմացուած շնչական, եւ տոյտ՝ զի շրջադարձեալ խորացուցանէին զասացուածս իւրեանց. (Վանակ. յոբ.։)
deeply excavated, very profound.
Ի խորփորեալ. խորին որպէս զխորափիտ.
Եդեալ ի խորափոր խաւարային բանտի. (Արծր. ՟Գ. 17։)
scrutinizing, investigating;
profound, sublime, past finding out.
Խորագոյն քննօղ. խորամուխ յիմաստս.
տեսական իմաստից խորաքնինաստուածաբան. (Երզն. լս.։)
Եւ ոչ փորձ իմաստնոց խորաքնին, թէ եղեն երբէք վարդապետք անասնոց. (Վեցօր. ՟Թ։)
Խորաքնին եւ նրբահայեաց տեսութեամբ ճառէ. (Տօնակ.։)
ծածկեցաւ ի մէնջ խորաքննին մեկնութիւն մտաց պատգամացն. (Վեցօր. ՟Բ։)
clad in sack-cloth.
Ամենեքեան խորգազգացք, ամենեքեան արջզնագեստ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to snore;
to snort, to rattle in the throat;
to roar, to bluster (sea).
ῤέγχω ronchisso, sterto. իտ. russo. Հնչել ձայն խոշորընդ հագագ փողի եւ ընդ քիթն ի քուն. իբր ի խորոց ձայնել. կամ հանել զձայն խորդոյ. խռկալ, խռալ, ֆշալ.
Քնով դանդաչեալ խորդամք առօրհնութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ որ եւ է նշանակ յետինծուլութեան։)
Ի կոհակաց կուտակելոցներկուռն ալեաց յարուցելոց յուզեալք, եւ ի խորոցն խորդալով. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)