corresponding.
to correspond.
corresponding.
equally glorified, equally adorable;
equal in rank or honour, having the same dignity.
ὀμότιμος aequalis in honore, collega. Պատուակից. զուգապատիւ, եւ հաւասար ըստ յարգի. եւ փառակից. Յաստուածայինս խօսի.
Համապատիւ հօր եւ որդւոյ (սուրբ հոգին)։ Համապատիւ էութեամբ՝ ծնողիդ եւ ծնիցելոյդ։ Համապատիւն կցորդութեանց։ Առ համապատիւդ քո հայր։ Ոչ իբր գործեաւ իւիք, այլ իբրեւ համապատուաւ եւ էակցաւ։ Նստելն՝ համապատուի է եւ փառակցի. (Շար.։ Նար. ՟Խ՟Դ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Ե։ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
Զուգահաւասար թագաւորին, եւ համապատիւ։ Եւ ընդ որում համապատիւ թագաւորութեանն զուարճացեալ վայելչանայր. (Խոր. ՟Գ. 64։ Պիտ.։)
Կուսանաց կարգ՝ համապատիւ է հրեշտակաց։ Ոչ իբրեւ ընդ մարդոյ համապատիւ խօսէին, այլ որպէս ընդ աստուծոյ. (Շ. բարձր. եւ Շ. մտթ.։)
Եթէ տէրն ի սպասաւորութիւն իւրոց ծառայիցն ոչ ամաչեաց, զի՞նչ արժան է առնել մեզ համապատուոցս. (Բրս. հց.։)
Հանդուրժեսցուք եւ համապատուացն եւ նուազագունիցն. (Ոսկ. գծ.։)
Սոքա պատրիարգունք համապատիւք եւ համափառք են. (Ոսկիփոր.։)
ՀԱՄԱՊԱՏԻՒ ասի ըստ յն. ոճոյ, եւ Հաւասարն պատուականութեամբ յարգի եւ գնոյ.
Համապատիւ մաքրութեանն մարիամայ ո՛չ ունէր ազգ մարդկան. (Բրս. ծն.։)
Համապատիւ նոցա լեալ դնէ զմեղսն. (Բրս. չար.։)
congruent, suitable, convenient.
equal honour, rank or dignity.
ὀμοτιμία, ἱσοτιμία honoris aequalitas, par dignitas. Հաւասար աստիճան պատուոյ. հաւասարութիւն. փառակցութիւն.
Զհամապատուութիւնն մուծանէ ասելով, նա զիս փառաւորեսցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Զորդւոյ համապատուութիւն ընդ հօր ծանոյց. (Խոսր.։ Երզն. մտթ.։)
Միշտ հաճոյ է որդի՝ հօր, եւ հայր՝ որդւոյ, համապատուութեամբն. (Շ. մտթ.։)
Երկնից թագաւորութիւն, եւ հրեշտակաց համապատուութիւն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Մի՛ խնդրել զառաւելութիւն, այլ զհամապատուութեանն զբնութիւն (յն. զհամապատուութիւնն զբնութեան) ճանաչել. (Բրս. հց.։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
ՀԱՄԱՌՕՏ σύντομος, συντετμημένος, ἑπίτομος brevis, concisus, praecisus, compendiosus, compendiarius. որ եւ ԿԱՐՃԱՌՕՏ. (իբր ի կարճոյ համօրէն առեալ, կամ առյօդեալ) Կարճ. սուղ. ամփոփ. բովանդակեալ. ի կարճոյ եւ փութով եղեալ կամ լինելի. եւ Վճռական. հատու. եւ կտրուկ
Բան համառօտ։ Խորհուրդ համառօտ։ Իրս հաստատեալս եւ համառօտս. (Ես. ՟Ժ. 22. 23։ ՟Բ. Մակ. 27. 32։ Առակ. ՟Ի՟Ա. 5։ Ես. ՟Ի՟Ը. 22։)
Համառօտ ընձեռութիւն. (Պորփ.։)
Միանգամայն իսկ ասացից համառօտ բանիւք. (Պիտ.։)
Բովանդակէ զնոսա ի համառօտ մատենին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անաչառ եւ համառօտ ընտրութիւն։ Տէրութեանն խնամոց, եւ համառօտ դատաւորութեանն։ Զհամառօտ հատուցմունսն արդար դատաստանին։ Զհամառօտն փոխատրութիւն անաչառութեան. (Շ. մտթ.։ Յճխ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Ա։ Նար. ՟Կ՟Ա։)
ՀԱՄԱՌՕՏ. իբր գ. ըստ յն. ոճոյ. Համառօտիւն. բովանդակութիւն. եւ Վճիռ հատու, կամ անվրէպ համար.
Զկարճառօտ բանն ի համառօտ կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)
Օր տարաժամ ի համառօտս երբի. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Հանդերձեալ է որդի աստուծոյ գալ փառօք, եւ առնել զհամառօտն յաւիտենից. (Ճ. ՟Է.։)
Առնել համառօտս յաւիտենից ի մէջ արդարոց եւ մեղաւորաց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Նովին իմաստիւք ասի ածականաբար.
Որ ի վերջնում աւուր համառօտի. (Շար. ըստ անյաղթի.։)
ուստի եւ (Շ. բարձր.) գրէ.
Համառօտ ասէ, քանզի ոչ ըստ օրինի մարմնաւոր դատաւորաց ի դատել յերկարի ժամանակն կամ քննութիւնն, այլ համառօտ եւ կարճ բանիւ ունի լուծանել զսահման դատաստանին։
ՀԱՄԱՌՕՏ, տս. մ. ՀԱՄԱՌՕՏԱԲԱՐ σύντομον, συντέμνων breviter, in compendium redigendo ἑν κεφαλαίῳ summatim. Համառօտիւ. կարճառօտ. ի կարճոյ. անվրէպ. փութով, եւ անաչառ.
Ցուցցուք համառօտ. յն. համառօտելով. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 10։)
Համառօտ յիշատակել, կամ ասել, գլխաւորել, դնել. (Խոր. ՟Բ. 31։ Եզնիկ.։ Խոսր.։ Բրս. հց.։ Լմբ. պտրգ.։)
Իւրաքանչիւր ի նոցանէ աղաչէր զդահիճսն համառօ՛տ մահ ածել ի վերայ նոցա։ Պետրոս համառօ՛տ ընծայեաց զզղջումն։ Աստուածասաստ բարկութեամբ համառօտ դատել։ Համառօտ ածէ զբարկութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։ Ճ. ՟Գ.։ Ագաթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Վկայէ սոցին եւ ժամանակագիրն կաստովր, յորում համառօտս զժամանակացն հատանէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի մարգարէից անտի բերեալ համառօտս՝ ի սոյն յարկ մուծից սաստիկ դատախազ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Համառօտաբար զեկուցանել, կամ զգացուցանել, տեանել, ի մէջ ածել, ընձեռել, յառաջ վարել, կամ վերստին առնուլ (զբան). (Պիտ.։ Գր. սքանչ.։ Դիոն. Շ. բարձր.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 12։ Ոսկ. ծն.։)
Բայց եթէ համառօտաբար իսկ ընդ տուօղն հրաշանալ։ Այնպէս համառօտաբար հրաժարեցուցեալ։ (Եւ իբր ա) Որ համառօտաբար բանիւն յայտնի կացուցանէ զյեղանակս. (Պիտ.։)
Առ ի համառօտաբար ասել. (Շիր.։)
cf. Համառօտ.
Համառօտիւ ասել, կամ անցանել, կամ ծանուցանել. (Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. յար.։ Ի գիրս խոսր.։)
Համառօտիւք պատմել, կամ ի կիր արկանել եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա. ստէպ։ Ուռպ. ՟Բ։)
cf. Համառօտ.
briefly traced, succinct;
— բովանդակութիւն, an abridgement;
— պատկեր, sketch, short notice, cursory view.
ՀԱՄԱՌՕՏԱԳԻԾ ՀԱՄԱՌՕՏԱԳԻՐ. Համառօտիւ գծագրեալ. կարճառօտ գրեալ.
Ի սոյն համառօտագիծ մատենի։ Դուն ինչ դրութիւնս համառօտագիր դրուատից. (Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
written briefly, in a few words.
ՀԱՄԱՌՕՏԱԳԻԾ ՀԱՄԱՌՕՏԱԳԻՐ. Համառօտիւ գծագրեալ. կարճառօտ գրեալ.
Ի սոյն համառօտագիծ մատենի։ Դուն ինչ դրութիւնս համառօտագիր դրուատից. (Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
abbreviation.
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
συντέμνω concido, brevio. Կարճ առնել. բովանդակել. ամփոփել. կարճել. քաղել. ի համառօտն վերածել. ի կարճոյ առաջի դնել. անվրէպ սահմանել կամ ուսուցանել.
Համառօտէ զերախտիսն աստուծոյ առ նոսա. (Նախ. օրին.։)
Համառօտել զպատմութիւնն ի ստոյգ հնոցն ընթերցուածոց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քոյ ... մինչեւ ի վախճան պատերազմին համառօտելոյ. (Դան. ՟Թ. 24. 26։)
Զոյց միանգամայն համառօտելով եւ այլն։ Համառօտելով զամենաբարի իրս. (Պիտ.։)
Թէ զաւուրցս հարստութիւն համառօտեսցես։ Եւ զի մի՛ տաղտկացայց յամեալ ի բանիս, ի համառօտել զսոյն փութացայց. (Նար.։)
ՀԱՄԱՌՕՏԵԼ. Քաղելով բովանդակել, եւ աւարտել.
Քարոզէ սարկաւագն, խնդրեսցուք հաւատով. եւ եպիսկոպոսն օրհնութիւն եւ փառս համառօտէ հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ յաւիտեանս յաւիտենից. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ՀԱՄԱՌՕՏԵԼ. Կրճատել. զանցանել. կր. պակասիլ.
Համառօտել զօրէնս։ Համառօտեալս յուսոյ. (Նար.։)
Տեսուչ քորեպիսկոպոսն պարտի համառօտել զամենայն եկեղեցիս. (Կանոն.։)
ՈՒՂԻՂ ՀԱՄԱՌՕՏԵԼ. ὁρθοτομέω recte sentio, et explico. Ուղիղ իմանալ եւ իմացուցանել. (որպէս ռմկ. խելքը կտրել, խելքին կտրել տալ շիտակը. )
Ուղիղ համառօտել զբանն ճշմարտութեանն. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 15։)
Վարդապետաց քանոն հաւատոյ. քանոն՝ զուղիղ եւ զճշմարիտ համառօտելն կոչէ՝ վարդապետութեամբ. (Շ. բարձր.։)
brevity, concision, shortness;
abbreviation;
compendium, abridgement, summary, abstract, epitome.
συντομία, ἑπιτομή brevitas, epitome, compendium. Կարճութիւն. սղութիւն. եւ Բովանդակութիւն գրոց կամ պատմութեան. համառօտ բան կամ մատեան.
Որ զհամառօտութիւն բանի պատուել գիտեմ. (Յհ. կթ.։)
Պատմի այս ի համառօտութեան աբրահամու խոստովանողի. (Արծր. ՟Բ. 1։)
innate, natural.
Ի միասին ստեղծեալ. եւ Ընդաբոյս. բնածին.
Ոչ բերօղ ծանրութեան բնակակիր համաստեղծս կարեաց. (Նար. կուս.։)
asterism;
cf. Աստեղատուն.
lustful, lascivious, libidinous, lewd;
ill with the gonorrhoea;
—ն տռփանք, illicit amours.
Սրտակաթ կամ կաթոգնեալ յանարժան սէր. տռփոտ. ցանկասէր. վաւաշ. եւ Սերմնակաթ.
Կաթոտն շամիրամ. (Խոր.։ Յն. կթ։ Արծր)
Բոզքն այն բորբորիտոն կաթոտքն։ Ափրոդիտականին յոյժ Ըղձումն, եւ աստուստ կաթոտք եւ միզարձակք լինել. (Մագ. ՟Ե. ՟Ծ՟Ը։)
Կթոտաբորբորիտոն, ա՛յլ ձ. կաթոտաբար բորբորիտոն։
that thrashes or treads out corn, thrasher.
Մի կապեսցես զցռուկ եզին կալոտւոյ. (Օր. ՟Ի՟Ե. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 9։ ՟Ա. Տիմ. ՟Է. 28։)
Տպաւորէ զնոցայսն եզանց կալոտեաց. (Մեկն. ղեւտ.։)
landed proprietor.
feudality.
hanging gardens.
ԿԱԽԱՂԱՆԱԲՈՒՐԱՍՏԱՆ, ԿԱԽԱՂԱՆԱՒՈՐ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. κρεμαστός παράδεισος hortus pensilis Պարտէզ շինեալ ի կախ ի վերայ կամարակապ սեանց, կամ վանդակաւոր զարդուք յօդս.
Զարքունիսն մատաղատունկ տնկովք ծառոց զարդարեաց, եւ անուն կոչեաց կախաղանաբուրաստանս։ Անուանելոյ կախաղանաւոր բուրաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Կախաղանաբուրաստան.
ԿԱԽԱՂԱՆԱԲՈՒՐԱՍՏԱՆ, ԿԱԽԱՂԱՆԱՒՈՐ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. κρεμαστός παράδεισος hortus pensilis Պարտէզ շինեալ ի կախ ի վերայ կամարակապ սեանց, կամ վանդակաւոր զարդուք յօդս.
Զարքունիսն մատաղատունկ տնկովք ծառոց զարդարեաց, եւ անուն կոչեաց կախաղանաբուրաստանս։ Անուանելոյ կախաղանաւոր բուրաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
fairy or magic art or power, witchcraft, demonology.
φοητεία praestigiae, incantamentum. Ուսումն կամ տղանդ կախարդական. կախարդութիւն.
Զանազանի մոգականն ի կախարդութեան, եւ կախարդագիտութիւն ի դեղագիտութեան. (Նոննոս.։)
calamite, dry storax.
bearing or producing acorns.
ԿԱՂՆԱՏՈՒ կամ ԿԱՂՆԱՏՈՒՆ. Որ տայ պտուղ զկաղին. կամ տեղի կաղնեաց.
լցին զդաշտն կաղնատուն տնկով. (Բուզ. ՟Գ. 8։)
twice condemned.
կրկին դատելի կամ դատեալ, պարտաւոր յոյժ.
Վատնիչ արքուն գանձուց՝ կրկնադատ եւ անթափելի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
first Sunday after Easter, Domenica in albis.
Իբր Երկրորդ զատիկ.
Օրս այս յարաբարդեալ անուն յինքեան բերէ, նոր կիւրակէ, եւ կրկնազատիկ։ Կրկնազատիկ ասի եւ այլն. (Տօնակ.։)
double;
twofold, twice;
doubly;
again.
to double, to redouble, to fold.
duplication.
camlet.
having two springs;
ուղխք — աղի արտասուաց իջանէին յաչաց նորա, two torrents of bitter tears;
աչք նորա — աղբիւրք արտասուաց, her eyes had became two fountains of tears.
sprig, twig;
fagots, fallen-wood, brambles, bushes, briars.
• «խռիւ, փայտի կտորտանք» Գ. թագ. ժե. 12. Եփր. թագ. 433, Եփր. գծ. 40. Նար. էջ 179. որից կրկտակերտ «խռիւներով շինուած» Ագաթ. կրկտաքաղ «խռիւ հաւա-քող» Ոսկ. բ. կոր. Վրդն. Թուոզ։
• Հիւնք. կարկուտ բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. էջ 85 համարում և կրկնուած և շրջուած հնխ. grod-ար-մատից, իբր gē-grud-i կամ gi-grud-i> *կկրուտ >կրկուտ. հմմտ. լն. γρυνός «չոր փայտ», զնդ. grava-«եղէդ»։
• ԳՒՌ.-Բլ. կրգուտ «խռիւ, փայտի չոր կտորտանք». նոյն բառն ունին նաև Բիւթ. Չն։
ξυλάριον ligniculum, lignum parvum. (յորմէ Կրկտել) Կոտորակ փայտի. խռիւ. փատի կտորուանք, ծեղ.
Քաղեմ կրկուտս երկուս. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Որ զհայթհայթեաց կրկուտն ի պահպանութեան աւուր ժողովէր. (Նար. ՟Հ։)
Բերին կրկուտ մանրախռիւ, դնել կրակ, եւ ջեռուցանել զնոսա. (Ոսկ. գծ.։)
constructed with twigs.
Կերտեալ ի կրկտէ, ի խռուոյ. չէօր չէօքէ շինած.
տատրակն զկրկտակերտ զդուզնաքեայ փայտակերտիկն ապաւէն ծննդոցն պատրաստէ. (Ագաթ.։)
gathering small wood.
Որ քաղէ զկրկուտս. ժողովօղ խռուոյ.
Քարկոծել տայ զկրկտաքաղն ի շաբաթու. (Նախ. թուոց.։)
Զկրկնաքաղն ըմբռնեալ ի շաբաթու, եւ քարկոծեալ սպանին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ եւս եւ Վրդն. թուոց.։ Երզն. մտթ.։ Լծ. նար.։)
to seek, to search, to rummage;
to sift, to dive into, to examine, to explore.
Քաղել որպէս զկրկուտ, կամ կտել կտտել կրկին եւ կրկին զնոյն իրս. զի նշանակէ, Ի խնդիր ելանել կամ քաղել. հետազօտել. մանր զննել. փնտռտել, տնտղել.
Այլք զգերեզմանս կրկտեն. (յորմէ Գերեզմանակրկիտ) (Եզնիկ.։)
Ի գերեզմանաց կրկտեաց հան զնոսա. (Եփր. համաբ.։)
Մատուցեալ յայլոց ական զշիւղ կրկտեն. (Փարպ.։)
Զառակն քննել եւ մանր կրկտել. ((յն. մի բայ). Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
զինչ հարկ իցէ զայնպիսի իրս մանր կրկտել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
docked, cropped, short-tailed;
mutilated;
circumcised.
• «ագատ, պոչր կտրած» Ղևտ. իռ. 23. «թլփատուած, մահմետական» Գր. տղ. եմ. «համառօտուած, կարճ» (նոր գրականի մէջ). որից են կրճատել «թլփատել, ներքի-նացնել» Կանոն. «կտրել, յապաւել, ծայրա-ռեւ. սպանել» ՍԳր. Կոչ. Մծբ. կրճատու-թիւն Փիլիպ. գ. 2. կրճատեալ Օր. իգ. 1. Կոչ. կրճատական Կոչ. 225. գրուած է կռճատեալ Տիմոթ. կուղ, էջ 88։
• = Արմատն է անշուշտ կրճ-(կիրճ, կամ կուրճ) անծանօթ բառը, որի վրայ աւելացել է -ատ(<հատ-անել) մասնիկը։
• ՆՀԲ «արմատն է կրճ», որպէս յն. ϰερϰος «ձետ, պոչ»։ Տէրվ. Նախալ. էջ 70 դնում է կարճ բառից։ Հիւնք. կարճ կարճատել ձևերից է հանում։
• ԳՒՌ.-Կճատ Վն. «կարճ, փոքր, 2. կի-սատ. 3. ծայրերը կտրած, խուզած», Ատն Սվ. Վն. «մոմը վառելուց յետոյ՝ տակը մնացած փոքրիկ կտորը», Սվ. «ծխած սի-գարէտի մնացորդ ծայրը», Վն. «աւելի մա-շուած ծայր» (այս իմաստով նաև ունինք Սլմ. կճատ, կէճատ), կճատ օր Սվ. «կի-րակի և տօն օր», կճատիկ Վն. «փոքրիկ», կոճատ Ննխ. «մոմի կճատ», Տփ. «հողէ կարճիկ աման», կուպրի կոճատ Տփ. (ծղր.) «կարճահասակ մարդ»։ Նախնական ր ձայնը պահում է Բլ. կըրջըլատ, իսկ նոյն ձայնի հետքը ցոյց է տալիս Մրղ. գիյժօդ (<կիլ-ժօտ) «գլանակի մնացորդ» (Գաբիկեան, Ա-մէն. տարեց. 1922, 325)։
• ՓՈԽ.-Վրաց. კოჭატი կոճատի գործա-ծաւած է անյայտ նշանակութեամբ. այսպէս նիչբիսա կոճատի «թիակի կոճատ» (Չուբի-նով 626), պէտք է մեկնել «թիի կճատ, կոտրած կոթով թե»։
κολοβόκερκος cauda mutilatus. (Արմատն է կրճ. որպէս յն. գէրգօ՛ս. ձետ, պոչ) Ոյր հատեալ է ձետն, ագին, տուտն. եւս եւ Թլփատեալ. պոչը կտրած.
զարջառ եւ ոչխար՝ զակընջատ կամ զկրճատ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 23։)
Մերկացաւ սուր զկրճատին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
circumcised;
castrated;
mutilated.
Սեպհական թլփատելոց կամ թլփատութեան. եւ Թլփատեալն՝ իբր պոչատ.
Զգոյշ եղերուք ի շանց անտի, եւ ի կրճատական պարծանաց անտի. (Ոսկ. ի քանան.։)
Իսկ առ կրճատականսն՝ որ ի թլփատութեան անտի են, այսպէս պատահեսցիս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
հատանել զթլփատն, կամ զերկուորիս. թլփատել. մանաւանդ Ներքինացուցանել.
Որ կրճատեաց զինքն մի՛ եղիցի ժառանգաւոր։ Եթէ ոք ժառանգաւոր զինքն կրճատեաց, լուծցի Կանոն.։ cf. Կրճատեալ։
Առաւել լայնաբար, Հատանելով իմն կարճել. յապաւել. ծայրատել. խեղել. զենուլ. բառնալ ի կենաց կամ ի միջոյ. կիսակտուր ընել, կտրել.
Ընդդէմ եկաց քեզ ի ճանապարհին, եւ կրճատեաց զվերջն քո. (յն. զպոչ քո)։ Ելանէին յամենայն քաղաքաց, եւ կրճատէին զնա. (Օր. ՟Ի՟Ե. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 46։)
Եթէ կրճատեսցի երկոտանին. այսինքն կարեսցին կամ ծայրաքաղ լիցին ոտք նորա. (Պորփ.։)
Զպարարտսդ կրճատէք. այսինքն զենուք. (Մծբ. ՟Ժ։)
Մարկիոնացիքն շուրջ կրճատեցին զպատգամս հնոյ կտակարանաց ի նորոց կտակարանաց աստի. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. յն. պարաբարձին։)
Զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն քրիստոսի զբանական հոգին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ո՛չ համայնաջինջ եւ ամենասպառ զսերմն ծննդոցն կրճատեցեր։ Որպէս ի հատումն եւ ի նուազութիւն միոյ յանդամոցս՝ կրճատեալ իմն է յօրինուած կազմութեան մարմնոյ։ Սահմանաւն սիրոյ զպարտեաց արմատ կրճատեաց. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Խ՟Զ։ Նար. կ.։)
Ոչ յանդիմանիմք կամ ի բանէն կամ ի մարմնոյն նորին կրճատել զմասն ինչ կենդանական զօրութեանն. (Խոսրովիկ.։)
circumcision;
maiming, mutilation;
amputation;
aphasresis;
syncope;
— ձայնաւորի, elision.
κατατομή concisio κόλουσις mutilatio. Թլփատութիւն. յապաւումն. խեղութիւն.
Զգոյշ եղերուք ի կրճատութեամբ մարդոյ. զի ակն ական ասաց, եւ այլն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Կրճատութիւն.
cf. Կրճատական.
Որպէս Ներքինացեալ, եւ Թլփատեալ. կտրած. խատիմ.
Մի՛ մտցէ մալեալն եւ կրճատեալն յեկեղեցի աստուծոյ. (Օր. ՟Ի՟Գ. 1։)
Որդիք կրճատելոցն. այսինքն հրէից. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Շ. բարձր.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Կրճեմ;
— զատամունս ի վերայ ուրուք, to gnash the teeth at, to threaten.
կրճել զատամունս, շփել ընդ միմեանս, եւ որպէս թէ սրել ի նշանակ քինու ցասման. ակռա կճռտացընել, սրել, մրմռալ.
կրճտել զատամունս ի վերայ եւայն. (Տե՛ս Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 10։ Սղ. ՟Լ՟Դ. 16։ լզ. 12։ ՟ճժա. 10։ Ողբ. ՟Բ. 16։ Գծ. ՟Ե. 54։) որպէս եւ յայլ գիրս։
Զկաթն ուտէք, զփափուկս ադանիք, զպարարտս կրճտէք, եւ զխաչինս իմ ոչ արածէք. (Եփր. աւետար.) իմա՛ կամ ընթերցիր, կրճատել, իբր զենուլ։
frequenting shops;
tavern-haunting.
Որ ինչ լինի մտանելով ի կրպակս եւ ի կապելիոնս կամ ի պանդոկս.
Ի բա՛ց փախիջի՛ր յամենայն կրպակամուտ պղծութենէ. (Կոչ. ՟Դ.) յն. καπηλοδυτεῖν cauponas intrare.
shop-keeper, tradesman;
tavern-keeper.
cf. Կրսեր.
• (խառն հոլովմամբ -ոյ, -աւ, -աց) ւտարիքով կամ կարգով յետինը՝ փոքրը, նուաստը, ստորին» ՍԳր. Եւս. քր. Ոսկ. մ. ա. 3 և յհ. ա. 3. որից կրտսերագոյն ՍԳր. Ոսկ. բ. կոր. յհ. ա. 4. կրտսերանալ Մեկն. ծն. կրտսերութիւն Ծն. խգ. 33. Եփր. թգ. բաղաձայնների ձուլմամբ յառաջացել է կրցեր Նխ. ծն. հմմտ. արտասուք >արտը-սուք >արցունք. իսկ ատամնականի անկու-մով՝ կրսեր, որից կրսերադաս Երզն. քեր. կրսերարար Փիլ. իմաստն. ևն։
• = Թերևս բարդուած է կրտ-(կիրտի, կիր-տու?) անծանօթ բառից +սերել (սերունդ) բայից։
• Müller SWAW 38, 573 հսլ. kra-tukù, յն. βραχύς «կարճ»։ Տէրվ. Al-tarm. 46 և Նախալ. 70 *կուրտսեր ձև. վից, իբր լտ. curtus (տե՛ս կարճ բա-ռի տակ)։ Հիւնք. կրթասէր ձևիր հա-մառոտուած։ Վերի ձևով մեկնեց Meil-let MSL 15, 353 և 18, 263, որ և կրտ-մասը ուզում է տեսնել կր-կին բառի մէջ, իբր կիր-<հնխ. dwir-«երկու»։
ԿՐՏՍԵՐ կամ ԿՐՍԵՐ գրի եւ ԿՐՑԵՐ. ἕλαττων, ἕλασσων, -ον minor, minus νεώτερος junior ἑλάχιστος minimus. յետին ծննդեամբ. փոքրագոյն քան զերեց կամ զաւադ եղբայր. եւ Փոքր. նուաստ. տրուպ. ստորին. յետնեալ. պզտիկ, ետքի, վարի.
Երէցն կրտսերոյն ծառայեսցէ։ Կրտսերոյ ցեղի։ Կրտսերաւ կամ կրտսերով իւրով։ Որդին իւր կրտսեր։ Քոյր քո կրտսեր։ Ոչինչ կրտսեր ես յիշխանս յուդա։ Մարդ տկար, եւ կրտսեր իմաստութեան դատաստանի եւ օրինաց. իբր անչափահաս կամ ետնեալ, եւ այլն։
Զի թէ ի մեծամեծացն օրէնքն ոչ կատարեցան, ո՞րչափ եւս առաւել ի կրտսերացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
Յառաջ կոչել զկրտսերս յաւագաց, եւ զանարգս ի պատուականաց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հրաժարեալ յիրիցութենէ՝ կրսերումն տեղի տուեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 168։)
Ի կրսերսն եւ յետոյ լեալս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կրսեր բանասիրաց վարժապետաց. (Նար. յիշ.։)
Հաւատքն նախնիք էին, եւ օրէնքն կրսերք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Երկերիւր եւ հինգ միջոցաւ յատ նեէմեայ կրցեր է ժամանակն անտիոքայ եպիփանեայ. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
younger;
— յոյժ քան զժամանակս նորա, much prior to his time.
ԿՐՏՍԵՐԱԳՈՅՆ կամ ԿՐՍԵՐԱԳՈՅՆ. νεώτερος , ἑλάχιστος, μικρότατος minor, minimus. cf. ԿՐՏՍԵՐ. այսինքն Կրտսեր քան զաւագ եղբայրն. յետին յիմիք կարգի. նուազագոյն. յետնագոյն.
Իբրեւ զեղբարսն իւրեանց զկրտսերագոյնս։ Կրտսերագոյն յորդիս նորա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 31։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 17։)
Մին ի նոցանէ էր կրտսերագոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի կրտսերագունից որդւոցն նորա. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Են որ յաւագ նախարարացն, եւ են որ ի կրտսերագունիցն. (Եղիշ. ՟Ը։)
ՄԻ կրտսերագոյն աստուածութեամբ ինչ համարիցիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Զկրսերագոյն փառսն մովսէսի չկարէիք տեսանել. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
յառաջացեալ գտան գեր զկրսերագոյնս գոյիցն. (Պիտ.։)
minority;
inferiority.
νεότης juventus. Կրտսերն գոլ. փոքրկութիւն քան զաւագն. յետնութիւն. պզտըկութիւն.
Կրտսերն ըստ կրտսերութեան իւրում. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 33։)
Երկմտեալ էր շաւուղ վասն կրսերութեան տոհմին իւրոյ. (Եփր. թագ.։)
Ոչ կրտսերութիւն կամ նուազութիւն երբեք տեսանի յորդի. (Խոսր.։)
Եթէ էր կրսերութիւն հոգւոյն քան զորդի, զիա՞րդ հոգւոյն տուեալ լինէր իշխանութիւն հանելոյ զնա յանապատ. (Եփր. համաբ.։)
Ոչ երեցութիւն եւ կրտսերութիւն, ոչ մեծութիւն եւ փոքրութիւն. (Գր. հր.։)
religious teaching.
cf. Մենաստան.
ἁσκητήριον, μοναστήριον, κοινόβιον domus religiosa, monasterium, conventus. Բնակարան կրօնաւորաց. վանք. մենաստան.
Աշակերտութիւնք կրօնաստանաց. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
Զկրօնաստանըս յարդարեալ, ըզվանականըս յանձանձեալ. (Շ. վիպ.։)
Ի վանորայս եւ ի կրօնաստանս. (Լմբ. պտրգ.։)
bound or confined by sand.
Զօրութիւն աւազակապ ծովու. (Պիտ.։)
to assassinate, to plunder, to rob.
ληστεύω praedor, furor, spolio Բռնութեամբ եւ աւազակաբար կողոպտել, յափշտակել.
Անզօր լիցի աւազակել եւ կապտել. (Խոսր.։)
Զբազումս աւազակէր ի պարզամհացն ի վիհս կորըստեան. (Վրք. ածաբ.։)
robbery, depredation, assassination.
ληστεία latrocinium Գործ աւազակի. յափշտակութիւն. յայտնի գողութիւն.
Ընտրեաց զեփթայի յաւազակութենէ. (Եղիշ. դտ.։)
Վարին յաւազակութիւնս։ Ի վերայ յարձակել աւազակութեամբք. (Պիտ.։)
Ի վերայ բազում աւազակութեանցն զոր առնէր (յւդա), յաւել եւ զտեառն իւրոյ մատնութիւնն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Է։)
built on the sand.
Աւազահիմն տուն, եւ խրատ (կամ խաղ տղայոց). (Յհ. կթ.։ Նիւս. բն. ՟Բ։)
like sand, innumerable
Աւազանման ոդրիքն աբրահամու. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
cf. Աւազակոյտ.
cf. Աւազահիմն.
Որպէս աւազաշէն տունն է յիմարին. (Շ. մտթ.։) (Վրդն. սղ.։) (Ի գիրս խոսր.։)
sanded, sandy, sandish.
ψαμμώδης, ψάμμινος arenosus Բաղկացեալ կամ խառն յաւազոյ. աւազուտ.
to sand, to gravel.
Աւազով շփել. շաղախել. աւազոտել.
Մերկ մտանէ ըմբիշն յասպարէզ մարտին ... եւ աւազեալ զձեռս իւր ըմբռնէ զնա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
sandy, gravelly;
—ք, sand-banks, quick-sands, downs;
sand-pit;
խրել յ—ս, to run upon a sand.
ԱՒԱԶԻ ԱՒԱԶԻՆ ԱՒԱԶՈՒՏ. ψάμμινος, ψαμμώδης, ἁμμώδης areneus, arenosus Ուր իցէ աւազ, կամ կոյտ աւազոյ. լի աւազով. աւազոտ.
Իբրեւ զառ ի վեր աւազի առ ոտս ծերոց. (Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. նոր թարգ։)
Աւազին տեղի. (Ագաթ.։ Սարեէգ. յկ. ՟Ը։)
Աւազին կայան։ Աւազին ժռիցն։ Ոչ միայն ի դաշտային շամբուտ վայրս, այլ եւ յապառաժ զառ ի կողս, եւ յանհարթ աւազինս. (Պիտ.։)
Զառ ի վեր աւազուտ առ ո. (տիւք ծերոյ. Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. Հին թարգ։)
Աւազուտ երկիր. (Խոր. աշխարհ.։)
Ի տեղի մի աւազուտ. (Փարպ.։)
Ծով ընդ աւազուտ դրունսն ոչ անցանէ. իմա՛, աւազով շինեալ ափունք ծովու։
Գնաց ի լեառն աւազուտ. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Է.։)
ԱՒԱԶԻ ԱՒԱԶԻՆ ԱՒԱԶՈՒՏ. ψάμμινος, ψαμμώδης, ἁμμώδης areneus, arenosus Ուր իցէ աւազ, կամ կոյտ աւազոյ. լի աւազով. աւազոտ.
Իբրեւ զառ ի վեր աւազի առ ոտս ծերոց. (Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. նոր թարգ։)
Աւազին տեղի. (Ագաթ.։ Սարեէգ. յկ. ՟Ը։)
Աւազին կայան։ Աւազին ժռիցն։ Ոչ միայն ի դաշտային շամբուտ վայրս, այլ եւ յապառաժ զառ ի կողս, եւ յանհարթ աւազինս. (Պիտ.։)
Զառ ի վեր աւազուտ առ ո. (տիւք ծերոյ. Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. Հին թարգ։)
Աւազուտ երկիր. (Խոր. աշխարհ.։)
Ի տեղի մի աւազուտ. (Փարպ.։)
Ծով ընդ աւազուտ դրունսն ոչ անցանէ. իմա՛, աւազով շինեալ ափունք ծովու։
Գնաց ի լեառն աւազուտ. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Է.։)
complaint, moan, lamentation.
Անբուժելի վտանդիս աւաղաձայնութեան. (Պիտ.։)
to pity, to complain, to bewail, to lament, to be displeased.
ταλανίζω miserum dico, aerumnosum voco, οἱκτείρω miseror, defleo, lugeo Աւաղ կարգալ կամ տալ. աւաղս արկանել. վա՛յ տալ. ողբալ. կարեկից լինել. ապաշաւել. եղկելի համարել. ափսոսալ, լալ, վա՛խ վա՛խ ըսել կամ ընել, խղճալ.
Մի՛ ղայնոսիկ՝ որք զրկեալք եւ լլկեալք լինին՝ աւաղեսցուք, այլ զայնոսիկ պարտ է աւաղել եւ սգալ, որք առնեն զայս ամենայն վնասս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
Այնքան առաւել աւաղեմք զայլ կեանսն՝ յաղագս լաւագունիցն համեմատութեան նիւս. (կուս։)
Ո՞վ ոք ընդ մի չարեացն հազարս չաւաղեաց։ Որո՞վք ձայնարկութեամբք զքեզ աւաղեցից։ Յորդւոցն լուսոյ աւաղիմ։ Աւաղել զօտարացեալսն մեղօք. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)
lamentable, deplorable.
Այն սակաւ գնդին՝ ողորմ աւաղիկ աղէտ, զաչս ի վեր համբարձեալ յերկինս. (Նար. տաղ համբ.։)
to become a borough.
Որք յետոյ աւանացեալ՝ անուանեցան Որթք. (Խոր. ՟Գ. 27։)
Իբրեւ աւան լինել. փոխիլ յաւան. մեծանալ շինին եւ գտանիլ իբր քաղաքագիւղ.
that keeps a deposit;
that preserves the tradition, depositary;
sacrist, sexton.
Յովաննէս աւանդակիր պատուիրանցն. (Ագաթ.։)
cf. Աւանդակիր.
Պահօղ զաւանդն ընչից, կամ օրինաց, ուխտից, եւ այլն. եւ Որ ինչ հայի ի հաւատարմութիւն նորին.
Թէ դնէ մարդ աւանդ, եւ կրակ անկանի եւ այրէ զայն ըստ պատահման, ազատ է ի վճարելոյ աւանդապահն. (Մխ. դտ.։)
Զաւանդապահսդ ուխտից մերոց։ Որ վասն աւանդապահ զգուշութեանն զօրէնս հաստատեաց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 15։)
Աւանդապահքն տային ցմիմեանս մինչեւ ի յովաննէս. զի ի նա հասեալ էր յառաջին նախնեացն իբրեւ յաւանդապահ. (Ագաթ.։)
Երկիւղած ի տեառնէ Աստուծոյ, յոյժ աւանդապահ պատուիրանաց նորա. (Բուզ. ՟Դ. 3.)
Կանոնական սահմանաւ զմեզ պարսպեալ զգուշացուցին նոցին աւանդապահք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ոչ եղեն աւանդապահք, այլ օրինապահք. (Լմբ. առ լեւոն.) իմա՛, ոչ պահօղ մարդկային աւանդութեանց եւ խտրանաց։
that has received a deposit, depositary, trustee.
Բազում աւանդառուք զաւանդս լի զպահեստս բարձեալ՝ անդ անկանէին. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
Աւանդառուք եւ պարտականք. (Խոր. ՟Գ. 27։)
to consign, to deposit;
to leave, to commit, to deliver, to remit, to transmit;
to recommend;
to toach;
to give;
— զոգի, to give up the ghost, to die.
παρατίθημι, παραδίδωμι. depono, commendo, repono, trado եւ այլն. Տալ ինչ ումեք իբրեւ աւանդ. դնել յաւանդ. եւ Փոխանցել յայլս զբան ինչ պահելի հաւատարմութեամբ. յանձն առնել. յանձնել. էմանէթ վերմէթ վերմէք՝ գօմագ. թէսլիմ եթմէք.
Զաւանդն՝ զոր աւանդեցաւ նմա։ Որպէս աւանդեցին մեզ։ Ես ընկալայ ի տեառնէ, զոր եւ ձեզն աւանդեցի։ Աւանդեսցես զնա որդւոյ քում ի խրատ։ Աւանդեաց իւրոց հնազանդելոցն խորհուրդս եւնուէրս. եւ այլն։
Որ ինչ իմաստութեան են ջան, փոյթ յանին կալան աւանդել յունաց. (Խոր. Ա. 1։)
Զսուրբ աւետարան ուխտին աւանդեցին կնքով. (Փարպ.։)
Հռչակեցին եւ աւանդեցին պաշտօն օրհնութեան կատարել. (Նար. խչ.։)
Որում աւանդեցայք յառակ վարդապետութեան. (Հռ. Զ. 17։)
Որ ապականացու աւանդեալ (զմարմինս՝) անեղածս ստանաս. (Նար. ԿԳ։)
Այսօր խնդրի պատուական փայտ խաչին աւանդեալն ի գողգոթայ. (Շար.։)
ԱՒԱՆԴԵԼ ԶՈԳԻ. Յանձն առնել ի ձեռս Աստուծոյ զհոգի իւր. հանել զհոգին. վախճանիլ. փոխիլ ի կենաց. հոգին տալ. ճանընը թեսլիմ էթմէք, թէսլիմ օլունմագ.
Հաւատարիմ հաստչին աւանդեսցեն զիւրեանց ոգիսն. (Ա. Պետ. Դ. 19։)
ԱՒԱՆԴԵՄ կամ ԱՒԱՆԴԻՄ. որ եւ ԱՒԵՄ, կամ ԱՒԻՄ. Յաւիւն հարկանիլ. իբր ցնորեալ աստանդիլ. մոլեդնիլ. παροιστρέω. oestro captus insanio (որ ի սուրբ գիրս թարգմանի, զայրանալով զայրանալ լծընկէց լինել).
Չարախօսէս զեփրեմայ իբրեւ զաւանդող երնջի ստահակութիւն մոլորէ. այս է, զի զօրինացն լուծն անարգեաց. (Սեբեր. Ժ։)
that consigns, deposits;
that teaches;
that gives.
Յանուանէ ոչ գիտեմք զայսորիկ աւանդիչսն. (Լմբ. պտրգ.։)
consignment, deposit;
tradition.
παράδοσις traditio, δόγμα decretum Աւանդելն, աւանդիլն, եւ աւանդեալն բան. որպէս վարդապետութիւն, ուսումն, օրէնք, պատուիրան, սովորուիւն եւ այն. եւ այն՝ աստուածային, առաքելական, կամ եկեղեցական, կամ մարդկային՝ գովելի կամ պարսաւելի. որ ինչ ի նախնեաց փոխանցեալ իցէ առ յետինս՝ որդւոց յորդիս.
Աւանդութիւն լուսաւորութեան հաւատոյ. (Ագաթ.։)
Զնորոյ աւանդութեան շնորհ. (Պիտ.։)
Զհնոյն օրինաց, եւ զնորոյս աւանդութեան։ Զայս աւանդութիւն խոստովանութեան. (Նար.։)
Որ եւ լինելով աւանդութիւն քաղաքի՝ իբրու հասարակաց օրէնք մականուանեցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Որպէս Աւանդումն. տըւչութիւն. փոխանցումն.
Առ մեզ միայն հաստատեալ աւանգութեամբ ի սրբոյն գրիգորէ. (Շ. թղթ.։)
Զմաքուր կուսութեանն պահեաց աւանդութիւնս. (Պիտ)
Որպէս յն. δόμα dogman, doctrina Որ է Վարդապետութիւն կամ խորհուրդ հաւատոյ, եւ ուսմունք եկեղեցւոյ.
Ո՜րքան աւանդութիւնս բանս մեզ ցուցանէ։ Մերձ են ի միմեանս աւանդուիքն՝ գրակից ըստ զօրութեան. (Նիւս. երգ. ստէպ։)
Որպէս Պատմութիւն անընդհատ իջեալ յառաջնոց առ յետինս.
Պատմեցից ձեզ զրոյցս անգիրս՝ յաւանդութենէ ի մեզ հասեալ. (Խոր. ՟Ա. 5։)
see there, see here;
here is, there is.
Ահաւանիկ. ահա. ... յն. իտու. որպէս թէ՝ տե՛ս.
voice, sound;
melody, harmony;
— ասեմ, to sing.
ԱՒԱՉ կամ ԱՒԱՋ. Ձայն, հնչիւն, մանաւանդ եղանակաւ որպէս երգ, քաղցրաձայնութիւն. մրմունջ. (նոյն բառ է տճկ. ավազ, ավազի, հավա, եւ լտ. վոօքս, իտ. վոչէ. սանս. վաչա։) ձան.
Ի բառիցն երկակի լինի անհաւաստութիւն. կա՛մ երկայնութեամբ աւաչոյն, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
Աւաջ, յիշոցք, եւ այլ աղտեղի զրոյց (մի՛ լիցին ի բերանս մանկանց). (Բրսղ. մրկ.։)
that distributes the booty.
Ոչ գտանիցեն զնա աւարաբաշխք. (Դտ. ՟Ե. 30։)
portion of plunder.
Աւարամասն ինքեան առնուլ. (Պիտ.։)
Քրիստոսաժողով բանակին աւարմասն առեալ զողորմութեանցն Աստուծոյ բերումն. (Ճ. ՟Գ.։)
plunderer, depredator, freebooter, marauder.
Առօղ զաւար. եւ Աւարաբաշխ. Տե՛ս (Ես. ՟Ժ՟Է. 14։ ՟Խ՟Բ. 24։ Երեմ. ՟Լ. 16։ ՟Լ՟Թ. 10։ ՟Ծ. 10։ Դտ. ՟Բ. 14. 16։ Եզեկ.։ ՟Լ՟Թ. 10։)
Աւարառուք ստացուածոց նոցա աշխատեցան. (Եղիշ. ՟Գ։)
Յաւարառուացն որոց եւ պատահեցաւ՝ զնոսա կոտորեաց. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Որասեմ կիւրոսի իմաստնանալ. ակիղաս ասէ, եթէ որ ասեմ կիւրոսի աւարառուիդ իմ. (Ոսկ. ես.։)
Այլեււ լցեալք երեււույթանային աւարառու եւ յորդառատ շահիիւքն. (Պիտ.։)
sack, pillage.
Եւ ոչ զաւարառութեանցն կարեն յինքեանս բերել մրցանակ. (Պիտ.։)
Աւարառութիւնս զնոքօք զեղեալ։ Բազում աւարառութեամբ կապոտ կողոպուտ առնէին. (Յհ. կթ.։)
Յաւարառութիւնս խանձեալ. (Լաստ. ՟Թ։)
Այնուհետեււ ընդարձակեալ փոխանորդի առնուլ աւարառումն. (Պիտ.։)
to make booty;
to sack, to pillage, to ravage.
σκυλεύω, πορθέω. depraedor, spolio, devasto եւ այլն. Աւար առնուլ. յաւարի առնուլ. աւար հարկանել. յափշտակել. կողոպտել. Տես (Յես. ՟Ը. 27։ Օր. ՟Ի՟Ա. 10։ Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 19։ ՟Լ. 24։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի. 25։)
Զգերեալսն ի նոցանէ աւարեալ. (Պիտ.։)
Աւարեա՛ միշտ յաղթօղ՝ զխաբողին հաճութիւնս. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ յափշտակեսցուք, ոչ աւարեսցուք. (Բուզ. ՟Գ. 6։)
Ընդ աւարողի գերել զմիտս ամենեցուն ի հնազանդութիւն Քրիստոսի։ Աւարող ժողովումն. (Պիտ.։)
Երբեմն գրի ԱՒԱՐԵԼ, իբր Աւերել. զի եւ յն. լտ. ըստ. տեղւոյն ի կրկին միտս բերին։
pillage, sack;
devastation.
Աւարումն ստացուածոց, կամ եկեղեցւոյ. (Պիտ.։)
Ստուգապէս աւարումն գերելոցն արար. (Անյաղթ բարձր.։)
to cure, to deliver from sickness;
cf. Հաւաքեմ.
ԱՒԱՔԵՄ ԱՒԱՔԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁποσυνάγω dispello Նոյն ընդ Ապաքինել. փարատել զցաւս, ցրել. ի բաց պարուրել. ըստ յն. բացահաւաքել, կամ ապհաւաքել.
Անդէն աւաքէր զդա ի բորոտութենէ իւրմէ ... Աւաքեսցես զդա ի բորոտութենէ իւրմէ ... Աւաքեսցէ զբորոտութիւնս. (Դ. Թագ. Ե. 3. 6. 7. 11.) ուր յօրինակս ինչ գրի եւ ԱՒԱՔԵՑՈՒՑԱՆԵԼ։
Երկնային պտուղ աւաքեալ արարէք. (Բրս. ողորմ.։)
Ի մի տէգ նիզակաց աւաքեալ ամփոփեալ (կամ առեալ հաւաքէր ամփոփէր) զերկիրն. (Գ. Մակ. Զ. 4։)
broom;
hair or feather broom;
brush;
coat-brush;
— ածել, to sweep;
to brush;
to dust.
σάρος scopae, verriculum Խուրձ Ճիւղից բուսոց ի մաքրել զփոշի զաւելորդս եւ զաղտեղութիւնս գետնոյ, կամ յատակի բնակութեանց.
Լուցաիցէ ճրագ, եւ ածիցէ աւել ի տան. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 8։)
Ածեր աւել տան քո աշխարհի. (Շար.։)
pleonasm, redundancy of words.
Ոչ վայրապար եւ ըստ աւելաբանութեան գրեցին զայսոսիկ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Մտանել քեզ յաւելաբանութեան խօսիցդ. (Ուռհ.։)
very abundant, much.
Ունի իմն ծերութիւն, իմաստութիւն, ժամանակաւ եւ հմտութեամբ աւելագոյն. (Ոսկիփոր.։)
Աւելագոյն է նոցա (պատիւն) քան զադամայ. (Եփր. ծն.։)
Զի մի՛ աւելագոյն ինչ իշխանութիւն միածնին տացես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Օգուտ շահի աւելագոյն ստանալ. (Ագաթ.։)
Զբանաւոր ազգն աւելագոյն պարգեւօք պատուեալ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)
Նոցա ասէ աւելագոյն խնամ առնիցէք ճանապարհացն։ Եւս աւելագոյն պատժոյ արժանի է. (Ոսկ. ես.։)
περισσοτερώς, πλείον, ἑπί πλείῳ magis amplius Առաւել. եւս քան զեւս. էւէլօք, շա՛տ.
Աւելագոյն ի միտս մարդկան այն իմն դժուարին է։ Մի՛ ինչ այլ աւելագոյն կարծել վասն նոցա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Վասն այսորիկ եւ աւելագոյն պատուեալ է եօթներեակն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Նոքա (հրեշտակք) առաւել դողան եւ երկնչին յԱստուծոյ քան զմարդիկ. որպէս եւ աւելագոյնն գիտեն, նոյնպէս աւելագոյնն երկնչին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Աւելաբան.
Առ ի՞նչ դարձայք անդրէն ի պատերազմո՛վ աւելախօսք. (Մամիկ.։)
sweepings.
Զաւելածն կուտեաց ի մէջ տանն. (Ոսկիփոր.։)
sweeper.
Եղէց լուացօղ ոտից ձերոց, եւ աւելածու վանացս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԱՒԵԼԱԾՈՒ ՏԱՃԱՐԻՆ. νεώκορος adituus Սպասաւոր տաճարի կամ եկեղեցւոյ. վերակացու սակաւագանոցի եւ սպասուղ.
Վիճակ տաճարին աւելածուաց է այս։ Զքսան նախ առաջին տասներորդն՝ տայ աւելածուաց տաճարին։ Իսկ զտասներորդին տասներորդ հրամայէ դարձեալ աւելածուաց՝ նախնիս հանել դեր ի վերոյ եղելոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
Աւելածուաց տան տեառն. (Վրդն. երգ.։)
cf. Աւել ածել.
Աւելեաց զխցիկն, եւ զաւելածն կուտեաց ի մէջ տանն. (Ոսկիփոր.։)
exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.
πλείων, περιττός, περισσός plus, plurimus, redundans, nimius, praestans Յաւելեալ ինչ. առաւել. յոլով. շատ եւս. մեծ եւս. էւել, էւելի.
Զի՞նչ աւելի է, զի պահեցաք զպահպանութիւնս նորա։ Զի՞նչ աւելի է հրէին, կամ զի՞նչ օգուտ ի թլթատութենէ անտի։ Աւելի առնուցուն։ Աւելի դատաստան ընդունիցին։ Աւելին քան զայն ի չարէն է.եւ այլն։
Ես ոչ միայն չեմ յաւելին (մասին արդարութեան), այլ եւ ի նուազ համեմատին. (Յիսուս որդի.։)
Աւելի տանջանք քան զամենայն մարդկան. (Ագաթ.։)
Յաղագս անչափին եւ աւելւոյ։ Ոչ դուզնաքոյ, եւ ոչ աւելւոյ նիւթոյ պէտք էին աշխարհի առ կազմութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գրեթէ ըստ ամենայն ախտից, կամ ըստ աւելեաց (այսինքն յոլովից) այլայիլ պատահեաց մեզ. (Արիստ. շարժ.։)
Բազմացուցանէ յերեսնաւոր, կամ թէ յեւ՛ս աւելի ի հարիւրաւորն. (Պիտ.։)
περισσός, -όν, περισσότερος, -ον supervacuus, superfluus, -um Աւելորդ. անցեալ ըստ չափ, եւ վայրապար.
առնէ զնոսա աւելիս ի կենաց իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ.) կա՛մ ընթերցի՛ր ատելիս, կամ իմա՛ անպէտ եւ անշահ։
Որպէս յայտ առնէ նհանջիդ երեք ժամն յաւելիսն յաւելադրեալ. (Խոսր.։)
Թողում ըզհինգ թիւ աւելեացն անքննական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Օրն հիգ էր աւելեացն ըստ եբրայեցւոց. (Լծ. կոչ.։)
Ոմանք ասեն, թէ աւելի իմն է ասելն, եթէ ագահն կռապարիշտ է. չեն ինչ աւելեաց բանք, այլ՝ ճշմարտութեան. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
Ոմանց ըստ աւելեաց իմն թուի ասացեալ՝ իբրեւ աւելեաց ինչ ասացեալ իցեն միայն բանքս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Ըստ կարի աղաչանաց զանուն տեղւոյն փոխեցաք յիւր աւելի անունն (այսինքն կոչեցաք վանք գլակայ, որ էր մականուն զենոբայ). (Զենոբ.։)
Գորգ շատախօս, որ կոչեաց զանուն գաւառին իւրում շատախ վասն աւելի անուան իւրում. (Մամիկ.։)
Զի մի՛ աւելի եւս աշխատ արարից զքեզ. (Գծ. ՟Ի՟Դ. 4։)
Ոչինչ աւելի է իմ քան զաւուրս երկոտասան։ Եթէ բանտիւ, աւելի քան զնոսա։ Աւելի զերկոտասան բիւր մարդիկ։ Եթէ ոչ առաւելուցու արդարութիւն ձեր աւելի քան զդպրացն.եւ այլն։
exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.
περισσός, -όν, πλεονάζων redundans, superfluus Աւելի քան զպէտս. յաւելեալն քան զարժանն. անկարեւոր. ումպէտ. ընդունայն. անդէպ. էւելորդ, փուճ.
Զաւելորդս խօսեցայ ի սրտի իմում. (Ժղ. ՟Բ. 15։)
Աւելորդ բոյս։ Զաւելորդս իրաց քան զկարեւոր պիտանացուս։ Աւելորդացն տռփանօք։ Ոչ ի յաւելորդացն մանաւանդ քան ի հարկաւորացն. (Պիտ.։)
Առագաստք, վարագոյրք, եւ այլ եւս աւելորդ ամենայն գործոյ նորա։ Աւելորդ աւարին, կամ մանանային, փեղկին։ Աւելորդն գաղաադու։ Աւելորդ ոսկի նուիրացն։ Աւելորդքն զտեղի առին։ Զաւելորդս ժողովրդեանն զմնացեալս ի քաղաքին.եւ այլն։
Զի՞նչ է՝ որ աւելորդն է ի Քրիստոս (քան զմեզ) եւ հրաշափառ. (Պրպմ. լ.։)
Ո՞ր տեղի իցէ աշխարհի, որ ոչ լինիցի յանկարծակի աւելորդ ի մասնէ լուսոյն, յորժամ ամփոփիցէ զճառագայթս իւր. (Վեցօր. ՟Բ։)
περισσός, -όν impar Թիւն միակ, եւ ամենայն թիւն միութեամբ առաւելեալ քան զզոյգն. այսինքն ո՛չ դար, այլ՝ կոճատ. թէք.
Աւելորդ եւ կատարեալն. իսկ դարն, եւ այլն։ Աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին։ Մի ըստ միոջէ ի միակէն աւելորդք։ Ի դարէն եւ ի կոճատէն, կողմանաւորս ունելով դարին զնիւթական տեսակն, եւ աւելորդին զգործական տեսակն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 49. 61. եւ այլն։)
Աւելորդքն կոճատքն է. (Լծ. փիլ.։)
Եւ աւելորդ ի նոցանէ՝ որդեա՛կ իմ զգո՛յշ լեր ի ստանալոյ գիրս բազումս. (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 12.) ուր այլք իմանան որպէս մակբայ զգո՛յշ լեր բայիս, ի մեզ կարծի լինել եւ իբր նխ. թո՛ղ զի այլք այլազգ կետադրեն։
redundance, superfluity.
Բանաւորքս քան զդայականս են գերագոյն՝ առաւելեալ քան զնոսա աւելորդութեամբ բանի. (Դիոն. ՟Աստուածայ։)
Իսկ զայլն եւս յաղբ մեկնեալ եւ յաւելորդութիւն՝ արտաքս հանէ. (Փիլ. լին. ՟Բ։)
dock;
—ք, sweepings.
λάπαθον, -ος lapathum ռմկ. եւս՝ աւելուկ, էւէլիկ. Բանջար ինչ ուտելի. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
to regret, to be sorry for.
Յորժամ զհերսն դեռ վիրային ի նմանէ, առ յոյժ գեղեցկութեանն բազումք յարտասուս հարան՝ որք լուանն կամ տեսին, ի գեղ աւեղկեալ. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
ruin, demolition, destruction, desolation.
Զամենայն աւուրս աւերածոյն իւրոյ։ Պղծութիւն աւերածոյն։ Կատարած տացի ի վերայ աւերածոյն։ Կատարած տացի ի վերայ աւերածոյն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 34։ եւ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Զ. 21։ Դան. ՟Թ. 27։)
ruined, desolated;
ruin, rubbish.
ἕρημος, ἑξερημώμενος desertus, desolatus, ἁοίκητος inhabitabilis Աւեր. աւերերալ. անշէն. անբնակ. անապատացեալ. եղծեալ. աւրած, քանդած.
Աւերակ երկիր, տեղի, լերինք, քաղաքք, ժառանգութիւնք։ Եղիցի աւերակ յաւիտեան, եւ ոչ եւս շինեսցի։ Եւ էր երուսաղէմ աւերակ թափուր.եւ այլն։
Ձայն բարբառոյ յանապատի. ոչ միայն աւերակ տեղիսն, այլ յոդիս աւերակս եւ անապատացեալս. (Ոսկ. ես.։)
ἑρημία, ἑρήμωσις, ἁφανισμός desolatio, disparitio Աւերեալ տեղի. մնացորդ աւերածոյ. եւ Աւերումն. աւեր.
Եղէ ես որպէս բու յաւերակի։ Լերինք գոչեսցեն աւերակօքն հանդերձ։ Աւերակք շինեսցին։ Բնակիչք աւերակաց։ Տաց զերկիրն յաւերակ եւ յապատականութիւն։ Յաւերակ եղիցի տունդ այդ Դնել զնոսա յաւերակ եւ յանապատ։ Արարաին զերկիր նորա աւերակ.եւ այլն։
ruin, desolation, ravage, devastation.
Զեգիպտացւոցն աւերանաց մարգարէանայր. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.
ἑξερημόω, καθαιρέω, καταστρέφω desolo, devasto, diruo, destruo, subverto, averto, ἁνασκάπτω effodio Յաւեր դարձւցանել. անապատ անշէն եւ ամայի կացուցանել. քակել. կործանել. քանդել. տապալել. աւրել.
Աւերել զքաղաքս, կամ զպարիսպս քաղաքին, զսամմանս, զմեհանս, զտիեզերս։ Սրբութիւնն աւերեսցի։ Զաւերեալսն շինել.եւ այլն։
Աւերել զայրենոցսն, զկուսաստանսն ... զվերակացուսն հալածէր, եւ զտեղիսն ի բաց աւերեր. (Բուզ. ՟Ե. 31։)
Կամ Յապականութիւն դարձուցանել. եղծանել. անպտան կացուցանել. փճացնել
Աստուած մերժեցեր, եւ աւերեցեր զմեզ. (Սղ. ՟Ծ՟Թ. 2։)
Աջովս մատակարարեմ, եւ ահեակ կողմամբս աւերեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
cf. Աւերած.
Վասն աւերմանն սկիտոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Աւերած.
Վասն աւերմանն սկիտոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Աւիշ.
cf. ԱՒԻՇ կամ ԱՒԻՇԿ, կամ ԱՒԻՇՏ, ԱՒԻՇՔ, կամ ԱՒԻԺՔ. ἱχώρ flumor serosus, cruor, sanies Հիւթ վիժելի ի կենդանի կամ ի մեռեալ մարմնոց եւ ի տնկոց. հոյզն պարարտ կամ իւղային անուշահոտ. եւ Շարաւ.
to run away, to vanish, to drop off.
ԱՒՈԼՈՑ ԵԼԱՆԵԼ. որ եւ ԱՒԵԼՈՑ եւ ԱՒԵԼՈՑ գրի. ἁποπηράω, τρέχω desilio, resilio, fugio, curro, celeriter abscedo Ի դուրս սարտնուլ, ընդ ոստնուլ. օձտել. ելանել տրտաքս. ի բաց վազել.
Ատեայր եւ աւոլոց ելանէր ի քարոզութենէ ճշմարտութեան. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Սոսկաձ եւ աւելոց ելանէ ոգին։ Ոչ փախստի, եւ աւելոց ելանելոյ. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Աւոլոց կամ աւալոց. (Ի Հին բռ.) արտաքս, ի բաց. եւ
to confound, to stop the mouth of some one, to silence;
— լինել, to be confounded, to be unable to answer.
ԱՓԻԲԵՐԱՆ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ԱՓԻԲԵՐԱՆԵՄ. ἑπιοστίζω os obstruo, silere cogo Ըմբերանել, իլ. զափն ի բերան տալ դնել, կամ դնել. խնուլ զբերանն. կարկել, իլ. լռեցուցանել, լռել. անպատասխանի առնել, եւ մնալ. cf. ԱՓ. պապանծեցնել, պապանծիլ.
Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան արա՛ զնոսա հրամանօքն Քրիստոսի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 24։)
Զսուստն զայն նկուն առնեն եւ ափիբերան. (Լմբ. սղ.։)
Կարկեա՛ց ափիբերա՛ն լեր։ Զի՞նչ տաց առ այդ պատասխանի, բայց եթէ ափիբերան լինիցիմ։ Ի խօսել իմում՝ առաւել ափիբերան լինիցին. (Դտ. ՟Ժ՟Ը. 19։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 35։ Իմ. ՟Ը. 12։)
Զորս ափիբերանէ (կամ ափիբերան առնէ) ոմն իմաստուն։ Զնոցա ափիբերանէր զմոլորութիւնն։ Ոսկ. (յհ. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 14։)