not to be understood, incomprehensible.
Զի թէ հրեշտակք անգիտելի են մեզ, ո՛րչափ եւս առաւել Աստուած. (Մաքս. ի Դիոն.։)
Ոչ գիտելի առն. կոյս անփորձ յառնէ.
ignorance, inexperience;
անգիտութեամբ, ignorantly.
without letters, — print;
unwritten, verbal, oral;
ignorant, uninstructed;
verbally, by word of mouth.
Ուր չիցէ ինչ գրեալ. ոչ փորագրեալ. ոչ դրոշմեալ. ἅσιμος. non signatus.
unfindable, rare, precious, dear.
Եւ ուր ոչ գտանի օգուտ ինչ. անպիտան. փուճ.
Պասքեալ ի ծարաւոյ յանգիւտս ջրոյ՝ կայր յաղօթս (Սամփսոն). (Ոսկ. հերոդ.։)
not existing, having no being;
non-existence, non-entity;
nothing;
արար Աստուած զաշխարհս յանգոյից, God created the world from nothing;
յանգոյս, vainly.
Յոչինչ համարեալն կամ համարելին. ունայն. անկերպարան. փուճ. եուֆ, խէյալ.
Ի նիւթ անգոյ բարեգործեալ զփափկութեան զդրախտն. (Գանձ.։)
Ընդ անգոյս անցանելով յաւիտենիս. (Խոր. հռիփս։)
nothingness, nothing.
Յանգոյութիւն ոչ անկանի, այլ փոխի նորոգմամբ. (Վանակ. տարեմտ.։)
to despise, to slight, to reprove, to blame;
to jeer, to ridicule, to mock.
idle, inactive, indolent, lazy;
ineffectual, inefficacious, ineffective;
unexecuted, incomplete;
uncultivated;
երկիր —, waste land.
Անգործ փոկ. (Ոսկ. հերոդ.։)
idleness, inaction, indolence;
inefficacy.
cf. Անգիւտ.
Թէպէտեւ դժուարագիւտ է, այլ ոչ ամենեւին անգտանելի. քանզի անգտանելոյն ազգակից է կորուստ, իսկ գտանելում՝ փրկութիւն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 27։)
cf. Հանգրիճեմ.
Ամպքն առաջի բանին Եղիայի անգրիճէին զխոնաւալից ստորոտս իւրեանց. (Եփր. թագ.։)
incessant, continual;
restless, agitated;
incessantly, continually.
Արտասուս անդադարս. (Կորիւն.։) Անդադար բերանով։ Անդադար փառաբանութիւն. (Ագաթ.։)
Տօնեալ անդադար յանվախճան փառաբանողաց. (Նար. ՁԷ։)
limb, member;
— — յօշել, to dissect, to dismember, to anatomize, to carve.
Մի յանդամոց քոց։ Անդամս բազումս ունիմք։ Անդամք բազումք են, եւ մարմին մի։ Լեզու փոքր ինչ անդամ է. եւ այլն։ Կամ նմանութեամբ.
Անդամունք. զանդամունս. (Թէոփիլ. Խ. Մկ։ Վրք. հց.։)
prompt, diligent;
diligently, promptly, without delay.
ἅοκνος. impiger. Որ ոչն դանդաղի. ժիր. արագաշարժ. անձանձրոյթ. որ չիտնտնար. չիւսթ, չափուգ, զայրէթլի, իւշէնմէզ, իշկիւզար.
irrevocable;
cf. Անդարձ.
Ճանապարհս՝ որ գնալոց է, անդառնալի է. (Ոսկիփոր.։)
portico, porch.
Գաւիթ, (իբր ի չափ անդոյ միոյ). նախադուռն տան. արտաքին սրահ. προπύλαιον, πρόθυρον, vestibulum. ավլու, հայաթ.
cultivated land, fields;
village.
not sentenced, not condemned.
Որ կամիցի անդատ եւ անդատապարտ մնալ, մի՛ դատապարտեսցէ զեղբայրն իւր. (Յհ. գառն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
Եթէ արտաքոյ քան զքաղաքն ապաստանի սպանցէ զնա, անդատ լիցի. (Եփր. ել.։)
Զանդատ ատելութիւնսն։ Զանդատ քո ոգի մեծացուցանես, թէ փորձեա՛ զիս տէր. (Նար. ԽԵ. ԿԱ։)
not deserving condemnation, blameless.
Իբրեւ զքո անդատապարտ գաղափար։ (Նար. խչ.։)
unshaken, firm, resolute.
ԱՆԴԵԴԵՒ եւ ԱՆԴԵԴԵՒՈՒՆ. ἁκράδαντος. inconcusus, immotus. Որ ոչն դեդեւի. անդրդուելի. անշարժ. հաստատուն. դէփրէնմէզ. հարէքէթսիզ.
ՅԱստուած փութալով՝ հաստատուն եւ անդեդեւ ճանապարհ ուղիղ վարեն. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Անդեդեւ.
ԱՆԴԵԴԵՒ եւ ԱՆԴԵԴԵՒՈՒՆ. ἁκράδαντος. inconcusus, immotus. Որ ոչն դեդեւի. անդրդուելի. անշարժ. հաստատուն. դէփրէնմէզ, հարէքէթսիզ.
ՅԱստուած փութալով՝ հաստատուն եւ անդեդեւ ճանապարհ ուղիղ վարեն. (Փիլ. իմաստն.։)
antidote, counter-poison.
ԱՆԴԵՂԱՅ ԱՆԴԵՂԵԱՅ. ἁντίδοτον կամ ἁντίδοτος. antidotum, remedium veneni. Դեղթափ. դեղ ընդդէմ թունից կամ ցաւոց. փանզէհիր, փանզէհր, թիրեաք.
Ի թիւնաւոր գազանաց եւ իժից քարբից անդեղայք ստեղծան յօգուտ եւ ի փրկութիւն մարդկան. (Կոչ. ՟Թ. 19։)
Իբրեւ զանդեղեայ ետ զաւազանն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.
Թէ սխալեսցի, անդէն վնասի։ Խուճապեալք՝ անդէն ի փախուստ դառնային. (Պիտ.։)
Անդէն իսկ վաղվաղակի թողուն զհայրն իւրեանց։ Ո՛չ անդէն եւ անդ յանկարծաթափ. (Ագաթ.։)
Անդէն յանկարծակի պարփակեալ մառախղով. (Ագաթ.։)
herdsman, shepherd.
Հովիւ եւ անդէորդ յարմարեցուցանեն փողս. (Ածաբ. նոր կիր.։)
indecent, unbecoming, unseasonable;
absurd, clumsy, extravagant, ridiculous;
յանդէպս, indecently, unbecomingly;
awkwardly, unseasonably.
Հաւատաց անդէպ բանին։ Լսեն անդէպ բանից. (Ոսկիփոր.։)
Պահք են ցածուցանել եւ զլսելիսն յանդէպ լսելոյ. (Եփր. պհ.։)
irresistible;
irresistibly, beyond contradiction.
Ընդունելութեան անդիմադարձ. (Փիլ. սամփս. (որ հայի եւ ի յաջորդդ)։)
cf. Անդուլ.
Անդլակի փառատրեն զէականն Աստուած. (Թէոդոր. Մայրագ.։)
immovable, firm.
ԱՆԴՂՈՐԴԵԼԻ ԱՆԴՂՐԴԵԼԻ. Որ ոչ դղորդի. անդրդուելի. անսասան. անխախտելի. անշարժ. ամուր. գավի. դէփրէնմէզ.
cf. Անդղորդելի.
ԱՆԴՂՈՐԴԵԼԻ ԱՆԴՂՐԴԵԼԻ. Որ ոչ դղորդի. անդրդուելի. անսասան. անխախտելի. անշարժ. ամուր. գավի. դէփրէնմէզ.
deep as an abyss, unfathomable.
Խոր իբրեւ զանդունդս. յոյժ խորին. փէք տէրին.
cf. Անդնդային.
Զայն ծովն զանդնդականն, որ շուրջ պատեալ է զերկրաւս. (այսպէս գրի յոմանց եւ յ Արիստ. աշխ. փոխանակ գրելոյ անդլանդական). (Լմբ. սղ. ՃԳ։)
very deep;
infernal, hellish.
Անդնդային ծփանացն. (Պիտ.։)
vexatious, grievous;
melancholy.
unshaken, firm.
ἁτρεμής. intremulus. Որ ոչն դողդոջէ. անսասան. անշարժ. անխռով. անդորրական. անփոփոխ. ասլա դէփրէնմէզ՝ թեզայիւր պուլմազ.
cf. Անդորրացուցանեմ.
Զտարակուսեալսն փրկեցէ՛ք, եւ նեղելոց անդորրեցէ՛ք. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
Ծովքն ընդարձակեցան անդորրեցան, զի բաւական իցեն ընդունել զայլ ջուրս. (Եփր. ծն.։)
Թագաւորութիւնս մեր անդորրեցաւ յամենայն վրդովմանց։ Փափագմամբ յուսոյ անդորրեցարո՛ւք (կամ անդորրացարուք). (ՃՃ.։)
Զրկեալ ի փղշտացւոցն, եւ ապա անդորրեալ. (Նախ. ծն.։)
quieting, calming, tranquillising.
Նեղութիւնք նորա անդորրիչք են մեր. (Եփր. համաբ.։)
tranquillity, calm, repose;
ease, comfort.
Բնակեցուցանէ յանդորրութեան սպառուածի փլածին մեծի լերինն. (Խոր. ՟Ա. 24։)
Մի՛ փոխեսցեն զխաղաղութիւնն եւ զանդորրութիւնն ի դառնութիւն։ Անցցուք ընդ անդորրութիւնս անքնինս, որ կայ եւ պահի պահողացն. (Յճխ. ՟Է. ՟Թ։)
assiduous, continual;
assiduously, continually, incessantly.
abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.
Խաւար ի վերայ անդնդոց։ Աղբիւրք անդնդոց։ Ընկլան յանդունդս իբրեւ զվէմս։ Ծփէաք ի հանդրին անդունդս։ Յանդունդս տառապեցայ։ Անդունդք խորոց, եւ այլն։
without gates, open;
— բերան՝ լեզու, tattler, person of an unbridled tongue.
ἁπύλωτος, ἁθύρατος. porta carens, patens, effrenis. Որ չունի զդուռն՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անփակ. արձակ. անսանձ. յանդուգն.
thence;
—ի վերուստ, from above.
Իբրեւ եհաս ի մէջ գետոյն, զանդուստն (որ կայր յայնկոյս) յափշտակեաց առիւծն. (ՃՃ.։)
Զբնութիւն օդոցն փոխէ ի ջերինս, եւ անդուստ ի վիշտս ամպրոպաց։ Բարեխառնեալ օդս, եւ անդուստ զառողջագործ յամենեսեան զեղուցանել խնամ. (Պիտ.։)
from, since, as soon as, when;
radically, originally, naturally;
anew, afresh;
even then;
— ի մանկութենէ իմնէ, from my infancy;
— յարարչութենէ աշխարհի, from the creation of the world.
Անդստին ընդ յառնելն՝ փառս զգենուցուն։ Անդէն եւ անդստին ի գործ արկեալ զանդադար վարդապետութիւնն. (Ագաթ.։)
there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
Փոխեցար (կամ փոխեսցիս) աստի յանդր երանութիւնսն. (Առ որս. ՟Ը։)
Զանդր փառացն լսել, եւ իմաստասիրել. (Լմբ. էր ընդ.։)
Զոր մահաթոյնն շնչէր վիշապ անդր քան զհիւսիսի. (Խոր. հռիփս.։)
Ի քէն եւ անդր է փքինն։ Բազում է ի քէն եւ անդր ճանապարհդ. (՟Ա. Թագ. Ի. 22։ ՟Գ. Թագ. ԺԹ. 7։)
Ամենայն սպանօղ՝ որ ի քէն եւ անդր լինի. (Եփր. ծն.։)
inscription.
Իբր Անդրիագիր. փորագրեալ՝ քանդակեալ որպէս զանդրի. եւ արձանագրեալ.
further.
Որպէս անդ ուրեմն ի վերն. (Անյաղթ պորփ.։)
Յամենայն կողմանց անդ փութան։ Հասեալ դեսպանին անդ. (Փարպ.։)
Անդ փոխելով զաթոռ հայրապետութեանն. (Յհ. կթ.։)
Զանդ երանութեանցն տալով փառս. (Խոր. վրդվռ։)
Յանդ ուրախութիւնսն փափաքեն. (Մանդ.։)
Խլեցի յանդէ քումմէ զփուշ անիծից. (Խոր. հռիփս։) (Գրի եւ յԱՆԴՒՈՅ, շփոթելով ընդ ԱՆԴԻ, դւոյ, զոր տեսցես։ Որպէս գրի եւ ԱՆԳ, իբր Անթ, կամ Անութ։)
reciprocal, mutual;
inverse;
retrograde;
requital, return, exchange.
Անդրէն դարձ ըստ տեղւոյ. երթեւեկ. եւ փոխադարձ գործոց. եեւ պատասխանի թղթոյ.
Եւ անդրադարձ փոխարինի՝ բազում երկանցըն պատշաճի։ Որում զերթալն ոչ յանձն առեալ, բայց անդրադարձ թղթին յղեալ. (Շ. վիպ.։)
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
Եւ փոխարէն հատուցումն.
Անդրադարձութեամբ պարտ է զպատշաճն հատուցանել զփոխատրութիւն. (ՃՃ.։)
Զփառաց նախնւոյն առակէր զանդրադարձութիւն. (Նար. ՂԳ։)
Այսպէս ըստ անդրադարձութեան. (Նիւս. կազմ.) այս ինքն ընդ հակառակն, փոխանակաւ. որ առ յետինս՝ ԵՒ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁԵԱԼ՝ ասի. Մխ. ապար.։
eldest, first-born.
Ռուբէն անդրանիկ իմ, սկիզբն որդւոց իմոց։ Զանունն անդրանկանն։ Անդրանկին իւրում։ Փոխանակ ամենայն անդրանկաց։ Ես եմ որդի քո անդրանիկ։ Անդրանկաւ եզին քո։ Յանդրանկէ անտի փարաւոնի՝ մինչեւ ցանդրանիկ աղախնոյ, եւ մինչեւ ցանդրանիկ ամենայն անասնոց։ Յանդրանկանէ անտի փարաւոնի. եւ այլն։
Արաւ անդրանիկ։ Յովսեփայ բողբոջն անդրանիկ. (Նար.։)
Նմանութեամբ յիմիք կարգի՝ պէսպէս առմամբ, առաջին. սկիզբն. առջինը. իլք. պաշ. փիր.
Անդրանիկ ըստ Սաղմոսողին՝ քան զամենայն թագաւորս երկրի։ Անդրանիկ նիւթոյս այս հողոյ։ Սրբոյն Ստեփաննոսի, որ է որդի անդրանիկ փրկագործ կրից երկրորդն Ադամայ. (Նար. ԼԴ. ՁԶ. եւ Գանձ խչ։)
Աբէլ անդրանիկ մեռելոց (այս ինքն նախկին մեռեալն). (Եփր. տնընդ.։)
cf. Անդրանիկ.
Սերումն յօրհնութիւն երից որդւոցն Նոյի մինչեւ ցանդրանկածնունդն Աբրահամ. (Նախերգ. փիլ.։)
seniority, primogeniture, right of primogeniture.
Ի նոցանէ արդարութեամբ բարձաւ անդրանկութիւնն, փոխանակ զի ի խաչ հանին զտէրն անդրանկութեան. (Եփր. ծն.։)