dawn, rising;
birth, origin, source, rise;
emanation;
lineage, descent;
derivation;
զ—ն ունել, to take its rise in, to draw one's origin from;
— արեգական՝ արեւու, sunrise, sunrising.
Ծագումն միածնի որդւոյ քո յերկնից (այսինքն միածինդ ծագեալ)։ Այսօր զհոգին ճշմարտութեան դաւանեցին սուրբ հայրապետքն ծագումն առ ի հօրէ յառաջ բղխեալ անհատաբար, եւ այլն։ Ծագումն լուսոյ աստուածային նշանի։ Ծագմամբ լուսափայլ աստեղն։ ծագումն արեւու լուսոյն ճշմարտի (սուրբ կոյս. իբր ծագօղ, արեւելք). (Շար.։)
Ծագումն ճշմարիտ փառաց ամենակալին. յՆ. հոսումն, ծաւալք։
Ընդ ծագումն առաջի լուսոյ նորա. յն. փայլումն։
pliant, folding, pliable;
wrapped up, enveloped;
—ոյ թղթեան, roll of papers;
—ոյ խորան, աթոռ, portable altar;
camp-stool, folding-chair.
ԾԱԼԱԾ ԾԱԼԱԾՈՅ. Ուսանօղ զծալս. զոր լինի ծալել եւ բանալ. կամ Ոլորածոյ. փաթութեալ. Ծալելի.
Առնել խորան ծալածոյ փայտեղէն. (Ճ. ՟Ա.։)
to plait, to ruffle, to fold;
to turn in or up, to roll or wrap up.
Վարշամակ ծալեալ։ Նափորտ ծալեալ. (Յհ. ՟Ի. 7։ Շ. խոստով.։ Փարպ.։)
folding;
— ծովու, rippling, undulation;
ծալմունք ամպոց, gathering cloudiness.
Խափանեցուցիչ առ ծալմունսն գոլով ... ծալմունս. ոչ ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
to spend, to expend;
to eat, to use, to consume, to waste, to reduce to nothing, to exhaust;
to absorb;
to devour;
to corrode;
*to sell;
— զժամանակն, to waste, to throw away one's time;
— զինչս, to dissipate one's fortune;
զվաստակս —, to lose one's labor, to have one's labor for one's pains;
ի զուր զբանսն —, to speak to no purpose, to talk to the winds;
հրոյ —, ի հուր —, to consume by fire;
— առաւել քան զսովորականն, to exceed the ordinary expenditure.
ԾԱԽԵԼ. ἑξαναλίσκω, καταναλίσκω եւ այլն. absumo, consumo եւ այլն. (լծ. թ. զայ էթմէք ). Վատնել. մաշել. սպառել. լափել. սատակել. կորուսանել.
Բոց կամ հուր ծախեաց զփայտ, զողջակէզ։ Հրով ծախեսցի։ Ծախել զսեղանն։ Ծախեսցէ զձեզ, կամ զազգս յերեսաց քոց։ Ոչ ծախեցաւ եւ ոչ ինչ, կամ եւ ոչ մի։ Վասն իմ ծախեցին զգործս իւրեանց.եւ այլն։
Փայտ ընդ փայտ շփեալ՝ հուր ծնանին, եւ անդէն ծնողք ծախին ի ծննդոցն իւրենց. (Խոսրովիկ.։)
devouring;
consuming, wasting;
corrosive.
καταναλίσκων absumptor, consumptor. Սպառօղ. մաշօղ. լափօղ.
to flow gently, to ripple;
to wave, to undulate
σαλεύομαι, κινοῦμαι moveor, agitor ἑπιφρίσσω inhorreo. (լծ. սասանիմ. տատանիմ) շարժլիլ. շարժիլ. ծփծփիլ (ջրոյ եւ խոտոյ). քստմնիլ. շարժիլ.
in secret, by stealth, secretly, stealthily.
Միաբանիլ, կամ զօր գումարել, կամ ի վերայ հասանել ծածկաբար. (Ոսկիփոր.։)
the knowing secrets.
Յայտ առնէ զփրկչին ծածկագիտութիւն. (Նանայ.։)
close, dissembling, incomprehensible.
Այր ծածկամիտ եւ խորհախորհուրդ, որ հարցն իւր ոչ յայտնեաց, պոռնիկին յայտնեաց. (Եփր. դտ.։)
coverlet;
shelter.
որ եւ ասի Ծածկելիք. ծածկոց. ծածկոյթ. վրայ առնելու կամ դնելու բան. որպէս զգեստ. փռոց.
Յոյս ապաւինելոց, ծածկարանդ փախուցելոց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
that which conceals or hides;
cover, lid.
καλύπτηρ operimentum. Որ ծածկէ. ծածկոց. նուարտան. եւ Խուփ.
Արար փեղկս մազեղէնս՝ ծածկիչս խորանին. (Ել. ՟Լ՟Զ. 14։)
hiding, concealment, secret;
cover, covering;
dress;
եր զխաւար ի —իւր, he made darkness his secret place;
— թաղման, shroud;
— անկողմոյ, counterpane;
— կահուց, cover;
— կառաց, hammer-cloth;
— ձիոց, horse-cloth;
housing;
— նաւուց, awning.
veil, muffler;
roof, cover, refuge, shelter.
Ծխեսցի հուր բազում ի տանն, եւ ելանիցէ հասանիցէ ծուխն մինչեւ ի նա ի ծածկոց առաստաղացն. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։) (կամ ըստ այլ ձ. ի ծակուց։)
act of hiding;
occultness, secrecy, mystery;
cover, covering.
Քննողի ծածկութեան խորոց խորհրդոց։ Ծածկութիւնք գործոցս պհրապարակին։ Սոփերք հոգեմատեանք ծածկութեան ի վերայ քան զտարրական նմանութիւնս. (Ագաթ.։)
Հայր ծնաւ ծածկութեամբ (զորդի) յառաջ քան զյաւիտեանս. (Եփր. ծն.։)
to creep into a hole or cavern, to burrow;
to shut oneself up, to isolate;
to seclude oneself.
ԾԱԿԱԽԻԹ ԼԻՆԵԼ. Խթիլ՝ մխիլ ի ծակ. մտանել բնակել ի ծերպս, ի փապարս.
burrowing;
— առնել, to drive into a hole;
to cause to dwell in caverns;
— լինել, to enter a hole.
ԾԱԿԱՄՈՒՏՔ ասին Փռիւգացիք, կամփռիգեան աղանդաւորք. (որպէս թէ ըստ յն. ասղնեգործք)
Սաբելիանոսաց. նեստորականացն, փոտինոսացն, ծակամտից. (Կիւրղ. կուս.։)
to bore, to pierce, to perforate, to make a hole;
— զբանակ, to break out of camp.
τρυπάω, τιτράω terebro, perforo. Ծակ բանալ. փորել. ճեղքել. հատանել անցանել.
Ծակեցին զբանակն այլազգեաց, եւ բերին ջուր դաւթի. (Եփր. թագ.։)
pierced, bored, perforated;
porous.
to fill with holes, to bore, to pierce.
τρυάω, κατατράω perforo, pertundo πλήσσω, -ττω percutio, ferio. Բանալ ծակս բազումս. ծակ ծակ առնել. ծակել, ճեղքել. փորել. խոցել. խոցոտել.
Փորէ եւ ծակոտէ ախտս այս (քաղցկեղն) մարմին. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
Զորմս ծակոտէր. (Եղիշ. ի չարչարանս.։ Զտունս մեծամեծաց ծակոտէր. Ոսկիփոր.)
cf. Ծակոտկեան.
ԾԱԿՈՏԿԷՆ. գ. Ազգ հալուէի, որ կարծի լինել խեցեմորթ անուշահոտ, իբր Եղունգն, կամ Կնդրուկ երեւելի (այսինքն թափանցիկ) ասացեալ ի սուրբ գիրս.
pore
Երկու ճարմանդ առ օղ մի, աստի եւ անտի առ եզերբ փեղկիցն ծակտի կապուտակաւ կատարեալ. (Վրդն. ել.։)
floriferous, flowering, bearing flowers.
Գաւազան ծաղկաբեր, յորում աստուած տպաւորեցաւ. (Ոսկիփոր.։)
adorned with flowers, flowery;
palm-sunday;
— բոլորք, garland, wreath of flowers.
Ծաղկազարդ պսակ կուսից, եւ մարգարիտ սուրբ հաւատոյ. (Շ. տաղ հռիփս.։)
Նորափթիթ ծաղկազարդ դնդչեցուցանէ. (Պիտ.։)
to adom with flowers.
Յառաջին աստուածատեսակն գեղ տերեւազգեստ ծաղկազարդ է։ Իբրեւ զդրախտ փափկութեան ծաղկազարդեցայք. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Սէր ընկերին զամենայն տեսակս առաքինութեան ծաղկազարդէ։ Ամենայն մասունք առաքինութեան ծաղկազարդեալք. (Ոսկիփոր.։)
covered or loaded with flowers.
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Ծաղկազգեաց.
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։)
stripped of flowers;
— լինել, to shed the blossom.
Ի դոյզն շարժմանէ պտղաթափ եւ ծաղկազերծ լինելով. (Պիտ.։)
flower-gathering;
— առնել, to gather flowers, to cull.
Ծաղկաժողով եւ մրգաբեր հովտաց գրոց. (Ոսկիփոր.։)
interwoven with flowers;
— պսակ, garland.
Ծաղկահիւս բրաբիոնս։ Ծաղկահիւս պսակաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
floriform, flower-shaped;
ընդ — ալիս ընդխառնիլ, to sail on placid waters.
Ծաղկաձեւ վարդագոյն արիւն, կամ ցօղ արեան. (Խոր. հռիփս.։ եւ Տօնակ.։)
cf. Ծաղկաւետանամ.
Լերինք ծաղկաւետեալ ծիրաներփնին. (Խոր. վրդվռ.։)
abounding in flowers, flowery;
blooming, florid, flourishing;
efflorescent.
Ծաղկաւէտ դաշտ, կամ մարգք, բուրաստան, վայրք բուրաստանաց, թուփք սոստոց. (Խոր. ՟Ա. 15։ Պիտ.։ Վրք. հց. իզ։ Ճ. ՟Ա.։ Զքր. կթ.։ Ծաղկաւէտ եղեալ պտղածնի. Նար. ՟Ղ՟Գ։)
culling or gathering flowers;
compiling;
extract;
abstract;
summary, anthology;
— առնել, to gather flowers, to cull;
to extract, to collect, to compile;
— երթալ մեղուաց, to rifle the flowers, to gather honey.
Զայս ամենայն փոքր ի շատէ ծաղկաքաղ արարաք. (Մանդ. ի ցանկն.։)
flowered;
party-eoloured;
figured, embroidered.
Ծաղկեայ պսակ (կամ ծաղկէ պսակ) Եդաւ ի գլուխ նորա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ա.)
cf. Ծաղկեայ.
Ծաղկեայ պսակ (կամ ծաղկէ պսակ) Եդաւ ի գլուխ նորա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ա.)
to blossom, to bloom, to flower, to put forth flowers, to be in flower;
to flourish, to prospere, to thrive;
to be pitted with small-pox;
— ալեաց, to become grizzled, to grow grey;
ծաղկեն տակաւ հերք նորա, my hair begins to grow grey.
Սրբութեամբ ծաղկեալ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. իբր զարգանալ, փայլել։)
party-coloured;
embroidered with flowers.
Երփնագոյն ծաղկերանգք։ Բազմագերան մայրանման ծաղկերանգօք. (Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. ամբակ.։)
to cause to flower or flourish;
to adorn with flowers.
ԾԱՂԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԾԱՂԿԵՄ. ն. Տալ ծաղկիլ. յուռթի եւ բարգաւաճ առնել. ծաղկաձեւ փայլեցուցանել. պայծառացուցանել.
Զգէեզի ծաղկեցուցեալ բորոտութեամբ. (Սարկ. քհ.) (որպէս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. ըստ յն. ծաղկիլ. եւ ըստ հյ, սփռիլ. բորբոքիլ։)
that has shed its flowers, withered, faded;
— լինել, to lose the flowers, to fade, to wither.
Որ դիւրաւ ընկենու զծաղիկս իւր. ծաղկաթափ. ծաղկազերծ.
Ծաղկընկէց փառք, կամ մեծութիւն. (Բրս. ՟խ. մկ.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։ Մխ. առակ.։ Սկեւռ. աղ.։)
laughable, funny, ridiculous, ludicrous, burlesque.
Եւ ոչ որպէս պղատոն, որ զծղրալից զվարս իմն հաստատէր։ Քանզի զմարդիկն լինել կորուսին, յածեալ շրջին կուտել անձանց այլուստ զյաճախ ծաղրալից փառսն։ Միովն ծաղրալիցս (կամ ծաղրաստ), եւ միւսովն ատելիս առնէ։ Սեղանս արծաթի, եւ զայլ ամենայն ծաղրալիցս յաճախեն մարդիկ. (Ոսկ. մտթ.։)
droll, facetious, burlesque, comic;
buffoon, clown, joker, jester.
Թատերս շինեաց ի քաղաքս, եւ զծաղրածուսն յորդորեաց։ Խօսեցին գուսանքն ծաղրածուք. (Ոսկ. եփես.։ Եփր. խոստ. Երզն. մտթ.։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Ծաղրալից;
risibility.
cf. Ծաղր առնեմ.
hair-band or ribbon.
Կապ որ կալեալ ունի զծամս, որպէս ծոպ եւ վերջք ոսկեթել, չարիւք մարգարտաց կամ ոսկւոյ եւ արծաթոյ. Ծամկապ, մազկապ. ... յն. պէսպէս. ἑμπλοκή torques (հիւսք). եւ κάθεμα monile (մանեակ). եւ περίθεσις circumpositio (քայռ). տե՛ս (Ել. ՟Լ՟Ե. 22։ Ես. ՟Գ. 19։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ Որպէս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17). κόμη coma (ծամք)։ եւ (Ոսկ. եփես. ՟Ի.)
to chew;
to reflect, to ruminate.
Զարմատս փայտից ծամէին ի սաստիկ սովոյ. (Յոբ. ՟Լ. 5։)
Իսկ ամենայնի ներողն աստուած ծամէր զլեղին ընդ քացախին. (Ոսկիփոր.։)
Ձկունք եթէ զջուր սոդոմայեցւոց ծամեսցեն, մեռանին. (Եփր. աւետար.։)
supreme, extreme.
dilating everywhere.
Ծայր ի ծայր ծաւալեալ. ամենասփիւռ.
blunted, pointless;
cut off, mutilated, maimed, mangled;
— առնել, to blunt, to render pointless;
to cut off the extremities, to mutilate, to maim, to mangle;
to lop off;
to retrench, to curtail, to abridge.
Զապառաժս զայս եւ զկարծացեալ յիմարութիւնս փոքր մի ծայրակոտոր փշրեցի. (Կլիմաք.։)
հատմամբ ունկանց լսարանին ... եւ ծայրակտուր փողից յօդին. այսինքն քթին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Ծայրակոտոր.
Զապառաժս զայս եւ զկարծացեալ յիմարութիւնս փոքր մի ծայրակոտոր փշրեցի. (Կլիմաք.։)
հատմամբ ունկանց լսարանին ... եւ ծայրակտուր փողից յօդին. այսինքն քթին. (Յիսուս որդի.։)