feeling a prickling, subject to a pricking sensation.
Եւ քանզի այծեացն սեւացելոց ոչ մեղանչէր, բազում ոչխարք մարմառոտք վասն ապրելոյ ի նմանէ՝ ի սեւացեալ գոյնն դարձան. (Եփր. վկ. արեւ.։)
cf. Մարմարեղէն.
Հայեա՛ց յերկինս՝ քան ի քարինսդ եւ ի սիւնս մարմարեայս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.
Շշարունակն, ո՛րկէն, գիծ, մակերեւութիւն, մարմին. (Արիստ. քանակ.։)
carnivorous.
Վայրենագոյն քան զգազանս մարմնակեր։ Զմնացեալ քան զգազանս մարմնակեր։ Զմնացեալ մարմինն՝ մարմնակեր թռչնոցն ընկենուլ. (Ճ. ՟Բ.։)
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
Եթէ ի վերայ թռչնոց ասաց քեզ ողորմել, առ մարմնակիցսն քանի՞ եւս առաւել. (Եփր. օրին.։)
self-murderer, suicide.
Մարմնասպան լինելով յաւէտ՝ քան թէ ախտասպան. (Յհ. իմ. ատ.։)
corporal, corporeal.
Լաւագոյն զշինուածս մարմնեղէնս քան զհողեղէնս համարէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
Զինեալք անցանիցէք յառաջագոյն քան զեղբարս ձեր, եւ լինիցիմք նոցա մարտակիցք. (Յես. ՟Ա. 14։)
Աստուած լիցի՛ բանին (մերոյ) մարտակից։ Մարտակից էր ժուժկալութիւնն։ Ի յարձակմանէ զրկողացն մարտակից եղեալ իւրոցն մանկանց. (առ որս. ՟Ժ՟Գ։ Նիւս. ի սքանչ.։ Պիտ.։)
companionship in arms;
alliance, confederacy;
aid, succour.
Մարտակցութեամբն քրիստոսի, կամ շնորհաց, կամ աղօթից ձերոց. (Ճ. ՟Բ.։ Նիւս. ի սքանչ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
thicket, covert, copse, wood;
brushwood, underwood, bush, tuft;
—ք աչաց, thick eye-lashes;
սեւացուցանել թխացուցանել զ—ռսն առ բբօքն՝ ծարրօքն, to paint one's eye-lashes.
Ծառ որքան ի խոնարհ զմացառսն արձակէ, այնքան ամրագոյն եւ բարձրագոյն լինի. (Երզն. մտթ.։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
(յորմէ յն. մէ՛ղաս, մի՛զօն. լտ. մա՛կնուս, մա՛յօռ ). μέγας, -άλη, -γα magnus, -a, -um. սանս. մահաթ. Առաւելեալն ըստ քանակի. որպէս եւ ըստ որակի, ըստ բնութեան, ըստ ժամանակի, եւ ըստ ո՛ր եւ է հանգամանաց. մենծ ... եբր. կապօլ, րապա եւ այլն. cf. ՄԵԾԱՄԵԾ. որ փոխանակ յոգնականիս Մեծք՝ ստէպ թարգմանի ի մեզ.
Իբրեւ եղեւ մեծ մովսէս։ Ի փոքուէ մինչեւ ցմեծն։ Եղբայրս դորա կրտսեր՝ եղիցի մեծ քան զդա։ Մեծ է պատիժ իմ քան զթողուլդ զիս։ Մեծ է ինձ, եթէ արդարեւ տակաւին կենդանի իցէ որդի իմ յովէսփ։ Մեծ ե՛ւս ինչ ուրախութիւն քան զայս ոչ ունիմ։ Մեծ է տէր, եւ օրհնեալ է յոյժ։ Մեծ ես դու տէր. եւ այլն։
Մեծ ոմն զինքն կարծէր քան զբնութիւն հայրենի կարգին։ Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս։ Մեծաւ անարգանօք տանջէր։ Դուք ե՛ւս մեծի մասին վիճակի հասեալ էք։ Կայր ցմեծ ժամս յանհնարին պրկոցսն. (Եղիշ.։)
Մեծ է (այսինքն ի վեր է) քան զմեզ՝ պատմել զնմանէ, որպէս արժանի է նա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 1։)
big words, exaggeration, bombast, boasting, bragging, rodomontade, fustian, gasconade.
Զայնքան լսելով ի մեզ մեծաբանութիւնս եւ բասրանս՝ ոչ զհաւասարն ախորժեմք դարձուցանել փոխարէնս. (Սարկ. հանգ.։)
very rich, wealthy, — opulent.
Մեծ իմն՝ մեծ իրք են գտանել մարդ հաւատացեալ. քան զամենայն գանձս մարդկան մեծագանձ երեւեցուցանեմ. (Կոչ. ՟Գ։)
magnificence, nobility, generosity;
sumptuousness;
munificent act.
Փառաւորեալ աստուած սքանչելի մեծագործութեամբ եկիր ի փրկել զարարածս քո. (Շար.։)
very busy, full of business.
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Մեծազօրն (մեգասթենէս) ասէ. նաբուկոդրոսորոս՝ որ ուժգնագոյն էր քան զհերակղէս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Այսպէս ասելով՝ մեծազօրն՝ նաբուգոդոնոսոր բռնագոյն էր քան զերակլէս։
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Ո՛վ սքանչելւոյ աճման եւ մեծախորհրդի. (Ածաբ. մակաբ. (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ։))
having great faith or belief in.
Մեծահաւատ կինն (որպէս քանանացին). (Ոսկիփոր.։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
Մեծապէս հռչակեալ. մեծանուն. երեւելի եւ գովելի յոյժ. սքանչելի.
Սքանչելի եւ մեծահռչակ հօրն մերոյ սրբոյն գրիգորի լուսաւորչի հայոց մեծաց. (Թղթ. յն. առ Շ։)
Արուեստիւք եւ նշանօք, եւ անաղտ վարուք, որ մեծահռչակ աղաղակէր քան զամենայն բարբառ. (Լմբ. առակ.։)
very wonderful, astonishing, surprising.
Հրաշալի յոյժ, կամ հրաշացուցիչ. գերահրաշ. հրաշափառ. մեծ եւ սքանչելի.
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Ամենայն ինչ յոբայ մեծամեծ է, ամենայն սքանչմանց արժանիք։ Այս է արդարեւ մեծամեծ, քանզի ոչ իսկ ապականի. (Իսիւք.։)
doing wonders;
much, very.
Տեսցո՛ւք, եթէ օգնեցի՞ն ինչ նոցա դեւքն զորս մեծամեծարարս պատուէին քան զաստուած. (Ոսկ. ես.։)
sinning much, very sinful;
great sinner.
Մեծամեղ այր ապրեալ լիցի ի տօնիս։ Զմեծամեղն խնդրէք. որպէս դուք ասէք, նա է մեծամեղ քան զամենեսեան. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)
Մեծամեղին սակաւ (քան զարժանն) պատիժս հրամայէ դնել ի վերայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
cf. Մեծամտիմ.
ՄԵԾԱՄՏԵՄ ՄԵԾԱՄՏԻՄ. μεγαλοφρονέω, μέγα φρονέω, μέγα կամ ὐψηλά φρονέω altum sapio, majora vel magnifice de me sentio, efferor, superbio φυσώμαι inflor. Բարձրամտել. փքանալ. ամբարտաւանիլ. հպարտանալ. պանծանալ. ճոխանալ.
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
Վարեցեալք ոչ նուազօք առ ի յիմաստասիրութիւնն յարձակմամբք, զմեծամտութիւնն փոխանակ քամահանաց յարգեալ. այսինքն լաւ համարեալ մեծամիտ երեւիլ՝ քան արհամարհ. (Փիլ. տեսական.։)
Եւ եթէ բարձր զերկիրս քան զերկինս ասասցուք, միթէ բա՞ն ինչ մեծամտութեան քան զարժանն զանցուցաք. այսինքն պարծանաց վասն երկրիս մերոյ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
Այլ որչափ անկցուք, այնքան կանգնեսցուք, մեծայոյս լիցուք. (Գանձ.։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Մեծացաւ մանուկն սամուէլ առաջի տեառն։ Որպէս մեծացաւ անձն քո աստ այսօր առաջի աչաց իմոց, այնպէս մեծասցի անձն իմ առաջի տեառն։ Երթալով երթայր դաւիթ, եւ մեծանայր։ Մեծացաւ սողոմոն քան զամենայն թագաւորս երկրի մեծութեամբ եւ իմաստութեամբ։ Մեծացար մեծութեամբ, եւ հասին ծայրք քո յամպս.եւ այլն։
Յեսու թէպէտեւ առաւել մեծացաւ քան զմովսէս, ոչ անցանէր ըստ կարգ վարդապետին իւրոյ. (Եղիշ. յես.։)
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Յառաջագահ անդր զնստելն առձեռնէր քան զամենայն մեծանձանց. (Կաղանկտ.։)
very profitable, advantageous, lucrative.
Որ յարգեցէք հասէք ի մեծաշահ շահս զքանքարսն. (Ճ. ՟Բ.։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
μεγάλως magnopere, maxime, magnifice, valde, vehementer. Մեծ իմն օրինակաւ. առաւել. յոյժ. կարի. եւս քան զեւս.
iambus;
iambic.
Ինքն պտղոմէոս էր, որ եւ զմեծավերջ տաղս զայս բարբառեցաւ. Պիտանացո՛ւ է ինձ (ասէ), կաթիլ բախտի՝ քան խելք կարասով. (Նոննոս.։)
Եւ ապա երկար առոգանութեամբ առնել մեծավերջ զիւրաքանչիւրն, եւ խառնել աղիւ, յընդ լեզուս խօսել նոցա. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Մեծարգոյ.
Մեծարգի զբանս ճշմարիտս առանց երդման՝ քան զստութիւն ամբարշտութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Ովրիգենէս՝ մեծարգի եցոյց զեօթանասնիցն թարգմանութիւնս քան զայլոցն. (Շիր. քրոն.։)
Զհողեղէն բնութիւնս այնքան մեծարգի պատուել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Խաչն է պատուական եւ մեծարգոյ քան զամենայն անօթս փրկականս. (Շ. բարձր.։)
Վարունկն մեծարգոյ քան զայլսն կարծէր զանձնէ վասն կանխութեանն. (Մխ. առակ.։)
cf. Մեծարգի.
Որ զայն քան զայս մեծարոյ համարի (յն. նախապատուէ)։ Եւ բազմաց իսկ մեծարոյ էր. (յն. պատկառելի, կամ մեծ համարեալ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5. ՟Բ. 11։)
Ամենայն ուրեք՝ քան զիմաստութիւն՝ զհաւատս մեծարոյ ցուցանէ. (Ոսկ. ես. (այսինքն նախապատիւ, կամ վերագոյն։))
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Մեծացուսցէ ազթոռ նորա քան զաթոռ տեառն իմոյ։ Մեծացուսցէ աստուած զանուն սողոմոնի. եւ այլն։
Մեծացուցեր զթագաւորն աւելի քան զարեգակն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ մեծացուցեր զայս տուրս շնորհաց քան զամենայն գործոց քոց հրաշս. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
execrable, abominable;
very wicked, heinous;
— ամբարըշտութիւն, horrible crime;
— յանցանք, crime.
Մեծեղեռն քան զայս թշուառութիւն չիք յաշխարհի։ Այր է հէգ եւ մեծեղեռն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Ամենայն մեծութիւն եւ ճառք՝ մե՛ր եղիցի։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Ի մեծութենէ վատք կարօտեալ լինին։ Լա՛ւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Մեծութիւն խռկեալ անիրաւութեամբ՝ պակասեսցէ, եւ այլն։ Քրիստոնեայն յաղքատութեանն առաւել պայծառանայ քան ի մեծութեան։ Տեսանե՞ս, զի յաղքատութեան քան ի մեծութեան դիւրին է զառաքինութիւնն կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս , այսինքն զինչս եւ զփառս. (Եղիշ. ՟Ե։)
magnificence, majesty.
Համբարձաւ աստուած մեծվայելչութիւն քո ի վերոյ քան զերկինս։ Ձայն տեառն մեծվայելչութեամբ։ Զփառս եւ զվեծվայելչութիւն դիցսե ի վերայ նորա.եւ այլն։
Զի՞նդ օգուտ է ի մեծվայելչութենէ տան՝ յորմէ կաթիցէ ոսկի, եւ ինքն (տանուտէրն) թաղելոց է ի խոնարտ քան զերիս կանգունս. (Իսիւք.։)
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Պատմութիւն մեկին եւ դիւրին քան զայս այլ ոք գտանել ոչ կարէ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)
Որ ոչ թէ ճշմարիտ ունին զսովորութիւն, այլ մէկին եւ դոյզնաբար։ Պարզ մեկին ի սկզբանն իսկ պատերազմին նուազեցան եւ լքան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 25։ ՟Ը. 3։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնեա՛ց յինէն։ Մեկնեցաւ իւրաքանչիւր յեղբօրէ իւրմէ։ Մեկնեցարո՛ւք ի միջոյ ժողովրդեանդ այդորիկ։ Մեկնեցաւ անտի ի լեառն ընդ արեւելս ի բեթէլ.եւ այլն։
interpreter, commentator, expositor.
Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Մեկուսիմ.
Ամենայն գիծ բոլորակի որքան ի նմանէ (ի կենդրոնէ), այսքան ի միմեանց մեկուսանան։ Բոլորովիմբ մեկուսացան յառաքինութեանցն չարութիւնքն. (Դիոն. ածայ.։)
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Զայսքան ի միմեանց մեկուսիս։ Ի վերայ քաջ մեկուսեացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
Դիւացն աշակերտ էր մեհենազարդ եղեալ քուրմն։ Զմեհենազարդն ածելով յառաջ՝ հրաշացուցանէր նովաւ զազգն. (Նիւս. ի սքանչ.։)
chief-priest or president of a heathen temple.
Մեհենակալն զոհս մատուցանէր։ Առեալ մեհենակալին զգիրն։ Գիտացեալ մեհենակալին, եւ այլն. (Նիւս. ի սքանչ.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
fault;
sin;
— դնել, cf. Մեղադրեմ;
— ինչ առնել ումեք, to wrong or do evil to;
քո է —ն, it is all owing to you, it is your fault, you are wrong;
ոչ իմ է —ն, I am not to blame, it is not my fault;
իւրք — ինչ ոչ արար ինձ, he did not offend me in any way;
— ինչ ոչ գոյր նոցա, they would be without fault;
այս կայ — եւ մեզ, this is also partly our fault.
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Մանուկս մեղանչական։ Չար եւ մեղանչական. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Ոսկ. քանան.։)
Չի՛ք ոք մեղանչական եւ անօրինագոյն, քան զիս. (Սարկ. աղ.։)
cf. Մեղանչանք.
Յընտանեաց հանելն՝ առաւել գողութիւն է եւ մեղանչականութիւն, քան զոր յօտարացն գողանաս. (Եփր. յղ. գող.։)