raw flesh;
carrion, carcass, dead body.
Է՞ր վասն այնչափ անդեայք եւ խաչինք, եւ այնքան շաղիղ պատառեալ. ուր սակաւ ինչ պետք են որովայնի։ Զի արեամբ եւ շաղովն նորա լցցին եւ յանդեսցին։ (Ոսկ. եփես. ՟Բ. Ոսկ. ապաշխ. ՟Է։)
Տուեալ է Աստուծոյ անգեղն առաւել զսրատեսութիւն, այնքան՝ զի ազդեալ ի հեռուստ վասն անկածի իրիք շաղղաց գիշի, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։ Վրիպակ կարծի դրուիս.)
to join together, to conjoin, to unite.
Շաղկապէ զերկաքանչիւրսն բնութիւնս։ Շաղկապողիս ընդ ինքեան զմահկանացուս ընդ անմահիցն. (Նիւս. բն.։)
cf. Շաղփաղփիմ.
Մերթ հայհոյեմք. մերթ շաղփաղփեմք. եւ եւ՛ս չարքան զսլառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք։ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Սքանչանամ, որո՞վ ամօթով դու առաջի թագաւորիդ շաղփաղփիս։ սոքա տեսանին զինքեանս պարտեալս, արդ շաղփաղփին։ Անուսմնութեամբ ձերով զայդպիսիդ զօղջեալ շաղփաղփիք. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
to talk nonsense, to tell idle stories, to babble, to gossip, to cackle, to tittle-tattle;
to dote, to rave.
Մերթ հայհոյեմք. մերթ շաղփաղփեմք. եւ եւ՛ս չարքան զսլառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք։ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Սքանչանամ, որո՞վ ամօթով դու առաջի թագաւորիդ շաղփաղփիս։ սոքա տեսանին զինքեանս պարտեալս, արդ շաղփաղփին։ Անուսմնութեամբ ձերով զայդպիսիդ զօղջեալ շաղփաղփիք. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
musk-melon.
Բառ ոմկ. շամամա. ար. շէմմամ, շէմմամէթ. այսինքն՝ Անուշահոտ սեխ կամ մեղրապոպ փոքրիկ՝ բոլոշի՝ բազմագունի խայտ, անոշ հոտով քան համով.
fog, haze, mist;
obscurity;
atom, corpuscle;
cosmical matter;
— աչաց, suffusion, cataract.
Բազում զսովաւ յառաջագոյն շամանդաղ ի զգայութեանցս հեղեալ։ Զաւելորդ շամանդաղն մաքրելով։ Ոգւոցս աչօք ընդ աղօտ տեսանելով. քանզի զսրատեսն սոցա՝ այլանդակ իրացն շամանդաղ ստուերացուցեալ ծմակեցոյց. (Փիլ.։)
cf. Ողորմ.
Իսկ ուրեմն ողորմագին եւս քան զկաւ իցեմք։ Ողորմագին, եւ բազում ողբոց արժանի է պատմութիւնս. (Իսիւք.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
merciful, charitable, compassionate.
Եթէ բողոքիցէ առ իս, լուայց նմա. քանզի ողորմած եմ։ Տէր աստուած գթած եւ ողորմած, երկայնամիտ, բազումողորմ, եւ ճշմարիտ։ Այր ողորմած՝ երկայնամիտ լինի։ Երանի՛ ողորմածաց, զի նոքա ողորմութիւն գտցեն. եւ այլն։
mercy, charity, clemency, pity, compassion;
charity, alms, almsgiving, goodness;
գործք ողորմածութեան, good deed.
Քան զողորմածութիւն եւ քան զբազում եւս այլ ինչ՝ մեծ է հեզութեամբ տանել վշտացն։ Եթէ յանողորմածութենէ յողորմածութիւն փոխեսցիս, զձեռն գօսեցեալ պարզես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6. եւ 7։)
miserable, unhappy, poor, piteous, pitiable.
Ոչ գիտես, թէ դու ես ողորմելի եւ հէք եւ աղքատ, մերկ եւ կոյր։ Եթէ այսու կենօքս միայն յուսացեալ եմք ի քրիստոս, ապա ողորմելի եմք քան զամենայն մարդիկ. (Յայտ. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 19։)
Ողորմելի է քան զբազումս։ Եղկելիս եւ ողորմելիս քան զամենայն մարդիկ զնոսա համարեսցուք. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ե։)
cf. Ողոք.
Ոչ բանիւք ողոքականօք լցեալ». յն. ողոքանաց. (Կիւրղ. առ կոստանդ.։)
Զօրավարք ողոքական բանիւք նախ քան զհանդէսն վարին. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
Ոչ առաւել ողոքական (կամ ողոքականօք) բանիւք եւ պատրողօք՝ քան թէ սաստիւ նուաճեալ. (Խոր. ՟Բ. 65։)
entirely, perfectly, wholly.
Զոր եւ ամենա՛յնն կոչեաց ողջաբար. քանզի ըստ մասինն՝ անկատար ելով՝ ո՛չ է ամենայն. (Փիլ. այլաբ.։)
thinking soundly, wise, sensible, judicious;
chaste, modest, coy, maidenly, pure, honest;
— միտք, good sense, honesty, plain-dealing.
Վեհագոյն վարկանիմ զմանուկ աղքատ ողջախոհ քան զծեր թագաւոր անմիտ։ Ողջախոհաց արանց է խրատիլն թշուառութեամբն. (Ածաբ. ժղ.։ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
Այլասերիցն եւ այլաբունիցն զնոյն ներգործութիւն ունել՝ ոչ ոք ներեսցէ յողջախոհիցն. քանզի ոչ ջուր եւ հուր զնոյն ներգործեսցեն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ողջախոհացն քան զամենայն չար տանջանս՝ ամօթն է. (Արծր. ՟Գ. 5։)
to cure, to heal, to restore to health, to free from sickness or any harm;
to complete, to render perfect.
Կոչեաց ահարոն զքանդակագործսն, եւ ողջացոյց զպակասն ի կերպ որթոյ. (Վրդն. ել.։)
cf. Ողջունագիր.
Առ իւրաքանչիւր սիրելիս՝ թուղթս ողջունացոյցս, եւ պատգամս ուրախալիցս յղէիք խնդութեամբ. (Փարպ.։)
style;
phrase;
method, system, formula;
rank, order, manner, fashion, form;
behaviour, conduct;
dogma, doctrine;
culm or stalk of gramineous plants;
pannier, basket;
— լեզուաց, the character or genius of a language;
— սուրբ գրոց, language of the Scriptures;
ճեմական, բանաստեղծական, ճարտասանական, արձանական, գոթացի, լակոնական, մարոտեան, մեղրածորան ոճ, academical, poetical, oratorical, lapidary, gothic, laconic, marotic, mellifluent or honied style;
բարձր, վսեմ, վայելուչ, յարդարուն, պարզ, կորովի, քաղցր, հեշտ, բարեխառն ոճ, elevated or high, sublime, elegant, florid, simple, nervous, mellifluous, fluent or easy, temperate or moderate manner or style;
ընտանի, կատակաբան, երկայնաբան, անհարթ, խիստ, թոյլ or տկար ոճ, familiar, burlesque, prolix o diffuse, harsh or rough, hard, languishing style;
մաքրել զոճ, to purify, to refine the style;
յոճ եւ ի կարգ մուծանել, to reduce to method, to put in order;
ոճով մանր հայել, to fix, to rivet the attention;
մանգաղ արկանել յոճ ընկերին, to put a sickle unto one's neighbour's standing corn;
գարին յոճ կայր, the barley was green;
cf. Բաղշտակ;
acre (measure of lands);
ոճով, methodically;
distinctly, precisely;
continuously, in detail;
suitably, properly, to the purpose;
նովին ոճով, in the same style.
Զյակովբ որդի իւր ասաց, քանզի կարգաւ եւ ոճով եւ բարեզարդութեամբ զարդարեալ էր. (Փիլ. լին.։)
some, certain, some one, one;
այր —, a man;
կին — անուն մարգարիտա, a woman named Margaret;
ոմն քաղցեալ եւ ոմն արբեալ, one is dying of hunger while another is drunk;
ոմանք մեծատունք եւ ոմանք աղքատք, some are rich and others poor;
ցրուեցան ոմն յայս եւ ոմն յայն կոյս, they are scattered here and there;
զոմանս տեսի անցանել ընդ գետն, ոմանք ի լուղ, եւ ոմանք ի նաւակի, I saw several crossing the river, some swimming, others in a boat.
Ոմն պահէ օր ըստ օրէ, եւ ոմն պահէ զօրհանապազ։ Ոմն քաղցեալ, եւ ոմն արբեալ։ Ումեմն ետ հինգ քանքար, եւ ումեմն երկուս, եւ ումեմն մի։ Ումեմն ի հոգւոյն տուեալ է բան իմաստութեան, այլում բան գիտութեան, եւ այլն։
Ոմն քերականութիւն։ Ոմն ձի։ Ոչ ինչ յաւէտ մարդն գոյացութիւն՝ քան ո՛մն արջառ։ Ոմն ձեռն, ոմն գլուխ։ Ըստ երկրորդաց ոմանց գոյացութեանց. (Արիստ. ստորոգ.։)
habit, disposition;
valour, strength.
Պա՛րտ է իւրաքանչիւր կիտին տալ զոյնս եւ զոլորակն՝ հաւաստագոյն հանդիպողութեամբ. (Երզն. քեր.։)
nothing;
void, vacuum;
հաստել յոչէից, to create from nothing;
ստայօդ ոչէիցն երկիր պագանել, to adore false gods.
Զոչ էն ի վերայ աստուծոյ էացուցանեն՝ ըստ մեզ զիջանելով։ Որքան ինչ միանգամ ոք ասէ զնմանէ, զոչէն սահմանէ ի վերայ նորա. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
cf. Ոչնչանամ.
Ոչնչանալ. չքանալ. եւ Յանպիտանութիւն դառնալ.
not any thing, nought, void, nothing;
none, no one, no, not any;
no, in no wise, not at all;
— ամենեւին, nothing at all;
գրեթէ —, almost nothing, scarcely any thing;
— հեռի ի քէն, not very far from you;
վասն ոչնչից, for nothing;
— իւիք, no how, in nowise, by no means;
ստեղծել յոչընչէ, to create out of nothing;
առնել յոչընչէ, to produce from void;
յ— դարձուցանել, to reduce or bring to nothing, to annihilate;
to nullify;
յ— or առ — գրել, համարիլ, to hold or esteem as nothing, to care nothing for, to make no account of, to despise, to contemn;
յոչընչէ յինչ գալ, to be raised or taken from nothing;
ես — ասեմ, I say nothing;
— պատճառ ունիս, you are wrong;
ոյր չիք առողջութիւն՝ չիք եւ —, who has not health has nothing;
— գիտեմ, I know nothing, I don't know.
Առաւել քան զարարչութիւնն յոչնչէ զաշխարհս։ Որ յոչնչէ գոյացուցեր զերկինս եւ զերկիր, եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ։ Շար.։)
sheepy;
sheepskin.
Յորդանանու հատումն ապտակաւ ոչխարենոյն եղիայի։ Յետ նորա եղիսէոս ժառանգաւոր ոչխարենոյն եւ հոգւոյն. (Նիւս. սքանչ.։)
to be reduced to nothing, to be nullified, annihilated.
Յոչինչ դառնալ, յոչինչ գրիլ, չքանալ. ոչէանալ.
to howl, to yell.
Մռնչելով գազանապէս, եւ արտաքոյ մարդկային ձայնի ոռնալով (այսահարին). (Նիւս. սքանչ.։)
gold-digger;
— տեղի or —ք, gold mine;
gold-diggings.
gold-mining or gold-digging, gold-finding.
sculptured in gold.
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
as large as a lentile.
Որ է քանակաւ ի չափ ոսպան միոյ.
to break the branches.
ՈՍՏԱԲԵԿ ԱՌՆԵԼ. Բեկանել քշտել քանցել զոստս.
branchy, ramous, full of branches;
knotty, nodose.
Նուիրօք խնկոց, եւ տերեւովք ոստախիտ ծառոց։ Տունկ ոստախիտ։ Եւս քան զեւս ոստախիտ եւ տերեւալից լինին. (Սարկ. պատկ.։ Վրդն. յանթառամն.։ Բրսղ. մրկ.։)
to have the branches broken.
ՈՍՏԱԿՈՏՈՐ ԼԻՆԵԼ. Կոտորիլ ոստոց. քանցիլ յոստոց.
to hop, to leap, skip or frisk about, to frolic, to trip along.
Որոյ իցեն կարթք ի վերոյ քան զոտսն՝ ոստոստել նօքօք յերկրէ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 21։)
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
ՈՏՆ ՈՏՆ. մ. ՈՏՆ ԱՌ ՈՏՆ. Առ սակաւ սակաւ. գամ քան զգամ. աստիճանաբար. կամաց կամաց. (յն. օ՛տօ. իբր ճանապարհաւ)
slippery, sliding.
Լպրծուտ եւ ոտնառ են այսոքիկ, եւ քան զամենայն ինչ անհաստատագոյնք. (Փիլ. իմաստն.։)
kick;
ill-will, ill-naturedness, malevolence;
insult, sneer, derision, laugh.
Յանցեաւ ժողովուրդն, քանզի յանցոյց զնոսա ահարոն, յոտնհարութիւն թշնամեաց իւրեանց։ Յարուցին վրէժխնդրութիւն սրտի մտօք յոտնհարութիւն։ Յանդուգն եւ ոտնհարութեամբ լինի կորուստ ամպարշտաց։ Անձն չար կորուսանէ զստացիչ իւր, եւ ոտնհարութիւն թշնամեաց արասցէ զնա. (Ել. ՟Լ՟Բ. 25։ Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 15։ Առակ. ՟Ժ՟Ա. 4։ Սիր. ՟Զ. 4։)
which ? what ?
որո՞վ իշխանութեամբ, with what authority ?
ո՞ր որդի է, who may that child be ?
յո՞ր իրս եւ յի՞նչ միտս առաքեաց, for what and why did he send ?
որո՞վ իւիք, by which ? with what ?
յո՞ր վայր, up to where ?
յորո՞ւմ ժամու, at what hour ?
ո՞ր աղագաւ, why ? for what reason ?
զորմէ՞ օրէ ասիցէ, and what day does he fix ?
զո՞ր օրէնք ունի, what law prevails ?
վասն ո՞ր արդար վաստակոց, for what just deserts ?
որո՞վք երեսօք հալածիցեն, with what effrontery they will drive away ?
գիտէ զիւրաքանչիւր ոք ըստ կարգի՝ եթէ որ ըստ որմէ իցեն, he knows each one by the order in which he comes;
եւ որ այլ or այլն եւս, եւ որ ի կարգին, եւ որ ինչ ի կարգին, and so on and so of the rest, et cetera.
quality;
colour;
manner, form.
Յաղագս որակի, եւ որակութեան։ Որակութիւն ասեմ, ըստ որում որակք (գոլ) ոմանք ասին։ Այսոքիկ որակութիւնք են. քանզի ընդունականք սոցա՝ որա՛կք ասին ըստ այսմիկ. ո՛րզան, մեղրն վասն քաղցրութիւն ունելոյ քա՛ղցր ասի։ Թէ պատահեսցէ նոյն առ ինչ եւ որա՛կ եալ (այսինքն լեալ, կամ ել)։ Տեսակն եւ սեռն՝ որակ իմն (այսինքն զորպիսի) գոյացութիւն նշանակէ. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Որակ.
Զլիճ մի ծովուց ի յորակութիւն գեղոյ (սեւակի) յեղեղեցից։ Ոչ որակութեամբ նմանեալ, եւ ոչ քանակութեամբ կշռեցեալ. (Նար. ՟Թ. ՟Լ՟Դ։)
cf. Որպէս.
Եւ է տարորոշեալն. ո՛րգոն, թիւ, բան. (Արիստ. քանակ.։)
as, like, how.
Որգունակ արեգակն գերապայծառ քան զաստեղս, այսպէս, եւ այլն. (Մաքս. եկեղ.։)
Ոչ ի հարկէ, որգունակ մերս. այլ կամաւ ի վեր քան զմերս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։)
Ոչ ի պարգեւէ կամ ի շնորհէ տուելոյ սքանչելիք, որգունակ սրբոցն։ Ոչ ուրեմն ապաշխարութեան եւ մաքրութեան պէտս ունի ի ձեռն մկրտութեանն, որգունակ՝ դուք. (Նանայ.։)
Ի պատուիրանէն ցուցաւ, ո՛րքան չար են մեղքն, եւ ո՛րգունակ կորուստ ունի. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Որդեծնութիւն.
Սքանչելի է կուսութեան որդէբերութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
uiarchy.
Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն յարտաքս համբարձեցելոյն քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդէպետութիւն պարգեւի ե՛ւ մեզ ե՛ւ երկնայնոցն զօրութեանց (որպէս ի հայրութենէ հօր, եւ յորդիութենէ որդւոյն միածն). (Դիոն. ածայ.։)
people, men, folks, persons;
աւագ —, nobility, noblemen, gentlemen.
Սքանչելի եւ մեծամեծ որեարն. (Ոսկ. ես.։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)
Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)
to belch;
to feel inclined to vomit, to retch, to vomit.
Նախ քան զամենեւին մաքրելն՝ զերկրորդ կերակուրն ի վերայ արկանելով՝ դարձեալ ործան հանդերձ ցաւով. (Բրս. վաշխ.։)
cf. Որկրամոլ.
gluttonously.
Որքան ինչ յեգիպտոս ուտէին անկարգապէս եւ որկորստաբար. (Մեկն. ղեւտ.։)
attention, application, care, heed, heedfulness.
Ունկնդի՛ր լերուք մտադրութեամբ (գրեալ՝ մտադիւրութեամբ. (Ոսկ. ի քանան.։)
cf. Մտախորհ.
Մտախորհ կայի վասն յանկարծահաս դիպելոյ անքնին սքանչելեացն. (Ագաթ.։)
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
Մարդկային մտածութիւն կամ մտածութիւնք։ Ըստ իմում մտածութեան։ Որքան ինչ ի մերս եկն մտածութիւն։ Բազմաժամանակեայ մտածութիւն իւր։ Մեք որպէս անհաս եղեալ մտածութեամբ՝ լռեմք։ Սիրօղք վերնում վիճակին՝ առանց յետնոցն մտածութեան։ Ի մտածութիւն գամք արարչին. (Դիոն.։ Յհ. կթ.։ Փիլ.։ Իգն.։ Փարպ.։ Խոր.։ Նար.։ Սահմ.։)
Մեծ օգուտ է մտածութիւն վասն անցելոցն, զի մի՛ նմանապէս անդրէն կործանեսցուք ի մեղսն։ Պա՛րտ է յոյժ մտածութեամբ փորձել, առ որ իւրաքանչիւր ոք պատշաճ ունի։ Բազում մտածութեամբ ըստ կամաց աստուծոյ առնել պարտ է. (Բրս. հց.։)