unsonably;
eternally.
Անժամանակաբար ծնօղն Աստուած։ Որդի համագոյ Հօր՝ ի նմանէ յառաջ եկեալ անժամանակաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որդի եւ Հոգի ի պատճառէ անժամանակաբար։ Ծնեալն ի Հօրէ անմարմնապէս եւ անժամանակաբար. (Շ. թղթ. եւ Շ. բարձր.։)
cf. Անժամանակաբար.
Որ ի Հօրէ անժամանակապէս. (Շար.։)
cf. Անժամանակ.
Ժամանակեան վշտօքս զանժամանակեան երանութիւնսն ժառանգեսցուք։ Անժամանակեան տէրն խորհրդոյն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։)
heirless.
ԱՆԺԱՌԱՆԳ գրի եւ ԱՆԺԱՌԱՆԿ. Ոյր չկայցէ արու զաւակ՝ ժառանգ զկնի իւր. անզաւակ. անորդի. ἅπαις. ժառանգ չունեցօղ. էվլատսըզ. վարիսի օլմայան.
impatiently;
intemperately.
Անժուժաբար եւ աւելորդօք վարեալ ամս երիս. (Խոր. ՟Գ. 64։)
to lose patience, to grow impatient.
Անժոյժ լինել. չհանդուրժել. չհամբերել, անհամբեր ըլլալ, չդիմանալ. սապըրսըզ օլմագ. թէհամմիւլէթմէմէք.
intolerable, insupportable.
Անժուժելի օր երեւմանն Քրիստոսի. (Երզն. քեր.։)
impatient;
incontinent, intemperate.
Որ ոչն ժուժկալէ. նոյն ընդ անժոյժ. չհամբերօղ, զինքը չբռնօղ. սապըրսըզ, տուրմազ, տայանմազ, ի թիտալսըզ.
Զօրականք անժուժկալք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Երեւի տակաւին ի գէջ անձինս անժուժկալիցն. (Տօնակ.։)
impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.
Զտղայս հրահանգէ՝ յանօգուտն ոչ զբաղնուլ անժուժկալութեամբ. (Յճխ. ՟Թ։)
that bears a curse;
that curses.
Ըստ նմանութեան անիծաբեր օձին. (Երզն. մտթ.։)
Կամ բերօղ յանձին զանէծս. կրօղ անիծից. եւ բերեալ կամ պատճառեալ յանիծից.
to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.
καταράομαι, ἁράομαι. maledico, execror. որ եւ ՆԶՈՎԵԼ. Անէծս հանել. ընդ անիծիւք արկանել. հակառակն օրհնելոյ. անիծել. լանէթ օգունմագ. պէտտուա էթմէք. իլէնմէք.
Յերկրէ՝ զոր անէծ Տէր Աստուած։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Ե՛կ եւ անէ՛ծ ինձ զժողովուրդս զայս։ Անիծանելով անիծէ՛ք զբնակիչս նորա (կոտորմամբ)։ Անէծ զօրն իւր։ Անիծից զօրհնութիւնս ձեր։ Անիծեալ լիցի, կամ լիջիք։ Անիծեա՛լ Քանան։ Անիծեա՛ք սրտմտութիւն նորա. եւ այլն։
Թէ չար է անէծս առնուլ յօտարէ, ապա անձամբ զանձն անիծանել՝ կրկին չարաչար. (Նար. կ.։)
cf. Անիծանեմ.
Եւ ոչ զօրն իւր անիծեաց. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
worthy to be cursed;
cf. Անիծակուռ.
Վշտացելոյ անիծապարտ մօրն՝ սփոփիչ քաւութեան. (Նար. կուս.։)
cf. Անիմաստ.
μή νοοῦν, ἁνόητος. non intelligens, insanus. Որ չիմանայ եւ չառնու ի միտ. անմիտ. տխմար. ահմագ. սէօզ ազնամազ.
Անիմայ զօրէն տղայոց ի մէջ ումանցս դանդաչէք. (Երզն. մտթ.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.
Իբր անծանօթ. անյայտ. պէլիրսիզ.
Զոր լուեալ մարդկան՝ անիմանալեօք մտօք՝ յայլ եւ այլ իրս իմանային, (Նար. երգ.) կա՛մ է անիմայ, չիմացօղ. եւ կամ մթին եւ անյայտ մտօք։
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
Առնել զբանաւոր արարածն ի մէջ անբան անխօս՝ անիմաստ արարածոց. (Ագաթ.։)
Անիմաստ կարծեօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Անիմաստ պատճառս յօդեն ընդդէմ ճշմարտութեանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
that does not love wisdom, ignorant;
unphilosophical.
ἁφιλόσοφος. Օտար յիմաստասիրութենէ՝ անձն կամ գործ. իմաստութիւն չսիրօղ, իմաստութենէ դուրս.
folly, senselessness, absurdity.
Պակասումն եւ օտարութիւն յիմաստասիրութենէ.
incomprehensible;
insensible.
Չիմացօղ. անիմայ. անիմաստ.
Զանտեսն աչաց, եւ զանլուրն ականջաց, եւ զանիմացն սրտից. (Տօնակ.։)
pennyless, poor;
nothingness
Ոյր ոչ գոն ինչք՝ գոյք՝ մեծութիւն. չքաւոր. աղքատ. անստացուած. բան չունեցօղ. ֆագըր, ֆուգարէ, եօխսուլ. ἁκτήμων, ἅπορος. inops, pauper.
Անինչ կրօնաւոր՝ տէր է տիեզերաց. (Կլիմաք.։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
Ազատ ի հոգոց. անզբօս, անզբաղ. անկասկած. անքոյթ. յապահովացեալ. աներկիւղ. անխռով. հանդարտ. ἁμέριμνος. curis vacuus, securus. սաքին. գայտսըզ. էմին. տաղտաղասըզ.
Կամիմ զձեզ, զի անհոգս իցէք։ Ի մարդկանէ կարէր տալ օրինակ ի յԵղիայէ եւ ի Մովսիսէ եւ ի Յովհաննէ, եւ յայլոց այնպիսեաց անհոգաց։ Անհոգ եմ յերկեղէ ... Ի թշնամեաց անհոգ լինիցիմք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
Անձնդիւրն եւ անհոգն ի կարօտութեան եղիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 23։)
Ոչ թէ անհոգ գամ զճանապարհս օրինաց քոց. (Լմբ. սղ.։)
to be neglectful, inattentive, indifferent.
Ազատ լինել ի հոգոց, յապահովիլ. անկասկած, կամ անփոյթ, եւ կամ անտես մնալ. էմին օլմագ. գայտը օլմամագ. իհմալ էթմէք.
without soul;
spiritless;
inanimate.
Որ չունիցի հոգի էական, եւ հոգի բանական, կամ ոգի զօրութեան, կամ զհոգի շնորհաց. րուհսուզ. ճանսըզ.
Անհոգի եղեալ հիւանդ գտան. (Տօնակ.։)
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
Երկիւղն՝ անհոգութեան ցանկայ, եւ անհոգութիւնն՝ երկիւղի կարօտի. (Յճխ. ՟Է։)
Աշխարհականին ուսուցանէ զկրօնաւորութեանն անհոգութիւն. (Լմբ. սղ.։)
want of wind, calm, serenity.
νηνεμία (իբր ἁνανεμία. ventis vacua tempestas, tranquillitas aeris. Առանց հողմոյ հանդարտութիւն օդոց. սիւտ իլիմանլըգ. մեշթէմ.
without shepherd, unattended.
ἁποίμαντος. carens pastore, et pascuis. Որոյ ոչ իցէ հովիւ. անառաջնորդ, անտերունչ. անճարակ. չօպանսըզ.
Հօտ անհովիւ. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
without smell.
Որ ինչ չունի հոտ զգալի, կամ չէ հոտեալ. հոտ չունեցօղ, չհոտած. գօգուսուզ.
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
Անհնար է եւ անհուն՝ ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք։ Նոյ ետես անհուն ծով եղեալ յանկարծօրէն զամենայն երկիր. (Փիլ.։)
Զջուր գետոյն զհզօրն եւ զյորդն՝ զանհուն զանհնարին. (Եփր. ծն.։)
Անհուն խօլաց. (Խոր. ՟Ա. 9։)
Անհուն իմն զօրօք. (Յհ. կթ.։)
Յանհուն տանջանս զքեզ մատնէ, եւ յանհնիցն ոչժողովի շահից օգուտ. (Երզն. մտթ.։)
freedom from pride, humility.
Մի՛տ դիր անհպարտութեանն եւ հեզութեանն Տեառն ... Ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Սքանչանային ընդ անհպարտութիւն նորա ... Տե՛ս եւ աստանօր զանհպարտութիւն աւետարանչին. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
cf. Անհուպ.
որ եւ ԱՆՀՈՒՊ, ԱՆՀՊԱԿԱՆ. ἅψαυστος, ἁέπαφος. intangibilis, intactus. եւ այլն. Անմերձենալի. անմատոյց. անշօշափելի. արգելեալ կամ անհնարին ի հպիլ.
Կամ անկարօղ ի մերձենալ. որ չկարէ հպիլ.
inevitable, indispensable, necessary;
irrevocable;
indispensably, necessarily, inevitably, irrevocably.
Պարտ էր ի վերայ նոցա անհրաժեշտ կարօտութեանն գալ։ Անհրաժեշտ շառաչմամբք հալածեալք. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 4. 16։)
cf. Անկիրթ.
Անհրահանգ յօրինաց. (Շ. ՟ա. յհ.։)
Քան զամենայն ծանունս ծանրագոյն՝ մարդ անհրահանգ։ Մեծատուն անհրահանգ եւ առանց խրատու։ Ո՛չ բարւոք է, որք հրահանգեալ իցեն՝ ընդ անհրահանգս խօսել. (Ոսկիփոր.։)
without permission or licence.
Սովորութեանց՝ զոր ունին անօրէն եւ անհրաման, կանոնս եւ ապաշխարանս սահմանեմք. (Մխ. դտ.։)
without voice;
mute, without sound;
consonant.
ἅφωνος. voce destitutus, mutus. Պակասեալ ի ձայնէ. անշշունչ. անմռունչ. անբարբառ. ձան չունեցօղ՝ չհանօղ. սէսսիզ, սէտասըզ.
Անձայնից կամ անզգայից նմանօղ լինելով. (Նիւս. կուս.։)
Առանց ձայնի կամ հնչման կամ խօսելոյ.
loss of voice;
aphony.
ἁφωνία, ἁφασία. privatio vocis, silentium, loquendi impotentia, stupor. Անձայն կամ անբարբառ գոլն. պակասութիւն ձայնի. եւ անխօսութիւն. լռութիւն. պապանձումն. եւ ապշութիւն. սէսսիզլիք. սիւքիւթ, տիլսիզլիք.
indefatigable, diligent;
indefatigably, diligently.
Անձանձիր կալ յաղօթս. (Խոսր.։)
Կացէ՛ք դուք յաղօթս անձանձիր (տպ. անձանձրոյթ). (Մծբ. ՟Դ։)
cf. Անձանձիր.
ԱՆՁԱՆՁՐՈՅԹ որ եւ ԱՆՁԱՆՁԻՐ, ԱՆՁԱՆՁՐԱՆԱԼԻ. ἁκάμας, ἁκάμαντος. indefessus, infatigabilis, ἁκάματα, indefesse, sine lassitudine. Որ ոչն ձանձրանայ կամ թուլանայ. անխոնջ. եւ առանց ձանձրանալոյ. օսանմազ. եօրուլմազ.
Անձանձրոյթ յօժարութեամբ յաղօթս. (Յճխ. ՟Ե։)
Անձանձրոյթ մտօք, կամ յորդորմամբք. (Պիտ.։)
Անձանձրոյթ խօսել, կամ բողոքել, պատմել, հրատարակել, աղօթել, եւ այլն. (Փարպ.։)
not made by hands, natural, spiritual.
Եւ որպէս բնական. ի բնէ յօրինեալ.
handless;
without succour.
ἅχειρ, ἅχειρος, ἅχειρης. manibus carens, mancus. Որոյ ոչ գոն ձեռք. ձեռնատ. եւ անգործ ձեռօք. էլսիզ.
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Յոր ἁνεπιχείρητος, ἅληπτος. qui nequit assequi, qui non prehenditur. չէ մարթ ձեռն արկանել կամ հասուցանել. ոչ ածելի զբռամբ. անըմբռնելի. անհպելի, անհնարին. ել վուրուլմազ. տօգանըլմազ. դութուլմազ.
Ո՛չ է պարտ անհաս եւ անձեռնարկելի իրաց պատմօղ լինել։ Պարգեւս անձեռնարկելիս խոստանայր. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
Աղօթէ, զի եւ մայրն անձեռնարկելի մնասցէ շանցն. (Վրդն. սղ.։)
untameable, savage, wild
Զօրէն շանց վայրենեաց եւ անձեռնընդելից։ Յընդելեաց եւ յանձեռնընդելից յանասնոց յանբաւ կոյտս։ Զանցուցանելով եւ զվայրենագունօքն եւ զանձեռնընդելիւքն՝ զառիւծուք եւ զկոկորդիլոսիւք։ Վայրենեացն եւ անձեռնընդելեացն. (Փիլ.։)
helpless, without succour.
Որ չունի զձեռնկալու. անօգնական. ձեռք բռնօղ մը չունեցած.
that cannot reach or accomplish, incapable, unskilful.
Որոյ ձեռն ոչ հասանէ ի հոգալ զկարեւորս, կամ առնել ինչ. անբաւական. անկար. տկար. չատիկօղ.
unformed.
Անձեւն եւ անշօշափելին. (Առ որս. ՟Է։)
Անշօշափելւոյ եւ անձեւին Աստուծոյ։ Յանձեւսն իմացութիւնս. (Դիոն.։)
Անփոփոխելի պատկեր՝ ի մեր կերպարանութեան՝ անձեւ էութեանն Հօր. (Լծ. ածաբ.։)
Տձեւ. տգեղ. անշուք. անշնորհ. անվայելուչ. անյարմար. անպատեհ. յոռի. պիչիմսիզ. եօրտամսըզ. պէդ. ἁσχήμονος. deformis, tuepis.
Զի եւ ոչ ծածկէին զիւրեանց զամօթն, եւ զանձեւ տեսութիւնն. (Բրս. բարկ.։)
Յանտպաւորական նմանութեան անձեւ օրինակաց. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
unproductive, unfruitful;
ungrateful, unthankful.
ἁχάριστος. ingratus. Որ փոխան ձրից չառնէ ինչ հատուցումն գո՛նէ շնորհակալութեամբ. անճանաչօղ ձրից. ապաշնորհ. ապերախտ. էյլիք թանըմազ նամքեօր.
Ամենայն բարեօք լցեալք ի նմանէ՝ անձիրք առ տուիչն երեւեցան։ Անձիրս լինել ի վերայ երախտեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
narrow;
desirable.
ἑπιπόθητος. desiderabilis, optatus. Արժանի անձկալոյ. կարօտով սիրելի. ցանկալի. բաղձալի. տենչալի. կարօտալի. կարօտով փափաքելի, սիրուն. արզուլայաճագ. միւրատ էտէճէք.
Կամ կարօտով լի. սրտառուչ. մեծափափաք. հասրէթլի. ահիզար էտէրէք.
cf. Անձկալի.
Լայնական հնարք, անձկական պայման։ Որքան անձկականն գիծ առ լայնականն ծիր. (Նար. ՟Գ. եւ Մծբ.։) (Կարէ նշանակել եւ կարօտական, տենչողական։)
burning with desire, sighing after.
Անձկով այրեցօղ կամ այրեցեալ. կարօտով սիրտը էրօղ կամ էրած.
to be narrow;
cf. Անձկամ.
ԱՆՁԿԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՁԿԱԼ. ποθέω, ἑπιποθέω. desidero, concupisco. Անձուկ ունել կամ կրել. կարօտանալ. ցանկանալ. փափաքել. հասրէթ չէքմէք, արզուլամագ, միւրատ էթմէք.
lively desire, impatience;
անձկանօք, impatiently;
սպասել անձկանօք, to wait impatiently.