cf. Սրտաբեկ առնեմ.
ՍՐՏԱԲԵԿԵՄ ՍՐՏԱԲԵԿԻՄ. Բեկանել զսիրտ. բեկանիլ սրտի. սրտաբեկ ահաբեկ լինել.
Բազում գազանք զարհուրեալ սրտաբեկին ի ձայնէ ահագին բարբառոյ նորա (առիւծո՛ւ). (Վեցօր. ՟Թ։)
Սրտաբեկեալ պահապանացն՝ զարհուրեալ մեռանէին։ Սրտաբեկեալք զարհուրէին. (Շար.։ Փարպ.։)
Յորժամ յիշեմ զահաւոր զբեմբն դատաստանին, սրտաբեկեալ լինիմ յերկեղէն։ Սրտաբեկեալ չարն անդնդային՝ ընդ յայտնութիւն կենարար խաչին. (Գանձ.։)
faint-heartedness, dejection, despondency, discouragement, consternation.
Բեկումն սրտի. ահ եւ դողումն. լքումն.
Տեսիլք ահագինք, եւ արհաւիրք սրտաբեկութեան։ Եւ արդ ի վերայ այսքանեաց յուսահատութեանց եւ ահարկու սրտաբեկութեանց։ Ցաւոցն սրտաբեկութեանն. (Վեցօր. ՟Ե։ Նար. ձ։ Բուզ. ՟Դ. 13։)
disheartened, dismayed, struck with consternation.
Որպէս թափեալ սրտիւ. անսիրտ. սրտաբեկ. սրտատրոփ. լքեալ. անյոյս. ահաբեկ. այլայլեալ սրտիւ.
Զռամիկսն ամենայն ահեղ բանիւք սպառնացեալ սրտաթափ առնէր։ Զբազումս առնէր սրտաթափ եւ ահակոտոր։ Բօթաբերն սրտաթափ զքեզ առնէ. (Եղիշ. ՟Գ։ Կեչառ. աղեքս.։ Մաշկ.։)
Մահուն երկիւղիւ սրտակտուր լինել։ Մնասցուք վերջացեալք յայս շնորհէ մեծէ սրտակտուր եւ սրտաթափ։ Դեռեւս սրտակտուր թօթափին. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to strike with consternation, to terrify, to appall.
Ի փարաւոնեան զօրացն սրտապախ ահիւ խոստովանեալ, տէր պատերազմի ընդ մեզ։ Եւ ահա անկեալ դնիմ լի սարսափելի եւ սրտապախ պակուցմամբ. (Պիտ.։)
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
Սրտաբեկ սրտառուչ շրջել (զղջմամբ)։ Սրտաբեկ սրտառուչ դառնալոց է։ Սրտառուչ սրտաբեկ կացուցին։ Որոյ չարիք ի մտի կան. սրտառուչ լերդակեղի (կամ լերդակիզի)։ Հերձուածողք սրտառուչ սրտաբեկ յահեղ դատաստանին. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ես.։ Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Սեբեր. ՟Ե. ՟Զ։)
heart's ease.
Տալ առողջութիւն եւ սրտահեշտութիւն. (Գանձ.։)
to gird with an apron.
Սփածանիցեն զնա ղենջակաւ, զի մի՛ զարդք նորա աղտեղասցին. (Մաշտ. ջահկ.։ 1)
to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.
Տերեւով սփածան ... թուզ պատահեցաւ, որով սփածաւ. (Գանձ.։)
relief, alleviation, solace, ease, consolation, soothing, comfort, balm;
diversion, recreation.
Երեսք զսփոփանս ձեւացուցանէ, եւ արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ։ Խառնեցից ընդ տխրութեանս զսփոփանսդ։ Որ ինձ յուսահատութեանն է, քեզ սփոփանաց է. (Նար.։)
to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.
παραμυθέω, παραψύχω, ἁγαπάω, ἁνακτάομαι consolor, mitigo, diligo, refrigero, recreo եւ այլն. Մխիթարել. արգահատել. դիւրել. բուժել. մեղմել զցաւս, փարատել. զովացուցանել.
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Եթէ սփռեսցի ընդ մորթն, պղծեսցէ զնոսա քահանայն։ Սփռելով սփռեալ իցէ արածն ընդ մորթն։ Սփռեալ իցէ արած տանն ընդ որմս տանն. եւ այլն։
cf. Սքանչացումն.
Ոչ միայն սքանչանս է այս, այլ սքանչելեաց մակաւասար, եւ զարմանաց գերահրաշ. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.
Յորմէ սքանչելակերպ պայծառութենէ պահապանքն եղեն որպէս զմեռեալս. (Ճ. ՟Գ.։)
wonderful, superb, majestic, very glorious, imposing.
Այր մի ալեւոր՝ մեծահասակ՝ սքանչելաշուք. (ՃՃ.։)
admirably, delightfully, astonishingly, marvelously, wonderfully, divinely, excellently, pre-eminently, to admiration;
by a miracle, miraculously, prodigiously.
Սքանչելապէս զբարեպաշտութիւնն ասաց։ Աստուածաբանէ սքանչելապէս յաղագս քրիստոսի։ Բարւոք եւ սքանչելապէս եդեալ սահման խրատուն։ Սքանչելապէս մղեաց զպատերազմունսն։ Սքանչելապէս ընկրկեաց զնա։ Սքանչելապէս համարձակեցար։ Պօղիկարպոս սքանչելապէս վկայեաց։ Սքանչելապէս նշանաւորք եղեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 53։ Մաքս. ի դիոն.։ Սեբեր. ՟Թ։ Խոր. ՟Բ. 84։ Իսիւք.։ Նար. կուս.։ Ճ. ՟Գ.։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 1։)
cf. Սքանչելատեսիկ.
Սքանչելի տեսլեամբ. հիանալի կամ հրաշապէս երեւեալ. ահաւոր. սքանչելագեղ. սքանչելակերպ.
Զայն վայր երկնանման ահաւոր սքանչելատես։ Սքանչելատես յարութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։ Նանայ.։)
cf. Հրաշափառ.
Տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի աստուածահրաշ նշանքն՝ գերահրաշ եւ սքանչելափառ։ Իբր զխաչին տէրունի նշան բարեբազդ պանծալի սքանչելափառ. (Զքր. կթ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։ 8)
admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
<av>adj.av> θαυμαστός, θαυμάσιος, mirabilis, admirabilis, τεθαυμασμένος, mirabilis factus, παράδοξος, inopinatus, insolens. Արժանի սքանչանալոյ. զարմանալի յոյժ. հիանալի. սխրալի. հրաշափառ. նորահրաշ. արմննալու, խելքէ վեր. Թտաճճիւպ ետեճեք.
Վասն այնորիկ եւ մակաբէացիքն սքանչելիք երեւին, զի վասն պահպանութեան օրինացն (նախ քան զքրիստոս) չարչարեցան՝ զոր ինչ չարչարեցան. (Ոսկ. մ. Բ. 11.)
Զեղանակ առաջնոյն եւ յայսմ սքանչելւոջ պահէ. (Երզն. մտթ։)
Զոր եւ մարգարէ զկուսի այսորիկ աստոածամօր հրաշս սքանչելեօք պատմէ՝ ասելովն, ահա կոյս յղասցի. (Նար. յովէդ։)
cf. Սքանչումն.
Զմանանայն դնել ի պահեստի ի յիշատակ սքանչիցն, եւ ի խորհուրդ կուսին։ Ով սքանչիցս. թերահաւատից ի նշանացն սքանչից։ Զանճառելի զսքանչս։ Զչքնազ եւ զանծանօթ սքանչից ունէր պատմել։ Այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ։ Ի ձեռն սքանչից ի միտս եկեալ։ Այսօր ի լբման՝ սքանչիցն հրաշական. (Նխ. Ել։ Նանայ։ Ճ. Գ. Ոսկ. Գծ։ Երզն. մտթ. գնձ։)
act of veiling, covering, wrapping up.
Հրեշտակական թեւոցն սքողմամբ ցանկարկեալ պահէիր. (Նար. կուս։)
plane-tree, platane;
white poplar.
Այր սէգ եւ զդաստ եւ սօս ի գնացս ոտից։ Բազում երիվարս սօսս եւ ահապարանոցս պատրաստեալ. (Յհ. կթ։)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
Այր սէգ եւ զդաստ եւ սօս ի գնացս ոտից։ Բազում երիվարս սօսս եւ ահապարանոցս պատրաստեալ. (Յհ. կթ։)
platane-like, sumptuous, elegant.
Նման սօսւոյ. սօս (ածակ.) պերճ, վսեմ, շքեղ, կամ ահաւոր՝ որ բերէ զսօսաւիւն.
Սխրալի եւ սօսասարասն սրահի իմաստունն սողովմոնի. (նար. խչ։)
cf. Սօսափիւն.
Յաւուրս պենտակոտէից զղրգիւն եւ սօսափիւն նախ զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր. Բ։)
noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.
Յաւուրս պենտակոտէից զղրգիւն եւ սօսափիւն նախ զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր. Բ։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
Զսահմանօքն ի բաց վազիցէ։ Զանյուսութեան խաւարաւ ի բաց վազէր։ Վազեաց զեփրատաւ։ Վազեաց անց զամենայն չարեօք. (Դիոն. եկեղ.։ Սարկ. աղ.։ Խոր. ՟Գ. 40։ Վեցօր. ՟Ե։)
Ըստ սահման կշռութեան կամաց քոց արտաքս վազեցի։ Խոստովան լեր զոտիցդ հետոց իբրեւ զպատուիրանաւն աստուծոյ վազողաց. (Նար. ՟Ի. ՟Խ՟Զ։)
cf. Սահանք, վազս առնուլ, cf. Վազեմ, cf. Ընթանամ.
containing the number sixty.
Բնաւորեցին ի հարիւրաւորն վկայական մահուամբ, եւ ի վաթսնաւորն ճգնօղ տեսութեամբ, եւ յերեսնաւորն ուղիղ քաղաքավարութեամբ. (Մխ. դտ.։)
cf. Երկնչիմ.
Ընդէ՞ր վախեմ գնալով յանապատն։ Պարտ է վախել յատենէն ահաւոր. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Երկեցուցանեմ.
Տեսցուք, եթէ ահ նորա ո՛չ վախեցուսցէ զքեզ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Վախճանաւոր.
իբրեւ ի վախճանական եւ ի վերջին սահման որոշման. (Փիլ. իմաստն.։)
to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.
Մոխրահեղձոյց մահու զկատարած իւր վախճանէր։ Ի նմին վայրի եւ ես զբանս վախճանեցից. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Ժ՟Ե. 38։)
Զի՞նչ շահ յայնմ (լայն) ճանապարհէ իցէ. յորժամ ի նեղութիւն վախճանիցէ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
Հայր քո երդմնեցոյց զմեզ, մինչչեւ վախճանեալ էր նորա։ Հասեալ յերուսաղէմ՝ վախճանեցաւ։ Վախճանեցաւ Յովսէփ, եւ ամենայն եղբարք նորա։ Վախճանեցաւ արքայն եգիպտացւոց։ Եւ եղեւ ի վախճանելն հերովդի։ Ասա՛ բան ինչ ի տէր. եւ վախճանեա՛ց (կամ վախճանեցի՛ր. ըստ Իսիւք)։ Սրով վախճանեսցին։ Սովով եւ մահուամբ վախճանեսցին. եւ այլն։
cf. Վակասաւոր.
Կրօղ զանձամբ զվակաս. որպէս քահանայապետ, քահանայ.
Յովհաննէս որդի քահանայապետին Զաքարիայ ... վակասակիր քահանայութեան, խոյրագիր պատուին. (Ագաթ.։)
Հայր իմ եւ տէր, սնուցիչ եւ վարդապետ, այլ ոչ քահանայ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Դու ընտրեցեր զահարոն, մեծարեալ վակասակիր պսակօք. (Մաշտ.։)
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
ՎԱԿԺՈՅԺ ԼԻՆԵԼ, ՎԱԿԺՈՒԺԵԼ ՎԱԿԺՈՒԺԻԼ. περικρατέω, περιδράττομαι exsupero, praevaleo, apprehendo, circumplector Ի վակասն ուժել. զօձեացն բուռն հարկանել. պինդ ունել. զօրանալ ի վերայ. յաղթահարել.
Բուռն հարեալ վակժոյժ լեալ պինդ պահէք։ Զաստէն իրացս վակժոյժ լինին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
sooner;
prior, before;
քան զբանն — եղեւ գործն, no sooner said than done.
Պարտ է ջանալ փախչել աստուստ անդր զվաղագոյնս (իմա՛ որպէս յն. ὀτέ τάχιστα այսինքն վաղագոյն ըստ կարի). (Սահմ. ՟Ժ։ ի Պղատոնէ.)
cf. Վաղաթարշամ.
Խորշակաչոր եւ վաղաթառամ եւ անօսրահող ծղօտուն. (Վրդն. սղ.։)
soon withering or fading away.
Խորշակաչոր եւ վաղաթառամ եւ անօսրահող ծղօտուն. (Վրդն. սղ.։)
cf. Վաղամեռուկ.
cf. Վաղամեռուկ.
cf. Վաղամահ;
— մահ, premature death;
juncus rotundus aromaticus, schoenanth.
easily deceived or duped.
Կանանց է վաղապատիր լինել ի մեղաց։ Ազգ անհամեստից կանանց երագալուր եւ դիւրահաւան եւ վաղապատիր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ը։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
to be unstable, fickle, changeable.
εὑμετάθετος facile mutabilis, variabilis, inconstans. Որ արգ փոփոխի. դիւրափոխիկ. դիւրայլայլակ. վաղամահ.
soon ripe, early.
Վաղ եփեալ՝ հասունացեալ. վաղահասուկ.
Առնէ յանկարծահաս վաղեփեաց (յն. մեծ յոյժ կատարէ) զպտուղն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
ancient, old;
ի — or ի հետէ, anciently, formerly, long since;
ի — ժամանակաց, of yore, time out of mind, from time immemorial.
Ի վաղընջուց նախահարցն։ Զվաղնջուցն յիշեցե՛ք զդորա աղունս։ Ի վաղնջուցն ուսեալ կրթութենէ. (Պիտ.։)
morning;
—, ի —, in the morning, early.
πρωΐ, τὸ πρωΐ mane ἐωθινός, ὁρθρινόν matutinum tempus. Վաղուի օր. այգ. առաւօտ. առւօտ. սապահ.
steely;
steel, sword.
Զվաղակաւորն պողովատիկ ի գործ առեալ՝ զպահապանս դիաթաւալ կացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
high-way;
thoroughfare, broad street.
Նոյն բառ է եւ ի յն. լտ. πλατεῖα platea. իտ. piazza. որ է լայն փողոց քաղաքի, ստէպ թարգմանեալ ի գիրս Հրապարակ, քաղաքամեջ. եւս եւ փողոց, եւ գռեհ. Բայց վարի ի մեզ եւ որպէս Ուղի, արահետ. ճանապարհ արքունի.
Պահէին զամենայն անցս ճանապարհաց պողոտայցն. (Ագաթ.։)
cf. Պայման.
ՊՈՄԱՆ նոյն ընդ Պայման, եւ գիր ՊԱՅՄԱՆԻ. ինչ մի սահմանեալ կարգեալ. որպէս յն. προθεσμία statuta, praestituta.
Եւ այսպէս դաշնաւորեալ, զօրէնսն, զվարկ, եւ զպոման հարսանեացն սահմանելով, համբարձաւ փառօք յերկինս. (Զքր. կթ.։)