impudent, immodest, wanton, unchaste, lecherous, lascivious, lustful, lewd, obscene;
— or —ս, impudently, unblushingly, immodestly, lewdly, lustfully, obscenely.
Յայրատն եւ ստահակն։ ընդ իւղոյն առելոյ ի յայրատ կնոջէն. (Յճխ. ՟Ժ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)
cf. Յանկ.
ՅԱՆԳ ՅԱՆԿ. λῆξης cessatio, finis, desinentia παύσις quies, sedes πέρας , τέλος ora, exitus. իտ. cadenza, occorrenza եւ այլն. (ի ձայնէս Անկ, անկումն. կամ յանկչելն. եւ Հանգիստ) Աւարտ, վերջք, կատարած. սահման, եզր, (տողի, բառի, բանի, գործոյ, ճանապարհի, եւ այլն)
Եւ մեք բանիւս ի ներքոյ յան գի հարցն մնասցուք. այսինքն սահմանի. (Լմբ. սղ.։)
in a proper manner, seasonably, becomingly, befittingly.
Սատանայ յանգագոյն է ի ձեզ հայրութեամբ՝ քան Աբրահամ. (Նանայ.։)
Քաջահաճոյ յանկագոյն ի յողջունել ի բարեկամութիւն. (Պիտ.։)
Նմանութիւն Աստուծոյ յանգագոյն նմա ճահաւորին տալ. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
rhymed;
accomplished, finished, ended.
Յանկական փաղառութիւնք. այսինքն վերջին վանկք. (Անյաղթ ստորոգ. (որ առ Սանահն. գրի Յանգակի)։)
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
Միշտ պահանջէ, եւ ոչ երբէք յանգեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
Միշտ պահանջէ, եւ ոչ երբէք յանգեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ այնպիսի ինչ պահապանս՝ որ յանկէին ի նա. (Ոսկ. ես.։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
ՅԱՆԳՈՒՄՆ կամ ՅԱՆԿՈՒՄՆ. λῆξις, κατάληξις , πέρας, συμπέρασμα, συνεμπτώσις, ἁπάρτησις terminatio, terminus, consummatio, cessatio, quies, finis, conclusio. Յանգիլն. յանգ. աւարտ. եզր. վախճան. սահման. հանգիստ. դադարումն. լրումն. կատարումն.
Ի յանգմունս անուանց ունելով զնուն եւ զրէ եւ զղատն, զնոյն յանգմունս եւ սեռականին պահեալ. (Երզն. քեր.։)
cf. Յանդգնագոյնս.
θρασέως, προπέτως audacter, arroganter, temere, temerarie. Յանդգնութեամբ. յանդուգն օրինակաւ. յոխորտաբար. յախուռն. յահուր. համարձակ. անխորհրդաբար.
audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.
τόλμη, θρασύς, τὸ ἑπιχείρον audacia, arrogantia, praesumtio, temeritas ὀρμή, ὄρμημα impetus προπέτεια praecipitantia, petulantia եւ այլն. Յանդուգն գոլ. եւ յանդուգն կամ անխորհուրդ բան եւ գործ. անչափ համարձակութիւն. անամօթութիւն. ժպրհութիւն. յահրութիւն. ձեռներիցութիւն. եւ Յանդուգն յարձակումն.
Յանդգնութեամբ հասեալ էք ի վերայ իմ։ Այր ամպարիշտ յանդգնութեամբ հարկանի ի դիմի։ Յանդգնութիւն նորա խորտակեցաւ։ Առիւծացաւ, որսայր յանդգնութեամբ իւրով։ Արկեր փառս լանջաց նորա (ձիոյ) զյանդգնութիւն։ Դու ինքնին գիտես զյանդգնութիւն ժողովրդեանդ։ Զյանդգնութիւն իւր պահեաց ի հակառակութիւն։ Բարկացաւ տէր Ոզայ, եւ եհար զնա անդ Աստուած վասն յանդգնութեանն.եւ այլն։
present, assisting, in the presence of;
assistant.
Նաբուզարդան դահճապետ յանդիմանակաց արքային Բաբելոնի։ Հինգ այր ի յանդիմանակացաց արքայի. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 8. 19։)
repelling or rejecting advice, spurning or despising admonition, insolent, insubordinate.
Խրատահեռացոյցք, յանդիմանամերժք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
faultfinder, censurer, admonisher;
discover;
demonstrative.
ἑλέγχων, -ουσα, -ον arguens, redarguens. Կշտամբիչ. յաղթահարիչ.
reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.
ἕλεγχος, ἕλεγξις, ἑλεγμός coargutio, increpatio, correptio, convictio. Կշտամբութիւն, խրատ. սաստ. յաղթահարումն.
Պահեսցի ի քաջի արանցն յանդիմանութիւն. այսինքն յանդիման լինել ատենի եւ քննութեան կայսեր. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 21։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
θρασύς, τολμηρός, αὑθάδης , προπετής audax, praesumens, arrogans, praefractus, temerarius, praeceps, audens ἁπηνής ferox, ferus եւ այլն. Կարի՛ համարձակ. խրոխտ. յոխորտ. յախուռն. անխորհուրդ. բո՛ւռն յարձակեալ. ժպիրհ. եւ Անվեհեր. արի. վստահ. յանձնապաստան. ամեհի.
Հարին զժամահարսն յանդուգն. (Մամիկ.։)
sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.
ἑξαίφνης, αἱφνιδίως, ἅφνω repente, subito, improvise, -so;
illico, protinus, cominus . որ եւ ՅԱՆԿԱՐԾԱԿԻ. Իբր Անկարծ. անկարծելի օրինակաւ, եւ յանկարծելի ժամու. իսկոյն. իսկ եւ իսկ. յանակնկալ պահու. յանպատրաստից. ի մի վայրկեան ժամանակի. անգուման.
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
ἁπροσδοκήτως praeter expectationem sive opinionem. Յանկարծ դիպեալ, որպէս յանկարծագործ. յանկարծահաս. արտաքոյ ակնկալութեան.
Ի յանկարծադէպն տրտմութենէ անզգայացեալ քարանալ։ Ոչ ի յանկարծադէպ իրաց։ Սակս յանկարծադէպ ինչ իրաց առանց խորհրդոյ։ Յանդուգն բերմամբն զյանկարծադէպն յաջորդէ գահավիժութիւն։ Զյանկարծադէպսն հեղեալ ի վերայ հիքութեան։ Երթեալք հարկանէին յանկարծադէպ յերագազսն. (Պիտ.։)
shining forth or appearing suddenly.
Բնութիւն լուսոյ նուրբ եւ երագ բնութիւն է, յանկարծածագ եւ վաղահաս ծագումն. (Վեցօր. ՟Բ։)
happening suddenly or unexpectedly;
momentaneous, of short duration.
Ուստի՞ կարօղ է լուսաւորս այս զանչափ մեծութիւն երկրի միովն երեւելով՝ յանկարծածին ժամովն լուսաւորել։ Անհամար եւ յանկարծածին րոպէիւք սահմանեցին զծնունդս այնոցիկ՝ որ ծնեալն լինին. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
unexpected, unlooked for, unforeseen.
αἱφνίδιος repentinus. Որ ինչ յանկարծ լինիցի. անանկնունելի. նորահրաշ.
sudden, unexpected, unforeseen, unthought of, abrupt;
—, իմն, unawares, unexpectedly, quickly, suddenly, abruptly, all at once.
cf. ՅԱՆԿԱՐԾ. ἅφνω, ἑξαίφνης, αἱφνιδίως , ἑξάπινα, παραχρῆσμα, αὑτοσχεδίως, -ον improvise, repente, subito ex tempoe, e vestigio, cominus, temere, casu. Յանկարծակի գալ, հասանել, կամ պահանջել, ձգել, յաւեր լինել. առնել։ Թշուառացաւ ամենայն երկիր յանկարծակի։ Ածիցես ի վերայ նոցա յանկարծակի աւազակս։ Յանկարծակի կործանեցաւ Բաբելովն։ Յանկարծակի հայեցեալ այսր անդր՝ ոչ եւս զոք ուրեք տեսին. եւ այլն։
cf. Յանկարծ.
Յանկարծօրէն եւ յանկարծուստ մածանէր ահն ի վերայ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 14։)
presumptuous, arrogant, presuming, self-conceited, confident, consequential.
πεποιθός confidens. Ապաստանեալ յանձնիւր. աներկիւղ. վստահ. անձնահաճ. յանդուգն.
in commission or recommendation;
— ժողով, commission;
— թուղթ, letter of recommendation;
— քահանայից, dimissory letter;
— դեսպանաց, credentials.
to recommend;
to deliver, to commend, to put or give into the hands of, to deposit;
to resign, to leave;
to intrust, to confide, to trust, to rely on;
to impose, to charge, to order.
παρατίθημι depono, commendo. Յանձն առնել. աւանդել. հաւատալ կամ վստահանալ զիմն ի ձեռս ուրուք. ապսպարել. ընծայեցուցանել.
Քահանայքն որպէս զգաստի յանձնեցին զՄարիամ Յովսեփայ. (Ճ. ՟Գ.։)
Որ զմեծն յանձնեցար շահավաճառութիւն. որ եւ ասի՝ հաւատացար (ըստ յն. ոճոյ), այսինքն յաւանդ առեր կամ ընկալար. (Սարկ. քհ.։)
acceptation.
Յարձակումն լինի ոգւոցն եւ շարժումն. եւ սորա առաջինն զհետ երթայ յանձնկալութիւն, կամ օտարութիւն։ Յանձնկալութիւն ասելով Աբրահամու, այո՛։ Ոչ մտին, այլ խոտորեցան. ունին յառաջտտութիւնս, ոչ ամենակատար յանձնակալութիւնս. (Փիլ. լին.։)
fault;
sin.
Ի թողլոյ զյանցս ընկերին, եւ ի չպահելոյ ոխս. (Ոսկ. եբր.։)
to set or lay snares or traps, to entrap;
to wait in ambush for, to waylay;
to surprise, to deceive.
Պահեա՛ ի դարանակալ թշնամւոյն, որ հնարի որոգայթել զկոյսս. (Մաշտ.։)
cf. Որոճիմ.
Կճղակահերձ իցէ, եւ որոճիցէ ոչ։ Որոճէ ոչ։ Որք որոճիցեն։ Որ որոճեն։ Ուղտ զի որոճայ։ Նապաստակ զի որոճայ։ Զորոճօղ յանասնոց. (եւ այլն. Ղեւտ.։ Օրին.։)
to seek, to search, to inquire after or into, to make search, to ferret, to investigate, to rummage;
to louse;
— զերկիր, զքաղաք, to explore, to spy out.
Որոնեսցեն զքաղաքս, եւ դիտեսցեն զսա։ Որոնեցէ՛ք եւ տեսէ՛ք, թէ իցէ՞ ոք աստ ընդ ձեզ ի ծառայից տեառն։ Ապա մտցէ քահանայն որոնել զտունն։ Բացէ՛ք զշտեմարանս նորա, որոնեցէ՛ք զնա իբրեւ զայրս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 23։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 36։ Երեմ. ՟Ծ. 26։)
cf. Որոշակի.
ὀρισμένως definite διακεκριμένως distincte. որ եւ Որոշակի. Որոշմամբ, սահմանաբար. մեկին եւ զատաբար. ուրոյն ուրոյն. ընտրողութեամբ. զատուցեալ ընտրութեամբ. որոշակի, պարզ, եւ զատ զատ.
to distinguish, to discern;
to divide, to separate;
to decide, to determine;
to specify;
to choose, to select;
to excommunicate.
(որ եւ յն օրի՛զօ, աֆօրի՛զօ, խօրի՛զօ), եւ այլն. ի մեզ արմատն է Որիշ, եւ որոշ. իսկ ի յն. օ՛րօս, որ է սահման) ὀρίζω termino, definio ἁφορίζω, διακρίνω dijudico διορίζω distermnio διαιρέω divido χωρίζω, διαχωρίζω, ἑκχωρέω separo, segrego, secerno, decerno, dirimo եւ այլն. Սահմանել. կարգել. ընտրութեամբ դատել, զանազանել. ընտրել.
Քակեալ որոշեցան ի նախարարացն։ Զատեալ եւ որոշեալ է զանձն իւր ի սուրբ եկեղեցւոյն։ Զատ որոշեաց ի նախարարաց զքահանայսն։ Մի՛ որոշեր զիս ի սուրբ գառանցս՝ յորս խառնեցայ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը։)
definitive, determinative, distinctive, decisive.
Աննմանիցն որոշողական։ Զորոշողականսն ունին քահանայապետքն՝ որպէս յայտնիչք աստուածայնոցն արդարութեանց, զզատեալսն յաստուծոյ ըստ ամենայնի ի բաց որոշել. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Որոշումն.
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)
cf. Որոշումն.
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)
distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.
Յերիս որոշմունս եդեալ զարդարութիւն. վասն երկիւղի, վասն վարձու, վասն սիրոյ. (Պերիարմ.։ Սահմ. ՟Ա։ Խոսր.։)
Ըն ճարտասանութեան կամ քերթողութեան ընդանեգոյն է որոշմունս (այսինքն որոշումնս)։ Որոշումն (յն. կանոն) է տրամաբանական, որ ասէ. (Պերիարմ.։ Սահմ. ՟Ա։)
gastromaniac.
Զյիշատակս սրբոց թուէ անձն որովայնամոլ։ Ոչ է հնար ի տիղմս գտանել անուշահոտ խունկս, եւ ոչ յորովայնամոլէ անուշահոտ սրբութիւնս. (Նեղոս.։)
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.
Որոտն ի պարզէն, յահագին ձայնէն։ Որոտդ ի պարզից։ Ձայնն սադդայի՝ որոտ սոսկալի։ Իսկոյն եղեւ որոտ սաստկագին. (Գանձ.։)
Ակնարկէ զիջումն սուրբ հոգւոյն սաստիկ եւ ահաւոր հնչմամբ եւ որոտօք եւ շարժմամբ. (Նար. յովէդ.։)
cf. Որոտալից.
thundering noise, rumbling, roll.
Ձայնք ահեղք հնչէին, եւ թնդիւնք եւ որոտաձայնք ի ներքուստ. (Եղիշ. ՟Ը. (ա՛յլ ձ. որոտմունք)։)
to thunder, to rumble, to roar;
to detonate;
—ացող կազ, explosive gas.
Եւ այնպէս յերկար որոտացեալ, զի թմրեալ լինէին մարդիկն յահէ անտի. (Ագաթ.։)
thundering;
frequently thundering;
suddenly rumbling.
Որոտընդոստ ահագնագոչ շիփորայիւք։ Յորոտընդոստ յարութեանն։ (Բոյսք) որոտընդոստք՝ անձրեւաբախք՝ ցօղահարք. (Ագաթ.։)
cf. Որոց.
Ուր ոչ մահիճք, եւ ոչ որորան գտանէր. (Մանդ. ՟Է։)
cf. Որոց.
Ոչ մահիճք, եւ ոչ որորոց գտանէր. (Եփր. աղք.։)
cradle;
cf. Նիրհեմ.
Ոչ մահիճք, եւ ոչ որորոց գտանէր. (Եփր. աղք.։)
cf. Որչափոյք.
Ո՛րչափ քաղաքաց աստուած ոչ, այղ մահկանացու ոք իշխեսցէ, ոչ իցէ սոցա դադարումն ի չարեաց։ Օրինաց տեսակք այնչափ գոլ ասեն ոմանք, որչափ քաղաքավարութեանց իսկ են. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Զհաւաստին, ո՛րչափ կարացեալ, ի բազմացն ընտրեալ բանիցն։ Կարգս կենցաղականս, ո՛րչափ մարթ էր, սահմանեաց աշխարհի. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 3։)
Որչափ ինչ ի կարի իցէ ի ձեռին ուխտաւորին, արկցէ նմա գինս քահանայն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 8։)
Զի թէ գլխաւոր ցաւոց մահն ի մեղաց էառ սկիզբն եւ պատճառս, ո՛րչափ եւս առաւել եւ բազում ինչ ախտք ցաւոց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
Որպէս ընդ մարդոյ մարտուցեալ, եւ որպէս յաստուծոյ յաղթահարեալ. (Վրք. սեղբ.։)
Ի նմանէն խնդրեսցես դու, որպէս ուղղեսցին ճանապարհք քո։ Բարձր արարեր զիս ի դրանց ի մահուանէ, որպէս պատմեցից զամենայն օրհնութիւնս քո։ Որպէս սաղմոս ասասցեն քեզ փառք իմ։ Որպէս արդար եղիցես ի բանս քո։ Բարի է ինձ, զի խոնարհ արարեր զիս, որպէս ուսայց զարդարութիւնս քո։ Խնդրեաց ի նոցանէ թուղթս, որպէս՝ թէ զոք գտցէ, կապեալս ածցէ.եւ այլն։
Դիւահարք երկու չարաչարք յոյժ, որպէս զի չէր հնար ումեք անցանել ընդ այն ճանապարհ։ Բժշկեաց զնա, որպէս զի համրն եւ կոյրն խօսիցի եւ տեսանիցէ։ Որպէս զի լինել նմա հինգերորդ յաբրահամէ։ Տաց քեզ, որպէս զի ոչ եղեւ նման քեզ ի թագաւորս.եւ այլն։
Զեղբարսն անուանեալ պահլաւս. որպէս զի լինել նոցա պատուականագոյն։ Ամբարիշտն նեստոր այլ որդի ասէր շնորհօք ի մարիամայ, եւ ա՛յլ որդի ի հօրէ յառաջ, որպէս զի լինել երկու որդիս. (Խոր. ՟Բ. 27։ ՟Գ. 61։)
Որպէ՜ս զի բազում արարեր զողորմութիւն քո աստուած։ Որպէ՛ս զի ահեղ են գործք քո։ Որպէ՛ս զի մեծ են գործ քո տէր։ Որպէ՛ս զի քաղցր են ի քիմս իմ բանք քո.եւ այլն։
no matter which.
Եւ ոչ վարկպարազի զո՛րպէտ լրումն սահմանեաց, այլ որ ի սկզբան արարչութեանն լուսին էր, զնոյն զայն այժմ սահմանեաց (ի զատիկ). (Շիր. զատիկ.։)
what;
such that;
— ինչ, as, such as, for instance;
— ինչ իցէ ողջոյնս այս, what manner of salutation this might be!
գիտես — ինչ տօնքն էին, you know what those festivals were;
— եւ իցէ, whatever, whatsoever.
Նեղութիւն մեծ, որպիսի ոչ եղեւ։ Որպիսիք եմք բանիւք թղթոցդ ի հեռուստ, նոյնպիսիք եւ ի մօտոյ արդեամբք։ Գուցէ եկեալ, ո՛չ որպիսիս կամիցիմն՝ գտանիցեմ զձեզ։ Որպիսի՛ք ոք երբեմն էին։ Անդէն մոռացաւ, թէ որպիսի՛ ոք էր։ Որպիսի՞ ինչ են կեանք ձեր։ Տեսէ՛ք, որպիսի՛ ոք էր սա, որում եւ աբրահամ տասանորդս ետ.եւ այլն։
Ո՞րպէս կամ զիա՛րդ ընկալան որպիսի՞ արամբ։ Զի՞նչ էր եւ որպիսի՞ ինչ է։ Որպիսի՛ հնարիւք կարասցէ բառնալ. (Ագաթ.։ Սահմ. ՟Ա։ Եղիշ. ՟Դ։)
quality, condition, state.
Ցուցանէ նմա եւ զդիցն որպիսութիւն, թէ ոչ աստուածք, այլ՝ մարդիկ լեալ մահկանացուք. (Սարկ. լուս.։)
to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.
φωλεύω, φωλέω, ἑμφωλεύω in lustro lateo, delitesco in latebris, latito. որ եւ ՈՐՋԻՄ, ՈՐՋԵՄ. Մտանել եւ նստել յորջ. բունիլ կաղանալ. ղօպիլ. ի ներքս դադարել եւ դարանիլ իբրեւ ի մորւոջ. պահուըտիլ.
Վասն այսորիկ աստուած ի մարմնում, որպէս զի սպանցէ զորջացեալն ի նմա (զմահ). (Բրս. ծն.։)
Ծածկաբար ի նմա որջացաւ մահուն զօրութիւն։ Ի բնութեան տիրապէս որջացեալ մահն՝ այնուհետեւ մահկանացու զնա գործէր. (Նանայ.։)