cf. Վերագիր;
— անուն, surname.
Բացբարձական աստուածաբանութիւնքն գերագոյնք են եւ հզօրագոյնք յաստուած քան զվերադրականսն. եւ են վերադրականք, որպէս յորժամ ասեմք զաստուած թագաւոր, ի վերայ նորին դնելով զամենայն, եւ տէր, եւ բարի, եւ լոյս. (Վահր. երրդ.։)
to impose, to put upon, to add, to join.
Քաջահանդէպ ասացելոցն զպատասխանին վերադրէր. (Նիւս. թէոդոր.։)
to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.
Վերածէ ի կենդանութիւն։ Վերածել ի թաղմանէ։ Վերածել զննջեցեալսն։ Որ վերածեաց զինքն ի ծովէն։ Որք ի հոսանուտ մեղաց ծովէս վերածէք զմարդիկ ի կեանս անմահ. (Մամբր.։ Զքր. կթ.։ Շար.։)
Փայտիւ զերկաթ ի ջրոյ վերածեր։ Ի մահուանէ ի կեանս վերածեաց։ Ի գերեզմանացն զմեռեալսն վերածեաց. (Խոսր.։)
to raise again, to restore, to set up again.
Վերականգնեա՛ ահաւոր։ Վերականգնեսցես ի կենդանութիւն իբր զսիրելին յանշնչական մեռելութենէ. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)
to put in the highest seat, to place above all.
Եւ անքակ էին տէրութեան սահման սկսման վերակարգեցար. (Նար. կուս.։)
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
ἑπιστάτης, προϊστάμενος, προεστώς , προστάτης q.d. super stans, praestans, praefectus, praepositus, magister, antistes, moderator, rector, author եւ ὐπερασπιστής protector, defensor, propugnator ἑπίσκοπος , ἕφορος inspector. Որ ի վերայ կայ անձանց կամ իրաց. ոստիկան. հոգաբարձու. գործակալ. գործավար. առաջնորդ. նախագահ. պետ. վարդապետ. դաստիարակ. պաշտպան. հովանի. տեսուչ. վերակացու.
Որ կային ի վերայ նոցա՝ ի վերակացուացն փարաւոնի։ Վերակացուք ստացուածոցն դաւթի։ Վերակացուք բեռնակրաց եւ քարահատաց։ Վերակացու ղեւտացւոց։ Վերակացու լինել եւ հոգ տանել գործոյն։ Վերակացու եղէ քեզ։ Լինել վերակացու ի տան տեանռ ամենայն մարդոյ։ Որ վերակացուն է, փութով։ Վերակացու լինիջիք նմա՝ յո՛ր պէտս իրաց եւ կոչեսցէ զձեզ։ Իւրում տանն իսկ բարւոք վերակացու լեալ իցէ։ Որդւոց իւրեանց բարւոք վերակացու լեալ իցեն։ Բարեաց գործոց վերակացու լինել.եւ այլն։
superintendence, management, inspection, intendance, direction;
prefecture, government;
protection, assistance.
ἑπιστασία, προστασία praefectura, administratio, moderatio, regimen. Ոստիկանութիւն. առաջնորդութիւն. հոգաբարձութիւն. նախագահութիւն. պետութիւն. տնտեսութիւն. եւ Հովանավորութիւն.
Քոյին վերակացութեամբդ պահելով ի խաղաղութեան. (Ժմ.։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
Վերակոչեաց զամենեսեան ի մահուանէ յանմահութիւն։ Ի մսուր անբանից բազմի արքայն անմահից, զի զիս յերկինս վերակոչեսցէ։ Վերակոչեաց զհեթանոսս յորդեգրութիւն։ Որք ի հեթանոսաց վերակոչեցան ի քրիստոս ի ձեռն առաքելական քարոզութեան. (Շար.։ Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
Վերակոչէ զնա ի կարգ սարկաւագութեան. դարձեալ վերակոչեն ի քահանայութիւն։ Մի՛ զանկատարս հոգեւոր եւ մարմնաւոր հասակաւ վերակոչեսցէ յաւստիճան եպիսկոպոսութեան. (Վրք. սեղբ.։ Շ. ընդհանր.։)
Անմայրն յերկինս՝ անհայր ծնաւ յերկրի, զի մեք վերակոչեսցուք հայր զբոլորից զպատճառն։ Զոր դուք նազովրեցի անուանէք, մարգարէն տէր իւր վերակոչէ։ Քահանայք՝ վերակոչին ծնօղ, դայեակ. (Զքր. կթ.։ Երզն. մտթ.։ Շ. ընդհանր.։)
to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.
ἁναφωνέω, ἑπιφωνέω alta voce pronucio, acclamo, exclamo. Ի ձայն բարձր կարդալ. վերագոչել. վերահնչել. վերահռչակել. վերօրհնել. երգել. քարոզել.
Զսրբոցն նահատակութիւնս վերաձայնելով. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
to uplift, to stretch;
to carry up, to elevate, to raise.
Ու՞ր վերաձգեալ պարանոցն. ահա խորտ տկեցաւ. (Ոսկ. ննջ.։)
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
Պահելով զպատուիրանն՝ յանապականութեան եւ յանմահութեան վիճակն մարմին վերամբառնայ։ Վասն որոյ եւ յայդպիսի պատիւ վերամբարձար։ Գետնաստորս սակաւ մի վերամբարձեալս ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին։ Զխաղաղացեալ ոգին եւ յոյժ վերամբարձեալ՝ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Լծ. ածաբ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Վերամբարձայածու.
star-gazing.
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Ռահ արքունաճեմ՝ վերայ ծովու քայլ. (Նար. տաղ.։)
Ի ՎԵՐԱՅ ԿԱԼ կամ ՀԱՍԱՆԵԼ. ἑπίσταμαι . Խելամուտ լինել. վերահասու լինել. ըստուգել. ի միտ առնուլ.
Եդ ի վերայ իսահակայ, կամ սեղանոյ. կամ վիմի, աւազոյ։ Ի վերայ հնացեալ ձորձոյ։ Ի վերայ երեսաց երկրի թագաւորել ի վերայ իսրայէլի, կամ յուդայ։ Ածել անձրեւ, կամ ծագել զարեւ ի վերա արդարոց եւ մեղաւորաց, կամ ի վերայ երկրի։ Գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Ետես թզենի մի ի վերայ ճանապարհին։ Ի վերայ իմ հասին։ Իբրեւ ի վերայ աւազակի ելիք։ Յարիցէ ի վերայ նորա։ Հեղից ի վերայ ամենայն մարմնոյ, եւ այլն։ կամ
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
Յիմացուածս գրոցն իբր յերիվար ոչ վերացաւ. (Վահր. յար.։)
to breathe.
Իսկ կանանց՝ զոր օրինակ վերաշնչելն, այնպէս եւ պահելն ընտանի է, եւ ըստ բնութեան. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
to revere, to honour, to respect.
Զգրիգորիս սուրբ հայրապետն եկա՛յք վերապատուեսցուք։ Վերապատուեն զքահանայապետն սուրբ։ Վերապատուեմք զքոյին աստուածամայր զհանգստեան տօնս։ Զոր ի հռովմայ գահիցն վերապատուեցեր. (Շար.։)
to send on high.
Առ քահանայապետն վերառաքել զփափագօղս. (Դիոն. եկեղ.։)
to fly upwards, to soar.
Անթարթափ՝ նոյն վերասլացեալ ի յաջ եւ յահեակ. (Նար. յիշ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
ՎԵՐԱՐԿՈՒ. Ծածկարան անկողնոյ. վերմակ մահճաց. եւ Ակումբ բազմականի. կապերտ. օթոց. գորգ. եւ որ ինչ նման է նոցա. փռոց.
Ընդ ջնջանի եւ ընդ մաշեալ վերարկուի մահճաց (զոր տամք աղքատաց)՝ տայ մեզ զբազմականն աբրահամու. (Եփր. պհ.։)
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
Անքնին դատաստանն աստուծոյ եւ նահասանելի խորքն ի նոյն ամ վերափոխէր զերանելի հայրապետն սուր. (Ժող. հռոմկլ.։)
Գրեցաւ սա ի ձեռահիւսէն տեանռ յովհաննու, որ յինքնագրէն սարգսի վերափոխեաց. (Յիշատ. սարգ.։)
cf. Վերաբերեմ.
Վերբերեալ (զփայտն կենաց) մեծաւ ընծայիւք ի սահմանեալ եւ յուխտեալ տեղին ածէին. ամենայն բարձեալ բերեալ. (Նար. խչ.։)
cf. Վերելեակ.
(Ձի անվարժ) զվերելակին տխմարութիւն յանհրահանգն յանդիման ելոյ կացուցանէ։ Գահավիժութիւն հանդերձ վերելակաւն. (Պիտ.։)
mounting, ascending, ascensional;
rider, cavalier, horseman.
Մահացուն ի կենաց առնու իւր զօրս վերելեակս (զհրեշտակս). (Շար.։)
ascent, ascension, acclivity;
staircase;
ascendant.
Զծերս (մարզել) ի հրահանգըս հանճարոյ՝ վերելս ի միտըս դնելով. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
cf. Վերընկալ.
Զկնի քո ո՞վ իցէ արժանի յաջորդելոյ զաթոռ քո՝ վերընդունակ լինել քահանայապետութեան եւ վարդապետութեան եկեղեցւոյ սրբոյ։ Դրա զկնի իմ եղիցիս քահանայութեանս եւ աթոռոյս վերընդունակ. (ՃՃ.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
Վերընկալ լաստիւ էին աստուծոյ (նաւակաւ պետրոսի), որով գրաւեալ զձկունսն, եւ ահիւ պակուցեալ. (Շ. տաղ.։)
to analyze, to resolve.
Որ վերլուծեալ այլաբանին, անմահ մնալ բանից նորին. (Յիսուս որդի.։)
high gate;
flood-gate, sluice;
stocks, ceps.
καταράκτης cataracta. Վերին դուռն. դուռն բանտի ի վերուստ իբր սահմանք.
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
Ի վերնայարկս սրահս խորանիս. (Ժմ.։)
Ի վերնայարկն սրահէ խորհրդակատարն վայրէ (որ է վերնատուն սիովնի)։ Ի վերնայարկս սրահն հոգեկիր։ Ընդ վերնայարկ անձեռագործ երկնից կամարաւ. (Նար. ՟Հ՟Ե. Նար. գանձ եկեղ. եւ Նար. խչ.։)
aerial, ethereal;
cataleptic.
Զոր մարդիկ յախտէ անտի սովորեցան կարդալ վերնոտ եւ լուսնահար։ Զվերնոտսն եւ զլուսնահարսն եւ զայսահարսն սրբէր. (Կանոն.։)
up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
Ընկալան զգիրն, որ ի վերոյ ունէր զաւետիս կեանց, եւ ի ներքոյ զդառնութիւն մահու. (Եղիշ. ՟Գ։)
to mount, to go up step by step, gradually.
Ի ստորուստ վերոտնելով՝ երթալ հասանել մինչեւ ի թագաւորական գահոյսն. (Յհ. իմ. ատ.։)
remaining back;
outliving, surviving.
Յետ մահու յիշատակ թողում առ վերջամնացսն։ Իբրեւ զոչինչ է համարեալ առ վերջամնացսն. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ժղ.։)
survivorship.
Կենդանի մնալն զկնի մահու այլոց.
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
ὐστερίζω, ἑφυστερίζω post remaneo, desum. Յետնիլ. յետս կալ. յետս մնալ. նահանջիլ. կասիլ. պակասել. նուազիլ. ետ՝ ետեւ մնալ.
Ըստ հարկապահանջ խնդրողին ոչ կարացի վերջացեալ գտանիլ. (Նար. երգ.։)
feast after feast.
Աստի մահ եւ թաղումն եւ յարութիւն, աստուստ եւ նոր արարած, վերջատօնակ տօն. (Ածաբ. նոր կիր.։)
to withhold, to retain, to keep back, to detain;
to deprive of.
ὐστεραίνω detineo, revoco. Յետնեցուցանել. յետս նահանջել. կասեցուցանել. վրիպեցուցանել. ետ քաշել.
Այս վերջացուցանէ զիս ի պատահմանէ պատուոյ։ Վերջացուցին զժողովուրդն (ի մտից երկրին աւետեաց). (Լմբ. առ լեւոն. եւ առակ։)
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
Զվերջին աշտիճանն ընտրեա՛, եւ ապա վայելիցես ի գահերեցութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 12։)
to go backwards, to fall back, to recede, to retreat, to give way.
Ոչ վերջնոտեալ կալայ զյետին տեղին։ Բայց աշոտ վերջնոտեալ հանդերձ վահանաւ՝ եկն եհաս խաղաղութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 15։)
once more, anew, over again, afresh, again, repeatedly.
Վերստին զպատիւ եւ զգահս ամենեցուն նորոգէր։ Միւսանգամ վերստին շնորհելով. (Եղիշ. ՟Բ։ Շար.։)
to reintegrate, to reduce to elements.
Խաչահանունք նորա զիա՞րդ երկրպագեցին նմա. (պխ) Թշնամիք վերտառեցան, եւ չարչարանքն եւ մահ, եւ պատիւ եւ փառք եւ յարութիւն ... ընդէ՞ր խռովեցան հեթանոսք եւ այլն. (Աթ. ՟Թ։)
cf. Վերտիմ.
ՎԵՐՏԵՄ ՎԵՐՏԻՄ. Իբրեւ զվերտ շղթայագործ լինել. պարանցիկ լինել. խայտալ. եւ Վերտս իմն ագանել. զինիլ. զրահիլ. վստահիլ.
to dance, to hop, to jump, to skip about;
to put on a cuirass, to wear a coat of mail.
ՎԵՐՏԵՄ ՎԵՐՏԻՄ. Իբրեւ զվերտ շղթայագործ լինել. պարանցիկ լինել. խայտալ. եւ Վերտս իմն ագանել. զինիլ. զրահիլ. վստահիլ.
six.
Տարի մի եւ վեց ամիս եհաս ինձ շրջել անդ։ Առ մի մի ի նոցանէ վեց վեց այր փոխեցաւ ի դահճացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կատարեալ թիւ է, որոյ մասունքն շարադրեալք հաւասար գոն բոլորին. որպէս վեցին. քանզի վեցին մասունքն շարադրեալք՝ զվեցն ծնանին. քանզի ունի կէս զերիսն, եւ երրեակ զերկուսն. (Սահմ. ՟Ե։)
containing six persons;
carrying six persons.
Կազմեալ ճրագարան, զբունն եւ զստեղունսն վեցանձնական, եօթնահանջեան. (Գանձ.։)
cf. Վեցերեակ.
Զմահկանացուսն յարաչափելով վեցեկին, իսկ զերջանիկսն՝ եօթներեկին առաջնում։ Վեցեակն վեցակաւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Վեցն ունի կէս զերսն, եւ երրեակ զերկուս, եւ վեցեակ՝ զմին, որ լինի վեց. (Սահմ. ՟Ե։)
six;
sixth.
Սպառեալ լինի վեցերեակն եւ մահականցուքն։ Ի վեցերեկին ապականութիւն, եւ ի միակին փրկութիւն եղեւ։ Վեցերեակն համարեալ լնի թիւ ընդ միակին։ Ընդ վեցերեկին ընդ ընտանւոյն, եւ այլն. (Փիլ.։)
six times as much, sextuple, sixfold.
Վեցկին գործիական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ. յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Վեցհազարեակ.
Պահէ զուխտ եւ զողորմածութիւն զկնի վեցհազարակին՝ ըստ մարգարէին. (Լծ. կոչ.։)