elect and graceful.
Ընտիր եւ շնորհազարդ, շնորհաբաշխ.
Ընտրելաշնորհ սուրբ քո անուամբդ. (Անան. եկեղ։)
able to discern, having judgment, rational;
of ones free will;
wise, discreet;
judgment, criterion, free will or choice.
διακριτικός discretivus Կարօղ ընտրել. դատմամբ ընտրօղ. որոշիչ.
Ընտրողական միտք, կամ հանճար, զօրութիւն, շնորհք, իմաստք, կամք, լեզու. (Յճխ.։ Դիոն.։ Շ.։ Նար.։)
Իմաստուն ընտրողական արար զքեզ Աստուած. մի՛ նմաներ դու անասնոց անմտից անընտրողութեամբ քով. (Ճ. ՟Ժ.)
Պահողքն պարտին լինել ընտրողական գիտութեամբ (պահելով եւ զխորհուրդս եւ զբանս) եւ այլն. (Մանդ. ՟Գ։)
Կակուղն եւ ընտրողականն աչաց, վասն որոյ տեսանեն զպայծառն եւ զփայլեալն, ձէթ. (Պղատ. տիմ.։)
fennel.
• տե՛ս Ռառեան։
ԸՌԱԶԻԱՆ ԸՌԶԻԱՆ. Բառ ռմկ. ռազէնէ. որ է Սամիթ, եւ որ ինչ նման է նմա։ (Բժշկարան. եւ Վստկ.։)
to assume, to take, to put on, to put on one's back, to embrace, to undertake.
Ըստ անձին այսինքն ի վերայ անձին առնուլ. բարձեալ բերել. բառնալ յուսս. շալակել. որ եւ ասի՝ Ըստ անձին ունել. ուստի եւ Յանձն առնուլ. շալկել, վրան առնել, բեռնաւորիլ.
Ըստանձնել ծանրագոյն բեռն. (Ճ. ՟Ա.։)
Եթէ ոչ ունէի զբեռն աշխատութեան մահացու գործոց ըստանձնեալ։ Բարձեր որպէս համբերօղ՝ ըստանձնեալ իբր զպարտական՝ զփայտն վշտաց. (Նար. ՟Ծ՟Է. ՟Հ՟Է։)
Ի վերայ թեւոց իւրոց ըստանձնէ։ Ախոնդեանցն՝ որ յինքեան ըստանձնեալ բերէ զերկնի եւ զերկրի զօրութիւն։ Զհիւանդութիւնսն ըստանձնեալք՝ ապա ուրեմն զգօնանան առ բժիշկսն ընթանալ. եւ այլն. (Մագ.։)
Ըստանձնեալ ի վեր ունիցի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Դ։)
ԸՍՏԱՆՁՆԵԼ ի վերայ այլոյ. ԸՍՏԱՆՁՆԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Բեռնաւորել. բարձուցանել.
(Կամքն ի վերայ մարմնոյ) թեթեւութեամբ ըստանձնէ զլուծ ապաշխարութեան. (Լմբ. տնտես.։)
Ըստանձնեցուցեալ բառնան նմա. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
the wearing, the clothing.
Բառնալն կամ կրելն ի վերայ ուսոց եւ թիկանց. զոր օրինակ զմաշկեակ կամ զմուշտակ.
Ի փանաք գազանական սերէ ըստանձնութեան զանզարդութեանն զարդ. (Մագ. ՟Լ՟Ե։)
to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.
καταγινώσκω (որ է ըստգիտել, ստորաճանաչել, կամ ընդդէմ ճանաչել) reprehendo, arguo, decerno adversus aliquem, condemno, accuso, incuso գրի նովին հնչմամբ եւ ՍՏԳՏԱՆԵԼ. Արատ եւ յանցանս գտանել՝ ի վերայ այլոց. ըմբըռնել ի յանցանս. մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել մտօք կամ բանիւ. մեղադրել, դատապարտել.
Իմաստուն թուի անձին իւրում այր մեծատուն, եւ աղքատ հանճարեղ ըստգտանէ զնա. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 11։)
Եթէ ըստգտանիցեն զմեզ սիրտք մեր։ Եթէ սիրտք մեր զմեզ ոչ ստգտանիցեն. (՟Ա. Յհ. ՟Գ. 20։)
Գո՛գ իբրեւ ստգտեալ իմն էր. (Գաղ. ՟Բ. 11։)
Երանեալ է այր, զոր ոչ ըստգիւտ անձն իւր. (Սիր. ՟Ժ՟Դ. 2։)
Որք ճշմարտութեամբ զյիշատակ յանցանացն ըստգտին. (Կլիմաք.։)
Զիւրեանց զանիրաւութիւնսն ըստգտցեն։ Մի՛ ոք ըստգտցէ զիմաստունն։ Այս ըստգտանելի՛ է. եւ այլն. (Փիլ.։)
Ի հռոմ կոյս մի եստեայ ըստգտեալ՝ զանձն սպան. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ո՛րքան բարիս գործէ ապաշաւն, եւ ըստգտանել զինքն. (Մխ. երեմ.։)
Ո՞վ ոք գտաւ ինքեան վնասակար, եւ ոչ ստգտաւ։ Ի մէջ բարեացն առաւելութեան ստգտեալ է եւ նա. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Է։)
Տէրն ըստգտանէ զանմտութիւն նորա. (Իգն.։)
Անձամբ զանձինս ունելով ըստգտող. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Ը.) (ուր վրիպակ է յաւելուածդ ստուգաբանութեան ի գրչէն. ըստգտանել՝ սուտ գտանել ճշգրտի. յայտ է թէ ոչ ուղիղ վերծանելով՝ սըտգտանել)։
cf. Ըստգիւտ.
Ջնջէ զհին ըստգտանսն խոշտանկանացն։ Պատճառս ըստգտանաց ի վերայ դնէ. (Փիլ.։)
Ըստգտանօքն հարկանէ. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Ստնդիաց.
to shoe, to put on shoes, or boots.
ὐποδέω subligo, calceo Ագանել զաման ոտից՝ զկօշիկ. տրեխաւորիլ. պատել զոտս եւ զսրունս. ... (լծ. եւ յն. իմա՛դիօն, ագանելիք, զգեստ. լտ. ըսդիվա՛լէ, կօշիկ, զանկապան. թ. եէմէնի, ագանելիք ոտից, եւ կապ գլխոյ).
Ունել. հի՛զան, ըստիմանի, զինի։ Ունելն նշանակէ զըստիմանելն, զինելն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Մակ ունելոյս բաւական ասաց գոլ զըստիմանելն, զզինել. (Անյաղթ անդ։)
individuals, particulars.
ԸՍՏՄԱՍՆԵԱՅՔ որ եւ ՄԱՍՆԱՅՔ, այց. οἰ κατὰ μερός particulares Ոյք ըստ մասին. այսինքն մասնաւորք. առանձնականք. անհատք.
Ըստմասնեայքն եւ ըստիւրաքանչիւրքն ներհակք ի բազմութիւն միշտ բաժանեալ լինին։ Ըստմասամբք մու, եւ հասարակն՝ յոլովք։ Որոց հաւաքումն ոչ ի վերայ այլոյ ուրուք եղիցի ըստմասնեայցն. քանզի Սոկրատայ յատկագոյնքն ո՛չ եւ մակ այլոյ ուրուք լիցին ըստմասանցն։ Ի վերայ ամենեցունց ըստմասինցն մարդոյր. (Պորփ.։)
their fellows, companions.
the following, successors, posterity.
ԸՍՏՆՄԱՆԷՔ. Որք յետ նորա ըստ օրինակի նորա. հետագայք. յաջորդք հետզհետէ կարգաւ.
Դաս ունի այբն նախկին գոլոյ, եւ ըստ նմանէքն եւ տեսակ զատելոյ յայլս զատուցեալ. (Մագ. քեր.։)
crown, diadem, royal crown;
the Crown or regal authority, kingdom;
glory, honour;
— պապական, tiara, the pope's crown;
— եպիսկոպոսական, mitre;
— ոսկի, crown of gold;
cf. Պսակ;
— առնուլ, to become king, to reign, cf. Թագաւորեմ;
թագ ազնուականաց ―, coronet;
թագ դնել, կապել (անձին), to crown one's self, to put on the crown, to bind on the diadem;
թագ դնել (այլում), to crown, to place a crown on the head of, to cause to rule, cf. Թագաւորեմ;
եդաւ զթագ զասիացւոց, he crowned himself with the diadem of Asia;
թագաւ / թագիւ պսակիլ, to be crowned;
առնուլ զթագ ուրուք, to mount another's throne;
թագ ի գլուխ, crowned, wearing a crown on the head.
- ի, աւ կամ իւ կամ ով, աց կամ ից, իւք, օք, ովք որ եւ թ. թաճ. δίδημα diadema, corona regis Պսակ կամ կամ խոյր արքայական ի ձեւ գլխոյ նռան.
Ետ ցնա թագ եւ պատմուճան եւ զմատանին զիւր։ Պսակեցաւ կրկին՝ թագաւն ասիացւոց, եւ թագաւն եգիպտացւոց։ Եդ ի վերայ գլխոյ նորա զթագ կանանցն։ Թագ ի բեհեզոյ եւ ի ծիրանւոյ։ Թագ արքայութեան։ Զթագն գեղեցկութեան։ Մեծութիւն քո թագ ի վերայ գլխոց նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 15։ ՟Ը. 14։ Եսթ. ՟Բ. 17։ ՟Ը. 15։ Ես. ՟Կ՟Բ. 3։ Իմ. ՟Ե. 17։ ՟Ժ՟Ը. 24։)
Ո՞րչափ պատուոյ գինք իցեն, քանի՞ թագաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
Առցէ զթագից աշտիճան. (Պիտ.։)
Թագք եւ պատիւք միաբանեալ են ընդ լաւ շնորհսն. (Եփր. աւետար.։)
Կրկին թագիւ առ ի նմանէ պսակեալ։ Պսակեալ թագիւն։ Թագով պսակեալ. (Յհ. կթ.։)
Շուրջ զթագաւն աստեղք բոլորեալք. (Ճ. ՟Բ.։)
ԹԱԳ ԱՌՆՈՒԼ, է Թագաւորել.
Թագ առնուլ, եւ ծիրանիս արկանել. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 14։)
Թագ եւս առնոյր, եւ հակառակ եղբօրն յառնէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զորոյ զթագն (յետ նորա) եղբայրն առեալ. (Շ. վիպ.։)
ԹԱԳ ԴՆԵԼ կամ ԿԱՊԵԼ՝ ԱՆՁԻՆ, է Թագաւորել. իսկ այլում՝ է Թագաւորեցուցանել.
Խնդրէր Տրիփոն թագաւորել ... եւ դնել թագ։ Եդաւ զթագ զասիացւոցն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 39։ ՟Ժ՟Ա. 13։)
Եհան զորդին արքայի, եւ եդ ի վերայ նորա զթագն. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Գ. 11։)
Թագ կապեցին իւրաքանչիւր յետ մահուան նորա. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 10։)
Սանատրկոյ թագ կապեալ ինքեան. (Խոր. ՟Գ. 3։)
Թագ կապեալ ի գլուխն. է զարդարել զմեռեալն որպէս թագաւոր։
Եդ նմա թագ, արար զնա դշխոյ հռովմայեցւոցն. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Բ.։)
ԹԱԳ Ի ԳԼՈՒԽ. իբր մ. δεδέμενος Թագ ունելով ի գլուխն. պսակեալ գոլով. (յն. կապեալ) այսինքն պսակեալ.
իբրեւ զթագաւոր թագ ի գլուխ. (Երգ. ՟Է. 5։)
Թագ ի գլուխ մտցեն ի հանգիստն լուսոյ։ Ըստ իւրաքանչիւրոցն լաւութեան վարուցն թագ ի գլուխ մտցեն յարքայութիւնն. (Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Թ։)
Թագ ի գլուխ հրճուի եւ պարծի ի պսակիչն իւր Քրիստոս. (Խոր. հռիփս.։)
curled in form of crown or diadem, curled, crisp.
Ոյր հերք գլխոյ են գանգուր թագաձեւ ի բնէ.
Զհերսն գանգրագեղոյ զվայելուչ թագագանգուր վարսիցն՝ զայն ի բաց խզել հրամայէր. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
crowned, having a crown on the head.
Ունօղ զթագ ի գլուխ. պսակաւոր.
Ողջոյն եւ քեզ արեգակնատեսիլ թագագլուխ. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)
royal, regal, kingly;
crowned.
Որոյ դիտակն զարդարեալ է թագաւ. կամ արքայակերպ.
Թագադիտակ փառօք պսակեաց. (Նար. խչ.։)
placing the crown on the kings head;
having the hereditary office of crowning the king at his coronation;
— լինել, to crown.
Դորոթէոս թագադիրն. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի՟Ը.։ եւ Հ=Յ. մայ. ՟Լ.։)
Ասպետ՝ որ թագ դնէ արքայի ի թագաւորելն.
Տալով նմա իշխանութիւն ազգաւ թագադիր լինել Արշակունեաց։ Իշխել նմա թագ ի գլուխ դնել թագաւորին, եւ կոչիլ թագադիր, այլ եւ ասպետ. (Խոր. ՟Բ. 3. եւ 7։)
coronation;
հանդէս թագադրութեան, inauguration.
crowned, adorned with a crown.
Եւ եղեւ միահեծան թագազարդ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զի թագազարդ տեսանելոյ (զմիածինդ) ակնունէիր ի ծննդենէ. (Սկեւռ. աղ.։)
Զգերիսն թագազարդ պսակեալ. (Տօնակ.։)
Եւ իբր Թագաւորական, արքունի.
Ի թագազարդ գահից, յիշխանական պատուոց. (Սկեւռ. լմբ.։)
Թագիւ զարդարեալ. պսակաւոր. թագաւոր.
cf. Թագազարդ.
to crown, to adorn with a crown.
Թագիւ զարդարել. թագաւոր կամ թագաւորակերպ առնել. պսակել.
Նստաւ ի վերայ առաքելոցն եւ թագազարդեաց զնոսա՝ ըստ Դաւթայ։ Զգերիսն թագազարդեալ. (Ճ. ՟Թ.։)
Զվկայիցն բոլոր պսակակապ թագազարդեալ դասս կոչէ ի նոր Սիոն. (Խոր. հռիփս.։)
Աբգար ունէր զՀայս եւ զասորիս թագազարդեալ ճոխութեամբ. (Միխ. աս.։)
Բովանդակ ծաղկաւետանայր երկիր, ի գագաթունս բերեալ պսակ՝ թագազարդեալք. (Մամբր.։)
cf. Թագաւորազն.
Դարձեալ զորդւոյ թագազարմին՝ բանիւ լուծեր զախտըս ջերմին։ Թագազարմից լոյս երամին՝ համապայծառ է պանծալին. (Յս. որդի.։)
Մայր Աստուծոյ Մարիամ, դուստր Դաւթի թագազարմ. (Գանձ.։)
Բերէին զնմանութիւն թագի թագազանց. (Տօնակ.։)
Ի յարենէ արքայից, ի թուոյ թագազնից. (Նար. խչ.։)
Դուստր մեծի իշխանին թագազնոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Թագաւորազն.
Դարձեալ զորդւոյ թագազարմին՝ բանիւ լուծեր զախտըս ջերմին։ Թագազարմից լոյս երամին՝ համապայծառ է պանծալին. (Յս. որդի.։)
Մայր Աստուծոյ Մարիամ, դուստր Դաւթի թագազարմ. (Գանձ.։)
Բերէին զնմանութիւն թագի թագազանց. (Տօնակ.։)
Ի յարենէ արքայից, ի թուոյ թագազնից. (Նար. խչ.։)
Դուստր մեծի իշխանին թագազնոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
princess (of the royal family).
Կոյս թագազարմ. զոր օրինակ Սանդուխտ, Հռիփսիմէ եւ Գայիանէ։ (Գանձ.։)
inheriting the crown;
heir to the throne.
Ժառանգ թագի եւ թագաւորութեան.
Գումարք թագաժառանգք կայսերաց։ Տոհմ Արշակունեաց՝ պսակահիւսից, թագաժառանգաց. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
Ստեփանոս էր ի թագաժառանգ տանէն յուդայի. (Տօնակ.։)
crowned, that has a crown, reigning, that holds a crown.
Ունօղ զթագ եւ զթագաւորութիւն. թագաւոր. թագուհի. արքայորդի. եւ Թագաւորական.
Յայս տաճարի փեսայ թագակալ, եւ արքայ արքայից Քրիստոս ի Յովաննէ վկայեցաւ. (Սարկ. քհ.։)
Որպէս դշխոյ ոմն թագակալ. (Նար. խչ.։)
Ոչ գոյր որդի թագակալ թագաւորութեանն. (Լաստ. ՟Բ։)
Թագակալքն հատան ի յուդայէ. (Վրդն. ծն.։)
Յաստուածապաշտ եւ թագակալ տոհմէ. (Ագաթ.։)
Դադարեաց թագակալ պերճութիւնս հայկական գրոհի. (Յհ. կթ.։)
cf. Թագադիր.
ԹԱԳԱԿԱՊ. Որ ինչ ա՛նկ է թագի եւ թագաւորութեան. արքունի.
Որ թագ կապէ այլում. թագադիր.
Ի վերայ ենանոսի ասպետի թագակապի։ Զթագակապ ասպետութիւնն ոչ հանէ. (Խոր. ՟Բ. 23. եւ 13։)
Եւ Որ թագ կապէ անձին։ (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Փոխանակ ոսկէհուռ թագակապ զարդու պսակացն։ Կացեալ չորս ամ ի թագակապ շքեղութեանն. (Արծր. ՟Գ. 7։ ՟Դ. 3։)
cf. Թագադրութիւն.
ԹԱԳԱԿԱՊՈՒԹԻՒՆ կամ ԹԱԳԿԱՊՈՒԹԻՒՆ. Թագաւորեցուցանելն. եւ Թագաւորելն.
Յուշ նմա արարեալ զերախտիս թագակապութեանն։ Իբր զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն, եւ Սմպատայ թագկապութեանն. (Յհ. կթ.։)
that shares a crown;
that reigns jointly.
Թագաւորակից. գահակից. ի միասին թագաւորեալ.
Հանդերձ աթոռակցաւ մերով եւ թագակցաւ Վաղեսիւ կայսերաւ. (Խոր. ՟Գ. 19։)
Եղբօր իւրում եւ թագակցի՝ Արկադէոսի. (Վրք. ոսկ.։)
Թագակիցք եմք Քրիստոսի, եւ մեք զմեղսն թագաւորեցուցանեմք. (Ոսկ. հռ.։)
Թագակից լինին, կամ եղեալ՝ Քրիստոսի. (Նար. երգ.։ Լմբ. իմ.։)
that gives a crown, that crowns.
Տուօղ զթագ. թագ կապօղ ումեք. որ թագաւորեցուցանէ.
Թագատուն Սմպատայ՝ ոստիկանն ափշին. (Յհ. կթ.։)
king;
*bridegroom;
թագաւոր թագաւորաց, the king of kings;
թագաւոր Հայոց, the — of Armenia!
կեցցէ՛ թագաւոր, long live the -!
God save the -!
թագաւոր կենդանեաց, the — of beasts (lion);
թագաւոր թռչնոց, — of birds (eagle);
թագաւոր ծաղկանց, queen (Arm. king) of flowers (rose);
թագաւոր իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ;
թագաւորք, certain hymns of the Armenian Church;
թագաւոր կալ յումեքէ ի վերայ աշխարհի ուրուք, to be made — of some country;
թագաւոր առնել, to make —, to cause to reign.
βασιλεύς rex Արքայ, որ ունի զթագ արքունի ի գլուխն, որպէս եւ զթագաւորութիւն. միահեծան իշխան ի տէրութեան. ինքնակալ. լայնաբար՝ եւ Նախարար ինքնագլուխ. թագւոր, խոնդիքար. շահ, փատիշահ.
Թագաւորին բաղակայ։ Չորք թագաւորք ընդ հնգից։ Թագաւորք ի քէն ելցեն։ Ես կացի թագաւոր ի նմանէ ի վերայ սիոնի։ Թագաւոր իմ եւ Աստուած իմ։ Տէր թագաւոր յաւիտեանս յաւիտենից։ Յիսուս Նազովրեցի՝ թագաւոր հրէից։ Թագաւոր թագաւորաց, եւ Տէր տերանց.եւ այլն։
Ո՞ այլ ոք առաջին թագաւոր. բայց թէ երանականն եւ փառաւորեալ սուրբ երրորդութիւնն, ըստ մարգարէին՝ թէ թագաւոր մեծ ի վերայ երկրի Աստուած է. (Վահր. յայտն.։)
Միոյ իշխանութեան երկու թագաւորք ոչ լինին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յորժամ թագաւոր թագաւորաց ասեմք, զԱստուած յայտնեմք. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)
Թագաւոր ո՛չ եթէ յորժամ կամի՝ թագաւորէ, այլ յորժամ Տէր տացէ զօրութիւն թագաւորելոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
ԹԱԳԱՒՈՐ ասին նմանութեամբ՝ եւ փեսայք յաւուր փեսայութեան.
Սովորութիւն ունիմք մեք զթագաւոր անունդ ի վերայ երկուց իրաց ասել. մի՝ ի վերայ աշխարհակալին, եւ մի ի վերայ այնորիկ՝ որ այն ինչ փեսայացեալ լինի. (Տօնակ.։)
ԹԱԳԱՒՈՐ ԿԵՆԴԱՆԵԱՑ՝ կոչին նմանութեամբ Առիւծ, եւ Արծուի, եւ այլն.
Հրաման ել ի թագաւորէն կենդանեաց ցամաքայնոց՝ գալ առ նա ամենեցուն. (Մխ. առակ.։)
Առաջին կենդանի արծիւ՝ թագաւոր հաւուց, որ է բանն ի հօրէ. (Ոսկիփոր.։)
ԹԱԳԱՒՈՐՔ ասին եւ Երգք, որ ի ժամագիրս սկսանին,
Թագաւոր յաւիտեան. (Յիշատ.։)
kingly, royally.
βασιλικῶς regie, regaliter Իբրեւ թագաւոր. արքայական պատուով. եւ Տիրաբար. թագաւորի պէս.
Ի պահեստի կայր առ նմա թագաւորաբար։ Զսեղեւկոս՝ Արշակ արքայ տանէր գերի, եւ թագաւորաբար պահէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Թագաւորաբար իշխէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Համարձակապէս եւ թագաւորաբար կեայ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Արքայանիստ.
Ուր արքայ բնակէ.
Զանցանէր պայծառութեամբ քան զթագաւորաբնակ արքունեօքն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Թագաւորաբնակ քաղաք. (Ճ. ՟Ա.։)
Դղրդեաց ի հիմանց զթագաւորաբնակ աշխարհս. (Արշ.։)
The book of Kings.
ԹԱԳԱՒՈՐԱԳԻՐ ՄԱՏԵԱՆՔ. Գիրք թագաւորութեանց կամ թագաւորաց յԱստուածաշնչի.
Յաւուրս թագաւորացն, որ ի թագաւորագիր մատեանսն կարգեալ կայ. (Ագաթ.։)
of royal race, blood or house, descending from kings;
prince (royal).
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶԱՐՄ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶԳԻ, գոյ, գեաց. cf. ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ.
Ուր էր թագաւորազարմ իշխան ոմն՝ դուքս կոչեցեալ, փեսայ գոլով թագաւորին. (Ժող. հռոմկլ.։)
Ոչ զոք ի թագաւորազգեաց եւ ի դիւցազանց ունին կապեալ առ իւրեանս կենդանի. (Եզնիկ.։)
cf. Թագաւորազն.
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶԱՐՄ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶԳԻ, գոյ, գեաց. cf. ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ.
Ուր էր թագաւորազարմ իշխան ոմն՝ դուքս կոչեցեալ, փեսայ գոլով թագաւորին. (Ժող. հռոմկլ.։)
Ոչ զոք ի թագաւորազգեաց եւ ի դիւցազանց ունին կապեալ առ իւրեանս կենդանի. (Եզնիկ.։)
cf. Թագաւորազարմ.
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ եւ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՈՒՆ. βασιλικός , βασιλείδης, βασιλείδιον regius, regis filius, regulus βασιλικοί aulici, regis amici et ministri Որ է յազնէ կամ յազգէ եւ ի տանէ թագաւորաց. թագաւորազգի. թագազարմ. եւ Մերձաւորք թագաւորի, աւագանի. պալատականք.
Անդ էր թագաւորազն մի. (Յհ. ՟Դ. 46։)
Որդի թագաւորազնոյն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)
Ի զուարճանալ թագաւորին (Հերովդի) հանդերձ թագաւորազամբ. (Գանձ փառ. յհ. մկ.։)
Ուր ընդդէմ դարձեալ թագաւորազանց ոմանց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Յոր նախ չոգայն ի թագաւորազանց բողբոջն յԱշոտ. (Յհ. կթ.։)
Ազատ քան զթագաւորազունս նա՛ է, որ յախտիցն ազատ է. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի ձեռն սուրբ որոջին, եւ թագաւորազն կուսին Հռիփսիմեայ. (Արծր. վերջ։)
Ի տանէ թագաւորազուն. (Խոր. առ արծր.։)
Թագաւորազուն մանուկ։ Իբրեւ զթագաւորազուն բողբոջ. (Յհ. կթ.։)
cf. Թագաւորազարմ.
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ եւ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՈՒՆ. βασιλικός, βασιλείδης, βασιλείδιον regius, regis filius, regulus βασιλικοί aulici, regis amici et ministri Որ է յազնէ կամ յազգէ եւ ի տանէ թագաւորաց. թագաւորազգի. թագազարմ. եւ Մերձաւորք թագաւորի, աւագանի. պալատականք.
Անդ էր թագաւորազն մի. (Յհ. ՟Դ. 46։)
Որդի թագաւորազնոյն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)
Ի զուարճանալ թագաւորին (Հերովդի) հանդերձ թագաւորազամբ. (Գանձ փառ. յհ. մկ.։)
Ուր ընդդէմ դարձեալ թագաւորազանց ոմանց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Յոր նախ չոգայն ի թագաւորազանց բողբոջն յԱշոտ. (Յհ. կթ.։)
Ազատ քան զթագաւորազունս նա՛ է, որ յախտիցն ազատ է. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի ձեռն սուրբ որոջին, եւ թագաւորազն կուսին Հռիփսիմեայ. (Արծր. վերջ։)
Ի տանէ թագաւորազուն. (Խոր. առ արծր.։)
Թագաւորազուն մանուկ։ Իբրեւ զթագաւորազուն բողբոջ. (Յհ. կթ.։)
royal, regal;
royalist;
— ճանապարհ, the king's highway, main road, the highway;
թագաւորական օձ՝ թագաւորական իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ.
βασιλικός regius, regalis Սեպհական թագաւորի, թագաւորաց, թագաւորութեան. արքայական. արքունի.
Տանջես զմեղուցեալն դատաւորական սրտմտութեամբ, եւ յանձանձես զնա թագաւորական սիրով։ Թագաւորական իրք են առաքինութիւն, եւ առաքինութեան ծնունդք. (Փիլ.։)
Արիագոյն (այսինքն լաւագոյն) ասես լինել զքաղաքն ի թագաւորական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ամենայն թագաւորական գործոց առաջին եւ վեհագոյն. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Քահանայական եւ թագաւորական գաւազանացն միացեալ. (Շար.։)
Աղէքսանդրոս ասէր, ո՛չ է թագաւորական՝ գողանալ զյաղթութիւն. (Ոսկիփոր.։)
ԶԱստուծոյ կամ զԵրրորդութենէ ասի որպէս ամենաթագաւոր, ամենիշխան, կամ իբր գերարքայական.
Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւնն։ Սրբոյ եւ թագաւորականի տեսութիւն երրորդութեան. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
Թագաւորական սուրբ երրորդութեանն. (Լմբ. սղ.։ որպէս յն. վասիլիգի՛. βασιλική ։)
ԹԱԳԱՒՈՐԱԿԱՆՆ. իբր Իշխան եւ թագաւոր՝ նմանութեամբ. ἠγεμών princeps
Առաջինն, եւ ամենայն առաքինութեանն թագաւորականն, որ է խոհեմութիւնն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
ԹԱԳԱՒՈՐԱԿԱՆ ՕՁ, կամ ԻԺ. cf. ԱՐՔԱՅԻԿ. ըստ յն. վասիլի՛սգօս βασιλίσκος regulus
Զձուս քարբից փշրելով ... զթագաւորական օձն ի մէջ ածիցեմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
Թոյնս շնչէ վաշխն չարագոյն քան զթագաւորական իժն. (Եփր. աւետար.։)
Զգլուխ թագաւորական իժին կոխան արարեր. (Սկեւռ. աղ.։)
Որ եւ ի Վարդանայ.
Թագաւոր իժ կոչի։
royalism.
Թագաւորական մեծութիւն, իշխանութիւն.
(Արծուին ի հրեշտակս նշանակէ) զթագաւորականութիւնն եւ զբարձրաբերձութիւնն. (Դիոն. երկն. եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Արքայանիստ.
Ուր է կայան թագաւորի. թագաւորաբնակ. արքայանիստ.
Հասանէին ի թագաւորակաց քաղաքն Կոստանդինական. (Կորիւն.։)
king-like, like a king, regal, royal.
Արքայակերպ. թագաւորավայել.
Թագաւորակերպ պատանի։ Թագաւորակերպ հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Թագակից;
— լինիմ, cf. Թագաւորակցիմ.
Գահակից. թագակից. ի միասին թագաւորեալ. եւ Հաղորդ թագաւորական պատուոյ.
Թագաւորակից գոլով եւ Սուրբ հոգին ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ։ Որդի աթոռակից եւ թագաւորակից հօր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մարդկութեան նորա, որ է ամենայն եկեղեցի ... օծեալ ի թագաւորութիւն երկնից, զի թագաւորակից եղիցի նմա. (Աթ. ՟Ա։)
Զինքն կարծիցէ թագաւորակից մեզ լինել. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Թագաւորակից լինել Քրիստոսի. (Երզն. մտթ.։)
Մերթ՝ Ժամանակակից ի թագաւորելն.
(Աբգար) թագաւորակից Քրիստոսի ըստ մարմնոյ. այսինքն թագաւորեալ առ ժամանակօք ծննդեան փրկչին. (Հ. դեկտ։)
to reign together;
to reign contemporarily.
ԹԱԳԱՒՈՐԱԿՑԻԼ. Թագաւորակից լինել.
Խառնեցաւ արիւն նորա ընդ արեանն Քրիստոսի՝ առհաւատչեայ յաւիտենական թագաւորակցելոյն ընդ նմին. (Հ. կիլիկ.։)
capital, where the king resides.
βασιλικός, -κή regius, -ia Ուր նստի թագաւորն. թագաւորաբնակ. արքայանիստ. որ եւ ասի ԹԱԳԱՒՈՐԱԿԱՆ, ԹԱԳԱՒՈՐԵԱԼ.
Ժողովեալք ի թագաւորանիստ տեղին ի յԱրտաշատ։ Տայր տանել ի թագաւորանիստ քաղաքն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
Ի բարձրաւանդակ թագաւորանիստն հայեցուածսն ունի. (Խոր. ՟Բ. 39։)
court, courtiers.
cf. Թագաւորաբար.
Յուղարկէ թագաւորապէս զքոյր իւր Տիգրանուհի։ Թագաւորապէս արարեալ հարսանիս. (Խոր. ՟Ա. 29։ ՟Գ. 22։)
Անկեալ որպէս առիւծ ննջեաց թագաւորապէս. (Ճ. ՟Բ.։)
Զայն իշխանութիւն առնըլով՝ թագաւորապէս սա վարի. (Նիւս. երգ.։)
with royal threats.
Որ ինչ լինի սաստիւ կամ սաստկութեամբ թագաւորի.
Գրեաց թագաւորասաստ հրամանաւ թուղթ յԵրուսաղէմ. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)
Թագաւորասաստ հրամանաւ հաւանեալ հնազանդեցոյց. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
crowned;
— քաղաք, royal or capital city, seat of government.
to be crowned;
to reign.
βασιλεύω regno, impero, rego Թագաւոր լինել. ունել եւ վարել զթագաւորութիւն.
Թագաւորք՝ որ թագաւորեցին յերկրին եդոմայեցւոց, մինչչեւ թագաւորեալ էր թագաւոր յիսրայէլի։ Թագաւորեաց ընդ նորա Յոբաբ։ Միթէ թագաւորելով թագաւորեսցե՞ս ի վերայ մեր։ Թագաւորեաց ամս.եւ այլն։
Արշակ թագաւորէ հայոց։ Զայսու ժամանակօք լինի թագաւորեալ հռոմայեցւոց Տրայիանոս։ Արտաքոյ ցեղի նորա թագաւորեցելոյ. (Խոր.։)
Խաչակցեալք ընդ Քրիստոսի, եւ ընդ նմին թագաւորեալք. (Շար.։)
Կամ ԹԱԳԱՒՈՐԻՄ, եցայ, որ է անսովոր.
Զիս անարգեցին, զի մի՛ թագաւորեցայց քեւ ի վերայ նոցա։ Սաւուղ թագաւորեցաւ ի վերայ ժողովրդեանն։ Զերկուս ամս միայն՝ զոր թագաւորեցաւ. (Եփր. թագ.։)
ԹԱԳԱՒՈՐԵԱԼ, իբր Թագաւորեցուցեալ. պսակեալ.
Թագաւորեալքն յԱստուծոյ՝ նահատակին. (Ժմ.։)
ԹԱԳԱՒՈՐԵԱԼ ՔԱՂԱՔ. βασιλευομένη, βασιλεύουσα regia, dominatrix ըստ յն. ոճոյ, իբր Թագաւորանիստ, թագաւորական. դշխոյ այլոց քաղաքաց.
Եւ ընդէ՞ր նստիցի ծառայ քո ի թագաւորեալ քաղաքի ընդ քեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Է. 5։)
Ի թագաւորեալ քաղաքն (ի Կոստանդինուպոլիս). (Խոր. ՟Գ. 20։)