Ո՛վ ամենադաժանք, ո՛վ պիղծք եւ մարդասպանք. (Ոսկ. գծ.։)
Անդաստան ամենալից. (Եղիշ. դտ.։)
the having many children;
fecundity, fruitfulness.
εὑτεκνία, εὑτοκία fecunditas. Բազմածնութիւն. արդասաւորութիւն.
good order, nice disposition.
εὑταξία ordo, dispositio. Բարեկարգութիւն. գեղեցիկ դասաւորութիւն.
producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.
Աղբիւր՝ գիտութիւն. յորմէ մարդասիրութիւն քաջապտուղ լինի. (Մխ. առակ.։)
fine-branched.
Զքաջուղէշ եւ զպտղեղ զյովաբայն բոցակէզ հրդեհիւ տոչորէր անդաստան ... Եւ ես քաջուղէշ բուսակօք հրճուէի. (Պիտ.։)
four-lettered.
Ի սողոբայս երից քառագրաց ծանուցեալն մեզ տէրութիւն, Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ.եւ այլն։
cf. Քարեղէն.
Որ թէ եւ քարեղէն (իբր քարասիրտ), քան զամենայն ոք լինիցիս մարդասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
made of stone, stony, stone.
Որ թէ եւ քարեղէն (իբր քարասիրտ), քան զամենայն ոք լինիցիս մարդասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
Քարոզ կարդաց ահարոն, եւ ասէ, տօն տեառն առ վաղիւ։ Հրամայեաց մովսէս քարոզ կարդալ ի բանակին։ Քարո՛զ կարդացէք (կամ քարոզեցէ՛ք) պաղատանս։ Ընդ ամենայն քաղաքս քարոզ տաջիք կարդալ։ Քարոզ կարդասցի ընդ հրապարակս քաղաքիս.եւ այլն։
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
Դատաւորն զդողն եւ զաւազակն պրկէ եւ քերէ։ Քերել եւ սպանանել զմարդասպանն. (Եզնիկ.։)
caressing, affectionate, coaxing, flattering;
wooing, courting.
Յանդիմանիչքն զդաստացուցանեն. իսկ քծնիքն լուծանսն եւ գայթագղեցուցանեն. (Ոսկիփոր.։)
delicate, soft.
Յելանելն արտասուացն ի քնքշական բնութենէնն՝ խոնարհեցուցանէ զԱստուածոյ մարդասիրութիւն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Քնքշեմ.
Բազում կանայք այսպէս քնքշին մեզ, մինչեւ զմի անդաստակ չանցանել եւ չտեսնել զնա ի հոգեւոր մսուրս, եթէ ոչ ջորեօք բարձեալ բերիցին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
sextary;
pitcher, jar;
measure of bushels, or English gallons.
Առնու զշռնիտն եւ զքսիստինն եւ զդաստառակն յուսն։
fond of christians.
եղեալ երեքեան սոքա քիստոնէասէր, եւ աշխարհաշէն։ Մարդասէր եմ ես (ասէ աստուած), ոչ թէ իսրայէլասէր, կամ քիստոնասէր, այլ՝ ամենայն մարդկան սիրօղ. (Վրդն. պտմ. Վրդն. սղ.։)
cf. Քրտնախոնջ.
Քրտնաջան մշակին անդաստան. (Երզն. լուս.։ Քրտնաջան աշխատութեամբ ստանալ, կա կոփել, կամ ուտել. Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։ Մաղաք. աբեղ.։)
traversing, moving, flying in the air.
Ձիոց երկուց լեալ թեթեւ առաւել քան զպիդասոս երագութեամբ անբաւ, զորս ոչ երկրակոխս, այլ օդագնացս համարէին։ Երիվարս իբրեւ օդագնացս իմն. (Խոր. ՟Բ. 59։ Յհ. կթ.։)
whose floor or pavement is in the air.
Դաս դաս խորդոց հաւուց ... օդայատակ թեւոցն գարշապարաց կոխտն առնեն զանհաստատն ճանապարհս. (Ագաթ.։) (ուր լինի ընթեռնուլ եւ Օդահատակ, իբր օդակոտոր, օդահեղձիկ։)
of the same town;
fellow-citizen, fellow-townsman.
Հրեշտակաց դասակից առնէ՝ սրբոց քաղաքակից։ Տո՛ւր դատ առնել ըստ սոսխին, զրկող մարմնոյ՝ քաղաքակցին. (Խոսր.։ Յիսուս որդի.։)
political;
civil, polite, courteous, mannerly.
Հոգւով միայն տեսողացն՝ երկնի եւ աշխարհի քաղքավարաց։ Անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի պարագիտեալ. (Փիլ. տեսական.։ Պիտ.։)
mild-looking;
fine, graceful.
որ հայի քաղցրութեամբ եւ հաշտ ակամբ. հեզահայեաց. բարեսէր. մարդասէր.
sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).
ՔԱՂՑՐՈՒԹԻՒՆ. Քաղցրաբարութիւն. հեզութիւն. բարութիւն. բարերարութիւն. մարդասիրութիւն. գթութիւն. բարիք.
ՔԱՂՑՐՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. ἠδέως suaviter χρηστῶς, εὑμενῶς benigne, benevole. Քաղցրաբար. մարդասիրապէս. ախորժաբար. հաճութեամբ.
to step, to take a step, to walk, to stride, to go.
Քայլեաց ի վերայ գնդիցն, եւ ոչ ափշեցաւ ի դասապետաց։ Առիւծն իբրեւ ետես զեղբայրն ի վերայ ճանապարհին իւրոյ, եւ հեզութեամբ եւ սիրով քայլեաց ի վերայ նորա, եւ գնաց յորս։ Այլ ի վերայ ծովուն քայլէր թեթեւական. (Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Քանանիտ.
Canaanite.
for, because, since, considering that, whereas, inasmuch as, though;
քանի —նոյ or նւոյ նիք նեաց, how! how much!
what? how much? how many?
quantity;
— անգամ՞, how many times?
— առաւել, —եւս, how much more! with still more reason;
— ամաց է՞, how old is he?
— ժամանակք են, how long is it?
— մարտ պատե րազմի մղեցաք ! how often have we fought !
ն — աւուրս, in how many days?
ո —, ի —սն ամսոյն, on what day of the mouth ?
— ինչ պարտիս՞, how much do you owe?
— գնոյ or քանո՞յ վաճա ռեցեր, how much did you sell it for ? at what price did you sell it ?
քանո՞յ գնեցեր, how much did you give for it ? at what price did you buy it ?
— մի, some;
աւուրս — մի, some days;
քանի՛ քանի, how ! how much ! how often ! how many times !
քանի գեղեց կացար եւ քանի քաղցրացար, how fair and how pleasant art thou !
—գեղեցիկ, է առաքինութիւն ! how lovely is virtue !
ոʼհ, — վեհ է հայրենասիրութիւն ! how sublime is patriotism!.
Որպէս յետադաս. γάρ, ὄτι, καθότι nam, enim, quoniam, quia. Վասն զի. զիրա.
Իսկ նախադաս. ἑπεί, ἑπειδήπερ, ἑπειδή, καθότι quandoquidem, quia, quoniam. որովհետեւ.
having talents;
of the weight, or value of a talent;
cf. Սնակուշտ;
ի — բերել, to cause the coupling of animals;
cf. Քարշ;
cf. Պատիւ;
false religion, sect;
cf. Փուշ.
Բերեալ կալան իմ առաջի ուզոմուրենայց վեցկանգնեանս՝ կշիռս քանքարաւորս, յուղիդաս երկքանքարաւորս. (Պտմ. աղեքս.։)
producing much, very fertile, fruitful.
Քաջաբեր հոզ։ Քաջաբեր հող։ Քաջաբեր երկիր։ Քաջաբեր այգի։ Քաջաբեր անդաստան։ Անդն քաջաբեր. (Պտմ. աղեքս.։ Պիտ.։ Աթ. ՟Ը։ Մեսր. երէց.։ Սկեւռ. լմբ.։)
fertility, fecundity.
Զառաքինութեան ծառոց քաջաբերութիւն։ Ի քաջաբերութեանն լիցի ժամանակի։ Արմատն ի ձեռն պաղոյն ցուցանէ զզօրութիւն քաջաբերութեան իւրոյ։ Անդաստանին քաջաբերութիւն։ Ըստ քաջաբերոթեան ամիս. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։ Ոսկ. Խոսր.։ Մխ. դտ.։)
brother-priest, colleague.
priest, chief priest;
pontiff;
hierarchy;
—ն, հռովմայ, sovereign pontiff.
ՔԱՀԱՆԱՅԱՊԵՏ. ἰεράρχης hierarcha. դասապետ հրեշտակաց կամ սրբազան պաշտօնէից յերկինս. (ըստ յն. սրբազնապետ)
Քահանայապետք առաջին։ Քահանայապետք երկրորդ։ Առաջին յերկինս քահանայապետք։ Երկրորդին դասու քահանայապետք։ Երրորդ ի յերկինս քահայապետք։ Ի գերիմտցական քահանայապետութենէն քահանայապետք. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։)
dignity of a high priest, pontificate;
hierarchy.
ՔԱՀԱՆԱՅԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. ἰεραρχία hierarchia, sacer ordo. Սրբազնապետութիւն կամ դասապետութիւն հրեշտակաց։
Մեծն դիոնեսիոս յերիս կարգս բաժանէ զինն դասուց երկնաւորաց քահանայապետութիւնս։ Պետութիւնք բարձրացեալք ի քահանայապետութիւն երրորդ։ Զերկնաւոր քահանայապետութեանցն կատարելով զտօնախմբութեան տօնս (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Ժմ.։)
priesthood;
hierarchy.
Ուխտին, եւ քահանայութեանն (այսինքն դասուց քահանայից)։ Ամենեցուն իշխանութիւն է միաբանել ի բաղմոսն, եւ զաւարտումն՝ քահանայութեանցն հաւատալ։ տայ ապա եւ եպիսկոպոսն զխաղաղութիւն, զի նա է գլուխ քահանայութեան. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
ՔԱՀԱՆԱՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս Քահանայապետութիւն կամ դասակարգութիւն հրեշտակաց.
Աստուածային բարեխնամութեամբդ տնտեսցեր։ Մարդասիրիդ բարեխնամութեան. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ղ՟Բ։)
Գտանի ուրեք եւ նախադաս.
Լե՛ր աղօթական, անընչասէր, հեզ, մարդասէր. (Անան. քհ.։)
Արտաքս կալով խորանին՝ անընդիր էին զանազանութեան դասու եւ կայանի. (Լմբ. պտրգ.։)
Զեղծումն գործել անօգտակարաւ։ Յանօգտակարիցն համարել դասու. (Պիտ.։)
Դասաւորելով յաջակողման դասուն։ Աջակողմանքն վերանան. (Շար.։)
Աստեղական դասուց. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ. ἑκθειόσις relatio in deorumnumerum Աստոածացւցանելն հեթանոսաց զոք ըստ կամի. դասելն ընդ չԱստուծս.
Արդիւնաւորեալ պտղաւորեաց զանդաստանս ոդւոց մարդկան. (ՃՃ.։)
Որդիքն գաւթի էին աւանապետք. (ի լս. խոռապետք. որպէս քորիսկոպոս)։ Աւան այն ասի, որ յանդէ ոք մասն ի շինուած գրաւիցէ. բայց աստ աւանապետ զիշխանութիւնն ասէ, որպէս զի աւանապետքն դասապետք ասացին. (Կիւրղ. թագ.) (զի յն. χώρος կամ χώρα , է գաւառ, կողմն ինչ երկրի. եւ χορός , դաս։)
cf. Քերովբիմ.
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
cf. Քերովբիմ.
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
cherub;
cherubim.
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
Անդաստան ծաղկալից եւ պտղալից. (Փարպ.։ եւ Խոսր.։)
Ե՛րթ յերկիր ծննդեան քոյ։ Տօն ծննդոց էր փարաւոնի։ Ի ծննդենէ իմմէ մինչեւ ցայժմ։ Օր մահուան իւրոյ քան զօր ծննդեան իւրոյ։ Գիրք ծննդեան յիսուսի քրիստոսի։ Բազումք ի ծննդեան նորա խնդասցեն, եւ այլն։
Ի կրօնաւորական կարգի։ Կրօնաւորական դասուին, կամ դասուց. (Յհ. կթ.։)