means, way, expedient;
way, egress;
resource;
solicitude, utmost diligence;
industry, invention, ingenuity;
deceit, artifice, insidiousness, fraud, trick, intrigue;
style, method;
—ք պատերազմի, stratagem;
—ք հայթայթանաց, remedy, means, way;
—ք բժշկութեան, remedy, cure, medicament, medicine, physic;
չարարուեստ, չարիմաց, ճարտարիմաց or խորամանկ —ք, artfulness, craft, shuffling, artifice, cunning, dodge, intrigue, wiles and shifts;
—ս հնարել, խորհել, իմանալ, ի —ս հայթայթանաց մտանել, to bethink oneself of a device or expedient, to tax one's ingenuity, to contrive, to adopt or employ means to;
հնարել ումեք —ս, to deceive, to cheat, to dwindle, to defraud;
to plot, to machinate;
իմանալ զամենայն —ս, to be fertile in expedients;
յանհնար —ս մտանել, to be wavering, irresolute, to vacillate, to hesitate;
to know not which way to turn oneself;
զամենայն —ս հնարել, ի զանազան —ս մտանել, to bend all one's mind to, to task all one's powers of ingenuity and application, to do one's utmost, to use one's utmost endeavours, to do all or any thing one can, to strive with might and main, to try every art, to leave nothing untried, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
որպէսի —ս եւ իմանայցէ ոք, whatever artifice one may employ;
բիւր ազգի ազգի —ս հնարէր, he used a thousand stratagems;
—իւք իմն ուղղեցի, I found means to rectify;
enthymeme;
— է, — ինչ իցէ, it is possible, it can be done, it may be;
չէ —, չիք —, չիք ինչ —, it is impossible, it can't be;
it is done;
եթէ գոյր —, if it were possible;
որքան — է, as much as possible, as much as one can;
— էր նմա, he could have done it;
որ —դ ես անհնարից, Thou, to whom nothing is impossible.
Եթէ հնա՛ր է, անցցէ բաժակս։ Մոլորեցուցանել, թէ հնար ինչ իցէ, եւ զընտրեալսն։ Փութայր, եթէ հնար ինչ իցէ նմա, երթալ։ Եթէ հնար ինչ էր, զաչս ձեր հանէիք։ Ոչ էր հնար ըմբռնել նմա ի նմանէ։ Ոչ իսկ հնար է հասանել նոցա։ Ոչինչ էր հնար նոցա ելանել ի միջոյ նոցա։ Ոչինչ էր հնար ցաւոցն դադարել։ Չի՛ք ինչ հնար.եւ այլն։
Եւ է տիրապէս հնար՝ անդադար փառաւորել զաստուած գործովք առաքինութեան. (Խոսր.։)
snare, artifice, deceit.
Զառ աչս հնարադրութիւնն դժնդակ դիւին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
Ի մտաւորաց եւ ի բանաւորաց, եւ ի հնարաւոր կենդանւոյս, զմարդոյս ասեմ։ Առաւել հնարաւոր երեւեցաւ հողանիւթեայ բնութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։ Խոսր.։)
Կարօտեալ օգնականութեան մեքենայից, եւ հնարաւոր գործեաց։ Հնարաւոր մեքենայս դառն պատուհասից։ Ոչ զհայհոյչացն հնարաւոր չարաբանութիւն կապտեցեր. (Պիտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Լ՟Զ։)
cf. Հնարաւորիմ.
Հնարաւորեաց բնութիւնս իմաստութեամբ (կենդանի մնալ ի յաջորդս). (Շ. ատ.։)
to invent, to find means or expedients, to contrive, to excogitate.
Հնարաւորեաց բնութիւնս իմաստութեամբ (կենդանի մնալ ի յաջորդս). (Շ. ատ.։)
possibility, feasibility;
invention;
means, expedient.
Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ամենայարդար կամ խորագէտ հնարաւորութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։ Արծր. ՟Դ. 2։)
Զդառնութիւն բանսարկուին, եւ զդժուարալոյծ հնարաւորութիւնս խափանեցին. (Մաքս. եկեղ.։)
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
Ազգի՛ ազգի վարդապետութեամբ հնարեցաւ զնոցա փրկութիւն. (Նանայ.։)
Զամենայն վասն նոցա հնարի։ Հիւանդաց հնարին առողջութիւն դեղօք. (Մխ. երեմ.։)
invention, industry, art.
Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)
having five movements.
Ըստ հինգ զգայութեանցն, որով հնգաշարժ ազդացութեամբն միտք ներգործեն. (Պիտառ.։)
five;
fifth;
the fifth part.
Յամենայն վաստակոց իւրոց հնգեակ տացեն ի դրունս արքունի։ Նոքա պարտին մեզ զգինս գլխոյ իւրեանց բաց ի հնգեկէն. (Թղթ. դաշ.։)
fifteenth.
Յաւուրն կամ յամի հնգետասաներորդի։ Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի։ Հնգետասաներորդ աւուրն ադարայ։ Ի հինգետասաներորդի ամի տէրութեանն տիբերեայ կայսեր.եւ այլն։
press;
wine-press;
vat, trough of a wine-press;
գուբ —, must-vessel;
— հարկանել, to press, to tread grapes;
to trample, to oppress.
Հարկանէին հնձանս։ Հնձան հարի զթշնամին։ Հնձան եհար տէր կուսի դստերն յուդայ. (այսինքն կոխեաց որպէս զխաղող ճմլեալ վշտօք). եւ այլն։
pressing of grapes.
Զյանկարծակի հասեալդ ի վերայ հնձանահարութիւն դառն արտասուաց. (Յհ. կթ.։)
stove, furnace, oven;
— հալողութեան, բարձր, կոնաձեւ, ցոլացուցիչ, խառնարանի, պառակաւոր, melting furnace, blast furnace, shaft furnace, reverberatory furnace, puddling furnace, muffle furnace.
Եմուտ զհետ առնն իսրայելացւոց ի հնոցն. եբր. որպէս թէ կամարակապք ձեւ հնոցի. ըստ այլոց՝ պոռնկանոց. ըստ վարդանայ՝ ներքսագոյն սենեակ։
to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
Հնչեցին ընդ տիեզերս զաւետիս կենաց։ Ի վերուստ հնչեցին զբանդ կենաց։ Ձայնք հնչեցին սանդարամետք անդնդոց. (Շար.։)
Յորդագոյն հնչէր, քրիստոնեայ եմ. վազէր ընդ բանակն, կանչէր հնչէր. (Արծր. ՟Գ. 4։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
Այս երկոքին գործիք էին երանելոյն դաւթայ, որ միշտ զհոգին սուրբ հնչեցուցանէր. (Եպիփ. սղ.։)
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
Բարբառ խնդալից աւետեաց հնչման. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
Վերակացու ասէ լինել բանին վարդապետութեան. առաջին զայս ստանալ գործ, եւ ապա զնիւթականացն հոգաբարձութիւն. (Շ. ընդհ.։)
cf. Հոգաբարձութիւն.
Աշխարհախնամ հոգածութեամբ յարդարէր զկարգ աշխարհիս։ Սա առաւելեաց յամենայն հոգածութիւնս ի գիւտս իմաստութեան. (Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Դ. 2։)
cf. Հոգածութիւն.
Սքանչացի՛ր ընդ վարդապետին հոգատարութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Հոգելից.
Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հոգելից.
Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)
full of the Holy Spirit.
Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)
soul-saving, salutary, wholesome, vivifying, reviving.
Հոգեկեցոյց խոնարհութիւն, կամ օրէնք, մատեանք, պատուիրանք, վարդապետութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. Երզն. մտթ. եւ Երզն. քեր.։ ՃՃ.։)
dying, in agony.
Դժնդակ ախտիւ զեօթն ամիս հոգէհան կացեալ՝ հազիւ ուրեմն սատակէր. (Կաղանկտ.։)
spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.
Զօրս հրեշտակաց հոգեղէնս։ Զօրք կամ հոյլք կամ դասք հոգեղինաց։ Հոգեղինացն զուգապատիւ. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Շար.։ Պիտ.։)
Երկնաւորքն կոչին հոգեղէնք, զի զբնութիւնն սահմանէ՝ ըստ դաւթի, արար զհրեշտակս իւր հոգիս. (Լմբ. ժղ.։)
warring against, or denying the divinity of the Holy Spirit;
follower of the doctrine of Macedonius.
Դատապարտեցին զմակեդոն, եւ հոգեմարտ անուանեցին։ Զմակեդովնի հոգէմարտի զ՝ի բաց ընկենլի զթիւր վարդապետութիւնն. (Կանոն.։)
singing or sung by inspiration of the Holy Spirit.
Ըստ հոգենուագ երաժշտապետին դաւթայ։ Զհոգենուագ մանուկն զդաւիթ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Երզն. քեր.։)
Ըստ հոգենուագ մարգարէութեանն՝ ի հանդերձս ոսկեհուռս զարդարեալ։ Զհոգենուագ մարգարէութիւն դաւթեան երգոցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
salutary, useful or profitable to the soul, spiritual.
Հոգեշահ նահապետք, կամ բանք, բանաւորութիւնք, վարդապետութիւն. (Արծր. ՟Բ. 18։ Եփր. պ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ա. Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
moved by the Holy Spirit;
soul-stirring, pathetic, moving, touching, affecting.
Մեր թարգմանիչն եւ հոգէշարժ վարդապետն մովսէս խորենացին. (Վրդն. յանթառամն.։)
granted by the Holy Spirit;
adorned with or full of the gift or grace of the Holy Spirit;
communicating the Holy Spirit.
Հոգեշնորհ վարդապետութեամբ, կամ յղացմամբ, կամ օրինօք աւետեաց, կամ երգովք. (Փարպ.։ Անան. եկեղ.։ Սիսիան.։ Դիոն. թղթ.։)
Հոգեշնորհ վարդապետ, կամ հայր. (Ճ. ՟Ը.։ Երզն. լս.։)
narrated by Divine Inspiration;
treating or narrating by Divine Inspiration.
Ի տառից հոգեպատում մարգարէիցն։ Գումարք ամենայն հոգեպատում վարդապետացն։ Յամենայն հոգէպատում ճառիցն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա. եւ ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.
ՀՈԳԵՊԷՍ. Հոգեւոր մեկնութեամբ. խորհրդաբար. նշանակաւ.
Հոգեպէս կենդանանալ, կամ հեծել, վիրաւորել, խառնիլ. (հրճուիլ. Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ձ՟Բ։ Շ. այբուբ.։ Երզն. մտթ.։ Տաղ.։)
Տարաւ ի տուն իւր զանդամալոյծն, եւ խնամարկեաց զնա հոգեպէս. (եւ հաճէր զմիտս նորա. Վրք. հց. ձ։)
benign, soul-pitying, soul-saving;
spiritual, devout, pious.
Միայն բարեգործ, հոգեսէր, հզօր, մարդասէր. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով երգօղ. նուագօղ զսաղմոսս եւ զօրհնութիւնս. մակդիր դաւթի.
Հոգերգողին դաւթի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
Առ ի խորհուրդ հոգեւորին զարդարեցեր զերեւելին. (Յիսուս որդի.։)
Ոչ եւս շունչ կենդանի, այլ անձինս բանաւորս եւ հոգեւորս ստեղծանէ ջուրս այս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
spiritual.
Հոգեւորական տօն, կամ խրատ, կամ օգուտ։ Հոգեւորական մարտ, զէն, խորտակումն, իմաստ, կենդանութիւն. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Սարգ.։)
Հոգեւորական վարդապետութիւն։ Փոխեսցո՛ւք զմեզ ի հոգեւորականացն հեշտութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. 21։)
cf. Հոգեպէս.
Քանի՞ եւս ունի բարեգործել հոգեւորապէս՝ դարձելոցն առ նաֆ նովին բնութեամբ. (Իգն.։)
cf. Հոգիանամ.
ἑμψύχομαι animam acquiro, animor. իբր Հոգիաւորիլ. հոգի ստանալ՝ կենդանի կամ բանական.
Մարդն առաջին՝ արիւնաւոր եւ շնչակեաց կենդանի հաստատեցաւ հոգեւորեալ։ Ընդ մտանել բանին յարգանդ սրբուհւոյն՝ կատարեալ եւ հոգեւորեալ առեցեալն մարմին. (Տօնակ.։)
spirituality.
to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.
πνευματίζω impleo spiritu, animo. Տալ հոգիանալ. հոգիացեալ առնել. հոգի տալ. սրտացուցանել. կենդանացուցանել. հոգեւորել.
Իմասցուք զփչելն՝ ոչ ի նմանէ ի նա, այլ՝ նմա փչելն՝ զնա հոգիացոյց. որպէս զանգոյսն գոյացոյց, նոյնպէս զանհոգին հոգիացոյց, եւ զկենդանութիւն եդ ի վերայ նորա. (Եղիշ. հոգ.։)
Ստեղծագործեաց ձեռօք, եւ փչմամբ իւրով հոգիացուցեալ կենդանացոյց. (Ղեւոնդ.։)
Զբոլոր զգայութիւնս մեր կենդանացուցեալ եւ հոգիացուցեալ. (Լմբ.։)
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
cf. Հոլոնեմ.
(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
Ըստ նմանոյն հոլովէ, դաւիթ, դաւթի. (Երզն. քեր.։)
cf. Հոլովեմ.
Հմտաբար հոլովեցուցանել յետս դարձութեամբ. (Տօմար.։)
Ի հոլովեցուցանելն (զբառ) պարտ է հոլովեցուցանել. դաւիթ, դաւթա՞յ, թէ դաւիթ, դաւթի. (Պիտ.։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
Անդադար հոլովմամբ գլորեալ՝ ոչ ուրեք լինել ոտնկռիւ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
density, thickness, denseness.
Ոսկւոյ ոստ վասն հոծութեանն կարծրագոյն ելով՝ սեւացեալ ադամանտ կոչի։ Հոծութեամբ քան զոսկի հոծագոյն գոլով՝ պղինծ եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
Շինեաց զհողաբլուր բարձրաւանդակն յափն գետոյն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
agriculturist, farmer, cultivator, husbandman, ploughman.
Զի՛նչ օրէնք հողագործացն են, այն օրէնք վարդապետացն են. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
Տե՛ս զհողագործաց արդիւնս, եւ զդատարկաց վիշտս. (Համամ առակ.։)