monstrosity.
Այլանդակութիւն հանգոյն ճիւաղաց. վայրենութիւն.
worm-eaten, rotten.
ՃՃԵԿԵՐ ՃՃԵՀԱՐ. εὑρωτιῶν, καὶ βεβρώμενος cariosus, situ obsitus, et corrosus. որ եւ ՃԻՃԵԿԵՐ, ՃԻՃԵՀԱՐ. Կերեա կամ հարեալ ի ճճեաց. կրծեալ յորդանց, ի ցեցոյ, եւ այլն.
worm, vermin, small worm;
insect, animalcule;
reptile.
ՃՃԻ κνώδαλον, κνωδάλων bestia, animal, vermis, serpens եւ այլն. որ եւ ՃԻՃԻ, ՃԻՃԻՔ. Կենդանի անպիտան կամ վնասակար ի ցամաքի եւ ի ջուրս. որդն. զեռուն. սողուն. ըստ այլոց՝ եւ Գազան. ճճու, որդ.
cf. Ճմլեցուցանեմ.
ἑκπιέζω, ἑκθλίβω, ἁποθλίβω exprimo, opprimo, comprimo ἅγχω stangulo, constringo. Պնդագոյն սեղմել. ճնշել. տրորել. քամել. եւ Նեղել-նուաճել. կոխան առնել. խեղդել. եւ Խորովել կա տոչորել զսիրտ, եւ այլն. ճմրել, ճզմել, սըխմել, քամել, եւ սիրտը էրել.
Առնուի զխաղողն, եւ ճմլէի ի բաժակն։ Ճմլել զպտկունս։ Ճմլեաց զոտն բաղաամու։ Ի սանձս եւ ի դանդանաւանդս ճմլեսցես զկզակս նոց։ Ճմլեցի զնոսա բարկութեամբ։ Էջ նստաւ փիղն ի վերայ նորա, եւ զնա անդէն ճմլեաց։ Զսիրտս ճմլէր.եւ այլն։
Ճմլեցաւ (դաւիթ) կրկին անգամ յաջ յահեակ. (Եփր. թագ.։)
to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?
Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զաստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to speak truth, to assure, to verify, to prove, to demonstrate.
Որովք արդարապատումն ճշգրտաբանեալ զեդեալ ի վեր քան զիս գործոյս հարկաւորութիւն. (Փարպ.։)
rigorously examining.
Ճշգրտաքնին ունիմ դատաւոր եւ տէր. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Է։)
to spare, to be saving, to economize, to be parsimonious, stingy;
to settle, to adjust;
cf. Ճշգրտեմ.
φείδομαι parceo συνέχω contineo, retineo. Ճիշդ գտանիլ ի տալն. խնայել. անխայել. զնդալ. ռշդութեամբ եւ ժլատութեամբ վարիլ. պինդ պահել.
justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.
Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)
cf. Ճշդիւ.
Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)
true, unquestionable, real, certain, sure;
veridical, faithful, upright, frank, sincere;
in truth, truly, indeed, really, in realty, verily;
— իցէ ? is it true ?
Կամ Արդար. ուղիղ. հաւատարիմ. ճշմարտախօս. աննենգ. շիտակ. սադըգ (լծ. ստոյգ)
Տէր աստուած՝ բազումողորմ, եւ ճշմարիտ։ Օրհնեսցեն զաստուած ճշմարիտ։ Երդուիցեն յաստուած ճշմարիտ։ Կոչեսցի երուսաղէմ քաղաք ճշմարիտ։ Էր այրն այն ճշմարիտ, անարատ, արդար։ Իբրեւ մոլարք, եւ ճշմարիտք։ Բանք ճշմարտի։ Բերանք ճշմարտից։ Գիտեմք, զի ճշմարիտ ես.եւ այլն։
ՃՇՄԱՐԻՏ. մ. ἁληθῶς vere. Ճշմարտիւ. ճշմարտապէս. ստուգութեամբ. ստուգիւ. արդարեւ. յիրաւի. անշուշտ.
truth-speaking, truthful, veracious.
Ճշմարտաբան դատախազք։ Ճշմարտաբան բերանով. (Նար. ՟Ձ՟Ա։ Պիտ.։)
relating or narrating the truth;
faithfully and truly reporting or reported, veridical, true, veritable.
Աշակերտ վարդապետասէր եւ ճշմարտապատում։ Ո՛վ ճշմարտապատում աւետարանիչ. (Կորիւն.։ Նանայ.։)
Ճշմարտապատում վարդապետութիւն, կամ պատմագրութիւն, ճառք, քննութիւն. (Ագաթ.։ Ասող.։ Ոսկիփոր.։ Սկեւռ.։)
cf. Ճշմարտիւ.
ἁληθῶς vere. Ճշմարտութեամբ. առանց ստութեան. ստուգութեամբ. իսկապէս. ճշմարտաբար. ճշմարտիւ. ճշմարի՛տ. արդարեւ. յիրաւի.
Հաւատաց ճշմարտապէս իբրեւ արդարեւ որդի աստուծոյ. (Խոր. ՟Բ. 24։)
love of truth, veracity, sincerity, equity.
Վասն ճշմարտասիրութեան եւ արդար իրաւանց գալ եւ մարմին զգենուլ, եւ զսոյն արդար երեւեցուցանել, եւ մահուամբն իւր փրկել. (Լմբ. սղ.։)
preaching truth.
Նահատակեալք ճշմարտաքարոզ վարդապետութեամբ. (Երզն. լուս.։)
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
Զամենայն վախճան ինքն ճշմարտէ։ Առաքեաց ճշմարտել ի մուրթքէէ, թէ արդարեւ այնպէ՞ս իցէ. (Յոբ. ՟Ի՟Ը. 3։ Եսթ. ՟Դ. 5։)
Ճշմարտել զբանն, կամ զանօրէնութիւնն բանին։ Զնոյն եւ ինքն տէրն ճշմարտէ՝ ասելով։ Որով ունիմք փշմարտել զբանս նոցա։ Արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ։ Զստուերն ի լոյս ճշմարտելով. (Աթ. ՟Թ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Անան. եկեղ.։ Իգն.։ Նար. լ։ Շար.։)
truly, in truth, certainly, undoubtedly, effectively, unquestionably, in conscience;
really, in effect.
truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.
ἁλήθεια veritas, certitudo. Ճշմարիտն գոլ. ստուգութիւն. իսկութիւն. բան եւ գործ անսուտ՝ աներկբայ՝ անկեղծ՝ աննենգ. ուղղութիւն. իրաւունք. արդարութիւն. եւ Կանոն ճշմարտութեան, աստուած.
Արդարութիւն եւ ճշմարտութիւն։ Ողորմութիւն եւ ճշմարտութիւն։ Ճանապարհ ճշմարտութեան։ Խօսել կամ առնել զճշմարտութիւն։ Ճշմարտութիւն է զօրութիւն թագաւորաց եւ իշխանութիւն եւ մեծութիւն, եւ է օրհնեալ տէր աստուած ճշմարտութեանն։ Ես եմ ճանապարհ, եւ ճշմարտութիւն, եւ կեանք։ Հոգին ճշմարտութեան.եւ այլն։
Եւ զի եկն դառն ճշմարտութեան (այսինքն ճշմարիտ), խափանեցան՝ որ նմանութիւնք էին. (Եփր. աւետար.։)
teaching truth.
Վարդապետ ճշմարտուսոյց. (Պիտառ.։)
eloquent, fluent.
ՃՈԽԱԲԱՆ ԼԻՆԵԼ. ՃՈԽԱԲԱՆԵԼ ա. αὑθεντέω autorem me praebeo. Տիրաբար խօսել. եւ Շատախօսել. ընդարձակել զբանն. եւ Մեծաբանել.
Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
ՃՈԽԱԲԱՆ ԼԻՆԵԼ. ՃՈԽԱԲԱՆԵԼ. αὑθεντέω autorem me praebeo. Տիրաբար խօսել. եւ Շատախօսել. ընդարձակել զբանն. եւ Մեծաբանել.
Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
ՃՈԽԱՆԱԼ. Մեծանալ. ունել եւ վայելել զպանծալի ինչ. կամ լիանալ յորդութեամբ. փարթամանալ. զարդարիլ. իբր πλουτέω ditesco.
to enrich, to make wealthy, to endow, to gift, to adorn;
— զոք պարգեւօք, to load with kindness, to heap up benefits, presents, honours upon one, to overwhelm with gifts.
Մեծացուցանել. մեծարել. զարդարել.
power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.
Եսն ասելով՝ զճոխութեան իշխանութիւնն յայտ առնէ։ Ոչինչ կարի ճոխութեամբ, այլ հանդարտութեամբ առնէր սպաս տաճարին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
to take off the hair, to depilate;
to arrange or play with the beard.
Հիւանդանայ, եւ հերքն եւ մուրուքն ճողին. ((ռմկ. թափին) Կաղանկտ.։)
cf. Ճիք.
Ճողեալ մասունք անպիտանք, կամ շողոտ կենդանիք. ճղրտկած, բզըքտած, կամ շողիքի պէս բաներ.
magniloquence, pomposity, pompous nonsense, bombast, declamation.
Դադարեա՛ ի ճոռոմաբանութենէ. (Ճ. ՟Ա.։)
boy, domestic, waiter.
Թուղթն խօսուն՝ լուսով ի լի (սուրբ կոյսն), գիրըն գրեցաւ յինք ձոյլ ոսկի (յիսուս), կենաց թղթին ճորտ ու գերի։ Ճերմակ ձի դաւեղ եւ գէր (գաւակաւ). աչեր սպիտակ փայլուն ունէր (ճրագ կանթեղին). ճորտն ըզպախուցըն կուքաշէր, խըրխընջալով ի վեր վազէր. (Շ. առակք.։)
Վասն արձակումն առնելոյ ճորտուն. եւ դարձւցանելոյ. արձակումն ընդձեռամբ անկելոցն յիշխանէն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
beast, nag;
vehicle.
Ոչ ունի զարդարեալ հեծանելիս ի ներքոյ իւր. զձիս եւ զջորիս ոչ ունի, եւ թագաւոր է. (Եփր. ի ծն.։)
winnowing-fan;
hay rake.
Հեծանոցաւ դատողութեան քո տէր սրբես զկալ աշխարհի. (Շար.։)
cavalry, horse-soldiers, horse;
horseman.
Հեծելազօր գնդաւն։ Զամենայն զօրսն հեծելազօր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 33։ եւ ՟Ժ՟Ա. 2։)
riding;
horsemanship, equitation;
հանդերձ հեծելութեան, riding habit;
կրկէս հեծելութեան, manege;
raceground, course;
hippodrome;
մարզիչ եւ մարզարան հեծելութեան, riding-master, riding-school.
Հեծելութեան վարդապետք, եւ աղեղանցն եւ նիզակաց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
heavy sighs, groaning, complaint.
Եթէ սրտի մտօք դարձցին հեծեծանօք, արժան լիցին օրինաց. (Կանոն.։)
cf. Հեծեծանք.
Հեծեծութեանց եւ յոգւոց հանելոյ պէտք են վասն մեղաց։ Հեծեծութիւն հաստատութիւն է դարձի. (Գէ. ես.։)
cf. Հեծեծանք.
Ի հեծեծումն այլ դառնագոյն հեծումն խառնեսցի. (Մաշկ.։)
cf. Հեծեծեմ.
Հեծէր ի հեծութիւն դառնացելոյ սրտի. (Ճ. ՟Ա.։)
sobs crying, mockery.
Ասէր հեկեկանօք եւ դառն արտասուելով. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
slow, slothful;
slowly, with tardy steps.
Հեղգ ի գնացս. յամրաշարժ. յոյլ դանդաղ.
cf. Հեղգանամ.
ՀԵՂԳԱՄ ῤᾳθυμέω, ἁμελέω, ὐστερέω desideo, segniter ago, negligo եւ այլն. որ եւ ՀԵՂԳԱՆԱԼ. Պղերգանալ. ծուլանալ. դանդաղիլ. յուլանալ. կասիլ. անտես առնել. ծուլնալ, տնտնալ, ծանտր շարժիլ, անհոգ ըլլալ.
Մի՛ հեղգասցուք ի հանդիսիցն։ Ի հեղգացելոցն դատաստան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
to be idle, lazy, indolent, slothful.
Զբովանդակն ասել հեղգանամ։ Ոչ հեղգանամ զաղօթս իմ պատարագել նմա։ Ի հեղգանալն պատկառէի։ Դու ընդէ՞ր մատչել առաջի նորա հեղգանաս. (Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ. Լմբ. համբ.։)
heavy-hearted;
— ի հաւատալ, slow of heart, slow to believe.
βραδύς τῇ καρδίᾳ tardus corde. Հեղգ սրտիւ. դանդաղ ոգւով. ծանրասիրտ. թոյլ. անհոգ.
idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.
ῤᾳθυμία, ἁμελία segnities, desidia, pigritia, negligentia. Հեղգ գոլն. պղերգութիւն. ծուլութիւն. թուլութիւն. դանդաղկոտութիւն. անհոգութիւն.
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
Ծովալիճն ի հեղեղ դարձեալ՝ ողողանէր զտունն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
inundated, overflowed, flooded.
Զհեղեղամած մարդիկն ջրահեղձոյց դարին. (Ագաթ.։)
cf. Հեղեղեմ.
Որպէս յորդահոսանք բազմութեան ջրոց, որ հեղեղատեն զերկիր եւ անցանեն. (Փարպ.։)
Արտօսր յորդառատս ի վայր հեղեղատելով. (Արծր. ՟Դ. 11։)
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
Հեղձեալ եւ մղձկեալ. ի տագնապ մահու անկեալ իբր հեղձմամբ. շնչասպառ. խեղդեալ. խեղդղդած, խըղդըւած, շունչը գոցուած, աքախան եղած, սիրտը ճաթելով.
cf. Հեղձանիմ.
Հեղձնուն տարակուսեալք, թէ ընդէ՞ր նմա՝ որ արդարն է, ոչ յաջողեաց. (Լմբ. իմ.։)
cf. Հեղձանիմ.
Հեղձնուն տարակուսեալք, թէ ընդէ՞ր նմա՝ որ արդարն է, ոչ յաջողեաց. (Լմբ. իմ.։)
cf. Հեղձանիմ.
Հեղձնուն տարակուսեալք, թէ ընդէ՞ր նմա՝ որ արդարն է, ոչ յաջողեաց. (Լմբ. իմ.։)