to present the wine-cup, to hand a wine-glass.
Չորեքտառեան առատաբաղխ վարդապետութեան ճաշակ նուագաւորեալ պաշտեն. (Թէոդոր. կուս.։)
music, song, melody.
Դադարեցուսցեն սաղմոսք զգարշելի նուագերգութիւն. (Բրս. արբեց.։)
cf. Նուազիմ.
Առ իմս համեմատութիւն յոյժ նուազանայ անբաղդատութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
կամ ՆՈՒԱԶԵՄ, եցի. չ. ὁλιγόομαι, ἑλάττομαι , σμικρίνομαι ad pauca reducor, immunuor, diminuor ὐστερέω, ἑκλείπω, ἁπορέω եւ այլն. deficior, destituor, desino եւ այլն. Նուազ լինել կամ գտանիլ. պակասիլ. յետնիլ. սակաւանալ, թողանալ. ամփոփել. սպառիլ. կասիլ. տկարանալ. քիչնալ, պակսիլ, վար ինջնալ, դադրել սկսիլ, հատնիլ, քաշուիլ.
Ամք ամպարշտաց նուազեսցին։ Նուազեալ էր կամ նուազեաց ջուրն յերեսաց երկրի։ Նուազեաց ջուր ի տկէ անտի։ Գետն նուազեսցէ եւ ցամաքեսցէ։ Ցամաքեցաւ գինի, նուազեաց ձէթ։ Ցամաքեցաւ որթ, նուազեաց թուզ եւ նուռն։ Կատարեալք, եւ ոչ իւիք նուազեալք։ Իցէ նուազեալ յիմաստութենէ։ Դադարեցան աղօրիք, զի նուազեցան։ Անասունք նոցա ոչ նուազեցան։ Բազմածինն նուազեաց յորդւոց։ Սուգ առցէ երկիր, եւ նուազեսցի ամենայն բնակչօք իւրովք։ Ամենեքին մեղան, եւ նուազեալ են ի փառացն աստուծոյ։ Զի դուք մի՛ նուազիցիք եւ մի՛ իւիք շնորհօք։ Գիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Ի մտանելոյ ի հանգիստ նորա գտանիցի ոք ի ձէնջ նուազեալ.եւ այլն։
languid, languishing, weak, drooping, feeble, faint, pining away;
less;
dark, obscure;
subtile.
ἁμυδρός, ἅρροστος, ἅτονος , λεπτός languidus, obscurus, exilis, tenuis σμικρός parvus, mediocris եւ այլն. Նուազ ըստ որակի. որպէս Աղօտ. մեղմ. թոյլ. դաշն. տկար. հիւծեալ. թալկացեալ. ներգեւ. լուսը քիչ, մարմրած, թուլ, քաշուած, կամա՛ց, ցած, վատուժ.
Նուաղ էին միտք գիտութեան նորա։ Նուաղ եմ յաստուծոյ յանբաւ յարդարութենէն, բայց մարդկանս արդար եմ ըստ քոյում վկայութեան։ Նուաղ է քան զքեզ (ո՛վ սուրբ կոյս՝) քերովբէական կառքն։ Երկիրդ հեռի է, եւ մեք անկար ի նուաղ կենացս եւ ի պանդխտութենէս։ Զի՞նչ քան զհեշտութիւն՝ սնոտի եւ նուաղ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 39։ Իսիւք.։ Եփր. ծն.։ Զենոբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
to faint, to fail, to lose one's senses, to fall fainting, to fall into a swoon, to swoon or faint away;
to languish, to grow weak, to wear oneself out;
to diminish, to grow less, to decrease;
to become dim, obscure, to be eclipsed;
—ղեալ անկանել, to fall senseless;
—ղի սիրտ իմ, my heart grows faint within me.
Արեգակն նուաղեաց։ Լոյս լուսնին նուաղեցաւ։ Իբրեւ զաստեղս նուաղեալ եւ ծածկեալ յարեգակնային ճառագայթիցն՝ նուաղին եւ արգելուն զփայլումն ծագման։ Ա՛ռ եւ գնա՛ զարեգակնդ արդարութեան, զի եթէ տեսանիցէ զդա փոքր ճրագն, նուաղի լոյս դորա. (Եւս. քր. ՟Բ։ Շար.։ Նար. յովէդ.։ Եփր. ծն.։)
Նուաղէ դառնութեամբ անձին, յայտ է թէ տրտմութեամբ ըմբռնեալ։ Ոչ նուաղեցաւ յիմանալի խորշակէն. (Իսիւք.։)
to subdue, to vanquish, to conquer, to master, to keep under, to subject, to subjugate, to enslave, to reduce to slavery;
յինքն —, to take possession of, to make oneself master;
— զզայրոյթ, to repress one's anger or resentment.
Նուաճեալ միւսանգամ անդրէն յինքն դարձուցանէր։ Ընդ ձեռամբ նուաճէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Նուաճումն.
Զի նովաւ ասէ ունիմք զնուաճութիւն, ամենայն զյարդարանս, ի մի բերելով սրբով հոգւովն ի փառս հօրն ամենակալի զօրհնութիւն. (Ոսկ. եփես.։)
Այսոքիկ պէտք են գլխաւորութեանց ... դասեալք ընդ ինքեամբք նուաճութիւնք մասանց. (Նար. ՟Զ. իբր ներքոյ անկեալ մասունք։)
Արդար խօսք Վահանայ, եւ նուաճմանս (ամենայն հպատակութեան) աւետիք ուրախացուցին զիս. (Փարպ.։)
subjection, enslaving, submission, obedience;
detention, possession.
Զի նովաւ ասէ ունիմք զնուաճութիւն, ամենայն զյարդարանս, ի մի բերելով սրբով հոգւովն ի փառս հօրն ամենակալի զօրհնութիւն. (Ոսկ. եփես.։)
Այսոքիկ պէտք են գլխաւորութեանց ... դասեալք ընդ ինքեամբք նուաճութիւնք մասանց. (Նար. ՟Զ. իբր ներքոյ անկեալ մասունք։)
Արդար խօսք Վահանայ, եւ նուաճմանս (ամենայն հպատակութեան) աւետիք ուրախացուցին զիս. (Փարպ.։)
to speak submissively.
to humble, debase, undervalue or degrade oneself.
offer, offering, present, oblation;
libation;
sacrifice;
—ք, liberality;
cf. Ձօնի;
հաց նուիրաց, shew-bread;
արգադիր —, votive-offering.
ՆՈՒԷՐ. τελετή initiatio, mysterium, sacrificium. Խորհրդակատարութիւն. կատարողութիւն. զոհ։ (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ժ՟Դ. 15։)
Հարսն Քրիստոսի հարազատ, պատկեր կենդանի, նուէր անկողոպտելի. (Ածաբ. կիպր. եւ յուստ.։)
consecrating, sacrificing;
priest.
Աստուածայնոցն կամ սրբազանիցն նուիրակատարից։ Զհամակարգսն քո աստուածատեակ նուիրակատարս։ Աստուածասէր նուիրակատարն յայտնաբանօղ է աստուածապետականին ընտրութեան։ Աստուածապետականն մեր եւ առաջին նուիրակատարն՝ մարդասէրն Յիսուս. (Դիոն.։)
holy or great month.
Դէպ եղեւ թերեւս արդարոյն (նոյի) ի գլուխս ամսոյն ծնեալ լինել յառաջին ամսոյն ըստ ժամանակի ի սկզբան տարւոջն այնմիկ, զոր սովորութիւն է կոչել նուիրամսակ (կամ նուիրամսակս) ըստ պատուոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17 կամ 15։)
libation-cup;
chalice.
σπονδεῖον vas ad libandum, libatorium;
poculum, quo vinum libant in sacrificcis et conviviis. Անօթ մատուցանելոյ զնուէրս հեղման, զոր օրինակ զգինի, զիւղ, զկաթն, եւ այլն, բաժակ. ճաշակ. սկիհ. դաշխուրան. տե՛ս եւ ՆՈՒԻՐԱԿ.
pomegranate;
նռան ծաղիկ, flower of wild-tree.
ῤοά, ῤοιά (եբր. ռիմօն ). malum punicum, malagranatum. (պ. ենառ, նառ. որպէս թէ հուր, հրագոյն). Պտուղ գնդաձեւ՝ թագ ի գլուխ, կարմրակեղեւ, եւ կարմրահատ՝ կուռն մարգարտաշար հատիւք. անոյշ, կամ թթուաշ, օգտակար որպէս զդեղ զովարար.
cf. Նուք;
ի — երիվարի ելանել, նստել, to mount on horseback, to take horse.
ՆՈՒՍ կամ ՆԻՒՍ. (լծ. յն. նօ՛դօս, նօ՛դօն ). νῶτος, νῶτον dorsum, tergum. Նոյն է ընդ Ուս (մանաւանդ կենդանեաց), որպէս շարունակութիւն ուսոց ի թիկունս կոյս. ողն. թիկունք. թիկնամէջք. միջոցն՝ որ յուսոց մինչեւ ի գաւակն. կռնակ.
Տնական կենդանիք՝ ոմանք զհողագործականն տաժանմունս ի նուս բերելով. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Նպաստաւոր.
Ձեռնտու եւս եղեալ նպաստամատոյց վարդապետութեան մուշեղ. (Կորիւն.։)
cf. Նպաստեմ.
Զնոյն եւ աստ նպաստաւորել կամեցաւ Յովհաննէս՝ ասելով, ետես եւ լուաւ. յն. յարդարել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
prefixed, appointed, fixed.
Ի լրմանն նպատակեալ սահմանեալ պահոցն՝ դարձեալ ի փայտն մերձենալ. (Զքր. կթ.։)
cf. Նպարակ.
Ետ նմա դահճապետն նպարակս, եւ պարգեւս, եւ արձակեաց. (Երեմ. ՟Խ. 5։)
provision, store, victuals.
Ետ նմա դահճապետն նպարակս, եւ պարգեւս, եւ արձակեաց. (Երեմ. ՟Խ. 5։)
to begin to lower, to darken, to become cloudy;
to be darkened, obscured, overclouded, eclipsed, tarnished.
Ի մէջօրեայն նսեմացաւ։ Նսեմացեալ դասք եբրայեցւոցն. (Շար.։)
excrement, dung;
residue, sediment, bottom.
Եթէ միզիցէ շուն կամ կատու, կամ եղծցեն նստածովն։ Ի նստածէ մարդոյ կամ յայլ կենդանեաց. (Կանոն.։)
to place on a seat, to seat, to place, to put;
to push in, to thrust;
— զզօրս, to encamp, to pitch a camp;
— զքաղաքաւ, to besiege.
Նմանութեամբ՝ Ի ստոր իջուցանել, զիջուցանել. կարճել. դադարեցուցանել. որպէս եւ Ի խորս նստուցանել՝ է Մխել.
subtility, cavilling, quibble, quirk, sophistry.
Բե՛ր դարձեալ քեզ՝ զոր իւրաքանչիւրում (անկ) ասասցուք նրբաբանութեամբ. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Նուրբ.
cf. ՆՈՒՐԲ. Ի կոխակս բարձրաւանդակս, եւ ի կիրճս նրբականս. (Արծր. ՟Ա. 10։)
pointed, sharp.
κατεσταλμένος . Ոյր աւարտն՝ կամ վերջն է նուրբ, ըստ որում ամփոփեալ, կամ օրինօք յարդարեալ.
cf. Նքթիմ.
Եկն եսաւ ի դաշտէ՝ նքթեալ։ Տո՛ւր ինձ ճաշակել ի շիկաթանէգ յայդմանէ, զի նքթեալ եմ։ Զի տացուք հաց արանցդ քոց նքթելոց։ Գուցէ նքթիցեն զճանապարհայն։ Նքթիցեն ի ճանապարհի. (Ծն. ՟Ի՟Ե։ 29. 30։ Դտ. ՟Ը. 15։ Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 32։ Մրկ. ՟Ը. 3։)
cf. Անօսր;
with its derivatives.
Ի կաւոց ոչ լինին պարուտակք (աչաց) նօսունք, եւ ոչ բիբք զարդարին. (Պրպմ. ձ։)
having but a thin stratum of earth.
Թէ եւ այլ ամենայն թանձրահող եւ քաջաբեր եղեալ էր, ամենայն ելլադական նօսրահող է, եւ կամ տապօք, եւ յաճախ անձրեւօք, եւ կամ այլովք խակագործութեամբք անպտղաբեր լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Նօտր՞՞՞գիր.
(գիր) մանր՝ իբր նօսր, կամ սեպհական նօտարաց, եւ երագագիր դպրաց. որ ի յետին դարս հնարեցաւ՝ զկնի բոլոր կոչեցեալ գրոյ հնարելոյ զկնի երկաթագիր ասացեալ հին նշանագրաց.
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
Գիր բաղաձայն, ի կարգէ կիսաձայնից եւ կրկնակաց, անուանեալ ի մեզ Շա, կամ Շայ. որ ըստ արաբ. եւ եբր. շին. իսկ յայլ լեզուս կա՛մ պակասի այս ձայն, եւ կամ բացատրի կրկին եւերեքկին տառիւք, ոս, ոչ, սչհ, սք, քհ. եւ ըստ յն. քսի՛, եւ ս, որք երբեմն տառադարձութեամբ փոխին ըստ հայումս ի շ. զոր օրինակ Արտաշատ, արտաշէս. ի յն. ասին արդաքսա՛դի, արդաքսէ՛րքսիս. որպէս եւ Շաբաթ, շամրին, շամրտացի, շամիրամ, շիղայ, շմաւոն, շուշան, շօշ, շապուհ. արշակ, վշտասպ, եւ այլն. ի յն. եւ յայլ բազում լեզուս ս տառիւ արտասանին։
Շայն, շա՛տ, ասէ, ո՛վ ծերունիդ, հնացեալ ալեօք կալ յաշխարհիդ. ժա՛մ է դառնալ այժմ ի հոգիդ, մինչդեռ ի ձեռս է քեզ բարիդ. (Շ. այբուբ.։)
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
σαββατίζω sabbatizo, sabbatum ago. Ըստ եբր. ոճոյ, հանգչել, դադարել. դատարկանալ ի գործոց. շաբաթ առնել. տօն պահել. անգործ մնալ.
Եօթամբք շրջապատեալ շաբաթանայ միշտ կենացս մերոց ընթացք. (Արիստակ. մկրտ.) (զի ըստ աւուրց շաբաթու եօթն դար թուեն հարք զլրումն աշխարհիս)։
to cause to keep the sabbath;
to cause to rest or repose from work, to celebrate the sabbath.
σαββατίζω sabbatizo, sabbatum ago. Տալ շաբաթանալ. հանգուցանել. դադարեցուցանել ի գործոյ. եւ Շաբաթանալ.
Եղեն ի ծառայութիւն, մինչեւհաճեսցի տէր ընդ երկիրն դատարկացեալ. շաբաթացոյց զնա, մինչեւ կատարեաց ամս եօթանասուն. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 58։)
keeping the sabbath;
cessation from labour, rest, holiday, vacation.
σαββατισμός sabbatismus. Շաբաթանալն. հանգիստ. դադարումն ի գործոց. դատարկանալն.
interested, selfish, venal, mercenary, covetous.
Հակառակ շահասիրացն՝ ստոցն վարդապետաց. (Նախ. ՟ա. տիմ.։)
seat of Government, capital, metropolis.
Փախստական անկան ի մեծ շահաստան (ի դավրէժ). (Եղիշ. ՟Գ։)
Գանձակ շահաստան։ Շահաստան բռնավիժի (դավրիժու)։ Նիւշապուհ շահաստան։ Դղեակ շահաստանի. (Փարպ.։)
cf. Շահաւոր.
Խաբեցին՝ անշահք փոխանակ շահաւետին առնուլ։ Առանց վարդապետաց շահաւետաց եղեր զարմանալի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։ ՟Գ. 11։)
cf. Շահական.
Քաղցունք եւ դառինք, շայեկանք եւ անշահք։ Անարգք եւ շայեկանք։ Երեւի յանշայեկանն շայեկանն. (Յճխ. ՟Դ։)
fruit, profit, advantage, gain, lucre;
fertility, fecundity;
enjoyment, pleasure, ease.
Զըստ կաթինն եւ մեղու շայեկանութիւն (բերէ երկիրն)։ Հեշտալի շահեկանութիւն (ի դարմանոյ արջառոց)։ Խրախանալ հեշտալի շայեկանութեամբ (յամենայն տնկոց)։ Շայեկանութեան եղեն հասեալք (գնացք գետոց). (Պիտ.։)
to prate, to chat, to babble, to tattle, to prattle.
եւ ն. φλυαρέω nugor. Շաղփաղփել. սնոտիս բարբառել. շատախօս լինել. բարբանջել. բանդագուշել.
cf. Շաղակրատումն.
Զդառնութիւն երդմնահարութեան, եւ շողոքորթութեան, եւ այլ յոգնապատիկ շաղակրատութեան. (Գր. հր.։)
charlatanry, extreme verbosity, prating, chattering.
Զդառնութիւն երդմնահարութեան, եւ շողոքորթութեան, եւ այլ յոգնապատիկ շաղակրատութեան. (Գր. հր.։)
entwined, conjoined, united;
syllable.
Առաջադիր ձայնաւորք նախադասելով զինիւըն եւ զհիւնիւըն շաղաշար կատարեն. (որպէս, ա՛ւ, աի՛։)
cf. Շաղաշուտ.
Մարդք շաղաշոյաք, եւ երից դանգաց դինք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12. յն. դանից արժանի. որպէս ռմկ. զամար օղլանը։)
twined, twisted, wound round, entwined.
Վիշապն կամակոր զմռեալ կապեաց (զադամ) ի շաղապատ մեղացն. (Զքր. կթ.։)
to twine, to twist;
to implicate, to involve.
Ետես յերազի աղէքսանդրոս զամսն ընդ ոլոմպիադայ զրկապատ ընդ խառն շաղապատեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
turnip;
— վայրի, rape.
Պտուղք բանջարաց եւ պարտիզաց՝ թաղթ եւ շարդամ եւ ստեպղին։ Հարցաւ ստեպղին ի շաղգամէ, եթէ զի ՞ այդքան ընդ երկրամտանես. (Մխ. առակ.։)
to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.