to pacify, to appease, to calm, to allay, to assuage;
to conciliate, to reconcile, to accommodate, to adjust;
to hide, to conceal, to keep secret.
Ոչ խաղաղեցայ, ոչ հանդարտեցի։ Խաղաղեցաւ երկիրն, եւ ոչ գոյն ուստեք նմա պատերազմ։ Խաղաղեցաւ թագաւորութիւնն յովսափատու. (Յոբ. Գ. 26։ Բ. մն. ԺԴ. 6։ Ի. 30։)
Խաղացք ջուրցն ցածնուցուն, եւ խաղաղեալ խորն հանդարտիցէ. (Եւս. քր. Ա։)
to become calm, to be pacified, tranquillized;
to be reconciled;
խաղաղեաց, be quiet, be tranquil, compose yourself.
Ոչ խաղաղեցայ, ոչ հանդարտեցի։ Խաղաղեցաւ երկիրն, եւ ոչ գոյն ուստեք նմա պատերազմ։ Խաղաղեցաւ թագաւորութիւնն յովսափատու. (Յոբ. Գ. 26։ Բ. մն. ԺԴ. 6։ Ի. 30։)
Խաղացք ջուրցն ցածնուցուն, եւ խաղաղեալ խորն հանդարտիցէ. (Եւս. քր. Ա։)
peacefully, calmly, quietly, softly, gently.
Ήσυχῆ. quiete, placide. Խաղաղ. խաղաղութեամբ. հանդարտիկ. հեզիկ. րահաթ, սուս փուս.
peace;
calm, tranquillity, quiet, rest, repose;
pacification, conciliation;
— ընդ ձեզ, peace be with you;
— ոգւոյ, մտաց, peace of mind;
այր խաղաղութեան, angel or messenger of peace;
քաղցր՝ խորին՝ անդորր —, perfect peace, profound tranquillity, sweet repose;
— առնել, to make peace;
կեալ ի խաղաղութեան, to live in peace;
առնել — ընդ ումեք, to make one's peace with;
խաղաղութեամբ լինել ընդ ումեք, to be at peace with;
վայելել ի խոր՝ յանվրդով խաղաղութեան, to enjoy profound peace;
to live in comfort;
աղմկել զ—, to disturb, to break the peace;
աղաչել, խօսել ի -՝ ի հաշտութիւն խաղաղութեան, to sue for peace;
մերժել զբան խաղաղութեան, to refuse terms of peace, to reject means for reconciliation, to be opposed to conciliatory measures;
խաղաղութեամբ, peaceably, peacefully, in peace;
արարտասուահայց խաղաղութիւն, խաղաղութիւն ըղձիւք ըղձացեալ, the longed for peace;
խաղաղութիւն է ինձ, I am happy and contented;
խաղաղութիւն պարգեւեսցէ նմա Տէր, God rest his soul;
peace to his soul;
ե՛րթ ի խաղաղութիւն, երթայք խաղաղութեամբ, go in peace;
God be with you;
մնա՛, մնայք խաղաղութեամբ, goodbye! adieu!
Έιρήνη, γαλήνη. Pax, tranquillitas. ἡσυχία. quies. Խաղաղ եւ անխռով գոլն. հանդարտութիւն. անհողմութիւն. անդորրութիւն. ապահովութիւն. հանգիստ. ողջութիւն. առողջութիւն. լռութիւն. դադարումն. էմինլիք. հուզուր. ասուտելիք. սուլհ. սելամէթ. սազլըգ. ըռահաթլըգ.
Արդ արձակես զծառայ քո տէր ի խաղաղութիւն։ Երթ կամ երթայք ի խաղաղութիւն։ Դարձայց կամ դարձցիս խաղաղութեամբ. եւ այլն։
Խօսել կամ աղաչել ի խաղաղութիւն, կամ ի հաշտութիւն խաղաղութեան։ Ուխտ կամ դաշինք խաղաղութեան. եւ այլն։
to play, to sport, to amuse oneself;
to jump, to leap, to dance, to gambol, to frolic, to frisk about;
to ridicule, to mock, to deride;
to jest, to joke, to play the fool;
to move, to walk, to go, to depart;
to go away, to march, to start on a journey;
to take the field;
to rush at, to swoop down on;
to gush out, to spout forth, to spirt;
խաղասցէ ի վերայ քո Հոգի Տեառն, the spirit of the Lord shall fall upon you;
ամպք զամպօք ելեւել խաղային, the clouds were gathering round;
— ընդ միմեանս, to fall in love with, to be smitten with love;
— զոմամբ, to make game of, to deride, to jeer, to insult;
մուտ եւ ելս —, to go in and out, to frequent;
ընդ ամուրս խաղալով —, to laugh, to scorn, to scoff at fortresses;
— ի պատերազմ, — ի վերայ մարտիւ պատերազմի, to move against, to advance to the attack, to rush to battle;
— բանակին, to decamp;
to change quarters;
յառաջ —, — գնալ, to march, to advance;
յետս —, to retrograde, to retreat;
տիգաւ աչաց — ի վերայ ուրուք, to scowl at, to menace with threatening looks, to frown;
— բանիւք ի վերայ, to apostrophize, to rail at or against some one, to revile, to burst into bitter invectives, to inveigh against;
— գթոց, to pity, to have compassion on;
— ի սնոտիս, to trifle, to waste one's time on trivial occupations.
Ի խաղալն նոցա յարեւելից՝ գտին դաշտ մի։ Յորժամ խաղայցէ բանակն։ Խաղայցէ ի վերայ նորա մարտիւ պատերազմին։ Խաղաց գնաց։ Խաղացին գնացին. եւ այլն։ Կամ իջին անձրեւք խաղացին գետք։ Գետք խաղասցեն յարենէ նորա. եւ այլն։
to embrace affectionately, to caress, to fondle;
to embrace the knees, to supplicate with weeping;
օձատիպ խաղապատեալ, interwoven, interlaced, entwined like serpents.
ամենայնիւհնարին զխանդաղատութիւն մանկանն. զի զլալն եւ զհեկեկալն խափանեսցեն. թեպետեւ նոքազխաղապատեալ զերեսն այսր անդր դարձուցանեն. (Եփր. զղջ.։)
flowing, running, fluid;
cf. Խաղացք.
Խաղաց գնացիւք վարդապետութեանն լնու բանն զծագս երկրի. (Սեբեր. ՟Ը։)
cf. Խաղացք;
խաղացմունք շնորհաց, inspiration of the Divine Spirit.
Ի խաղացման, եւ ի դադարման։ Խաղացումն յորձանից գետոց։ Խաղացմունք գետոյ։ Գերազանցեալ քան զջրոցն յառաջադեմ խաղացմունս. (Պիտ.։)
to cause to move, to march, to transfer, to transport, to carry away;
to advance, to drive forward, to push on;
to pour out, to spirt;
cf. Թաւալգլոր.
Խաղացուցանել զամենայն ինչս, կամ զամենայն աւար քաղաքին. զորդիսն իսրայէլի. Զամենայնազգս հրէիցն. զայլ քորսն ժաղավրդեանն. եւ այլն։ Կապեաց եւ խաղացոյց զերանելին։ Զհրէայսն խաղացուցանեն ի գերութիւն։ Զդաւիթ առ ամիրապետն խաղացուցեալ. (Եղիշ. ՟Է։ Խոր. ՟Գ. 35։ Յհ. կթ.։)
grated, cross-barred;
open, openwork;
— դուռն, iron-gate.
καγκαίλις կամ κιγκλίς cancelli, cancellatus. Խաղխաղ. աղխաղխեալ. վանդակաձեւ.
Հարեալ զպահապանսն՝ եբաց զխաղխամեայ դուռն վանդակին. յն. զերկաթի վանդակս. (Պտմ. աղեքս.։)
some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.
Նուազեալ յուխտէ իմմէ սակս յոքնակուռ ընթերցմանն։ Ի տեսւթենէ իմեմնէ դարձեալ լինիմ։ Ո՛չ ի թերութենէ իմեմնէ ի կատարելութիւն եկեալ. (Մագ.։ Սարգ.։ Վահր.։)
cf. Ինծ.
ինձ թեթեւանդամ է եւ արագոտն. (Վեցօր.։)
nine;
no venary.
Սովաւ իննեակ դասապետութիւն երեղեցւոյ կարգաւորին. (Շ. բարձր.։)
Սանդուղք եդեալ յերկրէ յերկին, ինըն մատամբ աստիճանին, հաներ նովաւ զազգ երկրեծին, դասակցեցեր իննեակ դասին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Իննեակ.
Բարձրագոյն հոյլք անմահից՝ որ բոց հրացան, հրեշտակաց դասք իններեակ՝ հոգիացան. (Շ. միշտ էիդ.։)
ninth;
ninthly.
Առ իններորդաւն ոչ ինչ արժանի յիշատակի գործեցաւ իրք. (Եւս. քր.։)
nineteen.
Հանդէս եղեւ ծառայիցն դաւթի՝ որ կոտորեցաւ իննեւտասն առն. (՟Բ. Թագ. ՟Բ. 30։)
all the nine.
Զիննեսին զդասս խորհրդաբար յիշէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Իննեքեան.
Զիննեսին զդասս խորհրդաբար յիշէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
nine hundred.
thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.
Բան ինչ է ինձ ընդ քեզ։ Զբան ինչ մեծ առ քեզ հասուցանեն, եւ զփոքր ինչ դատաստան ինքեանք դատեսցին։ Բարք ինչ ոչ գոյին նոցա ընդ ասորիս։ Ունի՞ք ինչ կերակուր։ Եբեր մասն ինչ։ Եկին ի ջուր ինչ, ի տեղի ինչ, ի կղզի ինչ։ Օտար ինչ իրք։ Պտուղ ինչ։ Խէթ ինչ։ Բարի ինչ կամ չար։ Ժամանակ ինչ։ անցին աւուրք ինչ։ Շնորհս ինչ հոգեւորս։ Եւ ոչ այլ ինչ արարած։ Եթէ իցէ ինչ յառնն վնաս։ Եւ սա ապիրատ ինչ ոչ գործեաց։ Գործ ինչ ոչ գործեն. եւ այլն։
Ոչ ինչ գիտեմ։ Ոչ ինչ ապախտ արար՝ զոր միանգամ պատուիրեաց նմա։ Չէր ինչ իմիք պիտանացու։ Որ ոչ իմիք է պիտանացու։ Ապաքէն եւ ոչ իւիք։ Ոչ անց եւ ոչ զիւիք յամենայնէ (յն. զոչինչ յամենայնէ)։ Ինչ ոչ ասաց կամ վնասեաց։ Ինչ ոչ գիտէին։ Ոչինչ նեղիք ի մէնջ։ Ոչինչ կրտսեր ես յիշխանս յուդայ։ Ոչինչ կարի հեռի էր ի տանէն. եւ այլն։
(Քան զոր ի՞նչ այլ ամբարշտութիւն վնասօղ եւ դաժանական.) (Լմբ. հանգ.։)
self-sufficient.
Միմեանց կարօտ ստեղծ զայս կենդանի զմարդ, եւ ոչ ինքնաբաւ։ Աստուած զմարդս ո՛չ ինքնաբաւ արար, այլ՝ խրատու եւ առաջնորդի կարօտ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
self-produced, natural;
that produces naturally.
Կամ Բնածին. ընդաբոյս. որ եւ ԻՆՔՆԱԲՆԱԿ.
that flows or takes its rise naturally;
self-produced;
spontaneous, natural.
Տեառնամայր աղախինն՝ ինքնաբուղխ կենդանի ջրոյն եղեւ. (Ճ. ՟Գ.։)
natural, innate;
— բարի, naturally good.
ԻՆՔՆԱԲՈՒՆ αὑτοφυής nativus, innatus, naturalis, proprius որ եւ ԻՆՔՆԱԲՆԱԿ ասի. Բնածին. ընդաբոյս. բու՛ն. բնական. սեպհական. յատուկ. բնիկ.
original, autographic;
autograph, original manuscript.
Զի՞նչ էիր, ուստի եղեւ քեզ դաւաճանութիւնդ այդ, զի մեք ոչ յաղագս քո լիցուք ինքնագիրք։
self-existent;
natural.
Զի ինքնագոյ է գոյացութիւն, ի գոյացուցչէն յիրաւի նախադասեցաւ քան զամենայն եկամուտսն, որ է պատահումն. (Ոսկիփոր.։)
self-created;
self-acting, that makes or works for himself, or by himself.
Խրատէ զմեզ ինքնագործ լինել. եւ առանց աւելորդաց, եւ ոչ բազում իրաց կարօտանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
own work, sole agency, own action, own composition.
Որ ինչ եւ իցէ յաշխարհիս յայսմիկ՝ ի նմանէ կատարեալ լինի յաստուծոյ. սակայն ոչ ինքնագործութեամբ ըստ աշխատաւոր կենդանւոյս վաստակելով, այլ զօրութեամբ վարէ անաշխատ. (Արիստ. աշխ.։)
Սահման արդարութեանէ՝ առաքինութիւն բաշխման ըստ արժանաւորութեան, կամ ինքնագործունեութեան հոգւոյն մասանց. (Մաքս. ի դիոն.։)
that blames himself.
Ինքնադսրով անձնադատ գերի. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
self-adorned, simple, natural;
— շնորհք, ingenuous grace;
— բանք, unaffected words
ինքեամբ զարդարեալ ի բնէ. բնական.
absolute, supreme, sovereign.
Արանցն բնութիւն եղեւ ինքնազօր իբրու կենդանիանհատակ բանին. (Պղատ. տիմ.։)
auricular, that has heard with his own ears;
that only takes counsel of himself, or only obeys himself.
Իբրու ճանաչել նախ քանզլսելն, եւ նա հատակացն իւրաքանչիւրոց ինքնալուր եւ ինքնուսումն։ Ոչ առ վարդապետս ուսեալք, բայց ինքնալուր, եւ ինքնուսմունք. (Փիլ.։)
that speaks to himself;
that soliloquizes.
Ճառս եւ ինքնախօսս բանաստեղծս յարդարեալ. (Յհ. կթ.։)
self-begotten, self-born;
innate, natural.
αὑτόγονος, αὑτογενής, αὑτογένητος ipse per se genitus, ex se genitus եւ այլն. Ինքնին ծնեալ. ինքնին գոյացեալ. որպէս ինքնեղ. եւ Ինքնաբոյս, ինքնաբուղխ, դիւրածին. բնածին ընդաբոյս.
autocracy, monarchy, empire.
անձնիշխան գոլով մարդիկ՝ ի մէջ երկուց զօրութեանց արգելեալ կամք. եթէ խորհուրդացուցանեմք զինքնակալութիւն կամացս ի յաջակողմն, պատրաստական ձեռնտւ ըստ այնմ գործոց գտանեմք զաստուած. (Շ. ՟բ. յհ. ՟Ժ՟Ա։)
voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will
Իսկ (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 24։) Ինքնակամ գնացին. իմա՛, վտարենջեալ անցին առ օտարս. (որպէս դասալիք, փախստեայ)։
spontaneousness, voluntariness, free will.
ինքնակամութիւն ստեղծուածոյն, եւ պատրանք բանսարկուին զմահն եւ զապականութիւնի մերումս յարդարեանց բնութեան. Յորպիսի եւ յորքանս յինքնակամութենէն սայթաքեալ եկն յանարգութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
perfect, complete, absolute.
Ինքնակատար իմաստութիւն (աստուծոյ)։ Ինքնակատար պետութիւն, եւ ամենայն քահանայապետութեան պատճառ։ Զպարգեւեալս նոցա միշտ աստուածագործականսն գիտութիւնիս յինքնակատարէ եւ իմաստագործութենէ աստուածապետութենէ։ Ոչ ինչ է ինքնակատար, այլ կարօտ բոլորովին կատարման, բայց միայն արդարեւ անկարօտն եւ նախակատարն. (Դիոն. երկն.։)
self-admiring, self-conceited, self-pleasing, presumptuous, arrogant;
capricious, whimsical;
affected.
Վարդապետք տխմարք եւ ինքնահաճք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
cf. Ինքնահաճ.
Ինքնահաճոյ արդարեւ ի միտս եւ ի բանս եւ ի գործս զիս գորովեալ. (Յհ. կթ.)
Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի, այլ եւ յինքնահաճոյ արդարեւ գործս. (Խոր. Ա. 3։)
self-admiration, self-conceit, presumption, vanity, arrogance.
Իսկ եթէ ի կողմանէ աղջկանն առանց օրինացն սահմանի ինքնահաճութեամբ փորձի ոք դարձուցանել. (Մխ. դտ.։)
self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.
Ի խորոց սրտի ... ինքնամատոյց դատախազութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
voluntary, spontaneous, prompt, ready, inclined;
— լինել, to crave, to have a longing for, to desire, to want, to long;
— յորդոր յօժարութեամբ, of one's own freewill, willingly, cheerfully, voluntarily.
Բարկութեանն ատուծոյ իբրեւ ինքնայորդոր դահիճ բանսարկուն դրդեաց զդաւիթ թուել զիսրայէլ. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)
to become a man, a free man;
to emancipate one's self;
to exist by itself.
Եթէ ի նուազութեան եղիցին հարկաւորացն ... յանկարծօրէն ակնկալեալք զառատութիւն եւ զառաւելութիւն պիտոյիցն ինքնացեալս գըտանիցեն։ Ոչ ինչ՝ որ զկնի լոյսնոյս է՝ ինքնանայ. այլ ամենայն ինդ փոքր եւ մեծ, զոր օրինակ ի սքանչմն, յարուեստագիտէն՝ այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ։ Կենդանեաց ազգք եւ տնկոց ինքնանան։ Յորոց ամենեցունց ինքնացեալ կայ նմայ ի նմին նմանութեան, ոչ յեղեղեալ. (Փիլ.։)
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
αὑτοκίνητος qui per se vel ipse movetur, aut motu proprio, vel libere;
suapte natura mobilis. Որ ինքնին շարժի. ինքն զինքն շարժօղ. իւրեւ շարժուն, որպէս կենդանի, եւ ոչ որպէսհուր անզգայ. վասն որոյ ասի զշնչաւորաց, ըստ որում ունին ոգիզգայական շարժիչ ՛ն ներքուստ.
Վասն զի զգայականն յոլովագոյն է քան կենդանին, բաժանեմք զնա յինքնաշարժն եւ յանշարժն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ի կենդանիս, եւ յանկենդանս ... յինքնաշարժս, եւ յայլաշարժս. (Սկեւռ. աղ.։)
եւ առաւել զբանական կենդանւոյ, եւ զիմացական բնութեանց. որք ունին զհոգի անձնիշխան եւ անմահ.
self-glorious, boastful.
եւ ԱՆՁՆԱՊԱՆԾ, ԻՆՔՆԱՊԱՐԾ. Պանծացեալ եւ վստահ յանձն իւր. որպէս յանձնապաստան, հպարտ, եւ որպէս արդար անստգիւտ ի խիղճ մտացն.
that relates himself;
related by himself.
Ոտնաձայն առնէ, զի յոտսն քաւութիւնաբերս հասեալ մարդոյն ինքնապատում (լինելով) յանցանացն՝ փրկութիւն գտանիցէ։ հրեշտակացն իսկ ինքնապատում արարեալ ցանկալւոյն, դանիէլի զիւրաքանչիւր սահմանացն. Որոց բնաւին ինքնապատում յայտարարեալ զմերձաւորութիւն հոգւոյն եսայի. ասէ. հոգի տեառնի վերայ իմ. (Ագաթ.։)
unbounded, illimited, immense, infinite.
Սահման, եւ ինքնասահման, վասն զի եւ զինքն ընդ այլս սահմանէ. եւ զոր օրինակ մարդ սահմանելով զմարդ, ասէ՝ թէ մարդն է կենդանի բանաւոր ... ոչ միայն զամենայն մարդ սահմանէ, այլ եւ զինքն. (Սահմ. ՟Գ։)
to restrain oneself, to keep within bounds.
Ջուր նքնասանձ եղեալ ընդ կրուկն դառնային. (Պրոկղ. յայտն.։)
cf. Ականատես.
Ոչ առնէ զհոգին յառաջ քան զմարմնն, զի մի՛ եղիցինքնատես եղելոցն. (Ոսկ. յադամ.։)