ardour, heat;
warmth, bubbling, ebullition, overheating, effervescence;
fervour, fire, fury, rapture, zeal, devotion;
activity, vivacity, vigour;
abundance;
— մտաց, enthusiasm;
— ածել ումեք, to inspire one with ardour;
— մարտի, ardour for battle.
Կատսայ յեռանդան տեսանեմ ես. (Երեմ. ՟Ա. 13։)
Յեռանդան երիտասարդութեան. (Եզնիկ.։)
ԵՌԱՆԴՆ. ἁνάζεσις Ի վեր եռալն. եռալ զեռալն որդանց. վխտալը.
Մինչեւ յաչաց անտի անօրինին եռանդն որդանց բղխեալ սորսորել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9։)
devout, spiritual.
Եռանդնասէր խանդաղատանօք (յաղօթս) հեղուլ զարտասուս շնորհալիցս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Եռանդն.
Շառագնեցան երեսք նորա եռանգմամբ սրտի. (Եփր. դատ.։)
Ի բովս վարդապետութեան՝ հոգեւոր սիրով եռանդմամբ. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
Որով (կամ որում) դաւիթ հոգւոյն եռանդմամբ ցանկայ. (Թէոդոր. կուս.։)
of three persons.
Եռանձնեան ձայնին դաւանութեան. (Մագ. ՟Ա։)
boiling, ebullition;
cf. Եռանդն.
Եւ կամ մկամբ՝ զազրագունին, ի յեռացումն անդաստանին. (Շ. եդես.։)
Երիտասարդական համարձակութիւն, եւ եռացումն սրտի. (Ոսկիփոր.։)
to make to boil;
to warm, to give heat;
to make to swarm or crawl.
Եռացուցանել զնոսա ի բովս դարբնաց. (Ճ. ՟Ա.։)
Զարտասուս իւրեանց դառնապէս եռացուցանէին. (Եփր. ի նին.։)
I;
ես ինքն, myself;
յինէն կողմանէ, as for me, for my part;
ըստ իս, in my opinion;
ահաւասիկ ես, here I am, here am I;
ես եմ, it is I;
ոչ եմ ինձ եւ յիս, I am beside myself, distracted, I am not master of my self-possession, I am driven mad.
Ուխտեցի ես ընդ իս եւ ընդ ձեզ։ Յիս դա՛րձ տէր, եւ ո՛ւնկն դիր ինձ։ Յի՛ս տէր. տո՛ւք նմա զմանուկն կենդանի։ Ամենայն պակասութիւնդ քո զինեւ։ Ունիմ ընդ ինեւ զինուորս։ Եղիցի յինէն կողմանէ՝ այոն այո՛, եւ ոչն ո՛չ. եւ այլն։
vicegerent, vicar.
Ես ասէ՝ ետեղապահ եմ։ Իբրեւ եկն հայրապետն ներսէս, ի վերայ հասանէր ետեղապահին սրբոյն խադայ. (Բուզ. ՟Դ. 12. եւ 13։)
place, spot, stead;
առ ետեղ, there, in that very place, in the same place;
immediately, directly, forthwith;
զետղ առնուլ, to stop, to cease to go.
Զետղ առեալ յեզր գետոյն։ Զետղ առեալ կայ։ Առնուլ զետղ եւ զկայանս։ Զետղ առեալ դարեաց. (Յհ. կթ.։ Կոչ. ՟Թ. 15։ Վեցօր. ՟Դ։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Արագահաս.
Առաքէր սուրհանդակս երագահաս. (Կաղանկտ.։)
quickly, rapidly.
Երագապէս եւ բազում ճակատս տուեալ։ Երագապէս վարդապետեցին զկողմն արեւմտեայ. (Խոր. ՟Բ. 79։ ՟Գ. 58։)
dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.
musical;
musician;
—ն, music.
Որ ըստ երաժշտական արուեստի յարմարէր զնա։ Իբրեւ գործւով երաժշտականաւ կարասցէ ոք յարմարել։ Յարմարական եւ նուագաւոր բաղաձայնութիւն կատարէր, եւ արդարեւ երաժշտական. (Փիլ.։)
music.
Ըստ երաժշտականութեան՝ եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է։ Որ յերկնին է երաժշտականութիւն։ Ամենայարմար եւ արդարեւ երկնային երաժշտականութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
music-master;
chief of musicians, leader of the band.
Գլուխ պարաւորացն, կամ երաժշտապետ երգոցն՝ մարգարէն դաւիթ. (Տօնակ.։)
Ըստ հոգենուագ երաժշտապետին դաւթայ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
haft, hilt.
λαβή ansa, manubrium Ըմբռնելի բերանն սուսերի. ըմբռնետղ որոյ, կոթ. բռնատեղ. թրի՝ դանակի կոթը.
muzzle (for dogs, etc).
κημός camus, capistrum Կապ բերանոյ գրաստուց. դանդանաւանդ կամ սանձ.
cf. Երախտամոռ.
Որ բազում խնամս գտեալ ի նմանէ ... եւ երախտամոռացք եղեալ՝ առ դեւս հաստատէին դաշինս. (Իգն.։)
cf. Երախտաւոր.
Ցուցանէ զբարիատուր զերախտապարգեւ հատուցմունս վասն իւրոյ մարդասիրութեանն. (Բուզ. ՟Դ. 6։)
thankful;
benefactor, beneficent, obliging.
Երախտաւոր լինել գործովք արդարութեան՝ հօրն երկնաւորի։ Լեալք երախտաւորք եւ կամարարք բարերարին։ Արժանաւոր երախտաւոր վարուք հասանել ի նաւահանգիստն կենաց. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Դ։ Զորս մարթ է իմանալ եւ ըստ առաջին նշ. որպէս էմէքտար։)
favour, kindness, benefit, service, pleasure;
— առնել, to oblige, to please, to do an act of kindness, to deserve well, to favour.
Զի՞նչ երախտեաց երախտիս դարձուսցուք շմաւոնի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 25։)
Իբրեւ զտեառն եւ զդատաւորի եւ զհատուցանողի երախտեաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
vein;
string, filament, fibre;
metallic vein;
slender thread;
pulse;
պնգել զ—ս, զննել զթնդիւնս —ի, to feel the pulse of;
զարկ, թնդիւն —ի, beating, throbbing;
— առնուլ, հատանել, to breathe a vein, to bleed, to let blood;
զննել զ—, to sound.
Լուծան երակք ըռնկացն, եւ հոսէր արիւնն անդադար. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Թ.։)
herd, flock, cattle;
— ձիոց, stud;
— այծից, ոչխարաց, flock of goats, of sheep;
— խողից, herd of swine.
Զձի եւ զջորի երամակ արարեալ՝ դատաարկ վարէին. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
that goes in company, sociable.
Զիա՛րդ ոմանք (ի կենդանեաց) երամականք են, եւ այլք միայնակք. (Առ որս. ՟Է։)
of the same flock, or company.
Որ է ի նմին երամէ. դասակից.
Լինել արդարոցն երամակից. (Մանդ. ՟Բ։)
to assemble in troops, to flock, to go in company.
Ընդ ամենայն լուսեղէնսն խառնեալ դասս երամանան. (Ճ. ՟Գ.։)
Դաս դաս խորդոց հաւուց ... երամացեալք հարօրանան. (Ագաթ.։)
Ի զդայականէս յայսմանէ զօրութենէ եւ թռչունք երամացեալ թռչին. (Մաքս. ի դիոն.։)
chief, keeper of a flock, or herd, shepherd.
ἁγελάρχης, ἁγελάρχος gregarius Գլուխ երամոյն. դասապետ. պարագլուխ.
Թեւաբուսիկ եղեալ արդարոցն երամք՝ թռչին լուսափայլեալք, նոցին (հրեշտակաց) համակարգելով երամապետիցն խմբից. (Շ. հրեշտ.։)
state of a person at the head of a troop.
Հաւականաց երամապետութեամբք, եւ այլովք կենդանեօք. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
to assemble in company, to gather together, to associate.
happy, blessed.
Զրկեցաք այսօր յերանաշնորհ ճշմարիտ վարդապետէս. (Վրք. ոսկ.։)
that gives, announces felicity.
Բանայր զբերան իւր, եւ ուսուցանէր նոցա զերանաւէտ եւ զերանատուր վարդապետութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ա։)
cf. Երանելի.
Երանաւոր խոստմանն տեղի։ Երանաւոր դաւանութիւն պետրոսի։ Երանաւոր կերպադրութիւն անճառելի. (Նար.։)
happy, blessed;
— առնել, to make happy;
— լինել, to be happy.
Երանելի ասի ի գրոց՝ ամենայն բարեաւ բովանդակեալն. (Խոսր. պտրգ.։)
Երանելի սուրբ առաքեալք։ Ընդ դասս երանելի վկայիցն։ Երանելեացն ի մարտ մտեալ. (Շար.։)
Երանելի՛ են՝ որ զճանապարհս իմ պահիցեն։ Որ շրջի անարատ յարդարութեան, երանելի որդիս թողու զկնի իւր. (Առակ. ՟Ը. 32։ ՟Ի. 27։)
Զարդարեւ երանելին միտս համբարեալ ստանայի։ Նմանել երանելում եւ բարեբաստիկ բնութեան (աստուծոյ). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to declare happy, to felicitate.
տր. եւ հյց. խնդրով μακαρίζω beatum praedico Երանի՛ տալ. երանելի կարդալ. երջանիկ համարել. բարեհամբաւել որպէս բարեբախտ, նախանձելի, եւ ցանկալի. երնեկ ըսել.
Երանէ զվախճան արդարոց. (Իմ. ՟Բ. 16։)
Լցան լիացան եւ երանեցան։ Երանեալք եւ բարեբանեալք։ Մայր երանեալ։ Երանեալ մարգարէի։ Երանեալն դաւթի։ Երանեալ եպիսկոպոսի. (Նար.) որ անխտիր ասի եւ Երանելի. որպէս եւ Երանեալ է, կամ Երանելի է, կամ Երանի՛ այնմ եւ այլն, են նոյն։
felicity, happiness, beatitude;
—ք աշխարհի, fortune, wealth;
—ք Տեառն, the beatitudes of J.-C.;
— քո, ձեր, իւր, thy, your, his blessedness, your holiness;
Your Grace.
ԵՐԱՆՈՒԹԻՒՆ ՔՈ, կամ ՁԵՐ, կամ ԻՒՐ. իբր Յայտարարութիւն մեծ վայելչութեանն աստուծոյ, փառաց տիրամօր, կամ սրբանուէր վիճակի առաջնորդաց.
Քումդ երանութեան բանագովութեան։ Հանդիպել եւ անդանօր ընծայի բանից քումդ երանութեան. (Նար. կուս.։)
groin;
loins, reins;
hip, haunch, thigh;
knees;
lap;
առաջակողմն —նաց, mons Veneris;
քունջ —նաց, groin;
ելանել յերանաց ուրուք, to be horn of, to spring from the loins of;
լինել յերանս հօր իւրոյ, to be yet in the loins of his father;
զ—նս ածել ի վերայ, to infork, to mount, to ride.
Ընդէ՞ր ասէ, դի՛ր զձեռն քո ընդ երանաւ իմով... Հրամայէ դնել մերձ ի տեղւոջ ծննդականացն՝ առակելով մաքուր խօսս մերձաւորութեան ... ստուգաբանապէս (ըստ յն) զերանն ասել՝ զայն, որ ոչ ծորէ ոգւոյն տեղի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 86։)
Ընդ երանօք իմովք. (այսպէս) յոյոնն պարկեշտագոյն թարգմանեաց. բայց եբրյեցին զառնացի անդամոցն իսկ ասաց, զի ի թլփատութիւնն յաստուծոյ ուխտն երդնուցու. (Կիւրղ. ծն.։)
Յորժամ յերանս կամ յայլ անդամս միս խաղայցէ, նշանակ հեծանելոյ ուրուք է ասեն. (Եզնիկ.։)
cf. Երաշխ.
Զտուժն պահանջել, եւ երաշխիս գոլ տիրագոյն նախ իսկ զհօրն, երկրորդ զհաւուն, եւ երրորդ զհամարացն։ Եթէ ընդ երաշխեօք անկեալ իրն կենդանի իցէ, յաղթելն յաղագս սորա՝ հատուսցէ զկերակուրն սորա։ Երաշխիս՝ զոր ինչ եւ երաշխեօք յայտնապէս երաշխաւորիցէ նախավաճառողն. (Պղատ. օրին. Զ. ԺԱ. ԺԲ։)
Ես առնում զդա յերաշխի։ Ծառայի քո առեալ է յերաշխի զմանուկդ ի հօրէ իւրմէ. (Ծն. ԽԳ. 9։ ԽԴ. 32։)
tom-tit, tit-mouse.
Թռչունն՝ որ ի թռիչս քաղէ զկերակուրն, երաշտահաւ ասեն. լորոյ չափ է, ի դարափոսս բնակէ, ագի ունի՝ կոտոշ կտուց, եւ ծիրանեգոյն փետուր. զմեղուքն քաղէ ի թռչման. (Վանակ. հց.։)
to dry, to become dry (speaking of earth or air).
Երկիր երաշտացեալ ոչ բուսուցանէ զդալարի. (Եփր. քրզ.։)
dryness, aridity.
Փոքր ի շատէ զերաշտութիւն կոկորդացն զովացուցանել. (Եղիշ. դտ.։)
bridle, curb, rein, snaffle;
halter;
scatch, bit;
— արկանել, to bridle, to put on a halter.
ԵՐԱՍԱՆ ԵՐԱՍԱՆԱԿ. ἠνία, ἠνίον habena, lorum, retinaculum χαλινός frenum. պ. էրսան, էրսիւն. Առասանեայ կապ բերանոյ գրաստուց. որպէս եւ պախուրց կաշեայ, դանգանաւանդ. եւս եւ Սանձ. .... Նմանութեամբ՝ որպէս Գործի ուղղելոյ, վարելոյ, հանդարտելոյ. ուղղեակ. ղեկ.
Ոչ կացուցի յոտին զերիվար մտացս երասանաւ բանին։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ երասանաց ըմբռնման զցնդեալ մտացս վայրագութիւն։ Երասանաւ սանձաց, կրթութեան։ Իբր երասանաւ փոկոյ նահանջեալ։ Երասանաւն հանդարտութեան։ Երասանի պնդութեան. (Նար.։)
Արդար կամօք ուղղէր զերասանակ իշխանութեանն (իբրեւ զղեակ)։ Մինչդեռ երասանակ մակուկի մարմնոյս ի ձեռին իմում է, օգնեա՛ ինձ երկնաւո՛ր նաւապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Երասան.
ԵՐԱՍԱՆ ԵՐԱՍԱՆԱԿ. ἠνία, ἠνίον habena, lorum, retinaculum χαλινός frenum. պ. էրսան, էրսիւն. Առասանեայ կապ բերանոյ գրաստուց. որպէս եւ պախուրց կաշեայ, դանգանաւանդ. եւս եւ Սանձ. .... Նմանութեամբ՝ որպէս Գործի ուղղելոյ, վարելոյ, հանդարտելոյ. ուղղեակ. ղեկ.
Ոչ կացուցի յոտին զերիվար մտացս երասանաւ բանին։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ երասանաց ըմբռնման զցնդեալ մտացս վայրագութիւն։ Երասանաւ սանձաց, կրթութեան։ Իբր երասանաւ փոկոյ նահանջեալ։ Երասանաւն հանդարտութեան։ Երասանի պնդութեան. (Նար.։)
Արդար կամօք ուղղէր զերասանակ իշխանութեանն (իբրեւ զղեակ)։ Մինչդեռ երասանակ մակուկի մարմնոյս ի ձեռին իմում է, օգնեա՛ ինձ երկնաւո՛ր նաւապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
that holds the bridle or the rein, coachman, driver;
conductor, leader.
Երասանակակալ եղեալ՝ առ աստուած զամենայն շարժմունս դարձուցանէր։ Իբրեւ զքաջ երասանակակալ ի վերայ առաքինութեան կառաց նստեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Բնչեմ.
Եզն բչայ եւ սդայ ի վերայ արեան եզին. (Առաք. մոլ.։)
cf. Բնչեմ.
Երինջքն առ գութ որթուցն խանդաղատեալ բչիցեն գոչիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
cf. Բճիճ.
Առնելով ի մաղսն զվեցանկիւնսն, եւ զընդդիմադրեալ բջիջսն անկանելով։ Մեղուացն մաղքն ստեղծանին յարմարեալ ի միմեանց վեցանկիւնի բջջօքն, եւ ընդդիմադարձութեամբքն. (Ածաբ. նոր կիր. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)
plastered.
Տունն գերեզման էր բռածեփ, եւ հոգին անդնդալից աղջամղջով լի. (Ոսկ. ղկ.։)
to plaster;
to whitewash;
to roughcast.
Զարտաքնայարդար՝ զբռեալ որմս գարշունակ. (Նար. ՟Ի՟Է։)
violently, forcibly, tyrannically
Եւ Առ հարկի. ակամայ. բռնադատեալ. յոչ կամաց.
to violate, to force.
καταδυναστεύω vi opprimo, βιάζω, βιάζομαι vim adfero, urgeo Բուռն առնել. բռնաբար վարել կամ վարիլ. հարստահարել եւ բռնադատել.
Արքայութիւնն Աստուծոյ աւետարանի, եւ ամենայն ոք զնա բռնաբարէ. (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 16 (յն. է հոմաձայն. որպէս ն. կամ կ. առ նա՝ բռնադատի, կամ բուռն առնէ։))