cf. Թնդեմ.
ԹՆԴԵՄ ԹՆԴԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁνακινέω commoveo, exagito Տալ թնդալ. դղորդել. շարժլել. ցնցել.
cf. Թնդիւն.
Թնդիւն՝ ոտնաձայն վահանաւոր վառելոց։ Թնդիւն վահանաց, կամ զօրաց. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 41. ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 3։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Թնդիւն որոտմանց։ Թնդիւնք եւ որոտմունք։ Ձայնք ահեղք, հնչիւնք եւ թնդիւնք։ Շաչիւն եւ թնդիւն առնելով, եւ որոտումն ասեմք այսմիկ. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. ի ՟ժ. կուս.։ Եղիշ. ՟Ը։ Արիստ. աշխ.։)
Թնդմունք գազանացն։ Ի թնդմանց եւ յառաչս երեւութիցն։ Աչքն, երկիւղի հասելոյ կալելոյ, շարժմունս եւ թնդմունս անկարգս ընդունելով յինքն. (Պերիարմ.։ Սարգ.։ Փիլ.։)
to yelp, to whine, to howl.
ԹՆԾԿԱԼ. Ձայն քծնելոյ կորեանց.
hostile, inimical, adverse.
Սիրելական համբոյրք, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
injuriously, reproachfully, offensively, outrageously.
Նախատելով թշնամանաբար ասէ ումեք, դըժմիտ. (Երզն. քեր.։)
libellous, opprobrious, defamatory.
Եւ ոչ անարգել կարեն զթշնամանադիրս իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
insulting, provoking;
cf. Թշնամանական.
Թշնամասէրն զասելն եւեթ խնդրէ, այլ ոչ զի դէպ ինչ ասելն. (Ոսկ. գծ.։)
to offend, to enrage, to insult, to shock, to affront, to jure;
to reprove, to scold, to upbraid;
— զայլոյ ամուսնութիւն, to violate or defile another's bed.
ὐβρίζω, ἑξυβρίζω, ἑνυβρίζω contumelia afficio, convitior եւ ὁνειδίζω exprobro, vitupero, reprehendo. Թշնամաբար անարգել. նախատել, լուտալ. մեծաբանել. կշտամբել. յանդիմանել. ընդ վայր հարկանել. եւ Խայտառակել, տառապեցուցանել. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Թ. 3։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 43։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 3։ ՟Ի՟Գ. 12։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 6։ Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 14։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 45։ Գծ. ՟Ժ՟Դ. 5։ ՟Ա. Թես. ՟Բ. 2։ Եբր. ՟Ժ. 29։)
Թշնամանելով միանգամայն զպսակն եւ զպսակեալսն. այսինքն անպատիւ առնելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
Իսկ յասել նորա.
offensive, insulting, injurious, outrageous, insolent, saucy, impertinent;
—նիկ բանք, offensive words or expressions.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Թշնամանիկ.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Թշնամանիկ.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Թշնամանամ.
ԹՇՆԱՄԵՆԱՄ ԹՇՆԱՄԻՄ. ἁπεχθάνομαι, ἑχθραίνω, ἑκπολεμέομαι pro inimico habeo, infesnus fio Թշնամի լինել. դառնալ ի թշնամութիւն. թշնամութեամբ լինել ընդ այլս. թշնամանալ.
cf. Թշնամանամ.
ԹՇՆԱՄԵՆԱՄ ԹՇՆԱՄԻՄ. ἁπεχθάνομαι, ἑχθραίνω, ἑκπολεμέομαι pro inimico habeo, infesnus fio Թշնամի լինել. դառնալ ի թշնամութիւն. թշնամութեամբ լինել ընդ այլս. թշնամանալ.
unfortunate, melancholy, miserable.
Ծառայս թշուառական։ Յայտնել թշուառականիս. (Նար.։)
Կամ իբրեւ Աղէտաւոր. աւաղելի. ողբալի. աշխարելի.
Թշուառականք են, որ ոչ զառաքինութեան փափագումն անապակ ընկալան։ Զմարմին զօրէն գերեզմանի կրելով՝ զթշուառական զոգիսն ի նմա թաղեցին. (Փիլ.։)
full of misery, miserable.
Զթշուառայեղց է տեսանել վատափառութիւն։ Միշտ թշուառայեղց տաժանութեամբ պաշարեալ. (Պիտ.։)
to become miserable;
to be miserable.
ταλαιπωρέω miser sum, fio Թշուառ լինել. անկանիլ ի թշուառութիւն. չուառանալ. ապականիլ. վատթարանալ. խեղճ ողորմելի ըլլալ, շէնքը շնորհքը երթալ, աւրըւիլ.
Ոմանց ողորմութիւն՝ իբրու թշուառացելոց, եւ ոմանց պատիժք պատուհասից իբրու չարաց՝ զհետ երթան յիրաւի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Թշուառացելումս, կամ թշուառացելոյս։ Ակնս թշուառացեալ։ Զթշուառացեալս գլուխ։ Թշուառացեալ շնձոյս. եւ այլն. (Նար.։)
Զդէմս առնու մարգարէս զժողովրդեան թշուառացելոյ. (Մխ. երեմ.։)
to render miserable.
ταλαιπωρέω, ταλαίπωρος ποιέω miserum facio Ի թշուառութիւն հասուցանել. խեղճ ընել.
Վա՛յ այնոցիկ՝ որ թշուառացուցանեն զձեզ. բայց զձեզ ոչ ոք կարէ թշուառացուցանել. (Ես. ՟Լ՟Գ. 1։)
Եւ եկեալ, զիս թշուառացուցանել կամելով, պատճառաւ իմն ցաւակցի. (Պիտ.։)
Թշուառացուցանէր ի ջուրն զվիշապն ապստամբ. (Վրդն. ել.։)
Եւ Աւաղել. ախուվախ ընել, լալ.
painful, disastrous, unfortunate.
Որ ինչ լինիցի. տառապագին եւ աւաղելի քրտամբք.
mole;
cf. Թեպեկ.
Թոբէկ թախանձէր զոզնի, թէ զորդիդ քո սան առից. մերկացո՛ զնա, զի դիւրին լիցի ի գդուել. եւ իբրեւ ետ զնա, սկսաւ ուտել. (Մխ. առակ.։)
cuttle-fish.
to stammer, to stutter;
to lisp, to speak thick.
ψελλίζω balbutio Թոթով լեզուաւ խօսել. կակազել.
Որպէս թոթովելն անարժան իցէ ճարտարախօսին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Զունկն մերձ առ բերան դնեմք՝ ուր բան ինչ թոթովելով լսեմք. (Մաշկ.։)
ԹՈԹՈՎԵԼ. Իբր Թաթաւել.
Զի մի՛ ի սկզբան անդ զյոռութեան խորհուրդս զանպատեհս զմտաւ ածել յանձն առնուցու ոք, թո՛ղ թէ զպղծութեանցն՝ ի մտի եդեալ, թոթովել գտանիլ. (Վրք. հց. ձ։)
to be left, given, conceded;
to be abandoned, outcast, rejected, derelict, forlorn, permitted, allowed, conceded, lawful;
to relent, to slacken;
— ի հաւատոց, to waver or vacillate in the faith;
— ի մտաց իւրոց, to change opinion;
բղջախոհութեամբ թողանալ, to give one's self up to luxury, to lead a dissolute life;
թողացեալ կին, divorced woman.
ԹՈՂԱՆԱՅ. Թող կամ թոյղ՝ այսինքն թոյլ տուեալ լինի, թողեալ կամ թողացուցեալ լինի. լինի ներել կամ զիջանել. իբր յն. συγχωρέω, προχωρέω indulgeo եւ այլն. թող կըտըրուի, թոյլ կըտըրուի.
Յողդողդելով մրցին միտքն, եւ ոչ թողանան ի վեր հայել. (Նեղոս.։)
Որ մխիթար թողացաւ լինել մահկանացու բնութեանս. (Վրդն. ծն.։)
ԹՈՂԱՑԵԱԼ, ելոյ, ոց. Թողեալ կամ ելեալ յառնէ.
Որպէս են ճշմարիտ եւ հարազատ որդիք. այլք յերկրորդ ամուսնոյ, այլք ի թողացելոյ, եւ այլք յաղախնոյ. (Կլիմաք.։)
starting-post, barrier.
ԹՈՂԱՐԱՆ ἁφετήριον locus, unde cursu certaturi dimittuntur որ եւ ԱՐՁԱԿԱՐԱՆ. Արձականոց. տեղի ասպարիզի՝ ուստի թողեալ լինի ընթացօղն, կամ լարն եւ վանդակն ի պահու արշաւելոյ ձիոց եւ կառաց.
Մինչդեռ իբրու ի թողարանի յարձակմունքն քո շարժեալ են, առ ուղիղն ընթացս ճեպեցի՛ր։ Իբրու զօրէն յարձականոցէ իմն ի թողարանէ՝ միմեանց փոխանակ (ընդդէմ) պատահել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 129. 220։)
to permit, to let, to allow, to concede, to forego, to relax.
ἑάω, ἁνίημι, ἁφίημι, συγχωρέω sino, permitto, relaxo, indulgeo, cedo, concedo Թողուլ. թուլացուցանել. թոյլ տալ. ներել. շնորհել. զիջանել. թող տալ.
Ի ստէպ ստէպ վաստակոց երկոցն թողացուցանեն։ Իսկ զքահանայապետին գործն ոչ ումեք գործել թողացուցեալ է. (Փիլ.։)
Ոչ թողացուցանէր այլում պարապել գործոյ. (Խոր. ՟Բ. 81։)
Մի՛ թողացուսցես լինել տնակից ինձ Բելիարայ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Յանդրանկութենէն թողացուցանելովն վասն ոսպանն (այսինքն անկանելովն). (Կիւրղ. ծն.։)
to hire, to keep in pay;
to pension;
to purvey.
Թոշակաւ պատուել, կամ որպէս պաշարօք իւիք յուղարկել.
to torment, to torture, to vex;
to treat with violence, to beat, to strike, to cudgel, to hit, to bemaul, to beat, to death.
Իբր Տոփելով կոփելով՝ գան հարկանել. կոշկոճել. կոճոպել. լլկել. չարչարել. ծեծել փետել, թմբել.
beating, thrashing, blow, stroke;
torment, vexation.
ԹՈՊԻՒՆ կամ ԹՈՊՈՒՄՆ. Թոպելն, իլն.
cf. Թոպիւն.
ԹՈՊԻՒՆ կամ ԹՈՊՈՒՄՆ. Թոպելն, իլն.
cudgel;
pruning-knife, hedging-bill.
Գործի հարկանելոյ եւ կոճոպելոյ. տոփիչ. գաւազան. կամ Գործի յօտելոյ.
Թէպէտ յաճախեցեր զթոպոլոց քո ի վերայ ոստոց իմոց, զհին տերեւս ոչ կարասցես թափել յինէն. (Վանակ. յոբ.։)
grandson;
granddaughter, grandchild;
թոռունք or թոռանց թոռունք, descendants, children's children, progeny, race, lineage, family.
Ի թոռանց թոռանսն Քանանու ի գաբաւոնացիսն կատարեցաւ. (Ոսկ. ես.) (յն. ի ծնանելսն ի Քանանէ)։
rag, tatter;
mail, coat of mail.
Չարութեանն թօռոպ, որ նախատելի ցուցանէ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Դիւթեմ.
ἑπᾴδω, ψιθυρίζω incanto, mossito, susurro Դիւթել զօձս, կամ թոթովելով եւ մրմնջելով կարդալ զօձն եւ այլն. կախարդել. կախարդանօք մեղմել, կապել, շշնջել. եւ Գրգռել. թելադրել. սադրել. կարդալ, փսփսալ.
Եթէ հարցէ օձ ի թովել. (յն. յոչն թովել) (Ժող. ՟Ժ. 11։)
Թովեալ զեպարքոսն վասն մահու երից ստրատելացն. (Ճ. ՟Բ.։)
Հանապազորդ կայ յողոքել (կամ ի բողոքել) եւ ի թովել զգազանացեալ բնութիւնս մարդկան. (Եփր. զղջ.։)
cf. Դիւթութիւն.
ἑπαοιδή, ἑπάσαι incantatio, incantamentum Արուեստ թովելոյ. թովելն. կախարդանք. դիւթութիւն.
Իբր թովչութեամբ իմն կախարդել սովորեալ են. (Փիլ. լիւս.։)
Թովչութիւն կնոջն բանդարգել տայր առնել եւ գլխատել (զյհ. մկրտ) վասն զարդարն խօսելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Թորեցուցանեմ.
ῤύω fluo, profluo στάζω stillo Ծորեցուցանել. հոսել. քամել. հեղուլ. կաթեցուցանել. վազցընել, կաթեցնել.
Թորացուցանել զլորձունս, կամ փրփուր. (ՃՃ.։)
to distil;
to flow down, to drop;
to sweat;
— արութեանց մարմնոյ, to suffer gonorrhea.
ԹՈՐԵԼ կամ ԹՈՐԻԼ. չ.ձ. Ծորիլ. սորսորիլ. հոսիլ. բղխել. վազել, կաթել.
to distil;
to drop, to fall drop by drop.
ԹՈՐԹՈՐԵԼ կամ ԹՈՐԹՈՐԻԼ. Ստէպ կամ սաստիկ թորել, ծորիլ. սորսորիլ.
distillation, ejection, evacuation.
Թորելն, իլն. ծորումն. հեղումն. հոսումն. վազելը.
supputation, reckoning;
epoch, date.
Հաշուելն, կամ հաշիւ. եւ Թուական.
ciphering;
calculation, account;
era, epoch.
Վաճառականք գոլով, եւ թուականութեան պէտս ունելով։ Իսկ ի թուականութենէ այսպիսի ինչ է. ի թուոցն ոմանք, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ե։)
Թուականութիւնս՝ մտաց անբարդելիս. (Նար. ՟Ձ՟Ա. (այսինքն հաշիւս)։)
of the same number, counted together;
fellow.
Զանց զառաջինն առնել չար ախտի տգիտութեամբ՝ զանհաւատութեան թուակցաւ. (Յիշատ.։)
Թուակից եղիցի (այնոցիկ), որք զանձինս իւրեանց ընծայեցուցին տեառն։ Արժան է ընդունել եւ թուակից առնել եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
Աստուած ուրեմն է, եւ ո՛չ արարելոցս թուակից. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թուակից եղիցի հօտի ընտրելոց քոց։ Թւակից զսա առնել ընտրեալ աստուածային հօտի քո. (Մաշտ.։)
to aggregate.
συναριθμέω Թուակից առնել.
Ժա՛մ է ձեզ (մոլորելոցդ) եւ ընդ որդւոյ թուակցել եւ ի նոյն յարել զի ձեռն նորա եղեալ ստացուածքս։ Ընդ հրեշտակս թուակցել զհոգին։ Կամ ընդ հրեշտակս թուակցեալ լինի որդի. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
aggregation.
Եւ քեզ ընդ հօր անհասի՝ թուակցութեամբ հոգւոյդ անճառի վայելէ փառք. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
to number, to count, to calculate;
to rank, to range, to reckon;
եւ զի մի մի —, in a word.
ἁριθμέω Ի թիւ կամ ընդ թուով արկանել. համարել. հաշուել. եւ Դասել. համրել, սեպել.
Թուեա՛ զաստեղս, եթէ կարիցես թուել զնոսա։ Իբրեւ զաւազ ծովու, որ ոչ թւեսցի ի բազմութենէ. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Լ՟Թ. 12։)
Ոչ զմի եւ ոչ զերկու ... եւ ոչ թւել ամենեւին գիտելով. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Թերեւս յոյժ դիւրին իցէ զալիս ծովու թուել ... եւ ոչ զհրամանն Աստուծոյ պատմել բանիւք՝ թէ որչափ ունիցի արագութիւն առ ի գործս. (Վեցօր. ՟Է։)
ԹՈՒԻՄ, իմք. կ. Համարեալ լինել, կարծիլ. համարել զանձն. կարծել զինքն.
Զի մի՛ թուեցայց ինչ եւ ես ի ներքս բերել յանձնէ իմմէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Մի՛ թագուցաներ զամօթ քո՝ վասն թուելոյ ոչ դնել գայթակղութիւն. (Կլիմաք.։)
Որում մեղքն դիւր թուաց։ Սքանչելի թուաց նմա հեթանոսաց կոչումն, եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Սրբոց հարցն թուեցելո՛ցն հետեւիմք. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։)
cf. Թուելութիւն.
to cause to appear, or to seem;
to show, to make believe.
Կարծիս տալ. երեւեցուցանել. կարծեցնել, երեւցնել, սեպել տալ.
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
effeminacy, feebleness, delicateness, softness.
Հաւանեցուցանել զթուլամտութիւն նորա. (Տօնակ.։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
weakness of mind, want of spirit, cowardice.
Հաւանեցուցանել զթուլամտութիւն նորա. (Տօնակ.։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Վատասիրտ.
Զմտաւ ածեալ զիւրայոց եւ ոմանց թուլասրտից ձեռս լքեալս առ ի պատերազմել. (Յհ. կթ.։)
bank, mole;
causeway, pier, dam;
— նաւի, gunwale breast-works.
Գնացք ջուրց հզօրագոյն գետոց սովոր են մաշել եւ փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն։ Որ է գողոց սովորութիւն՝ ի վեր ընդ թումբս վազել, եւ ընդ ցանկս արկանիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 12։)