thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.
Փոկն ծովային կենդանի է, որ ի ժամ երկիւղի զորովայնն բանայ (ընդ ատամբք ), եւ զձագսն ի ներքս ժողովէ. (Վանակ. հց.։)
trumpet sounding.
Յորժամ դադարէ փողահարն, ոչ մնայ, այլ կորնչի փողահարութիւնն. (Դամասկ.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
Յորժամ արածին ոչխարքն, մի դադարեսցէ հովիւ փողել բանիւք. (Կլիմաք.։)
care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.
Վրիպեալք առ փոյթ ժամուն։ Զմեծարեալ դին առ փութի չծածկելոյ՝ թերեւս շանց եւս կուր արկանեն. (Եզնիկ.։)
Ըստ ժամուո փութոյ։ Վասն ժամուս փութոյ՝ սակաւուք բաւականասցուք. (Շ. թղթ.։)
to be covered with, or full of dust.
Յորժամ տեսանիցէք ի գերութիւնն՝ փոխանակ զարդուցն պաճուճանացն՝ փոշոտեալ երիթացեալ զերեսս. (Ոսկ. ես.։)
cf. Փորացաւութիւն.
Մահտարաժամ, եւ փորացաւութիւն. (Շիր.։)
belly-ache, pain in the bowels;
colick, gripes.
Մահտարաժամ, եւ փորացաւութիւն. (Շիր.։)
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
Տիրապէս ասի ճանաչել, յորժամ զփորձ ոք զիրացն առնուցու։ Զփորձ առնոյր զօրութենէն։ Զփորձ առեալ չարեացն։ Կորովեացն պարսից զփորձ առեալ զստոտկութեան սկային. (Շ. ՟ա. յհ.։ Կոչ. ՟Բ։ Խոր. ՟Բ. 79։)
tried, tempted.
Յորժամ փորձանաւորն զաղօթս արդարոյ եւ զխրատ օգնական առնուցու, յոյժ զօրանայ։ նա՝ որ տեսանէ զնոսա անիրաւեալ, նիւթէ այսու փորձանաւորացն փառս. (Լմբ. ժղ.։)
to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.
Այս կանոնաւ փորձեցան տնտեսավարել զաշխարհ։ Զի անվնաս զիւրեանցն եւ անխարդախ փորձեսցին անցուցանել ժամանակ։ Որում եւ ես հանդիպելով փորձեցայց անտարակոյս մտածութեամբ։ (Պիտ.։)
temptation;
misfortune, calamity;
— ունել, to be tempted to;
ի — արկանել, տանել, to lead into temptation;
յաղթել փորձութեան, to resist temptation;
յաղթիլ, ընկճիլ ի փորձութենէ, to succumb to temptation.
Անուանեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ փորձութիւն, վասն փորձելոյ նոցա զտէր։ Մի փորձեսցես զտէր Աստուած քո։ Որպէս փորձեցէք ի փորձութեանն։ Առնուլ իւր ազգ ի միջոյ ազգի փորձութեամբ եւ նշանօք։ Աբրահամ ապաքէն ի փորձութեան ի հանդիսի գտաւ հաւատարիմ։ Հասանէ երազ ի բազմութեան փորձութեանց։ Մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն։ Զի մի մտանիցէք ի փորձութիւն։ Կատարեալ զամենացն փորձութիւնս սատանայի։ Ի ժամանակի փորձութեան հեռանան։ Ցանգ կայիք ընդ իս ի փորձութիւնս իմ.եւ այլն։
hastily, soon;
— — առնել, to rend, to tear in pieces.
Մի փութս նկրտիս յառ ժամանակաց տեսութիւնս. (Կլիմաք.։)
cf. Տապագին.
Յորժամ ի հրացայտ տապախառն ճառագայթիցն բորբոքմանէն տոչորին բնութիւնք. (Գանձ.։)
Յորժամ հրացայտ եւ տապախառն բորբոքեալ տոչորին բնութիւնքս. (Մեսր.։)
tribulation, affliction, anguish, distress, grief, trouble, vexation, pain, torment, fatigue, misery, misfortune, disaster.
Յազգի ազգի ցաւս եւ ի տառապանս եւ ի տարակուսանս խարշիմք։ Լա՛ւ է զամենայն ժամանակս կալ ի տառապանս. (Խոսր. Իգն.։)
ten-fingered.
of six months.
Տասնամեայ ժամանակաւ (լուսնի) մածեալ. (Իմ. ՟Է. 2։)
tenth;
tenthly.
shaky, tottering, vacillating;
swing, see-saw;
cf. Տատանումն;
կալ ի —ի, cf. Տատանիմ;
— առնել, to swing, to send up and down, to see-saw.
Աիմենայն իսկ տիեզերք այժմ, որպէս եւ յայնժամ երուսաղէմ, կան ի տատանի. (Ոսկ. ես.։)
far off, distant, remote;
— աշխարհ հատանել or հարկանել, երթալ ի — աշխարհ, ի — աշխարհս ընթանալ, անցանել, to travel abroad;
ի — աշխարհէ գալ, to return from abroad.
Որք ի տար աշխարհէ յետ բազում ժամանակաաց գայցեն. (Սեբեր. ՟Զ։)
to start from, to remove, to expatriate oneself.
Սա յորժամ տարբաժանիւր ի հայրենեացն. (Նար. խչ.։)
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
Գրեա՛ զայրդ զայդ՝ այր տարագիր։ Եղեւ տարագիր՝ բերանն արհամարհեալ։ Էիք ի ժամանակին յայնմիկ առանց քրիստոսի, եւ տարագիրք յուխտից աւետեացն. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 30. եւ 28։ Եփես. ՟Բ. 12։)
cf. Տարածեմ.
Տարածէ զվարդապետութիւնն։ Ոչ է ժամ տարածել զբանս իմ ընդդէմ քննողաց։ Տարածեցաւ զամենայն տիեզերօք առ հասարակ անունս այս։ Զի այնպէս ամենայն ուրեք տարածեսցի բանն։ Ընդ բնաւս տարածեալ էր, թէ նա իցէ քրիստոսն։ Տգիտութիւն եւ ամայութիւն յաշխարհի տարածի. (Ոսկ.։ Ճ. ՟Բ. Խոսր.։ Իգն.։ Խոսր.։)
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
Տարակարծ իրքն դիպեցան ի դուն ժամանակի։ Տարակարծ ի կիտոսին յղութիւն. (Փիլ.։)
cf. Տարաշխարհիկ.
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
Իբրու զսիր զովացուցիչ, եւ զտարափ ի տապացեալ ժամանակս. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
contagious, epidemical, infectious, catching;
— ախտ, contagion, epidemical disease, infection.
Յաղագս անձուաձեւ շրջմանց ժամանակացս, եւ տարափոխ յեղանակացս. (Մխ. այրիվ.։)
different, unlike, various, diverse, dissimilar, sundry;
—ք, difference.
Ի տարբերս թուոց, եւ ի բովանդակութիւն ժամանակաց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
Հասարակաբար տարբերիլ այլ այլոյ ասի այլութեամբ զանազանեալ. եւ յատկապէս տարբերել այլ այլոյ ասի, յորժամ անանջատելի պատահմամբ այլ այլոյն տարբերիցէ. (Պորփ.։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
Արանեկել զբազմանց բազմապատիր տարբերութեամբ։ Յորձանօք մեղաց, մանաւանդ տարբերութեամբ կենացս։ Մխիթարի տարբերութիւնս ի նաւահանգիստն անմատոյց։ Կեցո՛ զիս, այսինքն ի տարբերութենէ չարին։ Հեռացեալ յամենայն զգալի տարբերութենէ զբօսանաց։ Յետ բազմածուփ տարբերութեանն ի խռովութեան ժամանակիս. (Մագ. ՟Լ՟Թ։ Շ. բարձր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Պտմ. ժող.։)
yearly, annual, anniversary, once a year;
year;
solemnity, feast, festival;
etesian or trade-winds;
օր —ի or —աց, anniversary, — day;
կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն տօն —աց, it was ordered that this day be annually commemorated;
ոչ գոյր երթեւեկ տօնից —աց նորա, no one frequented his festivals any longer;
յաւուր նշանաւորի —աց, on the festival day.
Մարիամ յորժամ եղեւ տարեկան, արար յովակիմ ընդունելութիւն մեծ. (Ճ. ՟Բ.։)
ՏԱՐԵԿԱՆ. ἑτήσιος anniversarius ἑτησία, ἑτησίαι etesiae, venti anniversarii. Որպէս Տարեւոր հողմ, որ ի սահմանեալ ժամանակի շնչէ.
cf. Տարեւորական.
Ի բաշխումն հարկից տարեւորաց բերոյ։ Ժամանակաց եւ տարեւոր ժամանակաց պատճառ։ Զտարեւոր սպասաւորութիւնն։ Յետ տարեւոր տառապանացն։ Տարեւոր պատուել զնա տօնիւք։ Զհասսլ տարեւորս։ Տարեւոր մի ժամանակ։ Ի տարեւոր տարեկանաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 51։ Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։ Շ. թղթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Մծբ. ՟Ա։)
Անտիպատրոս տիրեալ աւուրս խ (կամ խե). զնա մակեդոնացիք Տարեւոր կոչեցին. քանզի այնչափ ժամանակս տարեւոր հողմք հնչեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՏԱՐԵՒՈՐ. մ. Տարեւոր ժամանակաւ. զամ մի.
annual, yearly;
cf. Հողմ;
գառն —, teg;
դահեկանաց —, early stipend.
Տարեւորական շրջմամբքն։ Տարեւորական ժամանակք (այսինքն եղանակք տարւոյ)։ Ըստ օդոյ եւ տարեւորականաց ժամանակաց բարեխառնութիւն։ Զտարեւորական զհարկս հարկէին. (Փիլ.։)
to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.
Թիկունքս եւ արմունկս յորժամ շարժել կամիցիմ, ոչ որպէս կամիմ՝ տարուբերիմ։ Կասկածանօք տարուբերէր ի միտս. (Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.
Տարր ժամանակիս։ Տարր գոյից կամ արարածոց։ Տարր արկածից։ Ի փոքուէ տարրէ. (Նար.։)
cf. Տարփանք.
Հարկաւորեալ յայնժամ լնուլ զտարփումն եղբօրն, բացեալ զգերեզմանն. (Դիոն. թղթ.։)
relating to the advent of our Saviour.
Յորժամ թռչին ի տեառնագալստեանն ընդառաջ վերանալ. (Ագաթ. )։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
ՏԵՂԻ. Միջոց դիպող ըստ՝ տեղւոյ եւ ժամանակի. առիթ. յարմարութիւն. թոյլտուութիւն. ներողութիւն.
Նշանս ցուցանել ի պատշաճ տեղւոջ եւ ի ժամանակի. (Շ. մտթ.։)
ԱՌ ՏԵՂԵԱՒՆ. մ. Առ վայր մի. առ ժամանակ մի. առ ժամն. ի նմին վայր նիւթապէս.
Ի ժամոյս (կամ ի ժամուս) տեղի տալ, եւ անձին զգուշանալ։ Տտեղի տան տխրութիւնք։ Փախեաւ սրացաւ տեղի ետ. (Փարպ.։ Նար. ՟Խ՟Ա. ՟Հ՟Գ։)
Յորժամ արար զնշանսն, ոչ անդէն (կամ անդրէն) առ զտեղի. (Երզն. մտթ.։)
cf. Տենչումն.
f. troubled with the bloody flux.
αἰμορροῦσα femina sanguinis profluvio laborans. (իբր ջեռատես, ջեռեալ ի ներքուստ) Կին՝ որոյ ամսական արիւնն ջեռեալ՝ հոսի արտաքոյ ժամանակին ստէպ. ախտացեալ դաշտանաւ. (յն. էմօռռօու՛սա արիւնահոս) գան կէօրէն.
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
Յորժամ տեսանիցես գեղեցիկ եւ տեսական զմարմինն երկնից, մի՛ շնչական կարծիցես. (Ոսկ. ես.։)
visibility, contemplation.
Յորժամ ճանաչէ զնանրութիւն սնոտեացն, սկսանի տեսականութիւնն ըստ բնութեանն ներգործել. (Լմբ. սղ.։)
power of conception;
act of procreation.
Հաւատովք սառա սերմնարկութիւն ընկալաւ տարաժամ չափօք։ Զի՞նչ իցէ սերմնարկութիւն. յընդունել զսերմն ընկալաւ զօրութիւն մեռեալն եւ ամուլն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
cf. Սեւազգեստ.
Յորժամ տեսանիցեն (կանայք) զարս ամուսինս մերձ ի վախճանեալ, զիարդ սեւ ազդած լինին. (Ոսկ. ես.։)
clothed in black, in mourning;
cf. Սեւազգած;
mourning suit.
Յորժամ տեսանիցեն (կանայք) զարս ամուսինս մերձ ի վախճանեալ, զիարդ սեւ ազդած լինին. (Ոսկ. ես.։)
gentle breeze.
Յորժամ ջինջ երկին լինիցի, ի խոնաւութենէն վերնոյ ձիւնակերպիկ իջեալ սփռմամբ նօսր բնութեամբ հողմոյն, զոր սէրոնսիտ կոչեմք, գնի ի վերայ երկրի, զոր եղեմդ անուանեմք. (Շիր.։)
undulating, curling or rippling gently.
ՍԻԳԱՇԱՐԺ կամ ՍԻՔԱՇԱՐԺ. Ծածանեալ յորժամ սիք շնչէ. հողմաշարժ.
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
Յորժամ աւելի զգեստիւք զինքն պճնիցէ եւ փերեւետիցէ՝ սիգութեան եւ փափկութեան պարապով. (Կանոն.։)