to make credible, to give to believe, to persuade, to convince;
to sanction, to certify, to confirm, to affirm, to assure.
Զբանն՝ զոր խօսեցար, հաւատարմացո՛ մինչեւ յաւիտեան։ Հաւատարմացուսցէ տէր աստուած տեառն իմոյ արքայի. (՟Բ. Թագ. ՟Է. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ա. 36։)
Հաւատարմացուցանել զբանն ի գործոց, կամ զասացեալն՝ փորձիւ իրացն, կամ զբազում ինչ իմացմամբ մտացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։ Նախ. ժող.։ Լմբ. իմ.։)
syllogism.
Մասն իմաստասիրութեան է հաւաքաբանութիւն։ Ապացուցական հաւաքաբանութիւն, եւ այլն։ Բազում առաջարկութիւնս կարօղ է դնիլ ի հաւաքաբանութեան. եւ աստուստ եւ անուն հաւաքաբանութեան գտաւ, որ նշանակէ բաղհաւաքումն, սակս բազում ինչ միանգամայն հաւաքաբանելոյ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to assemble, to gather together, to collect;
to amass, to hoard, to accumulate, to heap up;
to infer, to conclude;
to concentrate;
to compile;
to stock;
— զանձն, զխորհուրդս or զմիտս, to retire within oneself;
to collect one's thoughts, to meditate.
Հաւաքել զառ եւ զաւար, կամ զբազմութիւն, կամ զնիւթ. ոսկի, կամ ինչս, մարտիկս, զդասս կրօնաւորաց. (Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 77։ Վրք. հց. ՟Բ։ Նար. ՟Ի՟Ա։ Զենոբ.։)
collection, gathering, receipt;
congestion;
assemblage, set, body;
argument, reasoning;
concentration;
compilation.
Եկաց մինչեւ ի հաւաքումն ամենեցուն. (Շ. մտթ.։)
Հաւաքումն. որպիսի ինչ է, Վասն զի հայր գիտէ, յաղագս այնորիկ եւ որդի. (Առ որս. ՟Ե։)
cf. Հօփալ.
ՀԱՒՓԱԼ φάττος, φάττα, φάσσα palumba, -bus, -bes եւ livia. գրի եւ ՀԱՒԲԱԼ, ՀՈԲԱԼ, ՀՈՎՓԱԼ, ՀՕՓԱԼ։ իբրու նոյն ընդ լտ. փալումպա. Վայրի աղաւնի, եւ որ ինչ նման է նմա.
cf. Հեգեմոնիդէս.
Եթող անդ սպարապետ ի վերայ աշխարհին զհեգեմոնիդէս ի դովրայ մինչեւ ի դերար. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 24։)
chief, governor, leader.
Եթող անդ սպարապետ ի վերայ աշխարհին զհեգեմոնիդէս ի դովրայ մինչեւ ի դերար. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 24։)
ironical, sarcastic, derisive, taunting, mocking.
իբր Հենգնական. διασυρτικός cavillatorius, irrisionis. Ուր իցէ հենգնութիւն. եպերողական. որ ինչ լինի ընդ կատակս եւ այպն առնելով.
heathenish, pagan, gentile.
Ի հարկէ երթեալ հասանիցեմք ի հեթանոսական զրուցակարգութիւնս։ Վասն հմայից ինչ հեթանոսականաց։ Ըստ հանդուրժելոյ հեթանոսական լսելեացդ. (Խոր.։)
Ոչինչ յումեքէ առնուն զհեթանոսականացն. (՟Գ. Յհ. 7։)
peculiar to the gentiles.
Որ ինչ կրի կամ կայ առ հեթանոսս. հեթանոսական.
cf. Հեծութիւն.
Ոչ հեծ ինչ, եւ կամ բարբառ լսելի լինէր. (Ճ. ՟Ա.։)
beam, rafter, joist.
Ի յատակէ տանն մինչեւ ցհեծանսն։ Մինչդեռ ընկենոյր զհեծանն (տապարաւ), անկաւ երկաթն ի ջուրն. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Զ. 5։)
to cease being a partisan or adherent, to quit or abandon any one's party, to be disaffected.
Գուցէ ստեսցէ ի սիրոյն նորա, եւ լիցի միաբան ընդ կայսերն յունաց, եւ կամ կողաքակ ինչ լիցի ի նմանէ. (Բուզ. ՟Դ. 16։)
leaning or inclining to one side.
Սակաւ ինչ առ ի կողեալ հիւսիսոյ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
կողկողել, եւ ոչ ողորմել (այսինքն չգտանել ողորմութիւն)։ Կողկողիմ եւ ես։ Մինչ աչացս ողորմագին հայեցուածս ի բարձրունս կողկողիցի. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Հ՟Գ։)
cf. Կողմնակի.
Կողմանեալ. շեղեալ ի մի կողմն. եւ Որ ինչ հայի ի մի եւեթ կողմն կամ ի մասն մասնաւոր.
cf. Կողմնակի.
Ձորք եւ ծործորք եւ սարք, եւ ամենայն որ ինչ միանգամ կողմանաւոր է, եւ զառ ի կող. (Նիւս. կազմ.։)
nakedness;
the naked part.
Ընդ ապականել մարմնոցն՝ ոչ ինչ հոգ տանի մերկութեն ոսկերացն. (Իսիւք.։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
παρών, -ροῦσα, -ρόν praesens;
qui, quae, quod adest. բայիւ παρίσταμαι assisto. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ կայ. առընթերակայ. ներկայ. մօտաւոր. առաջիկայ. մօտիկ կամ առջեւը եղածը.
Կամեցաւ աստէն ի մերձակայիս փոքր ինչ ցուցանել նոցա յանչափ բարձրութենէ անտի փառաց իւրոց. (Իգն.։)
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
ἑγγίζων, ὀ ἑγγύς, ἕγγιστα, ἑγγίστατος, παρών appropinquans, praesens. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ է տեղեաւ եւ ժամանակաւ. մօտաւոր. հպաւոր. առաջիկայ. մօտիկ.
cf. Մերձաւորեցուցանեմ.
ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՄ ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁγχιστεύω jure propinquitatis peto, redimo . Մերձաւոր առնել, մերձեցուցանել. իւրացուցանել զինչս կամ զկին. սեպհականել. իրաւամբք ազգականութեան առնուլ կամ ստանալ. տէր ելլալ, տէր կայնիլ, իրեն ընել.
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
to approach, to draw or bring near;
to hold, take, possess, inherit or appropriate any thing in right of relationship.
ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՄ ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁγχιστεύω jure propinquitatis peto, redimo. Մերձաւոր առնել, մերձեցուցանել. իւրացուցանել զինչս կամ զկին. սեպհականել. իրաւամբք ազգականութեան առնուլ կամ ստանալ. տէր ելլալ, տէր կայնիլ, իրեն ընել.
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
Ի ձեռն այսպիսեաց ինչ մերձաւորութեանց ընդ միմեանս հարեալք. (Յհ. կթ.։)
Ոչ իբրեւ մերձաւորութեամբ ինչ լոկ պատուոյ միաւորութիւն. (անդ։)
to approach, to accost, to draw near;
to touch;
to keep company with, to join, to be united;
to know, to have carnal connection with.
Մերձեցաւ աբրամ մտանել յեգիպտոս։ Մինչեւ մերձենալ առ եղբայրն իւր։ Մինչեւ ի մահ մերձեցաւ։ Մերձեսցի ի լեառնն։ Մատամբ միով ի բեռինսն ոչ մերձենայք։ Ոչ կարէին մերձենալ առ նա յամբոխէ անտի։ Մերձեցարո՛ւք առ աստուած, եւ մերձեսցի առ ձեզ։ Մերձենալ ի սեղանն, կամ ի սրբութիւնս. կամ ի դրօշակ հանդերձի, ի հանդերձս, յաչս. եւ այլն։
Զամենայն ինչս նորա տամ ի ձեռս քո, բայց ի նա մի՛ մերձենայցես։ Մի՞ մերձենայք ասէ յօծեալս իմ.եւ այլն։
like us, after our manner.
Ո՛չ եթէ մերօրէն ինչ, այլ անճառաբար յղացար եւ ծնար զէմմանուէլն։ Անփորձ ի մերօրէն հարսանեաց հարսն երկնային, եւ անհարսնացեալ մարիամ. (Թէոդոր. կուս.։)
worm, wood-fretter;
maggot;
rottenness, putridity, corruption.
Եւ են ինչ, զորս եւ մէց նեխութեան (յն. մի բառ) շնչացոյց զճըճիս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
Գաղտ ընդ գաղտնի դուռն ուրեն մեքենաւորութեամբ ի բերդն մտանէին։ Ոչ ոք կարէ զդէմ քաջութեան նորա ունել, բայց հնարիւք մեքենաւորութեամբ ինչ լինիցի հնար. (Բուզ. ՟Դ. 55։ ՟Ե. 35։)
Յայնչաբ մեքենաւորութիւն եկեալ, մինչեւ զոսկերս անգամ զերեխայիցն (կամ զմեռելոց) շարժելոյ չդանդաղել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.
Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
membranous;
choroides.
ՄԶՆԱՁԵՒ ὐμενώδης membranaceus, tenui membrana constans. գրի եւ ՄՂԶՆԱՁԵՒ. Որ ինչ է իբրեւ զմիզն՝ նուրբ եւ բարակ. նման թաղանծի կամ մաշկի. շապկի՝ պիւրիւնճիւկի ՝ զարի պէս բարակ.
midday, noon, noon-day;
of noon.
ՄԷՋՕՐԵԱՅ ա. Որ ինչ հայի ի միջին ժամանակ տուընջեան. μεσημβρινός meridianus, meridialis. որ եւ ՀԱՐԱՒԱՅԻՆ, զի ի մէջօրէի արեգակն է ի կէտ հարաւային բեւեռի. կէսօրուան.
Մինչեւ ի մէջօրեայ ժամու. իսկ ի մէջօրեայ ժամէ աւուրն մինչեւ ցինն ժամն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
dark, dark coloured.
Չի՛ք ինչ մթագոյն քան զկուսութիւնն՝ որ առանց իւղոյ իցէ. (Ոսկ. մտթ.։)
gloomy, dark, obscure, dismal, dull, sombre;
— լինել գինւով, to have the sight or reason obscured, to get drunk, to feel giddy, to feel one's head turn round.
Զի՞նչ ուրախութիւն իցէ մթազգած լինել (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4.) իմա՛ պտոյտ կրել գլխոյ, եւ զամենայն ինչ մթագին տեսանել։
black, smutty;
blearedness;
filth, dirt.
Երկաթն որպիսի՞ ինչ էր՝ մինչ չեւ ի հուր մխեալ էր, մթար երեսօք, ցուրտ ի շօշափել. (Սեբեր. ՟Զ։)
to darken, to obscure, to cloud, to dim;
to blacken, to offuscate;
to eclipse;
— զտիւ ի գիշեր, to change day into night.
Չիք այլ ինչ չար, որ այնպէս զմիտս մթացուցանէ. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
mass, heap, pile, accumulation;
provision, store, hoard;
remainder;
filth, dirt;
— առ —, in a heap, like a heap, in quantity.
Որ ինչ ձեր յայտնի մթերն է, լցցէ զնոցա զանցաւոր պակասութիւնն, եւ նոցա մթերն՝ որ առանց անցանելոյ է, զցցէ զծածուկ պակասութիւնդ ձեր. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
obscure, gloomy, dark;
obscure, abstruse, occult, of difficult interpretation;
— կեանք, life of obscurity;
— վարս վարել, to live obscurely, to lead an austere life.
Օրինակ ինչ ի մէջ բերցուք մթին եւ ընդ աղօտս. (Սեբեր. ՟Զ։)
cf. Մթանամ.
Մինչեւ նսեմացաւ, մնային նմա. իսկ իբրեւ մթնացաւ (տպ. մթնեցաւ. յն. երեկոյացաւ). ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
cf. Մթանամ.
Մինչեւ նսեմացաւ, մնային նմա. իսկ իբրեւ մթնացաւ (տպ. մթնեցաւ. յն. երեկոյացաւ). ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
unanimous;
monastic;
— ձայնիւ, with one voice;
—ք, religious community;
monastery.
Միաբան. որ ինչ լինի միաբանութեամբ. միաձայն. համաձայն. հասարակաց.
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Կամ իբր ռմկ. ոճով. Միաբան եւ եղբայր գրիլ վանաց՝ տալով ինչ հոգեբաժին.
unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.
Պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն յօդիւ խաղաղութեան։ Մինչեւ հասցուք ամենեքեան ի մի միաբանութիւն հաւատոց։ Ի միաբանութիւն չարութեան ազգացն շփոթելոց։ Երգք միաբանութեան.եւ այլն։
solely, singularly.
Որ ինչ էութեանն են եւ բնութեան, զոյգ եւ միաբար կրիցն են եւ ասին. (Վահր. երրդ.։)
cf. Համագունդ.
Պատրաստեալք միագունդ կայցեն մինչեւ ցառաւօտ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 27։)
uniform, simple.
Հարուածովք ի վերայ հարուածոց. քանզի ոչ եթէ միադիմի ինչ էին չարչարանքն քրիստոսի։ Մարտ պատերազմի քաջացն ո՛չ միադիմի (գոլ) զիմաստս աստուծոյ, այլ բազմապատիկ. (Իսիւք.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ը։ Լմբ. համբ.։)
cf. Համակամութիւն.
Յայտ արարեալ զմիակամութիւնն իւր ընդ հօր։ Այսպիսի ձայնք ոչինչ նուազ զմիակամութիւնն ցուցանեն։ Որովն ասել՝ կրտսերութիւն ինչ ոչ ցուցանէ, այլ գործակցութիւն է, եւ միակամութիւն։ Համաբարւոյ միակամութեանն ցուցակ առ ի զնոյն բարի ներգործել. (Ագաթ.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։ Նար. ՟Խ՟Դ։)
only, sole, singular.
Իսկ էութիւնն աստուածական՝ յառեալ բնութիւնըն նիւթական, անխակտելի է միական՝ յորովայնէն մինչ յաւիտեան. (Շ. խոստով.։)
all at once, together, altogether, quite, at once, entirely, collectively.
Զչորեքհարիւր ամ ոչ կարացին զտփխիս թագաւորքն վրաց սեպհականել միահաղոյն՝ մինչեւ ցդաւիթ. (Պտմ. վր.։)
cf. Մենամարտ.
Մինչ ընդ բազումս փորձի եւ ուսանի, յայնժամ կարասցէ միամարտիկ լինել եւ յաղթել. (Վրք. հց. ՟Գ։)
simple-minded, ingenuous, simple, artless, innocent;
good-natured, silly, simple, foolish;
faithful, attached, loyal, true, devoted.
Միամիտ եղբարցն մերոց ոչ տան թոյլ խորհել զայն ինչ, որ վերագոյն եւ մեծամեծքն են։ Զարմացուցանէ այսու գործով զանձինս միամիտս. (Եւս. պտմ. ՟Է. 23. 28։)
only, sole, singular;
alone, lovely;
simple, plain;
solely, singly, singularly, simply;
solitarily;
— թէ, — զի, it being well understood that, on condition that, provided that, unless;
մի —, one only;
ոչ —, not only.
μόνος solus. եւս եւ Միայն անհոլով՝ ունի զզօրութիւն ամենայն հոլովից, մակբայ կարծեցեալ ի մեզ. Մի այն եւեթ. մէն. մեկին. միակ. մին. միական. առանձնական. եղական. սոսկական. միայնաւոր. առանձին ոք կամ ինչ մի. մինակ.
Հնձան հարի միայն։ Նստէր միայն առանձինն։ Նստցի միայն լռիկ ի տան իւրում։ Միայն եմ ես, մինչեւ անցից։ Զի դու տէր՝ միայն առանձին յուսով քով բնակեցուցեր զմեզ.եւ այլն։
Առաւել միայն ընդ միայն խրատիցիս։ Երթ յանդիմանեա՛ զնա, մինչ դեռ դու եւ նա միայն ընդ միայն իցէք. (Ոսկ. եփես. Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)