cousin, mother's brother's son.
Պարտ է ժողովել զազգականսն իւր մինչեւ ցհօրեղբօրորդւոց եւ մօրեղբօրորդւոց, եւ ծննդոցն սոցունց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Մինչեւ յարկն լուսոյ ածեր։ Որ յաճախն ընձեռել՝ բազումս փառաւորիս։ Ոչ է այլայլեալ յարմարութենէ. (Նար.։)
Ոչինչ օգտին յետնում աւուրն։ Յաճախ կերակուրսն եւ յըմպելիսն տաղտկալ. (Լծ. ածաբ.։)
Մինչեւ յետին շունչն՝ եթէ յանցանս ինչ հասանիցէ անկանել։ Մարթի, մինչ աստէն եմք, յարդէ ի ցորեան փոխել, որպէս ի ցորենոյ բազումք ի յարդ. (Ոսկ. մտթ.։)
Իսկ ի վերջն բայից յարի յոմանց, զի մի՛ յանգեսցի բայ ինչ ի պարզ ձայնաւոր, եւ կամ երկարեսցի եւ ե՛ւս ձայնն. զոր օրինակ գրեն՝ արայ՝, սրբեայ՝, կեցոյ՝, լցոյ՝, եւս եւ ո՞յ. իբր արա՛, սրբեա՛, կեցո՛, լցո՛, ո՞. եւ այլն. այլ խափանեալ է առ մեօք այդպիսի գրչութիւն։
cf. Յագուրդ;
satiated, sated, glutted, cloyed, full;
—, ց-, to satiety, to one's fill, to the full;
ց— ուտել եւ ըմպել, to eat and drink one's bellyful.
Երբէք մինչեւ յագ ոչ կերայ։ Վասն ուտելոյ եւ ըմպելոյ առա ւելապէս, եւ ննջելոյ յագ. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Յագեցուցիչ.
Այն ինչ՝ որ հոգոց է, վասն անշահ սովորութեան յագելի լինի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
cf. Յագեցումն.
Յագեցութեանն նշխարք անդ երկոտասան սակառի։ Հացիւք սակաւուք յանապատի կերակրեալ մինչեւ ի յագեցումն. (Ածաբ. պենտեկ. եւ Ածաբ. աղք.։)
satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.
Յագեցութեանն նշխարք անդ երկոտասան սակառի։ Հացիւք սակաւուք յանապատի կերակրեալ մինչեւ ի յագեցումն. (Ածաբ. պենտեկ. եւ Ածաբ. աղք.։)
to satisfy, to satiate, to sate;
կշտապինդ —, to surfeit, to cloy, to glut, to stuff, to gorge;
— զցասումն իւր, to vent one's wrath.
Սրով զկնի ընթացեալ՝ ոչ դադարէ, մինչեւ յագեցուցանէ զցասումն. ուստի՞ է այն անյագ ցասումն. (Եզնիկ.։)
to immolate, to offer up, to sacrifice to idols.
Կր. Ուտել զզոհեալ կամ զպղծեալ ինչ. կամ ուտելովն պղծել եղծանել.
cf. Յախնթորագոյն.
Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)
rude, rough, common, vile, low, vulgar, trivial;
servile.
Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)
bold, audacious;
audacity, boldness;
cf. Խուժդն.
Ապա եթէ ի կարի ինչ ի խժդան եւ յախորտի կայցեն (հերձուածողք), լուիցե՛ն Պօղոսի՝ որ ասէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
audacious, venturesome, overhasty, inconsiderate, imprudent;
precipitately, headlong, furiously, impetuously, rashly, at a venture, or random, audaciously, insolently;
indiscreetly, without discretion or consideration;
— քաջութիւն, impetuous courage;
— խիզախել, to venture headlong, to expose oneself to great peril.
Ոչ եթէ յախուռն եւ յայտնի պատերազմին, այլ հնարիւք։ Ոչ յախուռն ընդ օտարոտիսն հաւատոց խառնիլ։ Ոչ յախուռն ընդ ծերութեան ինչ գոռայցեմք, այլ ընդ լկտի մտացն։ Մի՛ վասն մեռելոց ինչ սուգ ունիցիմք վայրապար, եւ մի՛ կենդանեացս ուրախ լինիցիմք յախուռն. (Ոսկ. եփես. Ոսկ. եբր. Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Յախուռն.
Ո՛չ յախուրն ինչ անձկամ տեսանել զձեզ։ Այնպէս յախուր տանէ ի տուն որսալով. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
cf. Յախուռն.
Ո՛չ յախուրն ինչ անձկամ տեսանել զձեզ։ Այնպէս յախուր տանէ ի տուն որսալով. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to travel, to visit different places, to rove, to ramble, to roam, to wander;
to lounge;
to stray;
to circulate;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, to travel by sea and land;
cf. Ընդ վայր.
Ժամանակ ինչ արտաքոյ յածի։ Ա՛ռ քնար, յածեա՛ց կոծեա՛ց։ Յածիք ընդ ծով եւ ընդ ցամաք։ Շրջեալ ընդ երկիր, եւ յածեալ ի ներքոյ երկնից։ Յածել թեւոցն՝ յառաջադէմ սլանայ։ Ընդ գործս նորա յածեալ՝ քննեն.եւ այլն։
wandering, travelling;
circulation;
round, turn, walk;
agitation.
Բազում ինչ տեսի ի յածման իմում. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 12։)
to look at, to gaze upon, to look intently at;
to survey, to watch.
Գաւառապետաբար յականէ։ Շուրջ գալով յականէ՝ ոչինչ մասն թողեալ նորա անզննին։ Զամենայն ինչ յականես այցելութեամբք, եւ դէտդ ումեք ոչ երեւիս։ Ամենայն անսուտ, մարգարէ՝ կոչիւր տեսանօղ կամ յականօղ ըստ հոգւոյ. (Փիլ.։)
hyacinthine.
ՅԱԿՆԹԵԱՅ կամ ՅԱԿՈՒՆԹԵԱՅ. cf. ՅԱԿԻՆԹ, ա. Որ ինչ է ի յակնթէ. յակնթակապ.
cf. Յախուռն.
Առ ոչինչ համարեալ զյահռնաբար գործսն՝ զոր գործեաց, փութացաւ ետ ողջոյն արքայի. (Արծր. ՟Ա. 7։)
for, on account of, for the sake of, in consideration of.
Կեցցէ անձն իմ յաղագս քո. Մի՛ ինչ պատճառս տալ հակառակորդին ի հայհոյութեան յաղագս (կամ հայհոյութեան աղագաւ). եւ այլն։
to salt, to season or flavour with salt.
Ամենայն պատարագ զոհից ձերոց աղի՛ւ տեառն յաղեսցի։ Աղիւ ոչ յաղեցար։ Եթէ աղն անհամի, ի՞ւ յաղեսցի։ Ամենայն ինչ հրով յաղեսցի.եւ այլն։
to conquer, to vanquish, to overcome, to subdue, to subjugate;
to oppress, to vex, to torment;
— բանիւ, to convince, to confound, to abash.
Երկնչիմ սիրոյդ ձերմէ, գուցէ յաղթահարեսցէ զիս (կամ վնասիցէ ինչ ինձ). (Ածազգ. ՟Է։)
stoutness, corpulency;
size, height, tallness.
Վասն կարի ինչ յաղթանդամութեան. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
cf. Յաղթական.
Որ ինչ անկ է յաղթողաց, եւ յաղթութեան. յաղթական. յաղթօղ.
triumph, victory, success, advantage;
cf. Յաղթանդամութիւն;
կատարեալ —, decisive victory;
ունել, տանել, ստանալ զ—, to get the victory, to carry the day, to be victorious, to prevail over, to get the better or the mastery of;
լի բովանդակ ունել or տանել զ—, to obtain a complete victory;
մեծապանծ —ս ի գլուխ տանել, to gain great advantages over;
կանգնել —ս ի վերայ, to triumph, to be triumphant.
Զոր ինչ այլք դատաստանաւ առնուն զյաղթութիւն, տէր մեր լռութեամբն էառ. (Երզն. մտթ.։)
frequent, continual, incessant;
prolix, long;
much, full, copious, abundant;
frequently, often, continually;
too much, too many;
—ք, continuity, perpetuity;
հացք —աց, shewbread.
Ի ճանապարհ չբուսանի ինչ, եւ ո՛չ ի միտս կոխեալս ի յաճախ խորհրդոց. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Յաճախագոյնս.
Ընկալեալ զշնորհդ յաճախագոյնս ընդ մեծագունիցս պարտեաց։ Դոյզն ինչ գթեցին, եւ յաճախագոյնս հաստատեցան. (Նար. ՟Թ. ՟Հ՟Ա։)
cf. Բազմագութ.
Եւ այս խնամածի եւ յաճախագութ հօր է՝ սակաւ ինչ տանջել։ Որ քան զամենայն հարս յաճախագութ հայրն է. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.
Եւ ետ Տէր կրկին՝ քան որչափ ինչ էրն յառաջագոյն՝ յոբայ ի յաճախութիւն. (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 10։)
cf. Յամառիմ.
Եթէ վերին վարիւք անուանեցաւ հրեշտակ, եւ ոչ վասն այսորիկ յամառիմք ինչ. (Եփր. համաբ.։)
Պնդել յամառել վասն այնր։ Յամառեալ քարացեալ սրտիւ։ Կայցէ յամառեալ մինչեւ ի մահ իւր. (Ագաթ.։ Նար. ՟Կ՟Գ։ Շ. ընդհանր.։)
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
Ընդ Լաբանայ կեցի, եւ յամեցի մինչեւ ցայժմ։ Ոչ յամեաց պատանին առնել զբանն։ Յամիցէք յերկրին։ Մի՛ յամեսցես հատուցանել։ Յամեցին հետք կառաց նորա։ Յամեաց ի ժամանակէն՝ զոր եդ նմա։ Լո՛ւր Տէր, եւ մի՛ յամեր։ Յամէ տէր իմ ի գալ։ Որ յամենն ի գինւոջ։ Ոչ մինչ ի սպառ յամեաց բարկութիւնն։ Որչափ յամեմք ի մարմնի աստ։ Ի դմին յամեսջի՛ր.եւ այլն։
Որչափ ինչ չվճարեաց բարեկամութիւնն, զայն վճարեաց յամելն։ Թէպէտեւ շուն իցես (որպէս զքանանուհին), եւ յամիցես, նախամեծար քան զյոյլ որդին լինիցիս։ Ոչ վայրապար խնդրել, այլ յամել ի խնդրուածսն։ Թէպէտեւ ոչ վաղվաղակի բանայցէ զդուռնն, այլ յամել պարտ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22. 23։)
cf. Յամուրդ.
Սակաւ ինչ յամումն է եւ յապաղումն. (Երզն. մտթ.։)
delay, stop, stay, retarding.
Սակաւ ինչ յամումն է եւ յապաղումն. (Երզն. մտթ.։)
here, on this side, this way;
— յայնկոյս, on this side and on that, from one side and the other, here and there;
ոմն — եւ ոմն յայնկոյս, some this way some that, some one way, some another;
հայեցեալ — յայնկոյս, having glanced around;
cf. Կոյս.
Մինչեւ ցայսօր ժամանակի յայսկոյս յայնկոյս շրջին կարծիք զնմանէն ի բազմաց. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 24։)
evident, apparent, plain, visible, manifest, clear;
expressive, significative.
δῆλος manifestus, patens. որ եւ ՅԱՅՏՆԱԿԱՆ. Որ ինչ յայտ է. յայտնի. պարզ. մեկն.
blamed in public or publicly reproved;
— առնել, to reprove openly;
— լինել, to be publicly insulted.
Խրատէր, սպառնայր, եղուկ կոչէր, բայց ոչ յայտնանախատ ինչ (յն. յայտնապէս), այլ ի ծածուկ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 27։)
declaration, exposition, manifestation, notification, statement or account;
manifesto, manifest;
prospectus, programme;
— առնել, to make a manifestation.
Սակաւիկ ինչ յայտարարութեամբք ասացից. (Յհ. կթ.։)
expounding, explaining, exposing;
clear, perspicuous, obvious, plain.
Կամ Որ ինչ է յայտնի բանիւ. դիւրիմաց. σαφής perspicuus.
to reveal, to disclose, to discover, to unveil, to unmask, to publish a secret, to make public;
to manifest, to declare, to explain, to expound, to set forth, to state, to expose;
to signify, to notify;
to utter, to express;
— զմիտս, զկարծիս իւր, to manifest one's designs, intentions, thoughts or opinions, to declare oneself, to speak out;
— զանձն, to manifest oneself, to make oneself known.
Յայտնեցից նոցա զհնչիւն խաղաղութեան եւ զհաւատս։ Յայտնեաց զփառս իւր։ Յայտնեցի զանուն քո մարդկան։ Գիտութիւնն Աստուծոյ յայտնի է ի նոսա, քանզի Աստուած իսկ յայտնեաց նոցա։ Ծածկեցեր յիմաստնոց, եւ յայտնեցեր տղայոց։ Չէ՛ ինչ ի ծածուկ, որ ոչ յայտնեսցի։ Զի եւ կեանքն Յիսուսի ի մարմինս մեր յայտնեսցին։ Յայտնեցաւ հրեշտակաց.եւ այլն։
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
Պարզ, անարատ, յայտնի։ Յայտնի եղէ այնոցիկ, եւ այլն։ Յայտնի է ի Հրէաստանի Աստուած։ Յայտնի լիցին բանք ձեր, կամ փառք ձեր ընդ ամենայն երկիր։ Որոց մեղքն յայտնի են, եւ բարի գործքն յայտնի են։ Ամենայն գործք խոնարհին յայտնի են առաջի աստուծոյ։ Զեղխ են ճանապարհք նորա, եւ ոչ յայտնիք։ Որ ինչ ծածուկ՝ եւ որ ինչ յայտնի, գիտացի.եւ այլն։
Ոչ յայտնի ինչ յանդիմանէր։ Ոչ յայտնի յանդիմանէր զոք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
Մարտեաւ յայտնի ընդ անմեղս, եւ ի ծածուկ ընդ խորհրդականս։ Որ յայտնի ուրացեալ են զճշմարիտն Աստուած, ոչ գիտեն զի՛նչ գործեն եւ կամ զինչ խօսին. (Եղիշ. ՟Դ. ՟Ը։)
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
Յայտնութիւն բանից քոց։ Յայտնութիւն ճշմարտութեան։ Յայտնութիւն հոգւոյն։ Որ ինչ յերկնից յայտնութիւնք եղեն։ Ի յայտնութիւն դարձուցանել (այսինքն յայտնի առնել), եւ այլն.
Խափանեսցէ յայտնութեամբ գալստեանն իւրոյ։ Մինչեւ ի յայտնութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (՟Բ. Թես. ՟Բ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 14։)
Յայտնութիւն կոչի, զի բազում ինչ ի հանդերձելոցն լինելոյ քան յայլ գիրս՝ աստուստ լինի գիտելի. (Նախ. յայտն.։)
Մի՛ համարիր այլ ինչ ազդ արարեալ առ քեզ յայտնութիւն. (Յոբ. ՟Խ. 3։)
cf. Յանկ.
Պղատոն ասելով յաղագս յանգիցն եւ վիճութեան անձանց. այսինքն կայանից հոգւոց. (Նոննոս.։) cf. ՑԱՆԳ, կամ cf. ՑԱՆԿ. իբր մինչեւ ի կատարած. ի սպառ։
Եւ զայս ոչ վայրապար ինչ ասացի, այլ՝ այնր յանկ անկանէ, եթէ բազկաւ իւրով ժողովեսցէ զգառինս. (Ոսկ. ես.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
Ոչ այնպիսի ինչ պահապանս՝ որ յանկէին ի նա. (Ոսկ. ես.։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
Ցամաքն (անուն) ինչ մի է երկրի, որ ունի յանկութիւն բնութեան նորա. (Վեցօր. ՟Դ։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
Յառաջին աղօթիցն մինչեւ ի կանոնին յանգումն. (Խոսր.։)
Ամենայն ինչ յանկումն ունել բնաւորեցան՝ որք ըստ մեզս են, բայց միայն յառաքինութեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Ի սկզբանցն մինչեւ յանկումն գալ կենցաղոյս։ Յաւէտ քան զնա յանկումն ի բարւոքն ցուցանէ ձեւի։ Ի յանկումն եկեալ նոցա քաջալաւ սպառուածովք։ Գալ յանկումն կատարելութեան. (Պիտ.։)
to dare, to be bold enough, to be audacious to do or say any thing, to have the hardihood or boldness to, to arrogate, to presume, to grow insolent or saucy;
to venture, to attempt, to run the risk.
Ընդէ՞ր յանդգնեցաւ սիրտ քո։ Յանդգնին գալ ի վերայ մեր։ Յանդգնեցան ոմանք ի շրջօղ հրէիցն։ Սէր ոչ յանդգնի (յն. ոչ անամօթի). եւ այլն։ հ.ն. ՅԱՆԴԳՆԻՄ. հ.ն. Իշխել առնել ինչ ընդդէմ այլոյ.
reprehensive, reproving;
evident, manifest.
Հրէիցն ոչինչ ասաց յանդիմանական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)
present, assisting, in the presence of;
assistant.
παρεστικῶς, πάρων adstans, praesens. որ եւ ՅԱՆԴԻՄԱՆԱԿԱՅ. Որ ոք եւ որ ինչ յանդիման կայ, կամ կացեալ գտանի. ներկայ. առաջակաց պաշտօնեայ, եւ առաջիկայ ինչ.
Ակն սպիտականայ այժմ ի յանդիմանակայ սպիտակէն. իսկ յոչն յանդիմանակացէն ոչինչ կիրս կրէ. իսկ միտքն եւ ի վերայ ոչ յանդիմանակացին շարժին. (Փիլ. այլաբ.։)
Որ ինչ բանիւք է, խաբէութիւն է, եթէ զգործն յանդիմանակաց իւր ոչ ունի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.
Ուստի՞ ունիս զյանդիմանութիւն վկայութեան բանից։ Որ ինչ մնացեալ իցէ յանդիմանութեանց աստի։ Եկա՛յք ընթասցո՛ւք ի յանդիմանութիւնս մարգարէիցն (վասն Քրիստոսի)։ Ե՛կ եւ վասն յարութեանն հաստատութեամբ զյանդիմանութիւնսն հաւատարիմ ցուցցուք. (Կոչ. ՟Զ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ. (յն. ապացոյց)։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
Յանդուգն եւ անճոռնի զօրութեամբ ամբոխին որպէս յորձան ինչ սաստիկ ընդ զառ ի վայր հեղեալ. (Խոր. ՟Ա. 10։)