insipidity, ill flavour;
nauseousness.
Պակասութիւն համոյ. տադսըզլըգ.
Զի համեմեսցեն զանհամութիւնս իմ ստուգութեամբ աղիւն ճշմարտութեան։ Զծովն՝ անուն անհամութեան. (Ագաթ.։)
Զանհամութիւն կերակրոցն համեմել. (Շ. մտթ.։)
Աղն եթէ ոչ զնեխութիւն եւ զանհամութիւն բառնայ (յն. եթէ ոչ յաղէ, կամ համեմէ), ո՛չ է աղ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
Նմանութեամբ, կամ ըստ հոմաձայնութեան յունին, մորոսութիւն. անխառնութիւն. անհամեստութիւն. անամօթութիւն. էտէպսիզլիք. μωρότης, կամ μώροσις, ἁκρασία, ἁναίδεια. fatuitas, intemperantia, ineptia, impudentia.
Պատճառք իսկ չարեաց՝ լեզուոյն անհամութիւնն է։ Այն ամենայն անհամութիւն է, եւ անհեդեդ կերպարանք. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զորոյ անհամութիւն ի դէպ ժամանակի յանդիմանեսցուք. (Եզնիկ.։)
Ծերոց անհամութիւն, երիտասարդաց վաւաշոտութիւն, պառաւանցն յայրատութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է, կամ ՟Թ։)
restless, fretful, agitated;
turbulent, unquiet, tumultuous;
incessantly, always;
— կալ, to fret, to be agitated, to fidget;
— առնել, to fret, to agitate.
Որ ոչ հանգչի. չունօղ զհանգիստ եւ զկայ՝ յերեսաց անդադար աշխատութեանց, կամ տառապանաց, եւ շարժման. ուր ոչ գոյ հանգիստ. րահաթսըզ. արասըզ. պիհուզուր.
Անհանգիստ եղեաք. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 11։)
Անքուն եւ անհանգիստք լինէին։ Անհանգիստ առնիցեն զմեզ պատերազմաւ. (Փարպ.։)
Անհանգիստ աղօթիցդ։ Անհանգստից վանք (որ եւ Ակումիտաց). (Վրք. հց.։)
Անհանգիստ բարբառով. (Շար.։)
Անհանգիստ օրհնութեամբք. (Յճխ.։)
Անհանգիստ հալածանօք. (Պիտ.։)
Անհանգիստ պատերազմօք. (Լաստ.։)
Անհանգիստն հազարաւուխտ (որ չտայր դուլ եւ դադար). (Փարպ.։)
Շրջեալ ի վերայ անհանգիստ ալեացն։ Յանհանգիստ երերմունս։ Անհանգիստ լեզուաւ. (Ագաթ.։)
Խռովէին զաշխարհս, եւ անհանգիստ պահէին. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Անկանին յուժոյ իբր զանհանգիստ անխնամս. (Պիտ.։)
Զանհանգիստն ընդունի զպատիժս. (Յճխ. ՟Ժ։)
Խորամանկութեամբ անհանգիստ ջանացեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 6։)
Զտիւ եւ զգիշեր անհանգիստ նմա ժամ աղօթից էր։ Անհանգիստ ի նոյն խորհուրդս ճեպեցուցանէր։ Աղաղակէին առ միմեանս անհանգիստ. (Փարպ.։)
disparity, inequality.
Անհաւասարութիւն. անզուգութիւն. աննմանութիւն.
Վաթսուն եւ չորքն հանգիտութիւն է, յիսուն եւ վեցն անհանգիտութիւն։ Չենք օրէնքն՝ անհանգիտութեան պատմիչ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 91. 216։)
inquietude, uneasiness;
agitation.
Չառնուլն կամ չտալն զհանգիստ. րահաթսըզլըգ.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի՛ պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ. (Փիլ. լին.։)
Հանապազ տեղեաց ի տեղիս փոխին, զի անհանգիստ են, եւ գիշահոտ յանհանգստութենէն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Անհանգստութիւն.
Աղմուկ. խռովութիւն. յոյզք.
Յաշխարհի նեղութիւն մեծ եղիցի, թագաւորաց անհանգստութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Անհանդուրժակ.
ԱՆՀԱՆԴՈՒՐԺԵԼԻ ԼԻՆԵԼ. իբր չկարել տանել. դժկամակիլ յոյժ.
Անհանդուրժելի եղեալ լովիաս այսմ յանդիմանութեան. (Մխ. առակ.։)
folly, imprudence;
insipidity, dulness.
ἁσυνεσία, ἁπαιδευσία, ἁλογία. imperitia, inscitia. Անհանճարն գոլ. անմտութիւն. տգիտութիւն. մոլորութիւն. անզգայութիւն. անխելքութիւն. ագըլսըզլըգ.
Են անհանճարութեամբ իմաստունք՝ քան եթէ յաղագս իմաստութեանն անհանճարք. (Ածաբ. աղք.։)
Զի՞նչ քան զայն անհանճարութիւն տգեղագոյն կայցէ։ Յայնպիսի անհանճարութիւնս (յն. յանզգայութիւն) հասաք, մինչ՝ եւ յանիրաւութենէն չտալ. (Ոսկ. մտթ.։)
Զբողջախոհութեան անհանճարութիւն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Անհանճարութիւն՝ կարծիք կապեալ ընդ ստութիւն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անհամար.
Որ չանկանի ի հաշիւ. անհամար. անթիւ. հիսպսըզ.
Անհաշիւ բազմութիւն. (Գէ. ես.։)
(Շարժեցան յանհաշիւ կռիւս.) (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Անհաշտ.
cf. Անհաս.
Զանհասանելին ինքեան յափշտակելով զբարձրութիւնն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Անհասանելիք են խորքս. (Պիտ.։)
Ի բարձրագունից յանդուգն եւ անհասանելի խուզմանցն. (Դիոն.։)
Ծառոց անհասանելեաց։ Անհասանելի հեռաւոր. (Նար.։)
Զկարի վաղուց նոցա իրս՝ եւ նոցա անհասանելիս՝ աւասիկ յայտնեմ. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Ամենեւին անհասանելին՝ անյուսալի է եւ անձեռնարկելի. (Աստոաւծաբ Ծն.։)
Գիտել եւ հասու լինել յաւէտ կամեցեալք զմեծամեծսն եւ անհասանելի. (Աթ. ՟Բ։)
Աներեւոյթ եւ անհասանելի. (Դիոն.։ եւ Ածաբ.։)
Անհասանելիդ Աստուած. (Շար.։)
Սեւեռք ոտից անհասանելւոյն։ Խորհուրդ անհասանելի։ Զանհասանելին իշխանականս իմացման. (Նար.։)
Անհասանելի երանութեանն բարիք։ Յանհասանելիս գալով զարմացումն. (Պիտ.։)
incomprehensibility;
unripeness.
τὸ ἁκατάληπτον, τὸ ἅληπτον. capi non posse. Անհաս կամ անհասանելի գոլն ի մտաց. անպարագրութիւն. անքննելի եւ անըմբռնելի լինելն.
Զանփոփոխութիւն, զանհասութիւն. (Աթ. ՟Ը։)
Անհասութեամբն սքանչելի երեւի. (Ածաբ. ծն.։)
Յառաջ քան զյաւիտեանս մշտնջենաւորութեամբ եւ անհասութեամբ (յն. անհասաբար) ի հօրէ ծնեալ. (Կոչ. ՟Դ։)
Զվերնոյն անհասութեան անեզրութիւն. (Կլիմաք.։)
Անուն անհասութեան (այս ինքն անհասական)։ Անհասութեամբն վերնականաւ եւ զանունն ունի անքնին. (Նար.։)
Հիանալով ընդ դատաստանացն անհասութիւն. (Արշ.։)
Անհասութիւն խորհրդոյս. (Սարգ.։)
Որքան ի տեսութիւնն Աստուծոյ ոք վերանայ, այնքան եւ եւս յանհասութիւնն բարձրանայ. (Լմբ. սղ.։)
Եւ անհաս գոլն երագ կամ խորին իրաց.
Անհասութիւն ընթացիցն. (Պիտ.։)
Անդնդոց անհասութիւն. (Նար.։)
Կամ չհասանելն իրաց մինչեւ առ մեզ. չանկանելն ի ձեռս.
Անհասութիւն ծերունեացն զրուցաց. (Յհ. կթ.։)
Չկարելն ուրուք հասանել իմիք. անձեռնհաս գոլն. անկարութիւն.
Գունդք զօրաւորացն պարսից զկնի նորա երթային անհասութեամբ. (Փարպ.։)
Եւ ոչ լինելն հասու մտօք. չիմանալն. չըմբռնելն տիրապէս.
Զմերոյ բնութեանս նմանութիւն ցուցանեմք աներեւութին վասն մերոյ անհասութեան. (Ագաթ.։)
Յանհասութեան էր եւ ի տգիտութեան. (Նար. երգ.։)
Բազում ինչ է՝ որ միտքն իմանայ զԱստուծոյ, եւ բանն տկարանայ, եւ ոչ տրտմի ընդ անհասութիւնն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Զսքանչացումն ընդ անհասութիւն խառնեալ։ Անհասութիւն հասողացն ... Անբան անհասութիւն. (Լմբ. էր ընդ. եւ Սղմ.։)
Տհասութիւն. խակութիւն. խամլըգ.
Ետես զխակութեանն զանհասութիւն. (Ագաթ.։)
inconstancy, instability, mutability, frailty;
fragility.
ἁστασία, τὸ ἁσύστατον. inconstantia. Անհաստատն գոլ. յողդողդութիւն. տկարութիւն. անստուգութիւն. ընդունայնութիւն.
Հեթանոսական ուսմանցն անհաստատութիւն. (Նիւս. սքանչ.։)
Քարոզութեանն անհաստատութիւն. (Փիլ. յովն.։)
Զանհաստատութիւն մտացն պնդել ի հաստատութիւն յուսոյն. (Յճխ. ՟Ը։)
Ի խորհրդոցն անհաստատութենէ տարակուսեալ լինէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Անհատուած.
Անբաժանելի. եւ առանց բաժանման.
Անհատուածելի իսկութեանց։ Անվախճան կենացդ սովաւ հաղորդիմք անհատուածելի. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
inexhaustibleness;
individuality.
Անհատ գոլն. եզականութիւն ըստ տրամաբանից.
Անձնաւորութիւնն զանհատութիւն նշանակէ, եւ զբաժանական դէմ. (Դամասկ.։)
Եւ անսպառ յորդութիւն. աննուազութիւն.
Մշտնջենահոսութիւն գետոց զանհատութիւն բնութեանն ցուցանեն։ Զգետոցն անհատութեան բերելով զօրինակ. (Նանայ.։)
bastardy;
falseness, alteration.
unevenness, inequality of surface;
want of politeness, rudeness, awkwardness, harshness, roughness, coarseness;
— օդոյ, intemperance
ἁνωμαλία, τὸ ἁνώμαλον. inaequalitas, τὸ ἅστατον, inconstantia. Անհարթ գտանիլն. անհաւասարութիւն. անկարգութիւն. խառնակութիւն. յողդողդութիւն. այլափոխութիւն. կոշտութիւն, միակերպ չըլլալը. տիւզկիւնսիւզլիւք. սարփլըգ. պիգարարլըգ.
Ո՛չ ընդունին կնիքս՝ իւրեանց անհարթութեամբ։ Վասն անհարթութեան լեռնայնոյն եւ դաշտայնոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
Անհարթութիւն ճանապարհի. (Վրդն. երգ.։)
Անհարթութիւն օդոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։) (Լմբ. սղ.։)
Ընչեղութիւնք եւ աղքատութիւնք, եւ ամենայն կենացս անհարթութիւնք։ Ամենայն խռովութեամբ եւ անհարթութեամբ յորձանօք մարդկային կեանքս միշտ բերեալ լինի. (Նիւս. կուս.։)
Տե՛ս, ո՛րչափ ինչ անհարթութիւնք են։ Մի միայն ճանապարհ է ազատ յայնպիսի անհարթութենէ. առաքինութիւնն. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որպէս սանձիւք ընդդէմ բաղխելով զխորհրդոցն անհարթութիւն։ Անհարթութիւն բարուց. (Բրս. հայեաց. եւ Բրս. ընչեղ.։)
Զանհարթութիւնն ի պատշաճականսն՝ ուղղակի միաւորութեամբ հանդէպ հաւասարէ. (Նար. խչ.։)
Անհարթութիւնք ի մարմինս (ըստ խառնուածոցն) գործիցին։ Որ զայն ամենայն անհարթութիւնս տայցէ գործել. (Պիտ.։)
Անհարթութեան սուղ ժամանակին զանանցական կեանս հատուցանէր փոխարէնս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Զի յայսոսիկ զանհաստատութիւն եւ զանհարթութիւն տեսանելով՝ առ հանդերձեալսն փոփոխեալ յարմարիցիմք. (Ածաբ. աղք.։)
inevitable;
fearless, assured.
Որ ոչ հարթչի, կամ խուսափէ. աներկիւղ. անքոյթ. անկորուստ. անկապուտ.
Ընդդիմակաց զօրութեանցն անհարթչելի։ Զամենասուրբ Հոգւոյդ շնորհս պարգեւեցեր ի ժառանգութիւն անհարթչելի. (Ճշ.։)
cf. Անհաւանական.
ἁπείθανον. improbabile, non persuabile. Ոչ հաւանելի, անընդունելի. անհաւատալի. անհաճոյ. նամագուլ.
Անկար է եւ անվայելուչ եւ անհաւանելի. (Նիւս. բն.։)
Ո՞չ թուի քեզ անհաւանելի իրդ։ Լուսնոյ նմանեցուցանել ոչ է անհաւանելի զՄովսիսի օրէնս. (Պրպմ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Թ։)
Այլեւ անհաւանելի եւս առաջիկայս։ Այլեւ անհաւանելի էր՝ եւ կուսին լռութեամբ խաղաղանալ. (Պիտ.։)
to differ in opinion, to disagree;
to be obstinate;
to disapprove, to disallow.
ἁπειθέω. Անհաւան լինել. որ եւ չհաւանել ( (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 25)) չհնազանդել. եւ անսաստել. ստունգանել.
Անհաւանեսցի չարին, եւ ընտրեսցէ զբարին. (Ոսկ. ես.։)
Անհաւանեցաւ չարին։ Եթէ ըստ Քրիստոսի յառնելոց եմք, ո՞ ոք անհաւանեսցի. (ՃՃ.։)
Յանհաւանելն քո՝ կորուստ երեցունց աշխարհացն լինի. (Փարպ.։)
Անհաւանելն օրինացն եւ իշխանացն (գործ է անիրաւութեան). (Արիստ. առաք.։)
Մինչ ոչ էր անհաւանեալ Աստուծոյ սատանայ եւ մարդն. (Յճխ. ՟Զ։)
incredulity;
disapprobation;
obstinacy.
ἁπειθεία. inobedientia, contumacia. Չհաւանելն հրամանաց. հեստութիւն. անհնազանդութիւն. անսաստութիւն. չանսալն. չմռելը. տենկսիզլիք. իդաաթսըզլըգ. ինատ.
Անհաւանութեան որդի՝ որ առնէ զանհաւանութիւն լինի։ Այսպէս նոյն ինքն եւ անհաւանութիւն ասի բանսարկուն. (Բրս. հց.։)
Խռովութիւն հօր առ որդի, եւ որդւոց անհաւանութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
Անհաւանութիւն խորհրդոյն. (Փարպ.։)
Իբր զմտաց անհաւանութիւն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Անհաւանութիւն յերկուց իրաց գոյանայ. կա՛մ ի տգիտութենէ, կամ ի վէս եւ յամբարտաւան բարուց. (Երզն. մտթ.։)
Կամ անհաւատութիւն. դժուարահաւատն լինել. չհաւատալն, եւ անհաւատալի կամ անհաւանելի գոլն. որպէս յն. ἁπιστία. incredulitas, et incredibilitas.
Զայն յանգիտութեան եւ յանհաւանութեան գործէի. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։)
Որ երդնուն, յանհաւանութիւն կարծիս տայ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Երկրորդս առաւել անհաւանութեանցն ունի ստաբանութիւն։ Այս եւ ոչ մի ինչ յայտնեաց գոլ ցուցանելով առաջիկայ անհաւանութեամբն. (Պիտ.։)
inequality, disparity, disproportion.
ἁνισότης. inaequalitas. Պակասութիւն հաւասարութեան. առաւելութիւն կամ նուազութիւն. անզուգութիւն. աննմանութիւն. անմիաբանութիւն. խտիր. ույմազլըգ. նահէմվարի.
Զամենայն անհաւասարութիւն եւ օտարագործութիւն ի բոլորիցս ի բաց արտաքսել։ Զանհաւասարութիւն թէ ոք յառաջ առցէ զբոլորիւ՝ բոլորիցս առ բոլորսն զանազանութիւնս, եւ այսորիկ արդարութիւնն է պահպանողական. (Դիոն. ածայ.։)
Այս զո՛յգ անհաւասարութիւն ունի յաղագս ամենեցուն փոփոխման. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
Որքան է ի միջի մերում անհաւասարութիւն ինչ. (Շ. թղթ.։)
Անհաւասարութեան կարգ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6.) յն. անհամեմատ բնութիւն։
uncertain, unassured, doubtful;
contingent, casual.
ἁσαφός. incertus. Ոչ հաւաստի. անստոյգ. աներկբայելի. անյայտ. եւ անստուգաբան. պէլիրսիզ. շիւպհէլի.
Զերկակի պիտանացուն ցուցանէ ըստ հաւաստոյն եւ անհաւաստոյն. (Անյաղթ պորփ.։)
Որ ինչ յանհաւաստին հայէր բանն եւ մտածութիւն։ Ասելն ոմանց անհաւաստի մարդոց ըստ յօժարութեան, եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Խոր. ՟Բ. 61։ եւ ՟Ա. 21։)
incertitude, doubt, uncertainty;
contingency.
τὸ ἁσαφόν. Անստուգութիւն. անյայտութիւն իրաց կամ բանից. պէլիրսիզլիք.
Այս եղիցի պատճառ անհաւաստութեանն. (Դիոն. ածայ.։)
Զանհաւաստութեանն ի ներքս ածել ակնարկէ կարծիս. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Եւ որովհետեւ զանհաւաստութիւն յիշեցաք, բե՛ր այսուհետեւ ասասցուք, թէ ըստ քանի՞ յեղանակաց լինի անհաւաստութիւն. արդ լինի անհաւաստութիւն՝ կա՛մ ի բառիցն, կամ ի տեսութեանցն (մտաց բանին). (Անյաղթ պորփ.։)
incredible;
անհաւատալի լինիմ, cf. Անհաւատամ.
որ ասի եւ ԱՆՀԱՒԱՏ (ըստ ՟Ե նշ). Դժուարաւ հաւատալի. կամ անդէպ թուեցեալ ի հաւատալ. եւ ի վեր քան զմիտս կամ զկարծիս. չհաւտալու. ինանաճագ շէյ տէյիլ. վասֆէ կէլմէզ. ἅπιστος, ἁπιστότατος, ἁπίθανος, -ον. incredibiis, -le
Թուէր իսկ (գործ) անհաւատալեաց իրաց եւ սքանչելեաց՝ Կիպրիանոս ընդ քրիստոնեայս թուել երբէք. (Ածաբ. կիպր.։)
Կարի անհաւատալի գործ նախախնամութեան՝ վասն մեր մարմնաւորութիւն Աստուծոյ. (Նիւս. բն.։)
Անհաւատալի է ամենեւին. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
Անհաւատալի ամենեցուն խնդիր, կամ տեսիլ, բանք։ Անհաւատալի իմում տկարամտութեանս կարծեցեալ. (Փարպ.։)
Այս մեզ անհաւատալի է. (Խոր. ՟Բ. 84։)
Մեզ կարի անհաւատալի բանք. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անհաւատալի ճառ. (Պիտ.։)
Անհաւատալի էր մարդկան յայս պատիւ վերանալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Առ անյագ փափագման սրբոցն՝ անհաւատալի լինին հասման փառացն Աստուծոյ. (Նար. երգ.։)
unfaithful, disloyal, perfidious.
ԱՆՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԱՌՆԵԼ՝ է անհաւատալի կացուցանել. չտալ հաւատալ.
Իբր ոչ հաւատարիմ. է առաւել ռմկ. ի յետին դարս. որպէս եւ ԱՆՀԱՒԱՏԱՐՄՈՒԹԻՒՆՆ. որ ըստ նախնեաց ասին ԱՆՀԱՒԱՏ, եւ ԱՆՀԱՒԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἅπιστος, ἁπιστία. infidelis, infidelitas.
Որ ոչ հաւատայ յԱստուած, ոչ լինի հաճոյ նմա. նախ վասն անշնորհակալութեանն ... երկրորդ՝ վասն անօգտութեան, երրորդ՝ վասն անհաւատարմութեանն. քանզի որ կացուցեալ է ի վերայ իշխանութեան ինչ՝ պարտի ճանաչել զայն յորմէ կացուցաւն, զի մի՛ լիցի անհաւատարիմ ծառայ. այս ինքն զի մի՛ գոլով սպասաւոր՝ յափշտակեսցէ յինքն զտէրութիւնն. եւ այլն. (Առաք. մոլ.։)
Գանձ անհաւատարիմ է, որ ի տան կայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
Ախտաւոր ոք եւ մարմնեղէն՝ անհաւատարիմ առնէ զմարդն իբր աստուածային գեղեցկութեամբն զարդարեալ (գոլ). (Նիւս. կազմ.։)
infidelity, disloyalty, treason, perfidy
cf. Անհաւատամ.
Այն՝ որ նոցայն հաւատայ, անհաւատէ՛ Աստուծոյ. իսկ որ անհաւատէն, հաւատայ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Մինչեւ կատարեսցին ասացեալքս յինէն, որում անհաւատեցեր յերկուանալով. (Կիւրղ. ղկ.։)
Որ անտեսանելւոյն անհաւատի՛, տղայ է իմաստութեամբ. (Լմբ. գր. պապ.։)
Մի՛ երկմտիր ի սրտի քում, եւ մի՛ անհաւատիր Աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
incredulity, infidelity, irreligion.
Անհաւատ լինելն. պակասութիւն հաւատոց. թերահաւատութիւն. եւ ոչ լինելն հաւատարիմ առ Աստուած. հաւատքի պակասութիւն, չհաւտալն. իմանսըզլըգ. տինսիզլիք. ἁπιστία. incredulitas, diffidentia, perfidia.
Գողութիւն, նենգութիւն, ապականութիւն, անհաւատութիւն։ Ոչ արար անդ զօրութիւնս բազումս վասն անհաւատութեան նոցա։ Հաւատամ Տէր, օգնեա՛ անհաւատութեանս իմում։ Միթէ անհաւատութիւն նոցա զԱստուծոյ հաւա՞տսն խափանէր։ Յաւետեացն Աստուծոյ ոչ երկմտեաց անհաւատութեամբ։ Անհաւատութեամբն փշրեցան, եւ դու հաւատովք հաստատեցար. եւ այլն։
Հաւատ ծածկեալ կամ կեղծաւորեալ՝ ոչ է հեռի յանհաւատութենէ։ Ծածկեալն հաւատ՝ փոքր մի եւ հաւասար է անհաւատութեան. (Շ. թղթ.։)
Պակասիլն ի հաւատարմութենէ առ մարդիկ. անիրաւութիւն. անհաւատարմութիւն. խայընլըգ.
Իշխանին անհաւատարմութիւն է առ թագաւորն՝ եթէ յումեքէ կաշառս առեալ՝ զնա ի պատիւ եւ ի զինուորութիւն կարգէ. (Լմբ. պտրգ.։)
absurdity, whim, extravagance;
awkwardness, unfitness.
ԱՆՀԵԴԵԴՈՒԹԻՒՆ ԱՆՀԵԹԵԹՈՒԹԻՒՆ Անշքութիւն. տձեւութիւն. այլանդակութիւն. պիչիմսիզլիք.
Յանարդարութենէն եւ յանհեդեդութենէն դարձոյց ի զարդս եւ ի կերպարանս. (Եզնիկ.։)
cf. Անհեդեդութիւն.
ԱՆՀԵԴԵԴՈՒԹԻՒՆ ԱՆՀԵԹԵԹՈՒԹԻՒՆ Անշքութիւն. տձեւութիւն. այլանդակութիւն.
cf. Անհետազօտ.
ἁνεξιχνίαστος, ἁνεπίβατος. ipervestigabilis, impervius, inaccessus Այն՝ զորոյ զհետս ոչ լինի խնդրել եւ գտանյլ. անզնին. անքնին.
Անհետազօտելի իմաստութիւն Արարչին, կամ փառք, կամ դատաստանք Աստուծոյ. (Բրս. հայեաց.։ ՃՃ.։ Լմբ. առակ.։)
Անհետազօտելի է մարդկայնոց խորհրդոց. (Նիւս. սքանչ.։)
Սահման, կամ շաւիղ անհետազօտելի. (Նար. ՟Լ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
Զանհետազօտելի բնութիւնն Աստուծոյ նկարագրել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Առ խուզմունս իմաստիցն խորս, որ անհետազօտելիք ասացան ի վսեմամիտ գերահրաշիցն. (Նանայ. յռջբ։)
Փառաւորեա՛ զնա ընդ անհետազօտելի արարածոց նորա. (Մաշկ.։)
Կամ անգիւտ. նորահնար. աննման.
Անհետազօտելի բոլորումն կորստեան խորհեցաւ կարգաց։ Զանհետազօտելին ումեք՝ դմա է ընձեռել մահու դատաստան. (Պիտ.։)
Անհետազօտելի գովեստիւ տօնեալ. (Նար. գանձ խչ.։)
Ոչ ըստ անհետազօտելի վիճակի եղեւ սմա ի բարձունս ընթացքն. (Նիւս. երգ.։)
Մերթ՝ անհետ. աներեւոյթ. անգտանելի.
Այսր անդր հարթուցմամբն անհետազօտելիք լինէին (երէք) ոչ ուրեք երեւեալ. (Պիտ.։)
"cf. Անհետ լինել."
Խորասոյզ լեալ անհետի. (Խոր. ՟Բ. 58։ եւ Ասող. ՟Ա. 6։)
irrefutable;
undeniable, incontestable.
Զոր անմարթ է հերքել. անվանելի. դէմ չի դրուիր. գարշը գօնմազ.
Զօրութեամբ անհերքելի իշխանութեան քո. (Եփր. աղ.։)
Բուռն եւ անհերքելի սատարութեամբ օդոյ. (Պիտ.։)
Անհերքելի բան։ Անհերքելի ջատագովք են Աստուածութեանն. (Նար. ՟Ի՟Է.։ Նար. կթ։)
without foundation, without base.
Որ չունի հիմն հաստատուն. խախուտ. անհաստատ. թէմէլսիզ, ասլը եօգ.
Զօրէն անհիմն տան. (Պիտ.։)
Յանհիմն խորհրդոց խօսել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
sapless, marrowless;
incorporeal, immaterial, spiritual.
Ուր պակասի հիւթ. անխոնաւ. անջրդի. չոր ցամաք. գուփ գուրու.
Յանհիւթ ապառաժ տեղին. (Ագաթ.։)
Զհիւթեղ բերրին, եւ զապալեր անհիւթն. (Պիտ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Մտօք անարատ էր, եւ մարմնով ի հիւթից ախտից անհիւթ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Անհիւթ հոգի. (ՃՃ.։)
cf. Անհիւթ.
Իբր աննիւթ. աննիւթական. անմարմին. հոգեղէն. ἁίλος. immaterialis.
Զանմարմնական բնութիւնն եւ զանհիւթական. (Ոսկ. խչ.։)
Աստուած է անհիւթական. (Ագաթ.։)
Անհիւթականն հողանիւթ գոլով։ Բացեր զգանձն անհիւթական։ Անհիւթական ջուր. (Շար.։)
inexperience, unskilfnlness, ignorance.
ἁπειρία. imperitia. Անհմուտն գոլ. տգիտութիւն. տխմարութիւն. աճէմիլիք.
Հետեւեալ լինին անզգամութեան՝ անուսումնութիւն, անհմտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Այլ եւ զառակս մեկնեցից, որպէս զի մի՛ վնասեսցիս գերեցելովն՝ անհմտութեամբդ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ոչ վասն իւրոյ անհմտութեան ինչ, այլ վասն նոցա տկարութեան. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ. (Պիտ.։)
Որպէս վէմ յանհմտութենէ շինողաց յետս ձգեալ. (Երզն. մտթ.։)
to disobey, to rebel.
ἁπειθέω. non pareo, inobediens sum, παρακούω, non audio. Անհնազանդ լինել. չհնազանդիլ. ստունգանել. անհաւան լինել. հեստալ. անհաւանիլ. միւդիւ օլմամագ, իդաաթ էթմէմէք.
Որք անհնազանդեցան պատուիրանացն Աստուծոյ. (Յես. ՟Ե. 6։)
Ոչ ոք անհնազանդի եթէ ոչ նախ արհամարհէ. (Բրս. հց.։)
Տեսանե՞ս, ո՛րչափ զօրաւոր է որ Աստուծոյ հնազանդի. եւ ո՛րչափ տկար, որ Աստուծոյ անհնազանդի։ Որ անհնազանդ լինի նոցա, առաքչին նոցա անհնազանդի ... Ոչ մեծ ինչ կարծէին զանհնազանդելն Քրիստոսի ... Նոյն ինքն Աստուծոյ անհնազանդին, որք Քրիստոսի անհնազանդին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
Ոչ հնազանդիս, զի եղիցիս ի կորուստ անհնազանդեալ որդիդ հարանց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Գազանացեալ անհնազանդի. (Մանդ.։)
disobedience, transgression.
παρακοή, ἁθεσία, ἁπειθεία. inobedientia, praevaricatio, contumacia. Չհնազանդելն. չանսալն. անլսողութիւն. անհաւանութիւն. պատուիրանազանցութիւն. ստունգանումն. հեստութիւն. իդաաթսըզլըգ. ինատ.
Անհնազանդութեամբ միոյն մարդոյ մեղաւորք բազումք եղեն։ Խնդրել զվրէժ ամենայն անհնազանդութեան։ Ցրուեցեր զնոսա անդր վասն անհնազանդութեան իւրեանց. (Հռ. ՟Է. 19։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 6։ Դան. ՟Թ. 7։)
Որդի անհնազանդութեան՝ նոյն է եւ որդի բարկութեան. (Բրս. հց.։)
Ի հնազանդութենէ միայն շահի զօգուտն, եւ յանհնազանդութենէ զվնաս. (Եզնիկ.։)
Յուշ առնէ զանհնազանդութիւն մարդոյն առ պատուիրանն. (Արշ.։)
Կոխեցից զանհնազանդութիւնն հլու հաւանութեամբ։ Ապստամբացն անհնազանդութիւն. (Պիտ.։)
Ամենայն չարեաց սկիզբն եւ արմատ անհնազանդութիւն պատուիրանին է. (Սկեւռ. յար.։)
Անհնազանդութիւն հօր, եւ անյիշատակութիւն պատուիրանին. (Կլիմաք.։)
Կամ չհպատակելն, չլինելն ընդ իշխանութեամբ. τὸ ἁνυπότακτον. non sunjectio.
Զիմ անհնազանդութիւնն՝ ի՛ւր առնէ իբրեւ գլուխ ամենայն մարմնոյ. (Առ որս. ՟Ե։)
to be impossible;
to be irremediable, to be desperate.
Անհնարեալ տարակուսէր. (Փիլ. սամփս.։)
impossible;
extremely difficult;
insupportable, intolerable;
extreme, violent, excessive, enormous, horrible, terrible.
ἁδύνατον, impossibile. Անհնար. անկարելի. անլինելի. անդարմանելի. գապիլսիզ. ջարէսիզ. միւնքիւնսիւզ.
Առ ի մարդկանէ այդ անհնարին է, այլ ո՛չ առ ի յԱստուծոյ։ Անհնարինք ի մարդկանէ՝ հնարաւորք են յԱստուծոյ։ Որ անհնարինն էր օրինացն. (Մրկ. ՟Ժ. 27։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 27։ Հռ. ՟Ը. 3։)
Յանհնարինսն ձեռնակէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Որով ամենայն դժուարինքն դիւրինք են, եւ անհնարինքն հնարաւոր. (Ագաթ.։)
Որ ինձ անհնարին է, քեզ դիւրին է. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
Թէպէտ եւ սուրբն Յակոբ յանհնարինս ասաց զայս, սակայն առ մեօք եղեւ. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
Անհնարինս առ յաղթութիւն ասէր զեբրայեցիսն։ Ամուրն անհնարին էր առ պաշարել. յն. անյաղթելիս. եւ դժուարապաշար։ (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 13։ ՟Ժ՟Բ. 21.)
Անհնարին լի բարկութեամբ։ Անհնարին հարուածովք. յն. անբժշկական։
Անհնարին առ ի բժշկութիւն. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։ Այլ Իմ. ՟Ժ՟Է. 14.<)
Սաստիկ զանհնարին զգիշերն. յն. անկարելի, իմա՛ զօրութեամբ՝ ի փարատել։
որպէս յն. անմեքենայելի. ἁμήχανος. եւ անկռուելի. ἅμαχος. իբր անպարտելի՝ իրօք կամ մտօք. դժուարին, անհամար, եւ այլն.
Որքան միանգամ յանհնարին եւ յանպաճարանս իրք կան առ մարդկան։ Անհնարին իմն աղաւնեաց բազմութիւնս տեսի. (Փիլ. իմաստն. եւ նխ. ՟Բ։)
Անհնարին հաստատութիւն, եւ անընդդիմակ զօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անհնարին ամուրն երնջակայ՝ անսասան ի հնարից մարդկան՝ շինեալ անհնարին ամրութեամբ. (Ուռպ.։)
Անբերելի. անպայման եւ անպատում, ի չարի կամ ի բարւոյ մասին. δεινός. dirus, gravis եւ magnus, validus, vehemens եւ այլն. կամ ἑξαίσιος. inauspicatus, ingens, immensus, immanis, eximius եւ այլն. դժնդակ. չարաչար. ծանր. սաստիկ. մեծ. բազում. անչափ. եավուզ. աղըր. պէօյիւք. միւպալիյէ. չօգ. իֆրաթ, ազիմ. գաթը. քէսկին.
Մութն անհնարին։ Անհնարին հարուածք, կամ տանջանք, ցաւք։ Անհնարին երկիւղիւ։ Անհնարին գազանօք։ Ցնորք անհնարին երազոց։ Անհնարին բարկութիւն գազանաց։ Անհնարին մահու կորիցեն։ Բեկումն անհնարին։ Պատերազմ անհնարին։ Անհնարին մեղք, կամ մոլորութիւն, անմտութիւն, թշնամութիւն, գազանութիւն, գոչիւն։ Անդունդք անհնարինք. եւ այլն։
Անհնարին թշնամանք, կամ պարտութիւնք, ողբք, վտանգ։ Վիրագ անհնարին։ Անհնարին աղէտք, խայտառականք, տրտմութիւն. կամ կոտորած, դառնութիւն, սպառնալիք, եւ այլն. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Հողմք էին անհնարինք եւ անպատումք (առ ջրհեղեղաւ). (Փիլ. իմաստն.։)
Գործ մի անհնարին է կալ ի ծառայութեան, եւ այլն. (այս ինքն անտանելի). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Վիրապ՝ որ անհնարին էր խորութեամբ։ Յանհնարին ի խոր վիրապն։ Աշտարակ իմն բարձր անհնարին։ Անհնարին շատութիւնք. (Ագաթ.։)
Անհնարին ծանրութիւն բեռանցն. (Յհ. կթ.։)
Անհնարին կշռութիւնք եւ ընտրութիւնք բանիցն. (Ոսկ. յհ.։)
Անհնարին հոտովք անուշիւք. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Որոց (երկնաւորաց) գեղն անհնարին է. (Ոսկ.։)
Զանհնարին փայլումն ճառագայթիցն արգել. (Լաստ.։)
Գիտացեալ զանհնարին ուրախութիւնն. (Փարպ.։)
Ո՛վ անհնարին ահաւորութեան մարմնոյ եւ արեան Քրիստոսի. (Ոսկիփոր.։)
ՅԱՆՀՆԱՐԻՆ ՀՆԱՐՍ ՄՏԱՆԵԼ. ἁπορέω. Յանհնարս մտանել. վարանիլ. անճրկիլ.
Յիմարեսցիս, զարմանայցես, եւ յանհնարին հնարս մտանիցես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
ԱՆՀՆԱՐԻՆՑ. Անսովոր հոլով, իբր անհնարին իրաց.
Անհնարինցն (կամ յանհնարինցն) եւ դժուարոցն վստահ եւս պարտիս լինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
ՅԱՆՀՆԱՐԻՆՍ ԿՐԹԻԼ. Անհնար լինել առ դժուարութեան. անհնարանալ.
Իբրեւ այնպիսի իրքն յանհնարինս կրթեցաւ. (Վրք. ոսկ.։)
ԱՆՀՆԱՐԻՆ. ԱՆՀՆԱՐԻՆՍ. Կարի յոյժ, մեծապէս. ծանունս. չարաչար. δεινῶς, χαλεπῶς. graviter, vehementer, aegre. փէք. գաթը. շիտտէթ իլէ.
Անհնարինս յիմարեալք եւ խուճապեալք. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 3։)
Անհնարին տրտմեցոյց զնա (գոյժն). (Փիլ. իմաստն.։)
Անհնարին շարժեցաւ ի մեծ սքանչելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կոտորէ անհնարին զզօրս հայոց. (Խոր. ՟Բ. 22։)
Ի գլուխն անհնարի՛ն հարկանելով. (Ագաթ.։)
Անհնարին դժնդակ լինի երկրագործացն զգուշանալ. (Պիտ.։)
impossibility.
ἁδυναμία. impossibilitas, ἁπορία inopia consilii, difficultas, ἁμηχανία, haesitatio, τὰ δεινά, mala. Անհնար, կամ անհնարին գոլն. անհնարաւորութիւն, անկարութիւն. դժուարութիւն. չգտանիլն ելից իրաց. վարանք. եւ դժնդակութիւն.
Մերձ գոլով ձեռինդ Աստուծոյ՝ ոչ գոյ անհնարութիւն։ Եւ նա փակեալ է ընդ կարեօք հասարակաց անհնարութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Հ։)
Որ անհնարութեանց ես հնար Քրիստոս Աստուած, փա՛ռք քեզ. (Գանձ.։)
Յաղթեալ անհնարութեամբ իրացն եւ տարակուսանաց. (Փիլ. լին.։)
Ի վերայ այլայլութեան ունի իմն անհնարութիւն. (Արիստ. շարժ.։)
Զբազում անհնարութեանց բանս խօսիս. քանզի որ ասէն՝ թէ զիա՞րդ կարէ, տարակուսանք է։ Ցնորէր, եւ յանհնարութիւն էր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
Յանհնարութիւնս անկեալ՝ խորհեցան խորհուրդ չար վասն նորա։ Ի ցաւոցն անհնարութենէ այրեալ պասքմամբ. (ՃՃ.։)
act of never growing old.
Անհին, եւ անհնանալի գոլն. միշտ նոր եւ նոյն մնալն.
Յորժամ սպիտակ (երեւի), զանհնութիւնն (ցուցանէ). (Ոսկ. եբր.։)
alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.
Այլայլին. այլազգ իմն լինելն իւիք օրինակաւ. փոփոխումն. յեղումն. այլութիւն. այլայլումն. եւ ըստ իմաստասիրաց՝ փոփոխութիւն որակի. ἁλλοίωσις. mutatio. փոխուիլը. թէզայիւր.
Փիոսն թարգմանի՝ բերանոյ այլայլութիւն։ Այլայլութեամբ բերանոյ (իմաստակ ասի ոք, եւ ոչ իմաստուն). (Փիլ. այլաբ.։)
Ի յառակ այլայլութեան՝ առ ի բարին փոխարկութեան։ Դիմօք այլայլութեան։ Յայլայլութիւն նորոգ յեղյեղեցան. (Նար. ԿԳ. ՀԳ. ԽԶ։)
Ոչ փոփոխումն կամ այլայլութիւն ունելով ի միաւորութեանն. (Շ. թղթ.։) Այլայլութեան վիճակեալ. (Լմբ. սղ.։)
Այլայլելն. նորոգումն, եւ փոփոխիչ գոլն. թէպէտտիւլ.
Փոխակերպեալ ըստ այլայլութեան աջոյ բարձրելոյն, զնոյն ասել զհողեղէնն՝ հոգեղէն. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Յեղանակիչ անրջոց, այլայլութիւն տխրութեանց. (Նար. ՁԴ։)
Տարբերութիւն. պէսպիսութիւն. զանազանութիւն. այլեւայլ գոլն. ֆարգ. իխթիլաֆ. διαφορά. differentia
Զայլայլութիւնն (ընդ հրէայս եւ ընդ սամարացիս) ի ներքս ժողովէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
Օտարացեղ իմն են ի միմեանց այլայլութիւնք նմանութեանցն։ Զանազան ծաղկանց բազմաբուրեան այլայլութիւն. (Նար. ՟Ժ. ՂԳ։)
Զորս ինչ ըստ աշխարհի զանազանութիւնք էին եւ այլայլութիւնք, զամենայն ի մի միաբանութիւն ածին. (Կամրջ.։)
Ամբոխումն. պղտորումն. այլամտութիւն. իզդիրապ.
Ետես զիս այլայլեալ, եւ ծանեաւ զիմոյ այլայլութեան զօրինակն։ Ճարպոյ եկեալ զակամբ՝ յայլայլութիւն մտաբերէին, անգիտացեալք յիմարեցան. (Վրք. հց. ՟Դ։) (Ագաթ.։)
to be extravagant or whimsical;
to be distorted, disfigured, spoiled;
to be dissolute.
Այլանդակ գտանիլ ըստ ամենայն նշ.
Դու փոխարկեալ այլանդակիս ամբարտաւանութեամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
extraordinariness, uncouthness, extravagance, strangeness, oddness;
dissoluteness, irregularity of conduct.
Խաբէութեամբ եւ այլանդակութեամբ։ Ստուգութիւն եւ այլանդակութիւն. (Թղթ. բար.։)
Ոխութիւնք եւ այլանդակութիւնք։ Այլանդակութիւն մտացն, եւ շուայտութիւն զգայութեանցն. (Յճխ. ՟Ը. ՟Թ։)
Բազում ունի այլընդակութիւն բարուց. (Եղիշ. դտ.։)
Գազանաբարոյ կամ օտար այլանդակութիւն. (Պիտ.։)
Որպէս յանդգնութիւն, ամբարտաւանութիւն. մազրուրլուգ. տէնսիզլիք. ἁλαζονεία. arogantia, insolentia
Ամպարհաւաճութիւն գործա՛կ է այլանդակութեան, հպարտութեան։ Ի հպարտութենէ եւ յամպարհաւաճութենէ եւ յայլանդակութենէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Ել.։)
cf. Այլաբանութիւն.
ԱՅԼԱՇՐՋԻԿ ՅՈՐՋՈՐՋՈՒՄՆ. Իբր փոխաբերութիւն. μεταφορά. (Ոսկ. ես.։) cf. ԱՅԼԱՍԱՑԻԿ, եւ ԱՅԼԱՓՈԽ. եւ ԱՅԼԱԿԵՐՊ։
allegorical;
— յորջորջումն, allegory.
Որ եւ ԱՅԼԱՓՈԽ, ԱՅԼԱՇՐՋԻԿ. Փոխաբերական. այլաբանական. առակաւ եւ օրինակաւ կամ նշանակաւ ասացեալ. ուստի յարակից գոյականաւ վարի որպէս այլաբանութիւն, փոխաբերութիւն, այլասացութիւն. μεταφορά կամ ἁλληγορία. metaphora, allegoria
Շրջէ զբանն յայլասացիկ յորջորջումն։ Յորժամ գիրք այլասացիկ բարբառով իրս ինչ ճառիցեն, անդէն վաղվաղակի զմեկնութիւնն այլասացիկ յորջորջմանն ի մէջ բերեն։ Վայրապար է ցանկութիւն այնոցիկ, որ զայլասացիկսն հաստատել կամին. (Ոսկ. ես.։)
Յամէ յայլասացիկ յորջորջմանն։ Ոմանք եւ յայլասացիկ ինչ իրս շրջեն (յն. այլաբանեն)։ Ըստ պիտակութեան զօրինակն այլասացիկ առակ կոչէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Գղ.։)
Մեկնէ զայլասացիկ բանին զդէմս. (Գէ. ես.։)
Են ոմանք՝ որք յայլասացիկ իրս շրջեն զասացեալս. (Երզն. մտթ.։)
difference of sex, gender, nature and quality.
cf. Այլափառեմ.
ԱՅԼԱՓԱՌԵՄ ԱՅԼԱՓԱՌԻՄ. Այլափառ լինել. մոլորիլ. օտարանալ կամ անկանիլ յուղղափառութենէ. հերետիկոս դառնալ.
to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.
αἱσχύνομαι, καταισχύνομαι, ἑντρέπομαι. pudefio, erubeso, perturbor Ամօթ կրել. զամօթի հարկանիլ. պատկառիլ. շառագունիլ. խռովիլ. ամըչնալ, խպնիլ, կարմրիլ. ութանմագ. առլանմագ. գըզարմագ.
Էին երկոքեան մերկ, եւ ոչ ամաչէին։ ՅԵգիպտոսէ ամաչեսցես, որպէս ամաչեցերն յԱսորեստանւոյն։ Կացին մնացին ամաչեցեալք։ Որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Թէպէտ եւ նախատի վատ, ոչ ամաչէ։ Ամաչեսցեն եւ յամօթ լիցին։ Ամաչեսցեն անօրէնք յունայնութեան իւրեանց։ Մի՛ ամաչեսցեն վասն իմ՝ որ համբերեն քեզ։ Դարձցին առ ժամայն ամաչեցեալ. եւ այլն։
Յիւրեանց բանիցն իսկ ոչ ամաչիցեն. (Եզնիկ.։)
Ամաչեմ ընդ քո, թագաւոր։ Ամաչեմ ի վերայ անզգամութեանդ ձերոյ. (ՃՃ.։)
Ամաչեսցէ սատանայ ի գործս չարեաց։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Ամաչեցելոց դիմաց. (Նար.։)
Յոյժ ամաչեալ եղեւ ընդ այնոսիկ եղբայրն. (Վրք. հց.։)
Ամաչելի գործ՝ անխրատաբար ունելով առ մարդկայինս. (Բրս. գոհ.։)
Նմանութեամբ եւ ոճով ասի.
Կարի յոյժ ամաչեաց նովաւ շուայտութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յայնժամ շտեմարանք զեղեալք, իսկ այժմ դատարկացեալք եւ ամաչեցեալք. (Յհ. կթ.։)
to make ashamed.
Ոճով ասի.
Մի՛ ամաչեցուցաներ զպատկառեալս։ Զնա սաստկապէս ամաչեցուսցէ։ Իսկ ամաչեցոյց՝ որով պատկառեաց. (Նար.։)
Եսաւ անարգեաց զմայր իւր. եւ ամաչեցոյց զհայրն. (Համամ առակ.։)
Զարծաթսիրութիւն աղքատութեամբ ամաչեցուսցուք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Զաղտեղի խորհրդոցն արուեստսն ամաչեցուցանել. (Կլիմաք.։)
summer.
θέρος. aestas Մին ի չորից եղանակաց տարւոյ՝ ջերմ եւ տօթագին. ի ՟Ի՟Ա յունիսի ց՛՟Ի՟Բ. սեպտ. ամառ. եազ. եայ. պրս. դապիսթան. (հյ. տապ)
Ամառն եւ գարուն զտի՛ւ եւ զգիշեր մի՛ դադարեսցեն։ Զամառն եւ զգարուն նոյնպէս եղիցի (այս ինքն յամարան եւ ի գարնան)։ Անցին հունձք, անց ամառն։ Զգարուն եւ զամառն դու ստեղծեր։ Մերձ է ամառն. եւ այլն։
Ամառն ոչ միայն ջեռուցանէ, այլ եւ խորշակահար առնէ. (Յճխ. ՟Դ։)
Յամարան ժամանակի իցէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Զբօսանալով յամարան աւուրսն ի վերայ նորա. (Մամիկ.։)
Ամարունս եւ ձմերունս կատարելով. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Այլ զհոլովսն հասարակօրէն ի փոխ առնու ի բառէդ ԱՄԱՐԱՅՆԻ։
beginning of summer.
Մուտ կամ սկիզբն ամարայնոյ, ի մտանել արեգական ի խեցգետին, ի յունիսի ՟Ի՟Ա. կամ ըստ հին տումարի ի ՟Թ. ամըռմուտք։ (Սարկ. տոմ.։)
cf. Ամարանոց.
Ի խաղալն իւր ի կողմանս հիւսիսոյ ի քաղաքն ամարաստանի. (Խոր. ՟Ա. 16։)
cf. Ամարանոց.
Զամենայն նուրբ փողոցս, եւ զամրաստանս (կամ զամարստանս). (Շիր. գրի.)
Ամարաստուն, իբր տուն ընդարձակ եւ բարձրաբերձ։ (ի Հին բռ.)
Իսկ ա. որպէս ամառնային. θερινός. aestivus
Խորտակեցից զապարանսն թեւաւորս ի վերայ ամարաստուն ապարանիցն. (Ամովս. ՟Գ. 15։)
cf. Ամպ.
cf. ԱՄՊ հանդերձ բարդութեամբք իւրովք. զի Բ զկնի Մ տառի՝ մեղմ հնչի որպէս պ։ Իսկ ԱՄԲԱԿ. (Նար. երգ.) cf. ՀԱՄԲԱԿ.
to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.
Նոյն ընդ Համբառնալ. ի վեր բառնալ. բարձրացուցանել. ի վեր առնուլ կամ հանել. αἵρω, ἑπαίρω tollo, extollo, elevo. վեր վերցնել. եօգարը գալտըրմագ.
Ամբառնալ զձեռս, կամ զգլուխ, զաչս, զնշան, եւ այլն։ Ամբարձ զիս հոգի։ Ամբարձին ժողովուրդքն զձայնս իւրեանց, եւ լացին։ Ամբարձցէ տէր զերեսս իւր ի քեզ, եւ տացէ քեզ խաղաղութիւն։ Ամբարձին քերովբէքն զթեւս իւրեանց։ Եւ ամբարձան փառքն տեառն ի միջոյ քաղաքին։ Զոտս իւր ամբարձեալ Յակոբայ գնալ. եւ այլն։
Զաշխարհ տէրութեան իւրոյ ամբառնայր ի գլուխ ամուր լերանց. (Յհ. կթ.։)
Ամբառնայր աջու ձեռամբն զտիրական գաւազանն։ Յերկինս փոխանակ աչացն զխորհուրդս համբարձեալ։ Ի խորհրդածութեան պաշտօնն ամբառնալ զմիտս իւրեանց։ Ամբառնալ զինքեանս յամբոկ գործոյն. (Պիտ.։)
Լուսով ամբարձեալ ի յերկնաւորացն. (Նար. ՟Բ։)
Յերկին ամբառնի. (Մագ. ՟Լ։)
Եւ հողմք ի չորից վեր ի յօդս ամբառնին (այս ինքն վերամբառնին). (Տաղ.։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ԶԳԼՈՒԽ, ԶԻՆՔՆ, եւ այլն. որպէս բարձրավզիլ, ընդվզիլ. գլուխ վերցընել. պաշգալտըրմագ. եւ զօրանալ. համարձակիլ. ուժ առնել. գուվվէթ ալմագ. սէրպէսթլէնմէք.
Ոչ եւս յաւելին ամբառնալ զգլուխս իւրեանց. (Դտ. ՟Ը. 28։)
Խրոխտաբար ի վեր զինքն ամբարձեալ. (Յհ. կթ.։)
Զօրէն գովելոյ՝ գլուխ ամբառնայ։ Պսակաւ պճնութեան թագին՝ յանուն քո Քրիստոս գլուխ ամբառնայ. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)
Մի՛ ամբառնար եղջիւր ի բարձունս. (Նար. ՟Կ՟Դ։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ՅԻՆՔՆ, կամ յայլ ինչ. Ըստ անձնել. բառնալ ի վերայ. դնել, հանել.
Զայսոսիկ յաստուածունակն իւր քառադրութիւն ամբարձեալ բերէ։ Արքայօրէն ճոխութեամբ յինքեան ամբարձեալ. (Նար. խչ.։)
Ամբառնայ ի նաւս անդր արս եօթանասուն. (Յհ. կթ.։)
ԱՄԲԱՌՆԱՄ, բառձայ, ձի՛ր. αἵρομαι, ἑξαίρομαι, ἁναβαίνω, προσαναβαίνω. elevor, ascendo Ի վեր ելանել. վերանալ. վեր ելլալ, վերնալ. եօգարը չըգմագ. գալգմագ.
Ընդ ամբառնալ բոցոյն՝ ամբարձաւ հրեշտակն։ Ելէ՛ք ընդ անապատն, եւ ամբարձա՛յք ի լեառնն։ Ամբարձան մինչեւ յաստեղս։ Մտեալ ի նաւ՝ ամբարձաք յասովն. եւ այլն։
Ընդ ամբառնալն՝ եւ այսրէն բերիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Կամ ի վեր կոյս տարածիլ՝ հասանել. ելլալ հասնիլ. չըգմագ, եէթիշմէք.
Որդւոցն Յովսեփայ սահմանք ամբառնան յԵրիքովէ ի լեռնակողմն։ Եւ ամբարձցին սահմանքն ի հարաւոյ Երիքովի ընդ հիւսիսի. (Յես. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)
Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.
Ի գերազանցեալն ամբարձաւ աստիճան։ Բարձրագոյն քան զլծակցութիւն ամուսնութեանն ամբարձեցելոյ. (Պիտ.։)
Պարտ է նախ ի բնականէն յուսումնականն ամբառնալ. (Մագ.։)
Ադոնիա ամբառնայր, ասէ, ես թագաւորեցից. (՟Գ. Թագ. ՟Ա. 5։)
Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)
Սուրբքն յորժամ մեծի շնորհաց արժանացեալք լինէին, ոչ ամբառնային իբրեւ զարժանաւորս շնորհին. (Իգն.։)
Ի վեր ամբարձայ մոխիրս մերժելի։ Ամբարձեալն հպարտութիւն։ Հպարտից ամբարձելոց. (Նար.։)
Վերականգնել. յառնել. տիրիլմէք.
Ամբարձեալ ի կործանմանէ հոգեւորական մահուն. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Վերաբերիլ. յանգիլ. պատկանիլ. մենսուպ օլմագ.
Առ Քրիստոս ամբառնայ շնորհ բժշկութեանն. (Լմբ. ատ.։)
to rise, to get up, to go up, to ascend.
Նոյն ընդ Համբառնալ. ի վեր բառնալ. բարձրացուցանել. ի վեր առնուլ կամ հանել. αἵρω, ἑπαίρω tollo, extollo, elevo. վեր վերցնել. եօգարը գալտըրմագ.
Ամբառնալ զձեռս, կամ զգլուխ, զաչս, զնշան, եւ այլն։ Ամբարձ զիս հոգի։ Ամբարձին ժողովուրդքն զձայնս իւրեանց, եւ լացին։ Ամբարձցէ տէր զերեսս իւր ի քեզ, եւ տացէ քեզ խաղաղութիւն։ Ամբարձին քերովբէքն զթեւս իւրեանց։ Եւ ամբարձան փառքն տեառն ի միջոյ քաղաքին։ Զոտս իւր ամբարձեալ Յակոբայ գնալ. եւ այլն։
Զաշխարհ տէրութեան իւրոյ ամբառնայր ի գլուխ ամուր լերանց. (Յհ. կթ.։)
Ամբառնայր աջու ձեռամբն զտիրական գաւազանն։ Յերկինս փոխանակ աչացն զխորհուրդս համբարձեալ։ Ի խորհրդածութեան պաշտօնն ամբառնալ զմիտս իւրեանց։ Ամբառնալ զինքեանս յամբոկ գործոյն. (Պիտ.։)
Լուսով ամբարձեալ ի յերկնաւորացն. (Նար. ՟Բ։)
Յերկին ամբառնի. (Մագ. ՟Լ։)
Եւ հողմք ի չորից վեր ի յօդս ամբառնին (այս ինքն վերամբառնին). (Տաղ.։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ԶԳԼՈՒԽ, ԶԻՆՔՆ, եւ այլն. որպէս բարձրավզիլ, ընդվզիլ. գլուխ վերցընել. պաշգալտըրմագ. եւ զօրանալ. համարձակիլ. ուժ առնել. գուվվէթ ալմագ. սէրպէսթլէնմէք.
Ոչ եւս յաւելին ամբառնալ զգլուխս իւրեանց. (Դտ. ՟Ը. 28։)
Խրոխտաբար ի վեր զինքն ամբարձեալ. (Յհ. կթ.։)
Զօրէն գովելոյ՝ գլուխ ամբառնայ։ Պսակաւ պճնութեան թագին՝ յանուն քո Քրիստոս գլուխ ամբառնայ. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)
Մի՛ ամբառնար եղջիւր ի բարձունս. (Նար. ՟Կ՟Դ։)
ԱՄԲԱՌՆԱԼ ՅԻՆՔՆ, կամ յայլ ինչ. Ըստ անձնել. բառնալ ի վերայ. դնել, հանել.
Զայսոսիկ յաստուածունակն իւր քառադրութիւն ամբարձեալ բերէ։ Արքայօրէն ճոխութեամբ յինքեան ամբարձեալ. (Նար. խչ.։)
Ամբառնայ ի նաւս անդր արս եօթանասուն. (Յհ. կթ.։)
ԱՄԲԱՌՆԱՄ, բառձայ, ձի՛ր. αἵρομαι, ἑξαίρομαι, ἁναβαίνω, προσαναβαίνω. elevor, ascendo Ի վեր ելանել. վերանալ. վեր ելլալ, վերնալ. եօգարը չըգմագ. գալգմագ.
Ընդ ամբառնալ բոցոյն՝ ամբարձաւ հրեշտակն։ Ելէ՛ք ընդ անապատն, եւ ամբարձա՛յք ի լեառնն։ Ամբարձան մինչեւ յաստեղս։ Մտեալ ի նաւ՝ ամբարձաք յասովն. եւ այլն։
Ընդ ամբառնալն՝ եւ այսրէն բերիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Կամ ի վեր կոյս տարածիլ՝ հասանել. ելլալ հասնիլ. չըգմագ, եէթիշմէք.
Որդւոցն Յովսեփայ սահմանք ամբառնան յԵրիքովէ ի լեռնակողմն։ Եւ ամբարձցին սահմանքն ի հարաւոյ Երիքովի ընդ հիւսիսի. (Յես. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)
Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.
Ի գերազանցեալն ամբարձաւ աստիճան։ Բարձրագոյն քան զլծակցութիւն ամուսնութեանն ամբարձեցելոյ. (Պիտ.։)
Պարտ է նախ ի բնականէն յուսումնականն ամբառնալ. (Մագ.։)
Ադոնիա ամբառնայր, ասէ, ես թագաւորեցից. (՟Գ. Թագ. ՟Ա. 5։)
Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)
Սուրբքն յորժամ մեծի շնորհաց արժանացեալք լինէին, ոչ ամբառնային իբրեւ զարժանաւորս շնորհին. (Իգն.։)
Ի վեր ամբարձայ մոխիրս մերժելի։ Ամբարձեալն հպարտութիւն։ Հպարտից ամբարձելոց. (Նար.։)
Վերականգնել. յառնել. տիրիլմէք.
Ամբարձեալ ի կործանմանէ հոգեւորական մահուն. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Վերաբերիլ. յանգիլ. պատկանիլ. մենսուպ օլմագ.
Առ Քրիստոս ամբառնայ շնորհ բժշկութեանն. (Լմբ. ատ.։)
to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.
Ամբաստան լինել. դատախազել. յանդիմանել կամ բողոքել յատենի. չարախօսել. մեզ դնել. վնասակար առնել. շիքեայէթ էթմէք. գօվլամագ. կէչմէք. այըբլամագ. զամզէթմէք.. κατηγορέω, ἑγκαλέω, καταμαρτυρέω accuso, incuso, contra testor.
Ամենայնի հասու լինել՝ զորոց մեքս ամբաստանեմք զդմանէ։ Կամեցայ գիտել զվնասն՝ վասն որոյ ամբաստանէինն զդմանէ. Զոր գտի ամբաստանեալ վասն խնդրոյ իրիք իւրեանց օրինաց։ Մինչեւ ամբաստանեալն յանդիման ունիցի զդատախազսն։ Վասն որոյ յուսոյ ամբաստանիմ արքայ ի հրէիցդ։ Չտաս ինչ պատասխանի՝ զի՛նչ դոքա ամբաստանեն զքէն, կամ տե՛ս քանի՛ ամբաստանեն զքէն. (յն. հակառակ վկայեն) եւ այլն։
Զմշակին ամբաստանէ ձեռաց. (Պիտ.։)
Մի՛ իբր ստգտեալ իմն ամբաստաներ. (Նար.)
Իբրեւ զամբաստանօղ՝ պատճառս ստգտանաց ի վերայ դնէ. (Փիլ.։)
Ոչ երբէք չարութեամբ ամբաստանէր զայրն։ Ասեմք, անհնարին է Աստուծոյ մեղս ինչ գործել, ո՛չ տկարութիւն ինչ նմա զայս ամբաստանեմք։ Նոքին ինքեանք զանձինս իւրեանց ամբաստանեն։ Ամբաստանէ զանժուժկալութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Ամբաստանեցաք զառաջին նախնեացն մերոց զանիմաստասէր բարուց ախորժակս։ Վասն անառակ ինչ վարուց, զոր նոքա ամբաստանեն. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Գ. 64։)
Տկար ամբաստանէ իր զաջ ամենազօրին. (ՃՃ.։)
Հելլենաբանութիւն է ասելն.
Նա՛ եւ Եսաւ ընդ մեծամեծ չարեացն զանժուժկալութիւնն ամբաստանեալ եղեւ. այս ինքն որպէս զմեծամեծ չարեաց՝ վասն անժուժկալութեանն։ (Բրս. հց. ՟Ժ՟Դ.)
cf. Համբարանոց.
Ամբարանոցք խոտի եւ օրանի. (Ասող. ՟Գ. 29։)
Լայնաբար՝ դարան արքունի իրաց. գանձարան. θησαυρός. thesaurus, repositorium. խազինէ.
Յամբարանոցս մատենից թագաւորացն այսպէս արդեօք գրեալ. (Խոր. ՟Ա. 5։)
to provide, to store;
cf. Համբարեմ.
Կր. որպէս փոխադրիլ. μετατίθημι. transferor, migro
ԱՄԲԱՐԵՄ որ եւ ՀԱՄԲԱՐԵԼ. ἁποτίθημι depono, repono Մթերել յամբարս, ժողովել, դնել ի պահեստի. շտեմարանել. ամփոփել. գանձել. դիզել, պահել. դիզել. պահել. տեվշիւրմէք. եըզմագ.
Զի՞նչ ամբարեցից (կամ համբարեցից) ի նոսա. (Յովէլ. ՟Ա. 18։)
Ամբարեմք զսոսա ի շտեմարանս մտաց ձերոց։ Որ ի ներքս յորովայնի ունի աղբիւր ամբարեալ, ոչ ծարաւեսցի երբէք։ Որպէս պարտականս հատուցանեն, եւ ոչ երախտիս ամբարեն առ բարեգործօղն. (Ոսկ. յհ.։)
Զօգտակարսն ի մեզ ամբարեն. (Յճխ.։)
Ամբարեսցուք պաշար այնր ճանապարհին. (Սարգ.։)
Զվերջին թշուառութեանցն ամբարեն կորուստ. (Պիտ.։)
Մի՛ ամբարեր զկորստեանցն. (Նար.։)
Իյայնցանէ մի՛ ամբարեսցէ կերակուր տան իւր։ Զանձին իւրոյ աշխատութիւն ոչ հասարակաց եկեղեցւոյն, այլ իւր միայն ամբարիցէ։ Ի մարմնոցդ աշխատութենէ հոգւոցդ ամբարել գանձ. (Շ. թղթ. եւ Շ. ընդհ.։)
Յիւր լսելիսն զպիղծ հայհոյութիւնսն ամբարեալ. (Յհ. կթ.։)
Ամբարեալ պահի. (Զքր. կթ.։)
Տիեզերք երկրի ամբարեալ ի նոսա գոյիւքն. (Լմբ. սղ.։)
Ի ցնծալի կայանն օդագնաց լինելով ամբարեցաւ (Եղիա). (Պիտ.։)
Սրով գլուխն հատեալ, այսպէս առ Քրիստոս ամբարի. (Ածաբ. ի կիպր.։)
Այսպէս ամբարեցաւ երանելի մայրն, եւ հանգեաւ ի Քրիստոս. (Ճ. ՟Ա.։)
Յորժամ ի կատարեալ հասակն ամբարեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
to grow proud, to grow arrogant, to be presumptuous.
ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃԵՄ կամ ԱՄՊԱՐՀԱՒԱՃԵՄ որ եւ ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃԻՄ. περπερεύομαι effero me, jacto, vanae ostentationis deditus sum Ամբարհաւաճ լինել. փքանալ. բարձրավզիլ. սնապարծիլ. ուռենալ. խօրօզլանմագ. պեօպիւրլէնմէք. գապարմագ.
Այնչափ ամբարհաւաճեցին, մինչեւ խորհեցան հակառակել ընդ երկնային աստուածոցն. (Նոննոս.։)
Վասն ամբարհաւաճելոյն Յովաբու ի վերայ Դաւթի. (Եփր. թագ.։)
Անբարհաւաճեալ մոլեգնութիւնն։ (Ագաթ. գրի)
to make proud, to render arrogant, to cause to be presumptuous.
Տալ ամբարհաւաճիլ. փքացուցանել. ուռեցնել. գապարթմագ. մազրուրշաթմագ.
Զթագաւորն հպարտացուցեալ ամբարհաւաճեցուցանէր որոգայթադիր թշնամին. (Ագաթ.։)
Զկամս մտացն ամպարհաւաճեցուցանէր. (Կիւրղ. ծն.։)
Զխորհուրդն ամբարհաւաճեցուցանեն (դեւք). (Կլիմաք.։)
elevation, exaltation;
advancement, promotion.
Ամբառնալն, եւ ամբառնիլն. վերացումն. վեր ելլալը կամ վերցնելը. եօգարը գալգմասը՝ գալ, տըրմասը.
Ամբարձմամբ բազկացս։ Յամբարձումն գլխոյ՝ ընկճի։ Հանդէպ տեսութեան աչացս ամբարձման։ Ի կէտ ամբարձման նժարի։ Որպէս ի վհէ ամբարձմամբ հանեալ զծանրութիւն մարդոյս. (Նար.։)
Կուտակումն. դնզանալն. ուռիլը.
Ամբարձումն ալեացն, որ ի պատառմանէ ջուրցն, վարէ զմնացեալ նաւսն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Բարձրութիւն. բարձր դիրք. բարձր ըլլալը, բարձր տեղ. եիւքսէքլիք. եիւճէլիք. դեփե.
Յամբարձմանէ բարձրութեան գերագունիցն կայից ստորասուզեալ։ Կայմն ամբարձման ի կայից իւրոց խլեցաւ։ Ի կատար ամբարձման գլխոյն կարմեղայ։ Ըստ ամբարձման կամարի. (Նար.։)
impiously;
irreligiously, ungodlily, sacrilegiously, unrighteously, profanely.
ԱՄԲԱՐՇՏԱԲԱՐ կամ ԱՄՊԱՐՇՏԱԲԱՐ ἁσεβῶς, δυσσεβῶς. impie. Իբրեւ ամբարիշտ. ամպարշտութեամբ. տինսիզճէ.
Մի՛ ինչ զձեզ հաւանեցուսցէ ամպարշտաբար ինչ խորհել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Մի՛ այսուհետեւ ամբարշտաբար ստեղծցեն ոմանք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ասացին այսպէս ամպարշտաբար. (Ասող. ՟Գ. 21։)
to be irreligious, to be ungodly, to be sacrilegious, to be profane, to be impious or unrighteous.
Յորժամ զսատանայ ամբարշտացեալ տեսանիցեն. (Եզնիկ.։)
victualling, supply.
Ամբարելն, իլն. եւ ամբար. մթերք. հաւաքումն.
Պտղոցն քաղցրագունից առ բարւոյդ ծառոյդ ամբարումն. (Շ. թղթ.։)
Քաջափառագոյն վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)
Ըստ հոմաձայնութեան յունին դնի եւ որպէս համամտութիւն. հաւանութիւն. συγκατάθεσις. adstipulatio, assensus, consensus
Ոչ ընդունի զհաւատոցն զամբարումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
haughty, proud.
Ուր կայցէ ամբարտաւանութիւն, կամ նշան հպարտութեան։
Ոչ այնպիսի ինչ զԱստուած բարկացուցանէ, որպէս եւ ամբարտաւանականն միտք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
that hates the proud.
μίσυβρις. odio habens superbiam, alienus ab insolentia Ատեցօղ ամբարտաւանութեան եւ ամբարտաւանից. հպարտութենէ զզուած.
pulpit.
ԱՄԲՈՆ որ եւ ԱՄԲԻՈՆ. ռմկ. ամպիոն. Բառ յն. ἅμβων (իբր վերելք, ուռոյցք) pulpitum, suggestus Կազմած ի բարձրաւանդակ վայրի տաճարի, որպէս բեմ քարոզութեան. դիտանոց ատենախօսութեան, եւ ընթերցուածոյ. րահլէ. մինպէր.( Վրք. ոսկ. ստէպ.) ուր ա՛յլ ձ. եւ տպ. ԱՄԲԻՈՆ։
Ել յամբոնն. իջոյց զնա յամբոնէն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Ա.։)
Ո՛չ ի յամբոն ելանեն, եւ ոչ ի բեմն մտեն. (Մխ. դտ.։)
to crowd;
to embroil, to put in confusion, to disturb;
to stir up or excite to sedition.
Ծովն դադարեաց յամբոխելոյ զալիսն. (Վրք. եպիփ.։)
Համբաւն ամբոխեաց զմեզ ի խոտորնակ կարծիս. (Գր. տղ. թղթ.։)
θορηβέω, ταράσσω, συγχέω. turbo, conturbo, perverto, contundo Խռովեցուցանել. աղմկել. վրդովել. շփոթել. խառնակել, տակնուվրայ ընել. գարըշմըրմագ. ալթիւսթ եթմէք.
Մի՛ ամբոխեսցէ զլսօղսն որդի՝ տուեալ ասելով իւր առ ի հօրէ զկեանսն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յուսացելովքն զխնդամտութիւնն ամբոխէ։ Ամբոխէ զտեսանելիսն՝ փութանակի շարժութիւնն. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. բն.։)
Ցուցեալ զաստուածագործ զօրութիւնն ի խառնակելն յամբոխելն. (Ագաթ.։)
Ամբոխեաց զհանդարտութիւնն. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
turbulence, disorder, confusion, perturbation.
σύγχεσις. confusio, perturbatio Խռովութիւն. շփոթութիւն. պղտորումն.
Բնութեանս ամբոխումն. (Նիւս. կուս.։)
Բորբոքումն առաջին, որ է ամբոխումն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ամբոխումն ինչ այլայլական. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
integral.
Ի միմեանց երկիւղէ հնարին մնալ ամբողջական. (Մագ. ՟Ծ։)
to be an integer;
to be entire or perfect.
իբր ամբողջապէս. թեմանէն.
Ամբողջան ուտելով (այս ինքն կերեալ լինելով) ի ժամու՝ մերկանամ զռշտութիւն. (ասէ ընկուզի). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Է։)
Լինել ամբողջ, իբր լիացեալ, եւ առողջ.
Հայրենի ստացուածովքն ամբողջանալով՝ բազմանան օր ըստ օրէ. (Պիտ.։)
Ամբողջացեալ է եւ հզօր. (Նիւս. կազմ.։)
entirely, completely, wholly, totally.
Բովանդակապէս. կատարելապէս. անթերի. լման. պիւթիւն. թէմամ.
cf. Արմաւ.
ԱՄԲՐԱՒ եւ ԱՄԲՐԱՒՕՂԻ Ռամկականն բառիցս ԱՐՄԱՒ, ԱՐՄԱՒՕՂԻ։
Սնուցի զնա ամբրաւով եւ բանջարով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ցքի, որ յամբրաւոյն առնէին, եւ ի պէտս գինւոյ փոխէին, զայն կոչէ. (Ոսկ. ես.։)
Գինի եւ ցքի ոչ ըմպէին, զի գինին եւ ամբրաւօղին մի են. (Կանոն.։)
furiously, audaciously, intrepidly.
Իբրեւ ամեհի, անահ՝ անվեհեր՝ համարձակ, անսանձ գնացիւք. կատաղաբար.
Իբրեւ զգազան ամեհաբար խռովեալ լինի։ Ամեհաբար մոլեգնեալ լինէր. (Եփր. համաբ.։)
Ամենեւին սանձակոտորք եղաք, եւ ամեհաբար յերկիր շրջիմք. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Չտայր թոյլ մարմնոյն ամեհաբար բերիլ. (Սարգ. յկ.։)
to become wild, to be unruly;
to make ferocious, ungovernable.
Կր. համարձակիլ. յանդգնիլ. անսաստել.
Որ վախեալ է, եւ երկիւղ ունի, ամեհէ՛, եւ աներկիւղացո՛. (Մխ. բժիշկ.։)
Մի՛ ի սկզբան միանգամայն զամենայն ծանրալուր եւ դժուարակիր բեռինս վարուց ի վերայ ամեհելոցն հոսեսցեն. (Մանդ. ՟Ը։)
very good, best, very excellent;
very well, excellently, exceedingly well.
որ եւ ԱՄԵՆԱԲԱՐԻՈՔ. Ամենաբարի, եւ յոյժ բարւոք.
Յաղագս ամենաբարւոքն վարել օրինօք. (Պիտ.։)
Ընծայեցոյց ի միտ ընդունողացն իբրեւ զամենաբարւոքս եւ զպիտանիս. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Քա՛ջ եւ ամենաբարւոք ասացեալ է։ Ամենաբարւոք՝ փոքր եւ ոչ փոքր զքաղաքս զայս տէրունեան հրամանքն հաստատեն։ Ամենաբարւոք եւ աստուածավայելո՛ւչ՝ ի հրոյն ձայնն ասի ի դուրս գալ. (Փիլ.։)
Ամենաբարւո՛ք եւ վայելչական, ուստի պարտ էր տալ զաւետիսն՝ անտի սկսանի. (Իգն.։)
all-sufficient, omnipotent.
որ եւ ասի ԲԱՒԱԿԱՆՆ. Մի ի ստորոգելեաց Աստուծոյ, որպէս ամենառատ եւ ամենաբաշխ՝ լցուցիչ ամենայնի. ըստ եբր. սատտայի որպէս յուռթի կաթամբք ամենայն ստեանց.
Ամենաբաւական աջ, ձեռն, կամ ձեռք Աստուծոյ։ Ամենաբաւական ողորմութիւն, կամ ողորմութեան Շ. կամ զօրութեան ամենաբաւականի. (Պիտ.։ Խոսր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ստիպ.։ Շար.։ Ժմ.։) (Համամ առակ.։)
omniscient, most wise, all-wise.
Տեսեալ ամենագիտին զսնոտի աշխատութիւնն. (Խոր.։)
ἑπόπτης, πάντα προειδώς. inspector, omnia praevidens եւ այլն. Ամենայնի գիտակ, ճանաչօղ, տեսօղ. ամենատես՝ սեպհական Աստուծոյ. ամմէն բանի գիտցօղ՝ տեղեակ. հեմէտան.
Չես ինչ ապրելոց յամենագէտ (յն. ի վերատեսուչ) դատաստանացն Աստուծոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 35։)
Ամենագէտ է ամենայնի (յն. նախագէտ է էիցն). (Կոչ. ՟Զ։)
Ո՛չ զի ուսանիցի ամենագէտն (յն. զամենայն նախատեսօղն) (Սեբեր. ՟Է։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 6. 14։)
Զամենագէտն Աստուած՝ անգէտ համարեցաւ։ Թէպէտ եւ նա ամենագէտ է, դու մի՛ յապաղեր խոստովանել նմա զմեղսն. (Եփր. պհ. եւ Եփր. խոստ.։)
Ամենագիտին չէր ի ծածուկ։ Անցանել զամենագէտ երեսօքն (այս ինքն զամենատես աչօքն) անհնար է։ Ամենագէտ հոգւովն. (Ագաթ.։)
Ամենագիտին հայեցեալ ի դարձս իմ. (Փարպ.։)
Խոստովանիմ ամենագիտիդ. (Նար.։)
Բաւանդակ ունի յինքեան զամենագէտ գիտութիւնն. (Եզնիկ.։)
Միթէ չունիցի՞ զամենագէտ գիտութիւն, որով զամենայն գործս իբրեւ ի գրի գրեալ ունի. (Ոսկ. ես.։)
Զմարդոյ ասի՝ իբր իմաստուն ամենայնիւ. բազմահմուտ. ալիմ.
most merciful, most compassionate, most kind, most tender.
Ամենեւին գթած. ամենագութ. ամենողորմ.
Ողջացուսցէ զմեզ քեւ հանդերձ ամենագթածն բժիշկ. (Փարպ.։)
Նոյն ինքն ամենագթածն Աստուած. (Լմբ. հանգ.։)
most praise-worthy, very laudable, most commendable.
ԱՄԵՆԱԳՈՎ եւ ԱՄԵՆԱԳՈՎԵԼԻ. Ամենայնիւ գովելի. ամենայն գովութեան արժանաւոր. ամմէն կերպով գովելու. փէք մէմտուհ.
Կարկառեա՛ առ իս զաջդ ամենագով։ Նշան ամենագով։ Ամենագով եւ բազմերջանիկ մարգարէն Դաւիթ. (Նար.։)
Ամենագով հայրդ բաղձալի։ Ամենագով սուրբն։ Ամենագով այր ցանկալի՝ մայրդ ընդ որդւոյդ նահատակի։ Յամենագովն՝ յանկոխն ի թշնամեաց ի Կոստանդինուպօլիս. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։ ՃՃ.։)
Կամք՝ առ ի քաւութիւն գերւոյս զօրացեալ ամենագովելի. (Նար. ՟Ղ՟Ը։)
Ամենագովելի, եւ քան զերկինս բարձրագոյն. (Շար.։)
Զվարս եւ զսքանչելիս զամենագովելի եւ զերիցս երանեալ վարդապետին։ Ամենագովելի թագաւորքն մեր քրիստոնեայք են. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Ամենագթած.
Ի փրկութիւն իմ, եւ ի փառս քո՝ ամենագութ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Ամենագութ խնամք բարերարին. (Յճխ. ՟Է։) (Լմբ. սղ.։)
very hard, burdensome, very troublesome, severe.
ԱՄԵՆԱԴԺՆԴԱԿ եւ ԱՄԵՆԱԴԺՆԵԱՅ. Ամենադաժան եւ անբերելի.
Ամենադժնդակ, եւ լի չարեօք այր։ Իբրու զայս ամենադժնեայ. (Պիտ.։)
Առ օծումն ամենադժնէիս՝ զօրութիւն քո. (Նար. լ։)
Դաւող եւ վնասակար, եւ ամենադժնեայ իրք է ցանկութիւն. (Տօնակ.։)
cf. Ամենադժնդակ.
ԱՄԵՆԱԴԺՆԴԱԿ եւ ԱՄԵՆԱԴԺՆԵԱՅ. Ամենադաժան եւ անբերելի.
Ամենադժնդակ, եւ լի չարեօք այր։ Իբրու զայս ամենադժնեայ. (Պիտ.։)
Առ օծումն ամենադժնէիս՝ զօրութիւն քո. (Նար. լ։)
Դաւող եւ վնասակար, եւ ամենադժնեայ իրք է ցանկութիւն. (Տօնակ.։)
very difficult, grievous, rigid.
ԱՄԵՆԱԴԺՈԽ ԱՄԵՆԱԴԺՈՒԱՐ. παγχάλεπος. perdifficilis, gravissimus Դժոխըմբեր յոյժ յոյժ. դժուարին եւ ծանր ամենայն իրօք. անբերելի. անտանելի, շատ դժար. փէք. կիւճ. թէհամմիւլ օլունմազ.
Դժնեա՛յ է. այլ այն ամենադժոխ է։ Ամենադժոխ է եւ մանկանցն երկբայութիւնն (ի շնացեալ մօրէ). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ եթէ մահ դժնեայ է, այլ որք լինին ի վերայ հիւանդութիւնք, եւ ամենադժուար հիւանդութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Ամենադժոխ.
ԱՄԵՆԱԴԺՈԽ ԱՄԵՆԱԴԺՈՒԱՐ. Դժոխըմբեր յոյժ յոյժ. դժուարին եւ ծանր ամենայն իրօք. անբերելի. անտանելի, շատ դժար. փէք կիւճ. թէհամմիւլ օլունմազ.
Դժնեա՛յ է. այլ այն ամենադժոխ է։ Ամենադժոխ է եւ մանկանցն երկբայութիւնն (ի շնացեալ մօրէ). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ եթէ մահ դժնեայ է, այլ որք լինին ի վերայ հիւանդութիւնք, եւ ամենադժուար հիւանդութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Ամենադժոխ.
Ամենադժպատեհ պատահիւք լի է իրս (նաւարկութեան). (Պիտ.։)
very amusing, full of pleasure.
Լի ամենայն զուարճութեամբ. բերկրապատար. սիրտը ճխացնօղ.
omnipotent, all-sufficient;
most powerful, very strong.
παντοδύναμος, πανσθενής, πάντα ισχύων. omne superans, omnipotens Որ յամենայնի եւ ամենայնի զօրէ, իշխէ. ամենակարօղ. որ ամմէն բան կրնայ ընել, ամմէն բանի ուժը հասնօղ. հէր շեյէ գատըր.
Ամենազօր, ամենայն իրաց բաւական։ Ամենազօր ձեռն քո, կամ բան քո. (Իմ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Ա. 18։ ՟Ժ՟Ը. 15։)
Բանն Աստուած՝ ամենազօր աջ։ Որդի ըստ բնութեան՝ ամենազօրին Աստուծոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ. ՟Լ՟Դ։)
Ինքնիշխան, ինքնազօր, ամենազօր. (Ածաբ).։ եւ (Շար.։)
Կարկառեա՛ զամենազօր աջդ յօգնականութիւն. (Եղիշ.։)
Ազդեա՛ բանիւդ ամենազօրաւ. (Նար.։)
Ամենազօրին Աստուծոյ. (Յհ. կթ.։)
Որոց հովանի լինէր ամենազօրն. (Համամ առակ.։)
Իբր ամենայաղթ. եւ ամենայնիւ զօրաւոր.
Ամենազօր նշան։ Յամենազօր քո բարեխօսութիւնդ միշտ ապաւինեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
Մեծամուր. անվանելի. եւ կարօղ ըստ կարի առ ամենայն գործ.
Քաղաք էր ամենազօր մարդն Աստուծոյ առաջին լեալ եւ յարմարեալ. (Համամ առակ.։)
Ձեռքս ամենազօր՝ ապիկարեալ. (Բենիկ.։)
king of the universe, the Creator.
Թագաւոր ամենեցուն. թագաւոր թագաւորաց եւ տէր տերանց. ամենիշխան. παμβασιλεύς. omnium rex, summus rex
Ճանաչել զամենաթագաւորն Աստուած ի համագոյականին իւրում որդւոջ. (Աթ. ՟Ը։)
Աստուածպետութիւն կոչէ ամենայն ուրեք զամենաթագաւոր երրորդութիւնն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
Աստուծոյ ամենաթագաւորի զվայելչականն հատուսցես գոհութիւն։ Ամենաթագաւորն Աստուած՝ որ ամենայն բարութեանց է տուիչ. (Կիւրղ. եէմի թղթ.։)
Ամենաթագաւորքն Քրիստոս. (Արծր. ՟Ե. 2։)
Իբրեւ զքաջ նախամարտիկ, ամենաթագաւորին Քրիստոսի զինուորեալ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենաթագաւորն Յիսուս. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Ամենաթագաւորն ոչ գարշի զմեզ մշակել. (Լմբ. ժղ.։)
Արծաթոյ վաճառի ամենաթագաւորն Քրիստոս. (Գանձ.։)
Զամենաթագաւորն զՔրիստոս եւ զտուօղ բարութեանց ամենայն գործք օրհնեցէ՛ք. (Հարցնափառ.։)
very unfortunate, most miserable, most calamitous.
πανάθλιος, ταλαιπώτερος. miserrimus, valde miser ac aerumnosus Ամենայն իրօք թշուառ եւ ողորմելի. հիքացեալ. չուառական. խեղճին խեղճը. փէք սէֆիլ. զավալլը. միսքին. գութսուզ.
Զամենաթշուառ ծերունի ծնողացն. (Պիտ.։)
Ամենաթշուառ չարագործս։ Ամենաթշուառ աղքատիս։ Վասն ամենաթշուառիս հեծութեան. (Նար.։)
Ի բանտի արգելուլ զամենաթշուառ անձն. (Լաստ.։)
Ոչ ազատեալ ամենաթշուառն ի ծանրութենէ սրտին. (Լմբ.։)
Եւ ամենադժոխ. չարաչար. ողորմ. յետին. անհնարին.
Ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ. (Պիտ.։)
Ամենաթշուառ շիրիմ, կամ ախտաւորութիւն, կամ տարակուսանք. (Նար.։)
of general assembly.
Ուր իցէ ժողով ամենայն բազմութեան. աշխարհախումբ. տե՛ս եւ ԱՄԵՆԱԽՈՒՄԲ, ԱՄԵՆԱՀԱՆԴԷՍ. բոլոր ժողովրդով. ումումի. զիննէթլի. πάνδημος. publicus, plebejus, universus
Զենումն (պասեքի) ամենաժողով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ամենաժողով է հանդէս ապաշխարողաց։ Ամենաժողով լինելոյ ժողովոց ապաշխարողաց. (Կամրջ.։)
Ամենաժողով բարեկենդանութիւն մահն իմ լինելոց է հաւատացելոց. (Երզն. մտթ.։)
ԱՄԵՆԱԺՈՂՈՎ ՏՕՆ, կամ ՇԱՀԱՎԱՃԱՌՔ. πανήγυρις (յորմէ ռմկ. փէնայիր, փանայըր, իբր տօնանմա) panegyris, coetus publicus, celebritas publica, nundinae, pompa. Տօն մեծահանդէս. ալայ. զիննէթ. եւ տօնավաճառ.
Զենլի պատարագօք, եւ ամենաժողով տօնիւք։ Փութա՛ պսակիլ զբարգաւաճ պսակն, զոր եւ ոչ մի ամենաժողով տօնք մարդկան տանել կարացին։ (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Յամենաժողով տօնին. (Իգն.։)
Տօն ամենաժողով վասն գիւտի սուրբ Աւետարանին Մատթէոսի. (Հ. կիլիկ.։)
Յայսմ աւուրս սրբութեան պահոց՝ ամենաժողով տեառնաժողով շահավաճառք մարգարտին լուսոյ եւ ականցն պատուականաց. (Եփր. ի ՟խորդս.։)
best, finest, choicest, most exquisite;
excellent, worthiest.
Լաւն ի լաւաց. ամենագովելի. աղէկին աղէկը.
Ամենալաւ քաջ սեպուհն Մամիկոնէից Վասակ. (Փարպ.։)
that takes care of all his creatures, all-provident.
Ամենայն խնամով խնամօղ բոլորից. նախախնամօղ. զամմէնքը հոգացօղ, ամմէն պէտընայօղ.
Զնա ժողովրդեանն ամենախնամն Աստուած եցոյց հովիւ. (Եւս. քր. ՟Ա. յորմէ եւ Խոր. ՟Ա. 3։)
Ամենախնա՛մ դու։ Յամենախնամ աչաց հզօրիդ. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Եւ մեզ լիցի հոգին պահապան՝ ամենախնամ շնորհօքն իւրական. (Գանձ.։)
all-consuming.
Որ զամենայն ինչ ծախէ եւ մաշէ, կամ այրէ տոչորէ ամենայն իրօք. բոլորովին էրօղ մրկօղ, փճացնօղ, ամմէն բան հատցընօղ.
Զամենածախն յայտնատեսիլ։ Ամենածախ հրովն. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
ԱՄԵՆԱԾԱԽ. Ամենայն ծախիւք եղեալ. անխնայ. բազմածախ. առատաբաշխ. բազմապատիկ. շատ ծախքով՝ ըստըկով եղած. չօգ հարճլը. մասրաֆլը. փահալը, պօլ. παντοδαπός կամ παντοδαπής (ի δαπανή ծախք. եւ δάπενον գետին) sumtuosus, pretiosus, omnigenus
Անօթք ամենածախք՝ ոսկեղէնք եւ արծաթեղէնք։ Տունս ստանան մեծամեծս, լցեալ զնոսա ամենածախ գանձիւք. (Բրս. հայեաց.։)
Ամենածախ գանձիւք՝ առատաձեռն պատուով. (Արծր. ՟Ա. 3։)
Վաղ ժամանեաց յամենածախ սեղանակազմութիւնսն. (Ոսկիփոր.։)
preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.
παντοκράτωρ. omnitenens (թարգմանի ըստ լտ. եւ omnipotens) Որ զամենայն իբրեւ ի բռին կալեալ ունի տիրապէս. ամենիշխան. ամենատէր. ինքնակալ ինքնակալաց, եւ թագաւոր թագաւորաց. որուն ձեռքն է ամմէն բան. հէր շէյին սահիպի. գատըրի մուդլագ.
Ասի ամենակալ՝ աստուածպետութիւնն, որպէս զամենայն կալլով, եւ անխառնաբար կարգաւորացելոցն տիրելով, եւ որպէս ամենեցունց փափագելի եւ տռփելի գոլով. (Դիոն. ածայ. ՟Ժ։)
Ամենակալն այն է, որ ամենայնի իշխան է. (Կոչ. ՟Ը։)
Նոյն տէր է ամենեցունց եւ բաւական առ ամենեսին, եւ զամենայն ունի ընդ իւրով իշխանութեամբ. զի ա՛յս է ամենակալն. (Խոսր.։)
Ամենակալ է Հոգին Սուրբ, վասն զի ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ իշխէ երկնաւորացն եւ երկրաւորացս, եւ կալեալ ունի զսոսա ի ներքոյ զօրութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ամենակալ, զի զամենեսեան կալեալ եւ պնդեալ ունի յանքակտելի միութիւն եւ խաղաղութիւն. (Վահր. երրորդ.։)
Բարեկամքն Յոբայ եւ Եղիուս Աստուծով միայն ամենակալաւ խօսէին ընդ նմա. (Եզնիկ.։)
Իսկ ի սուրբ գիրս ՝ ուր յն. եւ հյ. է ՏԷՐ ԱՄԵՆԱԿԱԼ, ըստ եբր. է զի դնի սէպաօթ, կամ սաբաւովթ (տէր զօրութեանց), եւ է՛ զի սատտայի կամ սադդայի (բաւականն). որք զնոյն միտս ընծայեցուցանեն, որպէս յայտ է ի նախագրելոց։
Ի նոյն բերի եւ այս եւս բացատրութիւն.
Ամենակալ, այս ինքն զամենայն ունող, զգթութիւն եւ զողորմութիւն, զնախախնամութիւն, եւ զամենայն պէտս բարեգործութեան. (Խոսր.։)
Նովին ամենակալ ինքնիշխանութեամբ եւ անբաւելի զօրութեամբ ասի եւ է Աստուած.
Գո՞յ Աստուած ամենակալ (յն. հարուստ կամ հզօր δυνάστης ) յերկինս. այո՛, գոյ տէր ամենազօր (յն. նոյնպէս) կենդանի. ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 3։
Անկեալ՝ առ ամենակալն կարդային. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 22.) յն. παγκρατής իբր ամենազօր, մեծազօր. preapotens
Զօրացեալք ամենակալիդ (այս ինքն ամենակարողէդ)։ Եթէ նորոգես, ամենակալ ես. (Նար. ՟Հ. ՟Հ՟Զ։)
ԱՄԵՆԱԿԱԼ, ի, աց. Պիտակաբար դնի որպէս ինքնակալ կամ տիեզերակալ յաշխարհի. որպէս հոգեպէս իշխեցօղ տիեզերաց, եւ որպէս յինքն պարունակօղ զամենայն հաւատացեալս.
Յայդ իսկ որոշեալ զատուցայք յամենակալն ասեմ թագաւորաց. (Պիտ.։)
Եկեղեցին՝ դիտանոց է՝ բոլորից ամենակալ. (Վրդն. սղ.։)
Իսկ Վահրամ ի ճառն յարութեան, ի մեկնելն զբան.
Ատեան ամենակալաց, ընթեռնու ամենակալաց. վասն որոյ ստիպի այսպէս խօսել. (Դատ. ՟Ե. 10.)
Ի հզօր եւ ամենակալ թագաւորաց եւ բռնաւորացն յատեանս ... Յիրաւի ամենակալք ճանաչին առաքելականն խումբ ... Միտք մեր իբր ամենակալ իմն են, յամենայնի՝ զոր իմանալն կարեն, զնոսին ըմբռնեն ... Յատեանս ամենակալացն, այս է՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, երեք Անձանց՝ եւ միոյ Աստուածութեանն. վասն որոյ եւ ամենակալաց ասաց, եւ ոչ ամենակալի ... (այլ ըստ ՟Ա. նշ. յարէ) Չէ՛ հնար երեք ամենակալ լինել, կամ երկու, այլ՝ մի. զի ամենակալ է՝ որ զամենայնն ունի։
all perfect;
very perfect.
Ամենակատարիւք մաքրութեամբք նշանակեալ. (Դիոն.։)
παντέλειος, παντελής. perfectissimus, plenus, integer, universalis Ամենեւին կատարեալ. ունակ ամենայն կատարելութեան. անթերի ամենայն իրօք. ծայրագոյն. անբաւելի. աննիազ. ապենիազ. ամմէն կերպով կատարեալ, անկարօտ. հերդարաֆընտան թէքմիլ, գուսուրսուզ. իհթիաճսըզ.
Ըստ իւրում բնութեանն ամենակատար գոլ ասեմք զառ ի յԱստուծոյ բանն, ոչ յառաջադիմութեան կարօտ։ Որդի ամենակատարին Հօր. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ զի ինքն յաւելուած կամ փառս առցէ, որ ամենակատարն է. (Խոսր.։)
Ամենակատար խաղաղութիւն ասէ զամենակատարն Աստուած. (Մաքս. ի Դիոն.։)
Ամենակատար բնութիւն, կամ լաւութիւն, լրութիւն, փրկութիւն կամ փրկիչ, ողորմութիւն։ Ամենակատարիւքն բարերարութեամբք ... Յամենակատարիցն կամ ի մասնաւորաց նախախնամութեանց. (Յճխ.։ Պիտ.։ Նար.։ Առ որս.։ Ոսկ.։ Համամ.։) (Դիոն.։)
Որպէս լրացեալ իւրովք մասամբք. ամբողջ. կատարեալ. լի եւ բովանդակ. թամամ. թեքմիլ.
Ամենակատար եւ ամբողջ լինել քահանային հրամայէ։ Ի թուի դասեալ տասնեկին յամենակատարի։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ յանգեցելոց. (Փիլ.։)
Ամենակատար բժշկութիւն չարին, յորժամ չարն ցամաքեալ լինէր. (Փիլ.։)
Վա՛յ քեզ անձն իմ, զի ո՛չ զներքին մարդդ յամենակատար առաքինութիւն համեմեցեր. (Մաշկ.։)
Կարի յոյժ սաստիկ. անհնարին. խոր.
Խաւար իմն ամենակատար. (Շ. յուդ. ՟Է։)
Կարի բազմածախ. մեծածախ. ամենածախ. եւ մեծահանդէս. մեծաշուք. πολυτελέστατος. sumtuosissimus
Եւ զայս ամենակատարս կանգնեալ տաճարս Քրիստոսի. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
Յայսմիկ յամենակատար եւ ի փրկական տօնիս. (Ճշ.։)
Որ զամենայն ինչ կատարէ. հէր շեյի թեքմիլ ետիճի.
Ամենակատար կամաց հօրդ Էմմանուէլի։ Բառնաս զկարիս մեղաց ամենակատարդ բանիւ. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Խ՟Թ։)