to grow or become lean, to languish, to droop, to pine, to dwindle or fall away, to fall into a decline, to perish with consumption.
debility, extenuation, decay, decline, consumption.
Ծիւրիլն. յետին տկարութիւն. կամ Թիւրութիւն. Տեւութիւն. յն. անկերպարանութիւն. ἁμορφία.
այնչափ յախտի կամք, եւ չիմանամք զոգւոցն ծիւրութիւն, եւ չդնեմք միտ տկարութեան նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
germination.
Արձակելն զծիլս. ընձիւղիլն. ցցումն.
Պտղոցն ծլարձակութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Ընձիւղիմ;
to be intimidated, timorous or fearful.
Զքահանային քո ահարոնի զգաւազանն չորացեալ՝ ծըլել եւ ծաղկիլ եւ պտղաբերել արարեր. (Մաշտ. ջահկ.։)
Տալ համարձակ պատասխանի, եւ մի՛ ինչ ծլիլ. իմա՛, զանգիտել, կամ հարթնուլ.
ԾԼԻՄ 3։ Ռմկ. քաշուիլ, կամ վեր վեր ցաթկել. Ռմկ. քաշուիլ, կամ վեր վեր ցաթկել. յն. καταπλαγῆναι.
Զքահանային քո ահարոնի զգաւազանն չորացեալ՝ ծըլել եւ ծաղկիլ եւ պտղաբերել արարեր. (Մաշտ. ջահկ.։)
cigarette;
տուփ —աց, cigar-case.
full of smoke, smoky.
Լի կամ լցեալ ծխով. եւ նման խանձողի. մխոտ մրոտ.
Ծխալից շարաւ վիշապին. (Նար. խչ.։)
Հալածեցին զձեզ իբրեւ մեղուս ձխալիցս. (Եփր. ել.։)
Ոչ եւս երիցուք ի ծխալից երկուց թագաւորաց։ Թէոդոր. (կուս.։)
perfumes, aromatic or odoriferous drugs, pastils.
θυμίαμα thymiama, suffitus. որ եւ ԾԽԵԼԻՔ. Նիւթ ծխելի. մանաւանդ՝ խունկ.
Գեհոն բերէ անուշահոտ ծխանելիս, եւ բանջարս խոտոյ՝ որ խառնի ընդ մուշկն։ Գնացին ի հնդիկս, եւ առին հարկս՝ մուշկս եւ ամբարս եւ ծխանելիս. (Պտմ. վր.։)
Ա՛ռ մազտաքէ, եւ ծխանելիք, եւ անուշ ջրով եփէ՛. (Մխ. բժիշկ.։)
smoking.
to smoke, to emit smoke.
Լեառն սինայ ծխէր առ հասարակ։ Մերձի կամ մերձեա՛ ի լերինս, եւ ծխեսցին։ Հնոց կամ լեառնն ծխեալ։ Որ ի վկայութիւն չարութեանն ծխեալ՝ կայ խոպանացեալ։ Յերկուց փայտից խանձողացն ծխելոց.եւ այլն։
Յորժամ տրտմութեան հառաչումն ծխի (ի սրտէ), եւ սուգն պատի անհնարին. (Մաշկ.։)
exhaling.
Ծխօղ զխունկ. բուրիչ. Անուշահոտ խնկոցն ծխիչ. (Գանձ.։)
universal joint, Hoods key.
to be smoked.
Ծխոտ լինել. մրոտիլ. մրճոտիլ. մխոտիլ.
Փոշոտեցան եւ ծխոտեցան սրահակք. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Հեփեստոս էր արուեստիւ դարբին. (վասն որոյ աստուածաբանն) աստուած մրաթաթախ եւ ծխոտեալ կոչէ զնա. (Նոննոս.։)
absorbable.
absorbant;
cf. Թուղթ.
the sucking place.
born of sulphur (fire).
Ծնեալ կամ եղեալ եւ վառեալ ի ծծմբոյ.
Զի մի՛ ի հուր ծըծըմբածին՝ տոչորիցիմ որպէս նոքին. (Յիսուս որդի.։)
form, figure, shape
γραφή pictura. Կենդանագրութիւն. նկար.
Գիտէ եւ կերպագրութիւն լռելով առ որմս խօսել. (Նիւս. թէոդոր.։)
Պատկերք նկարագրեալ ի տեառն կերպագրութիւն եւ կուսին մարիամու. (Սարկ. հանգ.։)
Զզանազան դեղոցն կերպագրութիւնս. (Արծր. Արծր. ՟Ե. 7։)
conformable;
like, resembling, similar.
Կերպարանակից, եւ բնութենակից.
Կերպակից (կամ կերպարանակից) մեր եղանի. (Խոր. վրդվռ.։)
Կամ Կամակից. միաձայն սրտիւ, նմանակից.
Անարատ աղիցի պ՛ատարագն ասէ, քանզի կերպակից են միշտ սուրբք աստուծոյ. (Մեկն. ծն. եւ Մեկն. ղեւտ.։)
conformity;
likeness, resemblance, similarity.
συμμορφία conformitas. Կերպարանակցութիւն. բնութենակցութիւն. Նմանութիւն.
Ունելով կերպակցութիւն հոգեւորական. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
assuming a form, shape, similarity or likeness.
որ զանկենդան ցուպ գաւազանին՝ ի կերպառութիւն առ ի զքոյդ մերովս նկարագրիլ, այլ եւ յօտարազնիցն ընտրութիւն, ի տիպն ապաթոյն կերպիւ վիշապի նմանեալ ցուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
silk-worm.
Կեպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտեզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանայ, եւ դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
cf. Կերպասեղէն.
ԿԵՐՊԱՍԵԱՅ ԿԵՐՊԱՍԵՂԷՆ ԿԵՐՊԱՍԻ. Նիւթեալն եւ կազմեալն ի կերպասէ.
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զգեցոյց նմա կերպասի հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
conformable;
like, similar, resembling;
— առնել, to conform;
— լինել, to comply with.
σύμμορφος conformis. յար եւ նման կերպարանօք. համանման. նմանակից. ... տե՛ս (Հռ. ՟Ը. 29։ Փիլիպ. ՟Գ. 10. 21։)
Կերպարանակից առնել զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ նմանութեան մարմնոյ փառաց իւրոց. (Ժմ.։)
Կերպարանակից զմեր բնութիւնս ինքեան առնէ ըստ շնորհի. (Մամբր.)
Զայսպիսի գեղեցկութեան պատկերս, որ կերպարանից է աստուածութեանն. (Եփր. ծղկզրդ.։)
conformity.
συμμόρφωσις conformatio. Կերպարանակիցն գոլ. նմանութիւն.
Որ ի նմա արդարութիւն է, եւ առ մահ նորա կերպարանակցութիւն. (Բրս. հց.։)
prosopopea, personification.
εἱδωλοποιΐα personae defunctae repraesentatio Առնելն զկերպարան կամ զձեւ մեռելոյ՝ խօսելով ի դիմաց նորա.
Կերպարանառնութիւն է, ուրանօր դէմքն են ծանօթք, այլ դադարեալք են (մահուամբ). (Պիտ.։)
matamorphosis, transformation, change.
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
ἑξεικονίζομαι, μορφοῦμαι, σχηματίζομαι effingor, formor, figuror եւ այլն. Առնուլ զկերպարան ինչ. կերպանալ. կերպարանալ. տեսակաւորիլ. նկարիլ. նմանիլ. ձեւանալ իրօք, կամ առ երեսս, այսինքն կեղծաւորիլ.
Սաղմն կերպարանեալ իցէ. (Ել. ՟Ի՟Ա. 23։)
Կերպարանի ի կերպարանս առաքելոց քրիստոսի։ Մի՛ կերպարանիք կերպարանօք աշխարհիս այսոցիկ, կամ անգիտութեանն ցանկութեամբք. (՟Բ. Կոր. ՟Դա. 13։ Հռ. ՟Ժ՟Բ. 2։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 14։)
Յանարգ եւ յանազգայ նիւթոյ գոյացեալ կերպարանեցայ. (Պիտ.։)
Փոխադրեցաւ, եւ ի բարիս կերպարանեցաւ ամենեւին. (Ճ. ՟Ա.։)
Որովք կերպարանի աստուածային, նոքիմբք կերպարանի եւ կատարեալ իմաստասէրն. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ստութեամբ կերպարանին յաչս տգէտ մարդկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ կերպարանեցայց տեսողին. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
Առ երեսս ոչ կերպարանեսցի. (անդ. ՟Զ։)
Ձեւանայի աղօթական, կերպարանէի պահացող. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Զի թէ եւ առ մարդիկ կերպարանիմք, ո՛չ եւ առ նա, որ զսիրտբ քննէ. (Լմբ. սղ.։)
Սէր ո՛չ կերպարանի. (Յճխ. ՟Ժ։)
Որք զքրովբէիցն (զնմաննութիւն կամ զխորհուրդ) խորհրդաբար կերպարանիմք. (Պտրգ.։)
Կարպարանիմ զդաւթին (առաքինութիւն), եւգործք զսաւուղայն կատարեմ։ Որ վասն իմ ի փորձ եկիր անիծից, կերպարանեալ զիմ նմանութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Զ՟Ե։)
Զտկարութիւն կերպարանի, որպէս զի դարձեալ զօրասցի ընդդիմամարտն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Կերպարան;
fiction, fraud, feint, deceit.
կերպարանք. նմանութիւն. եւ Կեղծաւորութիւն. ձեւացումն.
Զմարդոյ կերպարանութիւնս ունի. (Ճ. ՟Գ.։)
Կերպարանութիւն եւ նենգութիւն եւ խաբէութիւն զիւրսն համարէին. (Ճ. ՟Բ.։)
form, formation;
conformation.
μόρφωσις, μορφοποιόν formatio, efformatio, figura. ձեւաւորութիւն. նմանութիւն. կազմութիւն.
Քան զնիւթեղէն կերպաւորութիւնս վերագոյն. Անվրէպ նմանութեամբ կերպաւորութիւն։ Հրեշտակականացն կերպաւորութեանց (յերեւման իւրեանց). (Դիոն. երկն.։)
Զոր հանդերձելոցն ճառից լուսաբանեն կերպաւորութիւնք։ Կերպաւորութիւն պատկերի բանին յոբայ. (Նար. ՟Գ եւ Նար. առաք.։)
to disguise oneself.
μεταμορφοῦμαι transformor. Փոխակերպիլ. փոխիլ յայլ կերպաւան եւ ի ձեւ.
Ասի զպրովտեայ կերպափոխիլ առ հանդիպեալսն պէսպէս՝ բայց ի սպիտակէ։ Արեսի յաղբիս կերպափոխեալ. (Նոննոս.։)
Կերպափոխեալ ի փախչելի տեսակ (խոզի). (Վրդն. լս.։)
mean, base, despicable shape or manner.
Նոցա տեսեալ զգձուձ կերպիկն. (Ճ. ՟Ա.։)
existence, life;
health.
giving life;
saviour, deliverer.
σωτήρ salvator, servator. Կեցուցանօղ. փրկիչ. փրկագործ. կենարար. ազատարար. փրկական.
Արարիչ եւ կեցուցիչ։ Կեանք եւ կեցուցիչ. (Ագաթ.։ Յճխ.։)
Ի խնամակալութենէ կամաց կեցուցչիդ։ Կենդանի եւ կեցուցիչ կամաց։ Զաջդ կեցուցիչ. Ի մասանցդ քո կեցուցչաց. (Նար.։)
Կեանք ի կանաց յայտնեցաւ մեզ՝ կեցուցիչ եւ փրկիչ. (Շ. տաղ.։)
Մեծամեծ եւ կեցուցիչ բարութիւնք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Կեցուցիչն խոնարհութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
marten.
cf. Կետադրութիւն.
guiding-mark.
production, produce.
իրք՝ որ կթին եւ քաղին. կութք եւ կիթք. բերք տնկոց եւ կենդանեաց.
Ոչ յաղագս կենդանի անասնոց, եւ ոչ յաղագս ստացուածոց եւ կամ կթեղեաց է բանս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 172։)
amygdalin.
to totter, to languish, to grow weak;
կթոտէին բարձք նորա, he could hardly keep on his legs;
կթոտէին դողդոջուն ծունկք նորա, his trembling knees sank beneath him, or failed under him.
feeble, weak.
• . անստոյգ բառ. մէկ անգամ ու-նի Վեցօր. զ. էջ 121 «Յարեսցի ի տորգս սարդի ոստայնի բարակաման և կթուիթն առիջոյն»։ ՆՀԲ մեկնում է «կթոտ, տկար, անոյժ». նոյնպէս նաև ՋԲ և ԱԲ, միացնե-լով կթոտ բառին։ Իմ Գաւառական բառա-րանում, էջ 568բ կայ կթուիթ Երև. «շատ բարակ թելերով հիւսուածք», բայց իբրև կասկածելի բառ. (աղբիւրը անծանօթ է)։
Սարգի ոստայնի, բարակաման եւ կթուիթն առիջոյն. (Վեցօր. ՟Զ։)
burning;
burnt.
• «խորոված». անստոյգ բառ. մէկ ան-գամ ունի Զքր. ծործոր. «Ոչ ուտի հաց ա-ռանց աղի և ո՛չ կիզ և ողջակէզ առանց հրոյ»։ Եթէ այս իմաստը ստոյգ է, կարելի ե սրանից դնել՝
• ՓՈԽ.-քրդ. kizik «խորոված միս». հմմտ. նաև kizik «հալած ճարպի մնացորդ, խար-խընծի», kezixi «աղած բաներ, տհալ, պա-նիր» ևն։
Որպէս Կիզեալ կամ խորովեալ ինչ.
Ոչ ուտի հաց առանց աղի, եւ ո՛չ կիզ եւ ողջակէզ առանց հրոյ. (Զքր. ծործոր.։)
ԿԻԶ իբր Կտոր. կոտորակ. եւ ասր. cf. ԿԻԶՆ, եւ ԿԻԾ։
burning, caustic.
Ունօղ զզօրութիւն կիզանելոյ. կիզանողական. կիզիչ. եւ Վառեալ. բորբոքեալ. էրօղ, եւ վառած.
Զեթերն ոմանք վասն հրատեսակ լինելոյն կիզական գոլ զնա ասացին. (Արիստ. աշխ.։)
Յարփիափայլ եւ ի կիզական գոլ զնա ասացին. (Արիստ. աշխ.։)
Յարփիափայլ եւ ի կիզական ճառագայթից նորա. (Զքր. կթ.։)
Կիզական հուր, կամ հրատ. (Երզն. ոտ. երկն. Գանձ.։)
to burn;
cf. Կիզում.
ԿԻԶԱՆԵՄ ԿԻԶԱՆԻՄ. cf. Կիզեմ, եւ ԿԻԶՈՒՄ.
Բոց կամ ճաճանչ կիզանօղ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Ոչ իշխեմ հայել ի հրացայտ աթոռդ քո, զի մի՛ կիզանիցիմ անարժանութեամբս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Աղի ցօղով արտասուացս այրիմ, եւ երիկամանցս ազդմամբ կիզանիմ. ((ռմկ. կէրիմ կըտոչորիմ) Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Կիզանէին ցաւակցութեամբ յառ նա խօսելն. այսինքն մորմոքէին. (Վրք. հց. ՟Դ։)
burning, sharp, caustic;
inflammable;
combustible.
cf. Կիզողութիւն.
Հուր կիզանողութեամբն, եւ ջուր առագելովն. (Լմբ. իմ.։)
combustible, fit or liable to burn.
Կիզելի ըստ ինքեան. Դիւրաւ այրելի.
Անբովանդակելի եւ կիզելի հրովն ոչ այրիմք կիզանուտ մարմնովք. (Նար. երգ.։)
burning, scorching;
cf. Կիզանուտ.
φλεγόμενος cremandus. Իբր Կիզելի, այրելի.
Մի՛ կարծեսցի, թէ ընդ կիզելի գործոցն՝ եւ գոծծօղն ծախեալ յոչէութիւն դառնայ. (Գր. հր.։)
ԿԻԶԵԼԻ. φλέγων cremans, flammans, flagrans. Կիզիչ. կիզական. տոչորիչ. բոցակիզօղ. հրաբորբոք. հրափայլ.
Այրումն կիզելի սգոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Աստուած հոգի կենդանի է, հուր կիզելոյ. (Ագաթ.։)
Ո արար զպաշտօնեայս իւր ի հուր կիզելոյ (կամ կիզելոյ). (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 4։)
Անբովանդակելի եւ կիզելի հրովն ոչ այրիմք. (Նար. երգ.։)
cf. Կիզում.
Կիզէ զմարմին իմ, կամ զիս. (Վրք. հց. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)
Կիզաց զթշնամիս տան հօր իւրմոյ։ Կիզելով զթշնամին ի վերայ երկրի. (Արծր. ՟Ե. 2։ Շար.։)
Զի մի՛ հուր աստուարութեանն կիզեսցէ զերկիր. (Տօնակ.։)
Զմթերս աներկիւղութեան յարգին արծարծեալ կիզէ։ Քչոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. Զի այս նիւթ ի կիզելն (իլն) ձայն հանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Նա էր կիզօղն (տաճարին). (Նիւս. թէոդոր.։)
Իբր յապականօղ կիզորէ. (Պիտ.։)
Բայց ես մեղօքս այժմուս կիզիմ. (Յիսուս որդի.։)
Ծարաւով տոչորման մեղացն կիզեսցուք. (Խոսր.։)
Խահրեալ եւ կիզեալ է յերամակէ խոզիցն։ Կիզիմ յահէ քումմէ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ։)
cf. Կիզում.
ԿԻԶԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Կիզել, եւ տալ կիզել կամ կիզիլ. էրել լափել.
Զծով մեղացն ցամաքեցուցանէ, եւ զգետն անօրէնութեան կիզեցուսցէ. (Ագաթ.։)
more or very absurd, more or very extravagant.
ἁτοπώτερος. absurdior. Կարի անտեղի. անպատեհագոյն.
Քան որ զի՞նչ արդեօք իցէ անտեղագոյն յիմարութիւն. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ ինչ անտեղագոյն է սմա ի համար դասու անկանիլ. (Արիստ. որակ.։)
ignorant, unlearned, unskilful.
ἁγνοῶν, ignorans, ἅπειρος, imperitus. Որ չէ տեղեակ. անհմուտ. անգէտ. անփորձ. անմտադիր. պիվուգուֆ, նատան, պէխապէր.
Չեմք ինչ անտեղեակ խորհրդոցն նորա. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 11։)
Ոչ մոլորիմք իբրեւ զանտեղեակս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Առ անտեղեակս ոմանս. (Պիտ.։)
Յորում լինին անտեղեկացն պատրանք. (Նիւս. երգ.։)
Որ յետոյ բանքն ասի, թուի անտեղեկաց՝ եթէ բարեաց ինչ աւետիք իցեն. (Ոսկ. ես.։)
Իբր Տգիտական, կամ անտեղի.
Զգազանս զայս ոմանք զսուտ քրիստոսն ասացին, եւ ոմանք զսուտ մարգարէն. զոր ոչ անտեղեակ համարեցաք. (Լմբ. յայտն.։)
Անփորձ եւ անտեղեակ գոլով. անգիտութեամբ.
Անտեղեակ զանբան ժուժկալութիւնն ստացան. (Կլիմաք.։)
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
Պաղատիլ, եւ անտես մնալ. (Նար. ՟Բ։)
որ եւ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ. ἁόρατος, ἁθέατος, ἁθεώρητος. invisibilis, inconspicabilis, incomprehensibilis. Աներեւոյթ. որ ոչն տեսանի զգալի աչօք, կամ ոչ բովանդակի մտօք. անհասանելի. իմանալի, ւե անպարիմանալի. եւ ըստ այսմ ասի զաստուծոյ, զհոգեղինաց, եւ զթաքուն իրաց կամ զխորհրդոց, ըստ այլ եւ այլ տեսութեան. կէօզե կէօրիւնմէզ, ֆեհմ օլունմազ.
Աստուած՝ ամենայն մահկանացու բնութեան անտես գոլով՝ ի նոցունց գործոց իւրոց տեսեալ լինի. (Արիստ. աշխարհ։)
Անտես է աստուած, զի մարմնաւորս ունիմք աչս. (Նար. երգ.։)
Որ անտես եւ անքնին։ Անտեսն սերովբէից։ Տեսանօղք անտեսին. եւ այլն. (Շար.։)
Սուրբ ստեփաննոս տեսօղ անտեսին. (Գանձ.։)
Մնաս եւ ի հասանելն անհաս, եւ յիմանալն անճառ, ի յեւս տեսանելն՝ եւս առաւել գիտել, թէ անտես է. (Լմբ. սղ. ՟Հ՟Զ։)
Արարիչ տեսակաց, եւ անտեսից. (Փարպ.։)
Անտեսիցն ճոխութեամբ փարթամացան։ Զանտեսիցն իբրեւ զյայտնեցելոց. (Նար. ՟Ժ. ՟Խ՟Ե։)
Վասն անտես լինելոյն այժմ (դրախտին)։ Անտես եղեալ յաչաց նոցին. (Շ. թղթ. եւ Յիսուս որդի.։)
Չեւ եւս տեսեալ. նոր. անլուր. եւ ծածկեալ, անյայտ, անորոշ. կեօրիւն մէմիշ.
Պահեցաւ յանահատի անդ անտես բնաւ ի մարդկանէ. (Իգն.։)
ἁθέατος, ἁόρατος. qui non videt, non vidit. Ոչ տեսօղ. յետնեալ կամ զրկեալ ի տեսանելոյ. կոյր. կէօրմէզ.
Անտես եւ անլուր ճշմարտութեանն սիրէ լինել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զիա՞րդ անլուր եւ անտես գոլով՝ դատէք զդոսա. (Մագ ՟Դ։)
Ծածկեալ մարմնովն ոգիք անտես են արտաքոյ կացեոցն։ Հարցանեն, զի անտեսք են, եւ ի մէնջ ուսան. (Նար. երգ.։)
Օրհնեալդ ի կանայս, երանելի տեսողաց, եւ տարփելի անտեսից. (Թէոդոր. կուս.։)
Ի տեսողաց զիս անարգեալ, եւ յանտեսից երկրպագեալ. (Շ. վիպ.։)
Նիրհեալք՝ անտես սքանչելեացն լինէին. (Սիսիան.։)
Կոյրք, որք ի բնականն եւ ի գրաւորականն անտեսք էին. (Երզն. մտթ.։)
Ի հանդերձեալ կեանքն տեսանեն զաստուած դէմ յանդիման, յոր անտես հաւատացեալ էին. (Ոսկիփոր.։)
ԱՆՏԵՍ ԱՌՆԵԼ. ն., ԱՆՏԵՍ ԼԻՆԵԼ, ՄՆԱԼ. παροράω, παρόπτομαι, παρείδω, ὐπερόπτομαι. եւ այլն. despicio, negligo. եւ այլն. որ եւ ԱՆՏԵՍԵԼ. Ընկենուլ յերեսաց. թողուլ անխնամ. զանց առնել. ապախտ կամ անփոյթ առնել. յոչինչ գրել. ներել. աչքէ՝ երեսէ ձգել, եւ անչ գոցել՝ խփել, չտեսնօղ ըլլալ. եիւզտէն պրագմագ, կեօզ եումմագ.
Ոչ թողից զքեզ, եւ ոչ անտես արարից զքեզ։ Անտես արարեր ի դէպ նեղութեան ժամանակի։ Զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ։ Տեսի զքեզ, եւ անտես արարի։ Յամենայնի անտես (կամ անփոյթ) արարելոցն։ Տեսեալ զանարժանս՝ ոչ արասցէ անտես։ Անտես առնես զմեղս մարդկան ապաշխարութեամբ. եւ այլն։
Այս արդարութեանս աղագաւ արար զմարդիկ մինչեւ ի վերջին ժամանակս անտես. (Լմբ. սղ.։)
Ահաւասիկ եւ մեք զանձինս անտես առնեմք զտկարութիւն. (Կլիմաք.։)
Թէ զբիծսն անտես առնիցես, երկայնամիտ ես. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Ի՞մ իմիք արժանի լինիցիմք, թէ յինչս զընդայցեմք, եւ զոգիս անտես առնիցեմք։ Չէ՛ պարտ եւ ոչ զմի ժամ՝ անտես առնել զվաճառաշահութիւնս զայս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ի յոլովից իմն անտես լեալ. (Յհ. կթ.։)
Անտես լինիմք մեք եւ աղաչանք մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
Որ միշտ լուեալ՝ անտես լինին (աղքատք). (Յիսուս որդի.։)
invisibly.
Իմանալի օրինակաւ. անհասութեամբ. անյայտաբար եւ թաքնաբար. լռելեայն. առանց տեսութեան.
Ի սրովբէից անտեսաբար ահիւ պատուեալ. (Շար.։)
Յոյժ անտեսաբար տպաւորութեամբ բերին. (Նար. կուս.։)
Ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարդոյն անտեսաբար կենսացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Նըմա դշխոյն հարաւային՝ եկն ի տեսիլ ըղձմամբ սրտին, քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհի՝ անտեսաբար երկիր պագին. (Յիսուս որդի.։)
formless, shapeless.
ἁνείδεος. forma carens, inforemis եւս եւ deformis Ոյր չիք տեսակ, տեսիլ կամ կերպ զգալի. աննիւթական. անկերպարան.
Մի՛ մարդիկ կարծիցես մահկանացուս, այլ անտեսակս յեղանակս ոգւոյ։ Նիւթ՝ անտեսակ սա ճեպի լինել։ Խնդրել (յերկինս) զանտեսակն եւ զանորակն. (Փիլ. լին.։ եւ նխ. ՟Ա. ՟Բ։)
Անտեսակ նիւթ՝ անմարմին է. Անյաղթ պորփ.։
Անկերպարան, իբր անձեւ, տգեղ, անշուք. պիչիմսիզ.
Անզարդն զարդարի, եւ անտեսակն տեսականայ։ Զարդարեաց զանտեսակն. (Դիոն. եկեղ.։)
Ի վերայ գեղման տեղալով յոյժ քաղցրութեամբ եւ անտեսակ ձայնից. (Եղիշ. խաչել.։)
Որպէս ի ծնէ կոյրն՝ այսմ լուսոյ անտեսակք են. (Խոսր.։)
invisible;
incomprehensible.
Անտես. անտեսանելի. աներեւոյթ. իմանալի.
Անտեսական էն ի կարողաց. (Ագաթ.։)
Աստուծոյ անտեսականի. (Եղիշ. դտ.։)
Անտեսական իմն քրայս։ Ծածկեցեալ կամ անտեսական. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
Հիանալով ընդ անտեսական (կամ անտեսակն) խորս իմաստութեան. (Լծ. կոչ.։)
իբր Չտեսօղ. չգիտօղ. անբաժ. ազատ.
Անտեսականն յանցանաց առնու իւր ձեռնադրութիւն (մկրտութեամբ). (Ճշ.։)
to neglect, to abandon, to slight;
to connive at.
Զփոքումբքն զանց առնել եւ անտեսել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անտեսեսցե՞ս զգթասիրելդ։ Չանտեսեցեր։ Ոչ անտեսես. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Ե։)
Զկէսն առնել, եւ զկէսն անտեսել։ Զմարմինս իւրեանց անտեսեն. (Սարգ. յկ. ՟ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
Յորժամ հայրն անտեսէ զարտասուսդ, եւ լոյս աչացդ պակասէ։ Անարգէ զօրէնսդիրն՝ որ զօրէնսն անտեսէ եւ արհամարհէ. (Մաշկ.։)
Մի՛ անտեսեսցի ինձ աստանօր եւ միւս մարգարէութիւնն։ Որք թեթեւ համարեալ, եւ անտեսեալք էին յաչս նոցա. (Յհ. կթ.։)
without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.
ԱՆՏԵՐՈՒՆՉ կամ ԱՆՏԷՐՈՒՆՉ. (գրի եւ ԱՆՏԵՐՈՒՉ) ἁδέσπωτος, ἅναρχος. domino velprincipe carens. Անտէր. որ չէ ընդ տէրութեամբ. ազատ. ինքնագլուխ. եւ Անգլուխ. զրկեալ ի տէրութենէ. անիշխան.
Անտերունչ շրջեսցուք. յն. ոչ տիրացեալ լիցուք. (Երեմ. ՟Բ. 31։)
Անտերունչ շրջել ըստ իւրում ախորժակացն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
Յարձակի ի վերայ ... անտերունչ զամենեսեան թողեալ. (Յհ. կթ.։)
Եւ լինէին անտերունչ մակեդոնացիք։ Եւ այլոյ ժամանակին անտերունչ համարել։ Յանտերունչ ինչ ժամանակացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
which does not last, inconstant.
Որ ոչ տեւէ. անցաւոր. չդիմացօղ. տայանմազ.
Հարկ է անտեւականին մեռանել։ Վասն զի անտեւական են մարմինք, յայն սակս մեռանին. (Եզնիկ.։)
free, independent;
cf. Անտերունչ.
ἁδέσπωτος. domino carens, non habens dominum, nullius imperio mancipatus. որ եւ ԱՆՏԵՐՈՒՆՉ. Ազատ. ոչ ստրուկ. ինքնիշխան. ինքնագլուխ.
Ոգին անտէր է եւ ինքնիշխան՝ ինքեան կամօք եւ ինքնակալութեամբ մատակարարեալ։ Անտէր իրք են առաքինութիւնդ, եւ կամաւոր. Անտէր է առաքինութիւնն, եւ կամաւոր, եւ յամենայն հարկաւորութենէ ազատ. (Նիւս. կազմ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը. եւ երգ։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Անտէր եւ ինքնատէր (աստուած միայն). (Սկեւռ. աղ.։)
Իբրեւ զանտէր ոք եւ զազատ ի դատաստանէ։ Անտէր եղեալ ցանկականս. (Լմբ. սղ.։)
Զի մի՛ անտէր թողեալ՝ առ անտեղի յիմարութիւն ոստիցէ. (Փիլ. լին.։)
Զիա՞րդ թողեր զքոյրն քո անտէր. (Վրք. հց. ձ։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։
Անտէր մեռեալ։ Անտէր անկեալ դնի. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Թ։)
that spreads much good scent.
Ոչ յոլովից խառնից՝ զանազան ծաղկանց՝ ըստ հնոյն բազմաբուրեան այլայլութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
wealthy, opulent, very rich;
precious, very dear.
Լի գանձիւք կամ հարստութեամբ. խիստ հարուստ.
Տեսանէ իմաստունն ի միտս իւր զբազմագանձ աշխարհն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Կամ Մեծագին. սուղ.
very learned.
Գիտակ բազում իրաց, բազմահմուտ. ներհուն.
Չզօրեմ ուսանել զիմաստս նոցա, վասն զի եւս հին են քան զիս, եւ բազումք, եւ բազմագէտք. (Ոսկիփոր.։)
Կամ Ու՞ր բովանդակի գիտութիւն բազում բազմիմաստ տեսութեամբ.
Զզօրութիւնս նոցա (սուրբ գրոց) ասեմք մեք, եւ ո՛չ զբազմագէտ երեսս նոցա. (Եփր. հռ.։)
that has many heads.
Գազան բազմագլխի. (Եղիշ. կանոն. (մի ձ. բազմագլուխ)։)
cf. Բազմագլխեան.
πολυκέφαλος multa habens capita Որոյ են բազում գլուխք. որ եւ ասի ԲԱԶՄԱԳԼԽԵԱՆ, ԲԱԶՄԱԳԼԽԻ. շատ գլխով, գլուխը շատ.
Գօտի ածել ընդ մէջ. քանզի տեղին այն ի մսուր համարեալ է բազմագլուխ պաճարին՝ ի մեղն ցանկութեան։ Վասն բազմագլուխ գազանին՝ ցանկութեան. (Փիլ. ել.։)
Բազմագլուխ գազան՝ ցանկութիւնն. (Եղիշ. խաչել.։)
Զոր ոմանք բազմագլուխ գազան կարգեցին զպարարումն մարմնոյն, տե՛ս զի նոքա նախ զնա սպանին. (Եղիշ. երէց.)
Գլխատեսցո՛ւք այսուհետեւ զբազմագլուխ գազանն (զնախանձ). քանզի բազում կերպարանք են չարակնութեանն։ Չա՛ր է փառաց ցանկութիւն, եւ բուռն գազան է զայրացեալ եւ բազմագլուխ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Բազմագլուխ վիշապ. (Ճ. ՟Ա.։)
Բազմագլուխ ախտք. (Պիտ.։)
very frequented (road).
Ընդ որ գնայ բազմութիւն մարդկան. բանուկ ճամբայ.
Դատարկասցին ճանապարհք բազմագնացք առ ի չգոյէ մարդկան. (Ճ. ՟Բ.։)
of many colours;
more, much, various.
Որպէս բաղդատականն Բազում բառիդ. πλεῖον, -νες plus, plures, -ra Շատագոյն. կարի բազում. բազմապատիկ. աւելի շատ, շատւոր.
Մեծարեաց զբազումս ի մոգուց, եւ զբազմագոյնս ի մոգպետաց։ Հարկք աշխարհին բազմագոյն քան առ հարբն նորա երթայր յարքունիս. (Եղիշ. ՟Ա.՟Բ։)
Որ բազմագոյն օրինակօք գուշակեցեր. (Շար.։)
Բազմագոյն եւս իցէ այն՝ որ մնացեալն կայցեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Թէպէտեւ վկայք բազումք էին ասացելոցն, սակայն եւ թշնամիքն ե՛ւս բազմագոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Լինելով ընդ ձեզ Աստուած՝ բազմագոյնս զձեզ ցուցանէ նոցա. (Փարպ.։)
ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ, գունի, ից կամ աց. ա. Որպէս բարդութիւն Գոյն բառիս. πολυχρώματος multicolor Բազում գոյնս ունօղ. գունագոյն. բազմերանգ. գունզգուն.
Բազմագոյն՝ որ ի ժամս անձրեւաց յերկինս աղեղն է՝ իրիս կոչի.
Յասպիսի բազմագոյն. (Տօնակ.։)
Ականց բազմագունից տեսակ. (Դիոն. երկն.։)
Զբազմագոյն երանգսն։ Պտղոց բազմագունացեւ համանդամից. (Միսայէլ խչ.։)
ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ. մ. πολυειδῶς multifariam Բազմատեսակաբար. բազմօրինակ. շատ կերպ.
Ջուրք անձրեւաց միանգամայն (յն. միատեսակ) իջանեն, եւ բազմագոյն զօրանան (այսինքն ներգործեն). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
very celebrated;
very praiseworthy;
that praises or is praised much.
πολυΰμνητος celeberrimus, celebratissimus Յոյժ գովեալ կամ գովելի, մեծահամբաւ. բարեհռչակ.
Զբազմագով զիմաստութիւն (կամ զիմաստասիրութիւն). (Առ որս. ԺԳ. Ի բազմադով կեանսն ուրախանան. Յճխ. ՟Ժ՟Ա.)
cf. Բազմագով.
cf. ԲԱԶՄԱԳՈՎ. կամ Բազում գովեստից արժանի.
Բազմագովեստ պայծառ յօրինման նոր արարածոց. (Նար. կուս.։)
very mild, merciful, full of fondness, compassionate.
Բազագութ ասէ զԱստուած, զի զանազան է գթութիւն։ Միա՛յն բազմագութ. (Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Ղ՟Ա. եւ այլն։)
Բազմագութ մարդասէր շնորհեա՛ զթողութիւն։ Որ զբազմագութ ողորմութիւնդ քո ցուցեր առ ազգս մարդկան. (Շար.։)
Յաղագս այսպիսի բազմագութ մարդասիրութեանդ։ Յհ. (իմ. եկեղ.։)
Բազմագութ խնամով սնուցանէին (տարերք բանիւ տեառն) զիմաստիցն զարմն. (Պիտ.։)
of a great assembly.
Յոքնախումբ. բազմաժողով. յոքնաթիւ. շատւոր, շատ.
Զայսքանեաց բազմագումար դասուց ընտրելոց՝ ո՞ր բան զօրեսցէ ի նիւթ ներբողենի. (Նար. առաք.։)
Բազում ծախիւք, եւ բազմագումար արուեստաւ որօք յերեւելիս հրաշակերտէ շինուածս. (Արծր. ՟Ե. 3։)
that has many colours or shapes, diverse, multifarious.
որ եւ ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ ասի. Իբր Գոյնզգոյն. գունագոյն. եւ մանաւանդ՝ որպէս Բազմազան, բազմապիսի. բազմայեղանակ. πολύτροπος multiformis գունզգուն, եւ շատ կերպ.
Ի սնգոյրս եւ ի ծարոյրս, եւ ի բազմագունակ հանդերձս պայծառս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Զանազանեալ լինին կերպարանաք, եւ բազմագունակ զարդք փառաց նորա. (Ոսկ. ի նեռն.։)
Բազմագունակ եւ բազմապատիկ է արտաքնոցն վարքն, եւ այլ երբէք այլ առ հաճոյսն հանդիպեցելոցն ստեղծանեն. (Բրս. հց.։)
Բազմագունակ չարչարանք, կամ չարիք. (Ճ. ՟Ա.։ Նչ. եզեկ.։)
cf. Բազմագունակ.
Բազմագուեան գործ հրաշալին, այն որ ի քղանցըս հանդերձին. (Շ. եդես.։)
very numerous, of many forces.
Բազում պաշտօնէիւք, եւ բազմագունդ քահանայիւք. (Եղիշ. ՟Ա։)
Նմանօղք լիցուք այնպիսւոյ բազմագունդ միայնացելոց. (Եղիշ. միանձն.։)
Չճառեաց զաներեւոյթ զօրութէանն, եւ զբազմագունդ հրեշտակաց. (Կիւրղ. ծն.։)
Գունդ բազում. բազմութիւն.
Առ ընդ իւր զբազմագունդ զօրացն հաւատոց. (Եղիշ. թաղմ.։)
of several, ages;
— հնութիւն remote antiquity;
— ժամանակ, a long suite of centuries.
that is carefully nourished, of which much care is taken.
πολύτροφος alimenti abundans Առատ կամ լի դարմանօք, քաջ բուծիչ ամենայն փութով, եւ բուծեալ.
Ի խնամս բազմադարմանս վայելեսցէ յուսով երանելի կենացն։ Բազմադարման երախտիքն. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Ա։)
who is possessed by demons;
idolator of many gods.
πολυδαίμων, δεισιδαίμων multos habens daemonios, superstitiosus Որ ունի կամ պաշտէ զբազում դեւս.
Բարեպաշտն ոչ անաստուած է, եւ ոչ բազմադեւ. (Նիւս. կուս.։)
Ոչ միայն զբազմադեւ պատանին բժշկեալ տեսանէք, այլեւ զդեւսն ի ծովն հեղձուցեալ. (Եղիշ. մատն.։)
much hoarded up.
Կարի շատ դիզեալ. բազմակոյտ. մեծ եւ ծանր.
Ոտք փղաց ... իբրեւ զսիւնս հաստատունս ... բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւն բազմադէզն մարմնոյ. (Վեցօր. ՟Թ։)
polyedrical;
equivocal;
multiform, diverse, manifold, multifarious;
of many different manners.
Բազմոտանիս ոմանս գոլ, եւ բազմադէմս. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
Զի՞նչ է բազմոտանին, եւ բազմադէմ սերովբէն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Բազմադէմ բարբառով նկարագրէին նմա զպատկերս. (Եփր. արմաւ. (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
ԲԱԶՄԱԴԷՄ. որ եւ ԲԱԶՄԱԴԻՄԻ. Բազմատեսակ. բազմապատիկ. բազմազան. զանազան. պէսպէս. կերպ կերպ, շատ կերպ.
Զի ի բազմադէմ շնորհացն՝ որ ի մեզ, բազմօք յաճախեսցեն գոհութիւքնն վասն մեր. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 11։)
Վասն առաջին աշխատութեանց քոց, եւ բազմադէմ քաղաքավարութեանցն. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Անօրէնութիւնս զանազանս եւ բազմադէմս. (Բենիկ.։)
Բազում օրինակաւ. բազմօրինակ.
Բազմադէմ ձգեմ զմարդիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. ձ.) իսկ տպ. բազմադէմ չարեօք։
Չարչարեցայ պէսպէս տեսլեամբք բազմադէմս. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
Փակումն եւ բացումն ասել՝ բազմադիմօք երեւի յաստուածայինս մատեան. (Տօնակ.։)
of many doors.
πολύπυλος multas portas habens Ունօղ դուռն բազում. որոյ են բազում մուտք կամ առաջք. բազմիմաստ. շատ դռներով.
Մի մի ի բանից անտի առաքելոյ բազմադուռն է, սակայն ոչ եթէ հարկ վտանգի է ինձ ելանել ընդ ամենայն դրունս նոցա. (Եփր. հռ.։)
very various, of many kinds.
Պէսպէս օրինակաւ.
πολυποίκιλος, ποικίλος multiformis, varius Զանազան. պէսպէս. բազմապիսի. բազմադիմի. ազգի ազգի. բազմապատիկ. շատ կերպ.
Պարզն եւ բազմազան իմաստութիւն։ Զի ծանիցի ի ձեռն եկեղեցւոյ բազմազանս իմաստութիւնն Աստուծոյ. (Դիոն. երկն.։ Աթ. ՟Ա։)
Մարդիկ ինքեամբ ձգեն խորհուրդս խորհուրդս բազմազան, եւ խնդիրս ամբաւս. (Ածաբ. ժղ.։)
Չարիս բազմազանս ամենեցուն հասիս բազմազանս ամենեցուն հասոյց. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Բազմազան կերովքն եւ անյագ խահիւք զցանկութիւնս նորոգս գործեցին։ Բազմազան (իբր բազմածախ) խրախճանութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
Տեսեալ եւ զկենդանին առաւել եւս գեղեցիկ եւ բազմազան յոյժ. (Ճ. ՟Ա.։)
Բազմազան զսա տեսեալ մեր ի միսջէ սերմանեաց. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
Յոյժ խաբեբայ եւ բազմազան ի ձեռնարկութիւնս. (Ածաբ. կիպր.։)
Ի բազմազան շնորհէն լցեալ կատարեցաւ վայելչութիւն կենցաղւոյս։ Բազմազան ինչք, կամ բուսակք, կամ հալածանք։ Մրցանակք բազմազանք. (Պիտ.։)
Գնացին յաշխարհն իւրեանց բազմազան աւարաւ. (Կաղանկտ.։)
Բազմազան կերակրել. այսինքն զանազան կերակրովք, կամ բազմօրինակ. (Պիտ.։)
tbat is adorned magnificently;
that has many ornaments.
Զիմաստութիւն զգեցիր քեզ զարդ, մի՛ զարդ, մի՛ զպատմուճանըս բազմազարդ. (Շ. այբուբ.։)
Շինեցաւ նարեկ յըռշտունեաց գաւառին՝ նոյն կարգադրութեամբ, բազմազան, պաշտօնապայծառ երգեզողօք, եւ գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 6։)
Հրամայեաց (Աստուած զտաճարն) մեծաշուք բազմազարդ (յն. բազում պատուասիրութեամբ) կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Ոչ հայել ի սեղանս բազմազարդս խորտկաց. (Վրք. ոսկ. (տպ. բազմազանս)։)
Սեղան բազմախորտիկ եւ բազմազարդ՝ ո՛չ երբէք անուշութեամբ լինի ճաշակելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
that has many children.
πολύτεκνος multos habens liberos Բազմորդի, բազմածին. շատ զաւկի տէր.
Ուրա՛խ լեր դշխոյ՝ հարսն պանծալի, բազմազաւակ կուսութեամբ բերկրեալ. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Բազմազաւակ կոյս՝ ծնեալ անախտաբար զազգս որդւոց մարդկան սուրբ աւազանաւն յորդէգրութիւն հօրն երկնաւորի. (Գանձ.։)
wandering;
busy, eager;
meddlesome.
Միայնացեալ ի բազմազբաղ կենցաղավարութենէս. (Արշ.։)
Ի մանկութենէ հրաժարեալ ի բազմազբաղս կենցաղոյս. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Գ.։)
of many nations.
Որ ինչ անկ է ազգաց բազմաց. եւ Բազմազգի.
Ելին ընդ տիեզերս, զի տացեն զգիտութիւնս սքանչելեաց աստուածութեն՝ բազմազգետն լեզուացն առնուլ ի միտ. (Ագաթ.։)
copious, abundant.
Ողորմութիւն բազմազեղ. (Նար. ՟Գ։)
εὕπορος, περισσός, ἅφθονος abundans, redundans, copiosus Զեղուն յոյժ, եւ առատաբուխ. բազմօք զեղեալ, յորդեալ, յորդառատ. խիստ առատ՝ շատ.
Ամենիմաստ ամենից հայր՝ բազմազեղ՝ խնամող։ Որ զբազմազեղ ներողութիւնդ քո ցուցեր. (Շար.։)
Արքայն Սմպատ՝ բազմազեղ նախախնամութեամբ յինքն զնա ածէր յանձանձէր. (Յհ. կթ.։)
Բազմազեղ տեսարան (ժողովոյս). յն. յորդահոսան, կամ բազմակարկաջ. իբր բազմամբոխ։ (Կիւրղ. ի կոյսն.)
full of pleasures, very amusing.
Յոյժ զուարճալի եւ հանդիսական. զուարթագին. խնդալից.
Բազմազուարճ սաղմոսերգութեամբ հանգուցին ի վկայարանի. (Յհ. կթ.։)
very strong, very powerful;
numerous army.
πολυδύναμος multipotens, praevalens Որոյ բազում է զօրութիւն, մեծազօր. բազմապատիկ զօրութեամբ. հզօր. զօրեղ առ բազում ինչ.
Մի է հոգին սուրբ, առանց բաժանման է, եւ բազմազօր. (Կոչ. ՟Դ։)
Ո՛վ խաչ բազմազօր սքանչելիսն եցոյց. (Եպիփ. խչ.։)
ԲԱԶՄԱԶՕՐ ու. գ. Բազմութիւն զօրու. դասք զօրաց.
long since, old, ancient, antique.
Առաջին մարդիկ էին բազմաժամանակք ... իսկ որ զկնի՝ սակաւօրեայք. (Լմբ. իմ.։)
Համբերել կապանաց եւ բանդից վասն երկնաւոր յուսոյն՝ բազմաժամանակ տեւողութեամբ. (Փարպ.։)
Մոռացմամբ բազմաժամանակաւ միտք անգերելի գործեսցի. (Կլիմաք.։)
cf. Բազմաժամանակ.
ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ որ եւ ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿ. πολυχρόνιος longaevus, longum tempus durans, diuturnus Որ կեայ կամ կայ տեւէ ընդ ժամանակս բազումս. երկայնակեաց, եւ յերկարատեւ. շատ տարեր, շատ ատեուան, հին, երկան ապրօղ կամ դիմացօղ.
Մի՛ խորեսցուք ի բազմաժամանակեայ ալեաց ծեայն։ Ծերութիւն պատուական ոչ բազմաժամակեայն է. (Իմ. ՟Բ. 10։)
Ոչ բազմաժամակեայքն են իմաստունք. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 9։)
Քանզի զայնս՝ որոց բազում յաւիտեան վարեցեալս հանդերձ մարմնովն կեանս առանց քաջալաւութեան, բազմաժամանակեայ մանկունս ասելի է. (Փիլ. իմաստն.։)
Սաստիկ պատերազմ եւ բազմաժամանակեայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ու՞մ զբազմաժամանակեայ շինուածս շինես ո՛վ մարդ. (Ոսկ. ես.։)
Անկելոց ի բազմաժամանակեայ մահճացն խշտիս. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Զբազմաժամանակեայ կրօնս ձեր մի՛ մոռանայք, եւ մի՛ կուրուսանէք. (Աթ. անտ.)
Ո՛չ մարգարէութիւնն, եւ ոչ բազմաժամանակեայ առաքինութիւնքն կարացին արգելուլ զնա ի մեղաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Բազմաժամանակեայ սովորութիւն, կամ մտածութիւն, խորհուրդ, ամուսնութիւն. (Վրք. հց.։ Սկհ. կթ. արմաւ։ Պիտ.։)
Անճաշակ լինելով զբազմաժամանակեայ աւուրբք. (Շար.։)
Թէ բազմաժամանակեայ ի միասին իցեն. (Մխ. դտ.։)
cf. Բազմաժամանակ.
Զինչ հաւասարութիւն է բազմաժամանակեան գիտութեան նոցա. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
Ի տեղիս պանդխտութեան բնակեալ՝ բազմաժամանակեան է, թէպէտ եւ ամսօրեայ իցէ մեկուսութիւն. (Փիլ. լին.։)
populous, numerous;
great assembly, meeting, party;
crowd, multitude.
πολύοχλος frequens, hominum multitudine abundans Ուր իցէ ժողով կամ ժողովուրդ բազում. մարդաշատ. բազմամարդ. բազմամբոխ. մարդիկը շատ.
Զիա՜րդ զատաւ նստաւ միայնացեալ քաղաքն բազմաժողով. (Ողբ. ՟Ա. 1։)
Քաղաք բազմաժողով էր մարդկային բնութիւնս. (Սկեւռ. ես.։)
Ոչ է պատշաճ, եթէ այրի մնասցէ այսքան բազմաժողով թագավորական քաղաք։ Այնքան անուանի եւ բազմաժողով քաղաքի առաջնորդել. (Վրք. ոսկ.։)
Ի զօրսն բազմաժողովս հինգ թագաւորաց. (Եփր. յես.։)
Բազմաժողով լսօղք, կամ ինչք. (Պիտ.)
Զի թէ նախ միտքն եւ բանն ընդ միմեանս ոչ միաբանին, ընդ բազմաժողով խորհուրդ գոռոզին պատերազմել ոչ կարեն. (Լծ. կոչ.։)
Ի բազմաժողովս արդարոցն, ի բազմականս Աբրահամու. (Ագաթ.)
Բազմաժողովն հովուաց ոչ կարացին բանալ զջրհորն. (Մծբ. ՟Դ։)
of many chords.
πολύχορδος multas habens chordas Ունօղ զբազում լարս, կամ աղիս.
Որպէս զբազմալար քնար տարածեցին զձայնս զանազան. (Երզն. քեր.։)
polyglot.
πολύγλωσσος, -ττος qui multarum linguarum est Ուր իցեն այլ եւ այլ լեզուք կամ բարբառք.
Հոգին սուրբ հնչեաց բազմալեզու ազգաց ւազանց մի ձայն. (Գանձ.։)
full of lights.
Առատ եւ բազմալոյս ճառագայթն Աստուած պետականին արեգակնածագութեան. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
Բազմալոյս ճառագայթ. Բազմալոյս անյայտ մարգարիտ։ Բազմալոյս առաքինութեամբ պճեալ. (Խոր. հռիփս.)
Որպէս մինչ բազմալոյս ինչ լար ի յերկնից ծայրութենէն կախեալ ի վերուստ մինչեւ ի վայր. (Դիոն. ածայ.)
that deceives or that is much or often deceived.
πολυπλανής, πολύπλανος erroris plenus Լի խաբէութեամբ. յոքնապատիր. մոլար. խաբեբայ. որ ստէպ խաբէ կամ խաբի.
Երկրագործութիւն ի բազմախաբ ի վեր եւ ի վայր յարշաւանացն փրկէ զերկրագործն. (Բրս. հց.։)
Հրաժարեալք նայապէս ի մարմնական բազմախաբ զբօսանաց։ Շնչաւոր իմաստութիւն, որ խարդախն է եւ բազմախաբ։ Տեսութիւն բազմախաբ է, ի վերին երեսն հայցելով՝ զգունաւորութիւնն տեսանէ։ Բազմախաբ մեքենայիւքն ծառայեցոյց զմարդիկ. (Սարգ.։)
Բազմախաբ բանք, կամ մոլորութիւն. (ՃՃ.։ Ասող.։)
gambling, sporting place.
Ու՞ր բազմախաղ ձինթացիցն եւ այլոցն տեսարանաց թէատրոնքն. (Ոսկ. ննջ.։)
composed of various materials.
որ եւ ԲԱԶՄԱԽԱՌՆ. Բազմօք ընդ միմեանս խաղաղեալ կամ խաղացեալ, այսինքն աղխաղխեալ, խառնեալ, զօդեալ. իբր յն. πολύζυγος եւ այլն. եւ կամ Հալեալ ի միասին եւ ձուլեալ. խառնակ ի զանազան իրաց.
Որք զայսպիսի ինչ բանս եւ զանուանս եւ զկարգս ընդ միմեանս խառնեալ չզատանիցեն ի միմեանց, բազմախաղաղ ինչ նիւթոց ընդ միմեանս խառնելոց նման են. որպէս ոք թէ զոսկին եւ զարծաթն եւ զերկաթ եւ զպղինձ եւ զկապար ընդ միմեանս խառնիցէ ... գտանիցես այնուհետեւ զբազմախաղաղ նիւթս ընդ միմեանս խառնեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
humid, wet, moist.
ԽՈՆԱՒԱԿԱՆ νοτερός, ὐγρός humidus. որ եւ ԽՈՆԱՒԱՅԻՆ. Խոնաւ. գիջային. թաց.
Մերժելով զխոնաւաականն մեր՝ մատուցանէ (ի թանձրութիւն)։ Խոնաւական անօթք օդոյ. (Պղատ. տիմ.։)
լուսին՝ խոնաւական բնութիւն. (Եզնիկ.։)
պետրոս ի վերայ խոնաւաական մկանանցն գնաց. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
damp weather;
wet, rainy weather.
Յուցմունք խոնաւ բնութեանցն. յորդորութիւն խոնաւութեան.
Ամպն եւս քան զեւս բազմասցի, զերկար խոնաւայուզից եւ սաստիկ անձրեւաց յայտ առնել. (Վեցօր. ՟Զ։)
Խանգարումն օդոյն լեալ վասն անբաւ խոնաւայուզիցն. (Շիր.։)