poet.
poetry;
fiction, invention.
Բանաստեղծութիւն. բանահիւսութիւն. ճարտարաբանութիւն. եւ Ստայօդ կցկցուած բանի.
Որ գործովք միայն գրաւի, եւ ոչ ստեղծաբանութեամբ կաշառի։ Շունչ զօրութեան մեծիգ միասցի ի քո ինձ շնորհեալ ստեղծաբանութիւնս. (Նար. ՟Բ. ՟Գ։)
Սկսաւ վերաձայնել զնոսա ստեղծաբանութեամբն իւրով մոլորեցուցիչս եւ հերձուածողս. (Վրք. ոսկ.։)
creation.
Արարչագործութիւն. ստեղծումն. եւ Կազմութիւն. գիւտ.
Աստուած անունն ստեղծագործութեան եւ էացուցանելոյ է անուն։ Ի նորոգումն առաջնոյ միաշաբաթին եղծեալ ստեղծագործութեանն. (Բրսղ. մրկ.։ Սկեւռ. յար.։)
Որ ի լուսոյ զէակս ամենայն սկիզբն արարեր ստեղծագործութեան. (Գանձ.։)
Ոչ է շինութիւն յանդելոյն, այլ՝ ստեղծագործութիւն օտարի. (Լմբ. վերափոխ.։)
innate, inborn.
Ի ստեղծմանէ անտի կամ ի սկզբանէ հետէ եդեալ. ընդաբոյս ինչ. յօրինուած աստուծոյ.
Անկէզ պահել զստեղծադիր անշուշտ բնութեան քո տէր. (Ճ. ՟Բ.։)
Եւ որպէս Հնարիմաց ճարտարօղ. դարանակալ.
Ծառայս զմեզ ունէր բանսարկուն ... կայր չարաչար ախտիցն ստեղծադիր. (Պրոկղ. կուս.։) (Նոյն իմաստ ելանէ, եթէ ընթերցցիս ստեղծադիր, որպէս արուեստակօղ։)
plasticity, moulding, modelling.
ἠ πλαστική ars fingendi, sive statuarii, sculptra. Կազմութիւն. քանդակագործութիւն. արհեստ դրօշելոյ.
Ի ձեռն նկարագրականութեան եւ ստեղծականութեան կերպարանելով տեսիլս (կռոց). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to be created together.
ՍՏԵՂԾԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συγκτίζομαι una creor συμπλάττομαι , conformor. Համանգամայն ստեղծանիլ. եւ Տնկակից՝ կերպարանակից լինել.
Ապա ոչ ուրեմն չարն բարեացն ստեղծակից է. (Բրս. չար.։)
Պարտ էր նմա եւ մարդկայնոցս չափուց ստեղծակից լինել, եւ անվնաս պահել զաստուածավայելուչ պատուոյն գերունակութիւն. (Պրպմ.։ 4)
cf. Ստեղծող.
πλαστής, πλάσας, κτιστής, ποιητής plasta, fictor, fingens, formans, factor, creator. Ստեղծող. արարիչ. հաստիչ յոչէից.
Միթէ ասիցէ՞ ստեղծուածն ցստեղծիչն իւր, թէ ոչ դու զիս ստեղծեր։ Ոչ ծանեաւ զստեղծիչն իւր. (Ես. ՟Ի՟Թ. 16։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 10։)
Ստեղծիչն մանկանց գոյացուցանէ իւր մարմին ի քէն, եւ զգենու. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Մերոց իրաց վերակացու, եթէ՛ արարիչ եւ եթէ՛ ստեղծիչ ախորժես կոչել. (Ածաբ. աղք.։)
Որպէս եւ ստեղծայ՝ հասանեմ առ ստեղծիչն. (Իսիւք.։)
Զոչ ախորժելիս ստեղծչին կատարէ։ Մարդ երկրորդ՝ ստեղծիչ առաջնոյն. (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
Ոչ ստեղծիչն, եւ ոչ ստեղծեալն ի նմանէ, այլ՝ ինքնակամութիւն ստեղծուածոյն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Այլեւ ո՛չ զմահն ըստ բնութեան անկեալ ասեմք ի մեզ ստեղծչին. (Խոսրովիկ.։)
Փորձեցաւ նոր ադամս որպէս զհինն, եւ յաղթեաց փորձողին որպէս զստեղծիչ ադամայ. (Շ. թղթ.։)
ՍՏԵՂԾԻՉ. որպէս ճարտարօղ. հնարօղ. կերպարանօղ. ձեւացուցիչ. քանդակիչ. քերթօղ. յօդիչ.
Իւրաքանչիւր ոք ի նահապետացն ի բաժանման լեզուացն եղեն իբր ստեղծիչ լեզուաց. (Մագ. քեր.։)
Արտաքնոց զգասաքն ստեղծիչ՝ բանք սնոտեացն ի պատրութիւն. (Շար.։)
Զգեղեցկութեան նկարագրաց գործս, եւ ստեղծչաց, եւ այլոց արուեստագիտացն։ Աչքս՝ գրչաց կամ ստեղծչաց գործս զբարւոք կազմեալս տեսանէ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. այլաբ.։)
ramifying, ramified.
Որոյ ձգեալ եւ երկայնեալ է զստեղունս իւր.
Զճիւղս ստեղնաձիգս նոճիաճահ ճոխն անտառաց. (Նար. խչ.։)
dactyl meter.
Չափ ոտից յերաժշտութեան՝ վարելով առաւել զստեղն, կամ զսուղ վանկս որպէս ի շտապաձայնութիւնս.
to shoot, to sprout, to bud forth, to pullulate, to grow.
Որպէս ստեղն վերընձիւղիլ. բողբոջել. շառաւիղել.
Ստեղնեալ ծառոյ մահաբերին, այն որ բուսաւ ի մէջ դրախտին. (Շար.։)
Ի գաւազանէն յեսսեայ ստեղնեալ ստեփաննոս, առաջին պտուղ ծառոյն՝ որ ի գողգոթա. (Շ. տաղ.։ 1)
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.
Թաղթ եւ շաղգամ եւ ստեպղին։ Հարցաւ ստեպղին ի շաղգամէ, եթէ ղի՞ այդքան ընդ երկրաւ մտանես. (Մխ. առակ. ՟Ծ. ՟Ծ՟Զ։)
Ստեպղինն, ճակնդեղն, բողկն եւ շողգամն զծառուտ տեղերն ախորժան. (Վստկ. ՟Մ՟Ձ՟Գ։ եւ Բժշկարան.։) ստեպղին վայրի, որ լինի ի պէտս ներկոյ.
Ստեպղին (կամ ստեպեղին) վայրի, դաւկոս. (Գաղիան.։)
perjury, false oath.
Բուսանի յերդմնասիրութենէ ստերդմնութիւն եւ ամբարշտութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
strayed, erred, roving, astray.
ՍՏԵՐԻՒՐ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐ. ա. Թիւր. ելեալ ըստ երիւր կամ ըստ յերիւր՝ այսինքն արտաքոյ արահետ ճանապարհի կամ կարգի, խոտորեալ. սխալական.
Ուղեգնաց զգուշաւոր ի ստերիւր եւ ի սայթաքօղ գարշապարաց ուլոցն հետոց. (Սկեւռ. ի լմբ.։ 1)
to lead astray, to turn aside, to put out of the right way, to cause to err, to pervert;
to distort, to wrest, to misinterpret, to misconstrue.
ՍՏԵՐԻՒՐԵՄ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ. πλανάω errare facio, seduco παρασημαίνω adultero. Թիւրել. խոտորեցուցանել. մոլորեցուցանել. կամակորել. ի դերեւ հանել. խանգարել. եղծանել. ծռել, մոլրցընել, խանկրել.
Ահաւասիկ ես ստերիւրեցից զնա. (Ովս. ՟Բ. 14։)
Յաղագս ընդ իմ պաշտօնն խոտորնակ գնալոյն ստերիւրեմ զնա ի խաղաղութենէ իւրմէ։ Զգործս քո մի՛ ստերիւրեր ի խրատուցս վերակացութենէ։ Մի՛ ստերիւրեր զճշմարտութիւնն. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ատեն.։)
Որոց կամիցին ստերիւրել զնա (զճշմարտութիւնն). (Պրպմ.։)
Որով կամեցան ստերիւրել զասացեալսն՝ ստուգեցին զնա. (Իգն.։) cf. ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ։
ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ. նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.
Պոռնկութիւն ըստերիւրէ ի պէսպէս անարժան հրապոյրս. (Յճխ. ՟Ը։)
Չկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն. (Եզնիկ.։)
Որք ըստերիւրիք յԱստուածային կամաց. (Լմբ. իմ.։)
to go astray, to be led astray, to leave the right path, to wander, to err, to fail.
παροδεύω, παρατρέω praetergredior, transgredior δισατρέχω praetereo. Թիւրիլ. խոտորիլ. զարտուղիլ. ելանել զանցանել ըստ.
Եւ ոչ ստերիւրեցայց ի ճշմարտութենէն. (Իմ. ՟Զ. 24։)
Թողուլ զուղիղ ճանապարհն, եւ ստերիւրիլ յայլ. (Պրպմ.։)
Որ յայս ճանապարհէս ստերիւրի։ Ես ստերիւրեալ գնամ ի նոցա շաւղացն։ Լմբ. (առակ. եւ Լմբ. առ լեւոն.։)
Սատանայ ստերիւրեալ հոգւով մոլորութեամբ. (Յճխ. ՟Բ։)
Մերթ պահեն զօրէնսն, եւ մերթ ստերիւրին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
deviation, wandering, error.
μέθοδος եւ այլն. Ստերիւրիլն. խոտորումն. եւ Թիւրելն. ի դերեւ հանելն.
Սաստկագոյն ստերիւրումն քան զսոսա։ Անընտրողութեամբ, ստերիւրմամբ, եւ զգայարանացս ախտաւոր շարժիւք. (Խոսրովիկ.։ Սկեւռ. աղ.։)
Ապա եթէ արուեստ է, եւ ըստերիւրումն ինչ յեղելոցն զնոսա, եւ կամ արգելլոյ զորս ի ճակատագրէն, արդեօք ամենայն մարդկան կարելի՞ է ստերիւրելն, եթէ ոմանց է, եւ ոմանց ոչ. (Նիւս. բն.։)
sterling.
to become sterile, barren, to be past breeding.
ՍՏԵՐՋԱՆԱՄ կամ ՍՏԵՐՋԻՄ. στερέομαι privor, orbor ὐστερέω deficio, indigeo ἁτεκνόομαι liberis orbor. Ստերջ լինել. վերջանալ կամ յետնիլ ի ծննդոց. անծննդական գտտնիլ. եւ Անզաւակիլ.
Ոչխարք քո եւ այծիք ոչ ստերջացան (կամ ստերջեցան). (Ծն. ՟Լ՟Ա. 38։)
sterility.
honour.
• «կարգ, պատշաճութիւն». մէկ անգամ ունի միայն Ոսկ. եփետ. 833՝ հոլովեալ ձևով. «Թեպէտ և զիւրոյ անձինն շուք արկանիցէ և դիւացեալ անկանիցի ի ստուոյ և ի համոյ»։ Սրանից անստի «անկարգ, ստահակ, անհը-նազանդ» Ոսկ. պօղ. ա. 910. «Եթէ եպիսկո-պոսութեան չիցէ արժանի որ որդիս ան-ստիս (յն. ἀνυποτάϰτους) և ստահակս ու-նիցի... եթէ կին ստահակ ունիցիմք կամ որ-դիս անստիս (յն. ἀταϰτον)»։ Նոյնը անստու ձևով Վեցօր. էջ 185. «Արջ... տգեղ անդամօք անստու և անպատշաճ»։
• Ստի բառը ունի միայն ԱԲ, որ մեկ-նում է «պատիւ, բարեկրթութիւն»։ Բա-ցասականը գիտեն անստի «անպատիւ. անկիրթ» ԱԲ, անստու կամ անտուս «անկարգ կամ անհամ» Բառ. երեմ. էջ 24, 25, որից և ՀՀԲ։-Վեցօրէից վկա-յութեան մէջ Վենետկի օրինակն ունի անօտու, որ հրատարակիչը ուղղում է անյօդ. Վիեննայի Մխիթարեանց թ. 249 ձեռագիրն ունի նոյնպէս անօտու, թ. 612 ձեռագիրը անոտու. իսկ Ամմատևա-նի ձեռագիրը (Մասիս 1853, թ. 11-60) անստու, որ Այվատեան կցում է Հին բառարանի անստու ձևի հետ։ Այվա-տեան այս ընթերցուածը ուղղում է ան-ստև «անմազ, լերկ», որ գոնէ արջի հա-մար յարմար ածական չէ։ Բառիս ուղիղ մեկնութիւնը վերի ձևով տուաւ Հ. Ա. Վարդանեան, ՀԱ 1911, 303 և 1914 643, Բառաք. դիտ. Բ. 87։
• «թաւ, մազոտ». ունի միայն Ներսէ-սովիչ, Բառ. լտ.-հյ. 580ա։-Անշուշտ նոյն է ստև բառի հետ։
sticharium, Greek ecclesiastical garment.
breast, bosom;
teat;
source, spring;
ի ստեան, at the breast;
մանուկ ի ստեան, sucking-child;
գօտեւորեալ առ ստեամբ, girt about the paps;
կերակրել ստեամբ, to suckle, to give suck, to give the breast to;
դիել զ—ս, to suck, to draw the breast;
cf. Հատուցանեմ;
անկանիլ ստեանցն, forming or rounding of the breasts in adolescence;
եռալ ստեանց, to give milk;
ի ծուծ ստեանցն կախեալ, hanging to her breast;
—ք անկան քեզ, thy breast are fashioned;
յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ, my hope from my mother's womb.
• . սխալ գրչութիւն, որ մէկ անգամ գտնում ենք Խոր. Ա. 11. «Գօտևորեալ զմէջ-սըն և յահեկէ զստինն երկսայրի և նիզակն արի ի ձեռին իւրում աջոյ և յահեկումն վա-հան»։ Ստորագծեալ բառի տեղ ձեռազիբ-ներն ունին զստին, զստինն, զսուինն։ Սո-վորաբար առնուած է մեր մէջ զստին ձևով՝ իբր զիստ բառի սեռականը. բայց ձեռագիր-ների մեծամասնութեան կրկին ն-երը խան-գարում են գործը։ Նոր հրատարակութեան մէջ Աբեղեանը սրբագրել է սուր՝ որ շատ սուր է։ Մառ ЗВО 9, 309 ընդունում է ուղ. ստին, հյց. զստինն և մեկնում է իբր պրս. [arabic word] satī «պողպատ, երկաթ, նիզակ», որ սակայն նոյնպէս անյարմար է, քանի որ այս իրանեան բառը պիտի տար հյ. *սատիկ կամ *սաթիկ։ Լաւագոյնն է կարդալ զսուինն, ինչպէս ունին եօթը ձեռագիր և ինչպէս պատ-շաճում է տեղին, ուր երկսայրի ածականը պահանջում է մի գոյական։ Մեզ պէտք չէ շփոթեցնէ այն, որ զստինն հայցական է, իսկ նիզակ և վահան ուղղական։ Այսպիսի անտրամաբան ձևեր շատ առատ են մեր թէ՛ հին և թէ նոր գրողների մօտ։]
μαστός uber, mamma, mamilla. սանս. սթանա. (Արմատն է Շիթ, կաթն. թ. սիւտ. լծ. եւ ծուծ. ծիծ. որ եւ տիտ) Կաթնաբեր մասունք մարց ի դիեցուցանել զծնունդս. ծիծ.
Վասն օրհնութեանց ստեանց եւ արգանդի։ Յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ։ Ընդէ՞ր դիեցի ես զստինս մօր իմոյ։ Յափշտակեցին զորբն ի ստենէ։ Անջատելոցն ի կաթանէ, հատուցելոցն ի ստենէ.եւ այլն։
Զծերս, եւ զտղայս ստնդիայս ստեան. (Ածաբ. կարկտ.։)
Նուազ ստեամբն կերակրիս իբրեւ զսանդիայ. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Ունէր դուստր մի ի ստեան։ Յորժամ ծնցիս որդի, զձախ ստինն մի՛ տացես մանկանն. (Հ. փետր. ՟Ի՟Է. եւ Հ. մայ. ՟Ի՟Զ.։)
Լայնաբար եւ նմանութեամբ ասի.
Գօտեւորեալ առ ստեամբք. այսինքն առ լանջօք. (Յայտ. ՟Ա. 13։)
Միթէ պակասեսցե՞ն ստինք ի վիմէ. այսինքն աղբերակունք. (Երեմ. ՟Ժ՟Ը. 14։)
Վէմ անծին եւ ապառաժ՝ ստեամբք վտակաց ջուրց արբուցանէ զծարաւիս. (Սարկ. աղ.։)
Մի՛ կորուսաներ զբուժեալս արեամբ քո, եւ զբուծեալս ստեամբ քո գթած։ Ստինս զշտեմարանս սրտին եւ մտացն կոչէ. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ Նար. երգ.։)
Եւ զի՞նչ իցեն առատ ստինքն, եթէ ոչ կտակարանքն աստուծոյ. (Ագաթ.։)
Անսովոր են գրչութիւնքս.
Առեալ զփոքրիկ մանկիկն իւր՝ որ էր յիստեան (իբր յըստեան). (Մամիկ.։)
Աղիք իմ, եւ սըտինք (իբր ըսըտինք) իմ զքեզ օրհնեն. (Եփր. ծն.։)
cf. Ստին.
cf. Ստէպ.
Ստիպաբար կոչէ զնա մխիթարիչ։ Ստիպաբար գոչէին, ի խա՛չ հան։ Ստիպագոյն ասաց, թէ քո էին, եւ ինձ ետուր զնոսա։ Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ճեպեցուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ Փարպ.։)
Ստիպապէս զնոյնս յեղյեղէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
cf. Ստէպ.
Ստիպաբար կոչէ զնա մխիթարիչ։ Ստիպաբար գոչէին, ի խա՛չ հան։ Ստիպագոյն ասաց, թէ քո էին, եւ ինձ ետուր զնոսա։ Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ճեպեցուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ Փարպ.։)
Ստիպապէս զնոյնս յեղյեղէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
cf. Ստէպ.
Ստիպաբար կոչէ զնա մխիթարիչ։ Ստիպաբար գոչէին, ի խա՛չ հան։ Ստիպագոյն ասաց, թէ քո էին, եւ ինձ ետուր զնոսա։ Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ճեպեցուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։ Փարպ.։)
Ստիպապէս զնոյնս յեղյեղէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
to press, to constrain, to oblige, to force, to necessitate, to pursue closely;
to solicit, to urge, to hasten, to hurry, to expediate.
σπεύδω, κατασπεύδω urgeo, accelero ἁναγκάζω cogo παραβιάζομαι vim facio ἑφίσταμαι insto παραινέω admoneo. Ճեպեցուցանել. փութացուցանել. տագնապել. բռնադատել. հարկեցուցանել. կր. տագնապիլ. հարկաւորիլ. հարկիլ. բերիլ ի փոյթ.
Եթէ մի օր ստիպեմ զդոսա, մեռանին ամենայն խաշինքդ։ Բանն արքայի ստիպեաց զիս։ Ստիպեաց զնա, եւ ոչ կամեցաւ երթալ։ Ստիպեաց զաշակերտսն.եւ այլն։
Ստիպէր ուրանալ զճշմարիտն աստուած։ Տագնապէին ստիպէին արքունի հրամանաւ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սէր սիրողին ստիպէ տալ առաւել քան զոր խնդրեմք եւ իմանամք. (Խոսր.։)
Արա՛ զոր ստիպիս ի խորհուրդս քո։ Ստիպիս ի սիրոյ, եւ ոչ բամբասիս։ Ստիպիմ ի սիրոյ սրտիս բաղձանաց։ Յիմոցս ստիպիմ գթութեանց. (Ասող. ՟Բ. 4։ Նար. ՟Ծ՟Ը։ Լմբ. ստիպ.։ Ոսկ. յաւետիս.։)
Ստիպեցի՛ր յամենայն զօրութենէ քումմէ, եւ ճգնեա՛ց, որպէս զի ամենայն գործ ներքին մարդոյն աստուածային եղիցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Զոր ինչ ստիպիսդ ի խորհուրդ քո՝ արա՛ վաղվաղակի. (Ղեւոնդ.։)
ՍՏԻՊԵՄ, եցի. չ. Յն. ոճով, որպէս Փութալ, աճապարել. արտորալ.
Ծեր ոմն ի սկիտէ գտաւ զաւազակս՝ զի կողոպտէին զտուն նորա. եւ ասէ ցնոսա. ստիպեցէ՛ք փութով եւ գնացէ՛ք, զի մի՛ գայցեն եղբարք եւ խափանեսցեն զձեզ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ձ.) (տպ. փութո՛վ գնացէք)։
to be pressed, constrained, forced, obliged;
to make haste, to hurry;
ստիպիմ ի սիրոյ սրտիս, I cannot resist the desire to.
pressing, urgent, imperious.
constraint, urgency, pressure.
Ստիպելն, իլն.
Չէ՛ խաղաղութեամբ (կամ խաղաղութեան), այլ կորստեան ոգւոց է ստիպումն կոչմանս այսորիկ. (Փարպ.։)
Stygian.
storax.
• «շեր կոչուած ծառի խեժը, մի տեսակ խունկ» Խոր. աշխ. 602. որից ստիւ-րակեայ «շերի ծառի փայտից շինուած» Ճառընտ.։-Կայ նաև ստորաքս ձևը, որ յի-շում է ՆՀԲ առանց վկայութեան. իսկ ՀՀԲ գրում է տիւռակիթ։
• = Յն. στύρας «շերի թուփը և խունկը», στυράϰινος «ստիւրակեայ». յոյնից են փո-խառեալ նաև լտ. storax, styrax, ռուս. сти-paкcъ, թրք. ❇ [arabic word] isterek (Gustav Meyer, Turkische studien SWAW 1893, 128), վրաց. სტურაკი ստուրակի, სვურაკოხი ստու-րակոսի։ Ըստ Boisacq 922 յոյն բառն էլ սե-մական ծագում ունի. հմմտ. եբր. [hebrew word] sari, Sori, ասոր. [syriac word] ︎ sarvā «կուենի, ռե-տինի ծառ» (Gesenius 695), որ սակայն ձև-ւափոխուած է յն. στύρας «նիզակ, տէգ» բառի համեմատ։-Հիւբշ. 381։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ։
ՍՏԻՒՐԱԿ եւ ՍՏԻՒՐԱԿԵԱՅ. յն. սդի՛րաքս. στύραξ որ ըստ հյ. Շեր. Անուն ծառոյ, եւ փայտ նորա, եւ խիժ՝ որ է ստաշխն.
Լինի ի պամփիլիա եւ խունկ ստիւրակ ի թփոյ միոյ։ Լինի յաշխարհիս (իսաւրիոյ) խունկ ստիւրակ. (Խոր. աշխարհ.։)
Եհար ստիւրակեայ գաւազանաւն, զոր ունէր ի ձեռին իւրում. (Ճ. ՟Գ.։)
element, point, note;
line, verse.
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիղմի՛ . στοιχίον, στοιχεῖα, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
Ըստ տարերց աշխարհիս. ստիքս աշխարհիս զարեգակն եւ զլուսին կոչէ, կամ զայլ ինչ մեծ արարած. իսկ ոմանք ստիքս զչորս տարերս ասացին. (Ոսկ. կողոս.։)
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Դաւթի բանիցն համաձայնի աղօթական առնելով զստիւքս տանցն. (Լմբ. իմաստ.։)
Ի մասունս բաժանելով, եւ ի ստիքս կոտորելով քան զկիտուածս մանրութեանն հատոյ մանանխոյ։ շափիւղայ է ծիրանեգոյն, եւ ոսկի ստիքս խիտ ունի. (Տօնակ.։)
Յոբելեանն (իմա՛ յոբելիկ) է կէս գրոյ՝ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս։ Շափիւղայ ծիրանեգոյն, եւ դիպակ ի սեւոյ, դեղին ստիք ունելով. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։ 1)
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիզմի՛ . στοιχίον, -εια, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
Ըստ տարերց աշխարհիս. ստիքս աշխարհիս զարեգակն եւ զլուսին կոչէ, կամ զայլ ինչ մեծ արարած. իսկ ոմանք ստիքս զչորս տարերս ասացին. (Ոսկ. կողոս.։)
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Դաւթի բանիցն համաձայնի աղօթական առնելով զստիւքս տանցն. (Լմբ. իմաստ.։)
Ի մասունս բաժանելով, եւ ի ստիքս կոտորելով քան զկիտուածս մանրութեանն հատոյ մանանխոյ։ շափիւղայ է ծիրանեգոյն, եւ ոսկի ստիքս խիտ ունի. (Տօնակ.։)
Յոբելեանն (իմա՛ յոբելիկ) է կէս գրոյ՝ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս։ Շափիւղայ ծիրանեգոյն, եւ դիպակ ի սեւոյ, դեղին ստիք ունելով. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։)
verse;
հինգ — գիրք, the five poetical books of the Bible.
• , ի-ա հլ. «ոտանաւոր, տաղա-չափեալ գրուածք» Եւթաղ. 155, որ և գրուած ստիքէրոն Կամրջ. ստիքերովն Կոչ. 70. ստե-քերոն Կներ հաւ. 252. ստիքիրոն Տօնակ. Կնիք հաւ. 99. ստիւքիրոն փ. Սոկր. 338. Նխ. յոբ. ստիքիոն Կնիք հաւ. 256. ստիքիռա Սոկր. 338. ըստիկիր ՀՀԲ.
• = Յն. στιχηρός, չեզ. στιχηρόν «ոտանա-ւոր չափով գրուած», որից նաև վրաց. სტიკა-რონი ստիքարոնի «եկեղեցական երգ». ծագում է στίχος «շարք, ոտանաւորի տող» բառից, որ տե՛ս յաջորդ բառի տակ։-Հիւբշ. 381։
• Ուրիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ. Բառիս վրայ քննութիւններ ունին Սարգիսեան, Եւագր. ներած. էջ ղթ և Վաոդանեան, Եւթաղ. էջ 1 ծան., էջ 155 [other alphabet] ը︎
to put or divide in verses, to versify.
յն. սդիխի՛զօ. στοιχίζω ordine dispono, carmina scribo. Ի ստիքս վերածել, տնատել, շարադասել. եւ Ոտանաւոր կազմել. տաղաչափել.
Մովսէս գրեաց որպէս պատմութիւն, եւ սողովմոն ստիքսեաց։ Ոմանք զսուրբ գիրս ստիքսեցին. (Վանակ. յոբ.։ Վրդն. սղ.։)
cf. Ստնդիաց.
ՍՏՆԴԵԱՅ ՍՏՆԴԵԱՑ ՍՏՆԴԻ ՍՏՆԴԻԱՅ ՍՏՆԴԻԵԱՅ ՍՏՆԴԻԱՑ ՍՏՆԴԻԱՑԵԱԼ ՍՏՆԴԻԱՑԻ ՍՏՆԴԻԱՑԻԿ. θηλάζων (լծ. դիեցօղ) lactens ὐποτίτθιον, ὐπομάζος infans lactens, seu sub ubere. Մանուկ տղայ՝ որ դիէ զստինս. դիեցիկ. կաթնկեր. ծիծ ուտօղ, կաթ ուտօղ.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
յերիտասարդաց մինչեւ յստնդիայսն։ Բայց ի տղայոցն ստնդիացեաց. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 27։)
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Ստնդիեայք, ստնդիեցաց, տղայքն են. (Արիստակ. գրչ.)
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
cf. Ստնդիաց.
cf. Ստնդիաց.
ՍՏՆԴԵԱՅ ՍՏՆԴԵԱՑ ՍՏՆԴԻ ՍՏՆԴԻԱՅ ՍՏՆԴԻԵԱՅ ՍՏՆԴԻԱՑ ՍՏՆԴԻԱՑԵԱԼ ՍՏՆԴԻԱՑԻ ՍՏՆԴԻԱՑԻԿ. θηλάζων (լծ. դիեցօղ) lactens ὐποτίτθιον, ὐπομάζος infans lactens, seu sub ubere. Մանուկ տղայ՝ որ դիէ զստինս. դիեցիկ. կաթնկեր. ծիծ ուտօղ, կաթ ուտօղ.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
յերիտասարդաց մինչեւ յստնդիայսն։ Բայց ի տղայոցն ստնդիացեաց. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 27։)
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Ստնդիեայք, ստնդիեցաց, տղայքն են. (Արիստակ. գրչ.)
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
ՍՏՆԴԵԱՅ ՍՏՆԴԵԱՑ ՍՏՆԴԻ ՍՏՆԴԻԱՅ ՍՏՆԴԻԵԱՅ ՍՏՆԴԻԱՑ ՍՏՆԴԻԱՑԵԱԼ ՍՏՆԴԻԱՑԻ ՍՏՆԴԻԱՑԻԿ. θηλάζων (լծ. դիեցօղ) lactens ὐποτίτθιον, ὐπομάζος infans lactens, seu sub ubere. Մանուկ տղայ՝ որ դիէ զստինս. դիեցիկ. կաթնկեր. ծիծ ուտօղ, կաթ ուտօղ.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
յերիտասարդաց մինչեւ յստնդիայսն։ Բայց ի տղայոցն ստնդիացեաց. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 27։)
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Ստնդիեայք, ստնդիեցաց, տղայքն են. (Արիստակ. գրչ.)
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
ՍՏՆԴԵԱՅ ՍՏՆԴԵԱՑ ՍՏՆԴԻ ՍՏՆԴԻԱՅ ՍՏՆԴԻԵԱՅ ՍՏՆԴԻԱՑ ՍՏՆԴԻԱՑԵԱԼ ՍՏՆԴԻԱՑԻ ՍՏՆԴԻԱՑԻԿ. θηλάζων (լծ. դիեցօղ) lactens ὐποτίτθιον, ὐπομάζος infans lactens, seu sub ubere. Մանուկ տղայ՝ որ դիէ զստինս. դիեցիկ. կաթնկեր. ծիծ ուտօղ, կաթ ուտօղ.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
յերիտասարդաց մինչեւ յստնդիայսն։ Բայց ի տղայոցն ստնդիացեաց. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 27։)
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Ստնդիեայք, ստնդիեցաց, տղայքն են. (Արիստակ. գրչ.)
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
at the breast, sucking;
— տղայ, sucking-child;
— հասակ, infancy.
to suck.
τιθηνεῖσθαι . Ստնդի կամ կաթնասուն լինել. դիել զստինս.
Ստնդիել եւ ի գիրկս սնանել. (Պտմ. աղեքս.։ 1)
diaphragm.
chanting of the psalms by alternate voices.
• «կցուրդ, ժամու առաւօտեան երգ. փոխասացութիւն» Տօնակ, ժմ. էջ 661. որ և ստողոգիական սաղմոս Քերթ. եկեղ.։
• = Յն. στιχολογία «տուն առ տուն ոտանա-ւոր կարդալը», նոր եկեղեցական իմաստով «փոխասացութիւն, տուն առ տուն սաղմոստ երգելը». կազմուած է στίχος «ոտանաւոր» և λόγος «բան, խօսք» բառերից։-Հիւբշ. 381։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։
ՍՏՈՂՈԳԻ որ եւ ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ. ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ ՍԱՂՄՈՍ. Ըստ յն. սդիխօլօղի՛ա. στιχολογία recitatio versuum. Տուն առ տուն՝ փոխաձայն սաղմոսերգութիւն, ողբաձայն, եւս եւ ուրախական. կցուրդք. եւ առաւօտու երգք.
Ստողոգիք աղուհացից. Ողորմեա՛ ինձ ... Ես ասացի. Տօնաց.։ Ուր եւ ստողոգի կոչին ողբաձայն սաղմոսքն ՟Ի՟Դ. ՟Ձ՟Է. (՟Ճ՟Ժ՟Գ։)
Իսկ կողմ նորին (դկ), ուրախալից ձայն. սովաւ շարադասեցան ստողոգիական սաղմոսք ի սուրբ պասեքին. (Քերթ. եկեղ.։)
pot, pitcher;
— մի մեղու, a cruse of honey.
Զբաժակսն եւ զստոմանիսն մկրտել. (Լմբ. ժղ.։)
stoical;
stoic;
— աղանդ, stoicism.
• «սրահական փիլիսոփայ» Գծ. ժէ. 18 (գրուած նաև ստուիկեան, ստու-կեան). Լմբ. իմ։
• = Յն. στωἰϰός «ստոյիկեան», որ կազմու-ած է στοά «սրահ» բառից և նշանակում է բուն «սրահական» (այսպէս կոչուած, որով-հետև Զենոն փիլիսոփան այդ վարդապետու-թիւնը քարոզում էր յայտնի մի սրահի մէջ)։-Հիւբշ. 382.
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
inscription;
signature.
ὐπογραφή, ὐπόγραμμα subscriptio, inscriptio. Գիր դրոշմեալ ի ներքոյ, արձանագիր. մակագրութիւն.
Շինեաց զբաղանիսն ի տեղւոջ սեանն, որ ունէր ստորագիր խորհրդական անուն՝ արեգակն. (Խոր. ՟Բ. 85։)
subscription;
signature;
description.
ὐπογραφή sublineatio. Գծագրութիւն. նկարագրութիւն.
Տիեզերաց ստորագրութիւն նմանութեամբ գնդական պատկերին։ Ոչ սեւադեղոյ իրիք ստորագրութիւն՝ զյօնս եւ զաչս նկարել (ի ստեղծման մարդոյն). (Խոր. աշխարհ.։ Նիւս. կազմ.։)
ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. descriptio. Ընդարձակ սահման. բացատրութիւն.
Զի՛նչ էն՝ կա՛մ ի ձեռն ստորագրութեան, կամ ի ձեռն սահմանի յայտնի։ Ստորագրութիւն կարօղ գոյ եւ՛ ի վերայ գոյիցն եւ՛ ի վերայ ոչ գոյիցն առնուլ։ Պատկեր սահմանի է ստորագրութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ստորագրութիւն է բան համառօտ յայտնիչ անանջատականաց պատահմանց ենթակայի իրողութեան. (Անյաղթ առածք.։)
ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. subscriptio. Ձեռն դնելն ի ստորեւ նամակի. հաւանութիւն. հաստատութիւն.
Առաքեցաւ գաբրիէլ՝ բերելով ադամայ ստորագրութիւն վերին կոչման. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Այլ անյայտ են իմաստք բանիցս ի Ճ. ՟Գ.
Զստորագրութիւն ստացեալ ունիս։ Եկի հալածել զստորագրութեան երկիւղդ. գուցէ ստորագրութիւն, իբր նուաճումն։
to be hung up, suspended.
thirty.
τριάκοντα triginta Երիցս տասն. երսուն.
Էր ամաց իբրեւ երեսնից. (Ղկ. ՟Գ. 23։)
Եօթն ամ ընդ երեսնիւ (՟լէ)։ Ամս ութ երեսնիւ (՟լը)։ Հինգ ընդ երեսնիւք (՟լե)։ Մի ամ պակաս յերեսնէ. (ըստ հելլենաբանութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)
vicegerent;
deputy.
ἑπίτροπος vicarius, procurator Փոխանորդ երեսի՝ այսինքն անձին այլոյ. տեղակալ. գաւառապետ.
Եպիտրոպոսն, այսինքն է երեսփոխանն, յոր հաւատացին զորբսն. (Մխ. դտ.։)
Պետրոս վէմն հաւատոյ՝ եւ մեծն ամենայնի՝ երեսփոխանն քրիստոսի. (Հ. հոկտ. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Աղքատն՝ քրիստոսի երեսփոխան է. (Ոսկիփոր.։)
cf. Երեր.
Հեծութեամբ եւ երերանօք շրջեսցիս ի վերայ երկրի. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
Ոչ եթէ ղամէք սպան զկային, այլ հեծեծութեամբ եւ երերանօք մեռաւ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Երեր.
Երերիլն. երեր. երերանք. շարժ. սասանութիւն.
Յանգիստ երերմունս տաժանմանց ընկղմեցաւ. (Ագաթ.։)
Յերերման եւ ի տատանման կան երկրայինքս ի մէջ փորձանաց։ Նայիդ է տեղի երերման՝ յերերմանէն կայենի կոդեցեալ. (Վրդն. ծն.։)
Զի դադարի մայրն յերերմանց (այսինքն յերերմանց) ... յերերմանէն եղեւ դադարեալ. (Գանձ.։)
to imagine, to fancy, to dream.
φαντάζω, -ομαι imaginor, concupio speciem Ձեւացուցանել կամ նկարել ի ներքին զգայութեան. ըմբռնել զգալի մտածութեամբ.
Երեւակայէ ոք զձեւս ի տրամախոհութեան։ Տրամախոհութիւն երեւակայելով (կամ երեւակելով) յինքեան ձեւս։ Զնոյն ինքն զձեւս երեւակայէ, եւ տրամատպաւորէ յինքեան. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Շինօղն զչափ եւ զձեւ տանն նախ ի միտքն երեւակայէ, եւ ապա սկսանի. (Լծ. սահմ.։)
Մերթ իբրեւ Երեւակայացուցանել, երեւեցուցանել.
Զնիսեան նշանակեալ ցուցակութիւն երեւակայէր. (Մագ. ՟Խ՟Թ։)
Ի պտուտելն (ալեաց ջրոյ) սպիտակափառ երեւակայեալ». այսինքն երեւեցուցեալ, երեւեալ. (Մագ. ՟Խ։)
apparition;
remarkable, notable;
յ— հանել, ածել, to show, to make evident, to develop;
յ— գալ, to be evident;
to show one's self, to appear.
Երեւումն, եւ Երեւելի. յայտ. յայտնի. զոր օրինակ ՅԵՐԵՒԱՆ ԳԱԼ, ՀԱՆԵԼ, իբր Ի յայտ գալ, երեւիլ. յայտնել.
Բժիշկն առաւօտուն տայ զդեղն, եւ յինքն գնայ. այլ ճաշոյն յերեւան գայ տեսանել. (Տօնակ.։ եւ Ճ. ՟Թ.։)
Թոյլ տալովն տեառն յերեւան ել նմա դեւն։ Գտաւ (այսինքն եդիտ) կարաս մի լի ոսկւով, եւ ոչ իշխեաց ի տեղւոջն յերեւան հանել. (Վրք. հց. ձ։)
ՅԵՐԵՒԱՆԻ. այսինքն Երեւելի.
Ի քաղաքի ասէ, որ է յերեւանի։ Զաքարէ յերեւանի եւ ծանօթ ամենեցուն։ Այրն անուանի, եւ յերեւանի՝ աշխարհի։ Յերեւանի աշխարհէ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. պտմ.։)
cf. Երեւելապէս.
Ըստ կարգի երեւապէս ցուցանեմք լուցմամբ կանթեղաց. (Տօնակ.։)
Զզօրութիւն փրկութեանն երեւելաբար ի հանդերձեալ աշխարհն իմանամք. (Լմբ. պտրգ.։)
more illustrious, famous.
φανερώτατος, περιφανέστατος, ἑμφαντικώτατος manifestissimus, illustrissimus, significans cum emphasi Առաւել կամ յոյժ երեւելի. պայծառ. յայտնագոյն. քաջայայտ. նշանաւոր, նշանական.
Երեւելագոյնք են այսք (բանք)։ Երեւելագունիւն եւ լուսաւորագունիւ բանիւ իւրով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Երեւելագոյնք եւ բարեձեւք գեղեցկութեամբ։ Երեւելագոյն գեղեցկութիւն. (Պիտ.։)
Որք էին երեւելագոյնք. (Փարպ.։)
Երեւելագոյն գոյիցն. (Արծր.։)
Զայս ի վերայ այլոցն երեւելագոյնս յանդիման կացուցանէ։ Երեւելագոյնս զեկուցանի ի ձեռն զկնիցս. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
evidently, visibly.
φανερῶς, ἑμφανῶς visibiliter, manifeste, clare, palam, aperte Երեւելաբար. երեւապէս. երեւակի. բացերեւակի. յայտնապէս. պայծառ կամ զգալի օրինակաւ. ափ յայտնի.
Ոչինչ զօրանայ երեւելապէս։ Երեւելապէս արհամարհել. (Ածաբ. մկրտ.։)
Երեւելապէս արդարն (անուն ճշմարտեալ ի նոյ). (Փիլ. իմաստն.։)
Ոչ ցուցանէ զնոսա երեւելապէս, զի մի՛ խոտեսցին. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Յաջողէր նոցա յաղթութիւն երեւելապէս. (Փարպ.։)
Ցո՛յց ինձ երեւելապէս զդէմս քո. (Նար. երգ.։)
Զանյայտս սրտին երեւելապէս պատմէ (բան բերանոյ). (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Երեւելապէս սկիզբն առնէ ստուերագրել զփրկչին խորհուրդ. (Արշ.։)
Այս ձեւացեալ խաչս է ի վերա լանջաց մերոց երեւելապէս։ Խորհրդականապէս լինի սա մարմին եւ արիւն քրիստոսի, եւ ոչ երեւելապէս (արտաքին տեսութեամբ զգայութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
Քարոզէր երեւելապէս ի հնումն զհայր, եւ զորդի աղօտաբար յայտնէր. (Տօնակ.։)
Որ երեւելապէս իսկ շնորհս զայս (հոգւոյն՝) աշակերտաց քոց եւ առաքելոց առաքեցեր. (Ճշ. ձ։)
to make appear, to represent, to show, to make, to figure;
to feign;
to produce, to bud, to sprout;
— զերեսս, to visit.
ἑπιφαίνω, ἁναφαίνω, ἁναδείκνυμι apparere facio, illumino, ostendo, designo Տալ երեւիլ կամ տեսանիլ. ցուցանել. յայտնի կամ յայտ առնել.
Յետ այսորիկ երեւեցոյց տէր եւ այլ եւս եօթանասուն եւ երկուս. (Ղկ. ՟Ժ. 1։)
Իբրեւ արեգակն մտանէ, աստեղք զիւրեանցն երեւեցուցանեն փայլումն։ Երեւեցուցանելով տեսականացն (ի մեզ) եւ այլ գեղեցկութիւնս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զծածկեալսն երեւեցուցանեն։ Ոչ երեւեցուցանէ ինչ նշոյլ։ Դէմս քսամնելիս երեւեցուցանեն։ Ի բիւրուցն չափ մի երեւեցուցի. (Նար.։)
Ծաղկեաց զծաղիկ, եւ երեւեցոյց ընկոյզ. (Թուոց. ՟Ժ՟Է. 8։)
Հաւատալի երեւեցուցանեմ. (Նար. եւ այլն։)
fantastic, ideal.
Առ երեւոյթս եղեալն. երեւեալն ի տեսլեան նմանութեամբ իւիք. եւ Որ առաչօք համարի զճշմարիտ մարդեղութիւնն.
Զնոյն զնախահարց ներպահեալ զերեւութական տեսութիւն։ Եթէ զերեւութական միայն զձեւն զինքեամբ արկաւ։ (եւ ի վերնագրի) Ընդդէմ երեւութականաց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to appear, to present itself, to be represented.
ըստ յն. ոճոյ, φαντάζομαι imaginor, fingo, percipio Իբր երեւոյթ տեսանել. երեւակայել. ըմբռնել կամ ձեւացուցանել ի միտս. կարծել. յերազել.
Բազումս եւ զհակառակս երեւութանան։ Զհանդերձեալսն յառաջագոյն երեւութանալ եւ ընդ միտ ածել։ Որ եկն ի ծնունդ լինելութեան, ի հարկէ երեւութանայ զարարօղն պատճառ։ Երեւութասցէ զչորս թիւն, յորոց ի խնդիրն է. (Փիլ.։)
Որք յանուրջս երեւութանան թագաւորութիւնս եւ բազում ինչ ախորժելիս. (Մխ. դտ.։)
Մի՛ այլայլեալ երեւութասցիս զաստուածութիւնն ... քանզի անյեղլի է։ Ուր ոչ յաւիտեան եւ ոչ ժամանակ միջնորդեաց, զիա՞րդ երեւութասցին միտք. (Բրս. ի ծն.։)
Անձն (կամ ակն) ձանձրացօղ միայնակեցի՝ մտօք երեւութանայ յիրս ինչ. (Նեղոս.։)
Այլովք (երազովք) տրասէրն, եւ այլովք երեւութանայ անյագն։ Յարտաքուստ ոմանք երեւութացան (ասել եւ այլն) Նիւս. (կազմ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Ը։)
Զիա՞րդ երեւութասցին միտք, զի հայր էր, եւ որդի ծնաւ. մի՛ այլայլեալ երեւութասցի զաստուածութիւնն. (Բրս. ի ծն.։)
Մի՛ ինքեան ինչ բնութեան չարին լեալ երեւութասցիս. (Բրս. չար.։)
ԵՐԵՒՈՒԹԱՆԱԼ. չ. φαίνομαι appareo Երեւիլ իրօք կամ տեսլեամբ. ձեւանալ յերեւակայութեան կամ առաջի աչաց. տեսանիլ. ի վեր երեւիլ.
Առաջի ջրհորոյն երեւութանալ ասէ զհրեշտակն իբր զաստուած. (Փիլ. լին.։)
Միշտ յաւելուած առաքինութեանն երեւութանայր (յանձին նորա). (Ճ. ՟Զ.։)
Երեւութանայ աստուածային տէրութեանցն մեծութիւնք։ Տգեղութիւն եւ խանգարումն երեւութանայ. (Յճխ. ՟Գ. եւ ՟Ե։)
Երեւութացաւ նմա ի քուն խաչ աստեղեայ։ Ի սրտին գործարանի երեւութացեալ հոգւոյն աչաց՝ թաթ աջոյ ձեռին։ Եւ ոչ միայն երեւութացաւ, այլ եւ ... ի միտս նորա հաւաքեցան։ Երեւութացաւ նմա ի քուն ապագայիցն յայտնութիւնն. (Խոր. ՟Բ. 80։ ՟Գ. 53. 66։)
three;
three times;
third.
τρεῖς, τρία tres, tria Միութիւն յաւելեալ ի վերայ երկուց. իրեք.
Ծնաւ նոյ երիս որդիս։ Երեք արք, կամ կանայք, աւուրք, խանք։ Թրեա՛ գրիւս երիս ալեր։ Ճանապարհ երից աւուրց։ Յետ երից աւուրց։ Երիւք շարժի երկիր.եւ այլն։
Զի երիս ընդ միոյ պատրաստեսցէ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Երկուց եւ երից խնդրողաց։ Երեքն միաչափ երեւէին։ Որք էին յերեք աշխարհէ. (Փարպ.։)
Երիս խորհուրդս հնչման զարմանալիս գործեցան խոնարհութեամբն աստուծոյ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Երիս խորհուրդս սոսկալիս ի քեզ տեսին աստուածածին. (Շար.։)
Յետ երիս աւուրս առեալ տարան. (Ճ. ՟Ժ.։)
Երիցս ալէլուն ի պատիւ երից անձնաւորութեան աստուածութեանն. (Լմբ. յայտն.։)
Առ երիս երիս դասս անմարմնոցն». այսինքն առ իւրաքանչիւր երիս, կամ առ երիցս երիս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մերթ իբր Երիցս.
Երիս կամ չորս բախեն զսալն. (Խոր. ՟Բ. 58.) զօրութեամբ իմանալով՝ բախմունս. որպէս ռմկ. իրեք չորս մը զարնել, եւ այլն։
Յերեք ժամ աւուրս։ Երիս դաս. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
much agitated, stormy.
τρικυμία fluctus magnus, decumanus Ասի եւ Երեքնակի ալիք, ըստ յն. Ուր են ալիք կամ կոհակք մեծամեծք՝ իբր երեքպատիկ կամ բազմապատիկ.
Որ ի խորս աշխարհիս ձմեռնայնին մրրկօքն զամենապատիկ երեքալեան ի յինքեանս զնստուցանիցէ. (Նիւս. երգ.։)
Զփախուցեալ ծառայն ըմբռնեալ ծովուն ծառայակցին՝ երեքալեան հնչմամբն գոչէր զբռնութիւն. (Գեննանդ.։)
Կոհակօք բազմօք ... երեքալեանն դիմակցութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
Զերեքալեան զամեհի ծովուս սաստկութիւն. (Մաշկ.։)
cf. Եռամեայ.
ԵՐԵՔԱՄԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄԵԱՆ. τριετής triennis Եռամեայ. երից ամաց. երեմեան. իրեք տարու կամ տարւան.
cf. Եռամեայ.
ԵՐԵՔԱՄԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄԵԱՆ. τριετής triennis Եռամեայ. երից ամաց. երեմեան. իրեք տարու կամ տարւան.
cf. Եռամսեայ.
ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՆ. τρίμηνος trimestris Երից ամսոց. իրեք ամսու կամ ամսըւան.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեքամսեայ, կամ երեքամսեան աւուրք. (Պիտ.։)
cf. Եռամսեայ.
ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՆ. τρίμηνος trimestris Երից ամսոց. իրեք ամսու կամ ամսըւան.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեքամսեայ, կամ երեքամսեան աւուրք. (Պիտ.։)
cf. Երեքանձնեայ.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերեքանձնական տէրութիւնն. (Զքր. կթ.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երեքանձնեայ (կամ երեքանձնեան) տէրութիւնն. (Իգն.։)
Երեքանձնեան երրորդութիւն. (Զքր. կթ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Երեքանձնեան աստուածութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
cf. Երեքանձնեայ.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերեքանձնական տէրութիւնն. (Զքր. կթ.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երեքանձնեայ (կամ երեքանձնեան) տէրութիւնն. (Իգն.։)
Երեքանձնեան երրորդութիւն. (Զքր. կթ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Երեքանձնեան աստուածութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
of three persons.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերեքանձնական տէրութիւնն. (Զքր. կթ.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երեքանձնեայ (կամ երեքանձնեան) տէրութիւնն. (Իգն.։)
Երեքանձնեան երրորդութիւն. (Զքր. կթ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Երեքանձնեան աստուածութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
cf. Երեքանձնեայ.
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերեքանձնական տէրութիւնն. (Զքր. կթ.։)
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երեքանձնեայ (կամ երեքանձնեան) տէրութիւնն. (Իգն.։)
Երեքանձնեան երրորդութիւն. (Զքր. կթ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Երեքանձնեան աստուածութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
trident, fork with three prongs.
ԵՐԵՔԱՐՁԷՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻ. τρίαινα tridens, fuscina Երեքժանի. գործի երկաթի երիւք ատամամբք.
Ունէին տէգս հրեղէնս երեքսայրիս, եւ երեքարձիս հրավառեալս (ա՛յլ ձ. երեքարձինս)։ Եհար զերեքարձէնն զայն հրեղէն տէգ ի սիրտ նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
(Արձին՝ թուի ատամն կամ ժանիք, որ ըստ ար. սինն, էսիւնն. եբր. շէն. պրս. տէնտան։)
that is worth three pence;
vile, despicable.
Որ երիս դանկս արժէ. ցածագին. խոտան. երկու իրեք ստըկնոց.
Իբրեւ զարհամարհ եւ զքամահանաց եւ զերեքդանգեան ի մէջ արկեալ կտտէին զյիսուս. (Ոսկ. մտթ.։ եւ ՃՃ.)
ուստի եւ Երզն.
all three.
ԵՐԵՔԵԱՆ կամ ԵՐԵՔԻՆ. Երեք ոմանք կամ իրք միանգամայն. իրեքն ալ .... յն. լտ. երեք ասի.
Երեքեան որդիք նորա։ Արքն այն երեքեան, կամ երեքին։ Դուք երեքին։ Սոքա երեքին, կամ երեքեան։ Ո՞ յերեցունց ի նոցանէ.եւ այլն։
Զերեցունցն (կամ զերիցունցն) զայնոցիկ հատին զգլուխս։ Զերեքեանս զայսոսիկ պահեսջի՛ր։ Զերեքինս զայսոսիկ պահանջէ. (Վրք. հց.։)
Եթէ զայդ երեքեան կարես առնել։ Նախարարացն երեցուն. (Եղիշ. ՟Է։)
very happy, blessed
cf. երիցս երանելի.
Զոր երեքերանեան մեր հարք ... սահմանեցին. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
Զերեքերանեանն զգեցեալ զօրութիւն. (Համամ առակ.։)
of three wings.
Որոյ են երեք ծայրք կամ սայրք իբր թեւք.
Դիպեցուցանէ զերեքթեւեանն կրծից տախտակին, եւ շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանի սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 16։)
Զերեքթեւեանն նետ դիպեցուցեալ երկաթագամ տախտակի կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
of three spans.
Երեք թզաչափ. որ եւ երեքաթզեան. յն. երից թզաց.
very unfortunate.
Երիցս թշուառ. եղկելի յոյժ. հէք եւ ողորմելի.
Երեքթշուառեանն որոգինէս, եւ որք զնորայն խորհին. (Մաքս. ի դիոն.։ Լմբ. յայտն.։)
Երեքթշուառետն եւ անիծեալ ծեր։ Երե՛ք թշուառեան, գոնեա խոստացի՛ր զոհել. (Ճ. ՟Ա.։)
Եղկելիս եւ երեքթշուառեանս. (Սկեւռ. աղ.։)
of three orders, or degrees.
τρεῖς στίχου tres ordines, vel series Ունօղ զերիս կարգս. իրեք կարգ.
Շինեաց զսրահն ներքին երեքկարգեանս յանտաշից։ Զսրահն մեծ շուրջանակի երեքկարգեանս յանտաշից. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 36։ ՟Է. 12։)
Յօրինեցին զռազմն հանդիսին երեքկարգեան գնդօք. (Օրբել.։)
to till three times;
to examine thoroughly.
ԵՐԵՔԿՆԱՐՕՐ ԱՌՆԵԼ. Որպէս երեքկին արօրադրելով խուզարկել. պրպտել, քրքրել։
to triple;
to make triple.
τριπλασιάζω, τρισσεύω, τρισσόω triplico, triplum facio, tertio facio Երեքկին առնել զիմն պարզ, կամ զնոյն գործ, կամ զտեւողութիւն. երիցս կրկնել. իրեք անգամ, եւ իրեք խաթ ընել.
Առի չուան, եւ երեքկնեցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Երեքկնեցից փքնօք. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 20։)
Երեքկնեցիցն՝ ձգեցից է երիցս անգամ. (Կիւրղ. թագ.։)
Երեքկնեցէք (արկանել զջուր), եւ երեքկնեցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 34։)
Երեքկնեաց (զյաղթութիւն) ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յորժամ այլ իմն օր ըստ շարունակութեան գրեթէ երեքկնի՛. (Դիոն. թղթ.։)
Կրկնէ եւ երեքկնէ զնոյն բան. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Կրկնեա՛ եւ երեքկնեա՛ զդոյն վկայութիւն. (Մամբր.։)
Երեքկնէր եւ չորեքկնէր զանսուտ երդումն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Դարձեալ երեքկնեցի ի նոյն բուրաստան ընթ երցուածոցն. (Արշ.։)
Երեքկնեցաւ ձեռագիրն. (Վրդն. ել.։)
triple, tripled.
ԵՐԵՔԿՈՒՂ ԵՐԵՔԿՂԻ. Որոյ են երեք կուղք, ոլորք, ծալք. երեքկին մանեալ. երեք խաթ եղած.
Առասան երեքկուղ ոչ վաղվաղակի խզեսցի». ա՛յլ ձ. երեքկին. (Ժող. ՟Դ. 12։)
Առասան երեքկին ... Զայսպիսի շարամանեալ երեքկուղս ոչ կարէ վաղվաղակի խզել որոգայթքն սատանայի»։
Բայց Մովսէս քերթողն, եւ Արշարունին, եւ Տօնականն ՝ միաբան ընթեռնուն,
Առասան երեքկղի դիւրաւ ոչ խզի (կամ վաղվաղակի ոչ խզանի)»։
of three thousand.
Ուր գոյ թիւ երից հազարաց.
Երեքհազարեան եւ հինգ հազարեան ժողոդք (հաւատացելոց). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21. յն. երեք հազարքն եւ հինգ հազարքն։)
trisyllabical.
Եթէ երեքհեգեան իցէ բառն, այսպէս, ինքնակալ, ըմբըռնօղ. (Երզն. քեր.։)
Ունօղ զերիս հեգս. եռավանկ.
of three stories.
τριώροφος trium tabulatorum Որոյ են ձեղունք երեք ի վերայ իրերաց. եռայարկ. իրեք խաթով.
Որք երեքձեղուանեայսն, չորքձեղուանեայսն շինեն, եւ զքաղցեալս անտես առնեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
composed of three parts, tripartite;
of three sorts, triple.
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զերեքմասնեան հարուածն առաջի եդեալ, ընտրեաց զդատակնիք մահուն. (Նար. ՟Հ։)
cf. Երեքմասնեայ.
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զերեքմասնեան հարուածն առաջի եդեալ, ընտրեաց զդատակնիք մահուն. (Նար. ՟Հ։)
having three porches or vestibules.
Ունօղ զերիս սրահս կամ գաւիթս. իրեք բակով
Դէմ ընդդէմ կարգեալ երեքսրահեան (յն. սրահք երեքկին) ... քանզի երեքսրահեանք էին». յն. երեքպատիկ, կամ եռայարկք էին. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 3. եւ 6։)
triple, of three strings (of pearls).
ԵՐԵՔՏԱԿԵԱՆ ԵՐԵՔՏԱԿԷՆ. Ունօղ երիս տակս կամ շարս.
Զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան (կամ երեքտակէն) վարսակալ ածել. (Խոր. ՟Բ. 7։ յորմէ եւ Ասողիկ. ՟Ա. 6. ունի Երեքտակեան։)
cf. Երեքտակեան.
ԵՐԵՔՏԱԿԵԱՆ ԵՐԵՔՏԱԿԷՆ. Ունօղ երիս տակս կամ շարս.
Զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան (կամ երեքտակէն) վարսակալ ածել. (Խոր. ՟Բ. 7։ յորմէ եւ Ասողիկ. ՟Ա. 6. ունի Երեքտակեան։)
thirteen.
δεκατρεῖς, τρισκαίδεκα tredecim Տասն եւ երեք. տասնուիրեք.
Եւ զիւր տունն շինեաց սողոմոն զերեքտասան ամ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 1։)
Զերկերիւրոց եւ զերեքտասանից. (Եղիշ. ՟Ը։)
thirteen years.
Երեքտասան ամաց. կամ ըստ յն. ամաց երեքտասանից. տասուիրեք տարու, կամ տարուան.
Եւ իսմայէլ որդի նորա երեքտասանամեայ էր. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 25։)
Զամս երեքտասան. տասուիրեք տարի.
Երեքտասանամեայ ի խորագոյն վիրապին կելով. (Մագ. ՟Ե։)
cf. Երեքտասանամեայ.
Յերեքտասանամենից ի վեր առաքինանայր». այսինքն յերեքտասաներորդ ամէ հետէ. (ՃՃ.։)
thirteenth.
τρισκαιδέκατος decimus tertius Վերջինն յերեքտասան թիւս. տասուիրեքերորդ.
Յերեքտասաներորդում ամին ապստամբեցին. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 14։)
Յերեքտասաներորդի (աւուր) ամսոյն ադարայ. (Եսթ. ՟Թ. 19։)
every thirteen.
ԵՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ կամ ԵՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Երեքտասան անձինք կամ իրք միահաղոյն.
much glorified, very holy;
glorified with the Trisagion.
Երիցս փառատրելի. սեպհական սուրբ երրորդութեան.
Երեքփառատրեան դաւանութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
that belongs to Tripoli, or to the three towns.
τρίπολις triplex urbs, regio tribus urbibus constans Ուր իցեն երեք քաղաքք միացեալք. որ եւ է յատուկ անուն Տրիպօլիս. դառապօլուս.
Դիմել ... ի վերայ հեբրայեցւոց ընդ երեքքաղաքեան նաւահանգիստ». յն. ընդ նաւահանգիստն որ առ տրիպօլսոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
built or furnished with three stones.
τρίλιθος trigemmis, vel tribus lapidibus Ունօղ կամ ունելով զերիս քարինս պատուականս, կամ ողորկս.
Որդի դաւթեայ ... հարցէ ըզքեզ այդր ի ճակատ, երեքքարեան՝ առանձնաբեր». այսինքն հաւատով երեքսրբեան մի տէրութեան. (Շ. եդես.։)
of three days;
the third day.
τριήμερος, τριημερία triduum τριταῖος tertianus, triduanus Եռօրեայ. երից աւուրց. որ ինչ լինի յերից աւուրց միջոցի, կամ յերրորդ աւուր.
Երթիցուք երեքօրեայ ճանապարհ յանապատ. (Ել. ՟Ը. 27։)
Երեքօրեայ մի գնաց ճանապարհ երթիցուք. (Եփր. ել.։)
Վասն երեքօրեայ ապաշխարութեանն (նինուէացւոց) զսաստ հրամանաց իմոց դարձուցի. (Եփր. զղջ.։)
Երեքօրեայ յարութիւն. (Շար.։ Պտրգ. եւ այլն։)
Այս ջերմանս՝ որ երեքօրեայ ասեն։ Զօր ընդ մեջ ջերմն երեքօրեայ անուանեն. (Մխ. բժիշկ.։)
Եւ այն իսկ որ ի յօդոյ՝ միջօրեայ եւ երեքօրեայ գործեն ի ձեռն ջրոյ. (Պղատ. տիմ.։)
Երեքօրէիւ ... շրջապատեալ ճանապարհաւ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Վասն իշոցն երեքօրէից կորուսելոց». այսինքն յերից աւուրց հետէ, կամ ըստ յն. այս օր երրորդ. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 20։)
ԵՐԵՔՕՐԵԱՅ. մ. τὸ τριήμερον tertio vel tertia die Յերիր աւուր. երրորդ օրը.
Որ թաղեցաւ յիսուս, յարեաւ երեքօրեայ ճշմարիտ։ Յունան երեքօրեայ ի պորտոյ ձկանն եկն ել ի վեր, եւ քրիստոս երեքօրեայ ո՞չ կարէր յառնել յերկրէ. (Կոչ. ՟Դ։)