cf. Զրկանք.
ἁδικία injuria ԶՐԿՈՂՈՒԹԻՒՆ (ԶՐԿՈՒՄՆ) Զրկելն. զրկանք. անիրաւութիւն. եւս եւ Զրկիլն.
Ի սիրելեաց զրկութիւն. (Բրս. յուդիտ.։)
Զրկութիւնս եւ բռնութիւնս. (Փիլ. ել.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Տուգանք մեծամեծք, եւ զրկութիւնք անհնարինք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Ուստի յափշտակութիւն, զրկումն. (Շ. ամ. չար.։)
Կոչեաց զանուն ջրհորոյն զրկումն, քանզի զրկէին զնա. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 20։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
cf. Զրկանք.
Ատելութեամբք, զրկութեամբք միմեանց, սպանութեամբք. (Ղեւոնդ.։)
cf. Զրոյց.
Պատմութիւն. ճառք անցից անցելոց. զրոյցք.
Զրուցաբանութիւն հնոցն թագաւորաց՝ դարուց ի դարս. (Արծր. ՟Ե. 3։)
recital, discourse, narration, dialogue.
διήγησις narratio Տըւչութիւն, այսինքն աւանդութիւն պատմական. վէպ. պատմութիւն. ճառ. նագլ, հիքեայէթ.
Յորժամ այսպիսիս ընթերցասիրեմք իմաստութեան ճառս եւ զրուցատրութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Ի զրուցատրութենէն լրոյ. (Պիտ.։)
Ըստ վեցհազարեակ ամացն զրուցատրութիւն արարեալ. (Արշ.։)
Ծանուցաւ ձեզ երբեմն յաղօթական եղբօրն զրուցատրութենէ. այսինքն ի պատմելոյ ուխտաւորին. (Շ. թղթ.։)
Կամ ἑξήγησις enarratio, explicatio Մեկնաբանութիւն. բացատրութիւն.
Զրուցատրութիւն ըստ ներգոյս քերթողական յեղանակս. (Թր. քեր. ուր Անյաղթ եւ Մագիստր.) առաւել մօտին ի դիտաւորութիւն Թրակացւոյն քան զայլ մեկնիչս։
Եւ διάλογος, διαλογία collocutio Խօսակցութիւն. տրամաբանութիւն, այսինքն տրամախօսութիւն։
Անյարմար եւ անհաւան զրուցատրութեամբքն խաբեն, եւ խաբին։ Ի ժամու աղօթից մի՛ զրուցատրութեամբ եւ յօրանչմամբ. (Ոսկ. գծ.։)
Ասէ (Մարգարիոս) ցկին իւր զրուցատրութեամբ՛ի բարբառ հայերէն. (Ճ. ՟Ա. եւստրատ.։)
Ոչ ի հասարակաց զրուցատրութիւնս զմիմեանս ձաղել. (Երզն. մտթ.։)
ԶՐՈՒՑԱՏՐՈՒԹԻՒՆ ԱՌՆԵԼ. μυθολογέω, διαμυθολογέω fabulor, confabilor Խօսակից լինել. խօսակցիլ.
Զի՞նչ արգելու զրուցատրութիւն առնել ընդ միմեանս, որչափ պատշաճ է։ Յաղագս որոց առնեմք զզրուցատրութիւնս. (Պղատ. սոկր. եւ Պղատ. օրին. ՟Գ։)
calumniator, imposter;
slandering, defaming.
συκοφαντής, -τῶν calumniator, sycophanta որ եւ ԶՐՊԱՐՏ. Որ զրպարտէ. հարստահարօղ. կեղեքիչ. եւ Չարախօս.
Ի ձեռս զրպարտչաց նոցա բռնութիւնք. (Ժող. ՟Դ. 1։)
Դատապարտեսցի այնուհետեւ զրպարտիչն մեր (բանսարկուն). (Լմբ. ատ.։)
Զի մի՛ պատճառս ինչ տացէ զրպարտչաց. (Վրդն. ել.։)
calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.
συκοφαντία calumnia ἑπήρια injuria, mulcta Զրկանք՝ զուր պարտաւորութեամբ. հարստահարութիւն. անիրաւութիւն. լլկանք. զուլմ.
Զրպարտութիւն տնանկի, եւ զյափշտակութիւն իրաւանց եւ արդարութեան. (Ժող. ՟Ե. 7։ Տե՛ս եւ ՟Դ. 1։ ՟Է. 8։)
Փրկեա՛ զիս ի զրպարտութենէ մարդկան. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 134.)
Զրպարտութիւն ասի, քանզի ոչինչ յանձանց նոցա կամ՛ի կամաց ունէր նիւթ մարտին, այլ ի զուր պարտաւորէր եւ չարչարէր զերանելիսն։ Փրկեա՛ զիս ի զրպարտութենէ մարդկան. այսինքն ի չարչարանացն, զոր՝ ի զուր պարտաւորեալ զմարդկային բնութիւնս, յարուցանէ թշնամին ի վերայ մեր։
Ոչ զի զմարմինս իւրեանց ի տանջանաց երկրակոխաց ի զրպարտութենէս ապրեցուսցեն։
որպէս Չարախօսութիւն. ընդվայրհարութիւն. թշնամանադրութիւն.
Մի՛ առ զրպարտութեան, այլ յիրաւի ամբաստան առնել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Սո՛ւտ է դարձեալ առ ի ձէնջ զրպարտութեանդ բանդ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի՛ եւ մեք զրպարտութեան պատճառս տացուք զրպարտչացն. (Խոսր.։)
to flee hurriedly, to run away.
ԶՓԱԽՉԻՄ կամ ԶՓԱՂՉԻՄ. Իբր Փախչելով փախչել. խուսափել. փախչըտիլ.
binding, junction, fastening, conjunction.
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
αἱσχροκερδία turpis qestus studium ԶՕՇԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՕՇԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ. Աւելաստացութիւն. չար ագահութիւն. անամօթ եւ պիղծ շահախնդրութիւն.
Թիւրեցան զհետ զօշաքաղութեան. (՟Ա. Թագ. ՟Ը. 3։)
Վերակացու լինել ... մի՛ զօշաքաղութեամբ, այլ յօժարութեամբ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 2։)
Ոչ զոք ի ժողովրդոց տրտունջ առնել վասն մարմնաւոր զօշաքաղութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Վասն իւրեանց զօշաքաղութեան, զի պիղծ են ամենայն շահք նոցա. զի մարդկան մահուամբ գտանեն նոքա զօգտութիւնսն իւրեանց. (Եփր. տիտ.։)
Ապա եթէ զօշաքաղութեամբ ածիցի, զհարկսն միայն պահանջել. (Կանոն.։)
witching, enchanting;
dazzling.
covetousness, lust;
ogling, wooing;
filthiness, lewdness.
λιχνεία, τὸ λίχνον liguritio, catillatio, aviditas ἕφεσις appetitus, impetus Անյագ բերումն. ցանկասիրութիւն. աչարձակութիւն. պակշոտութիւն. յայրատութիւն. ըստ յն. անյագութիւն. տենչ.
Արծաթ եւ ոսկի շարժեն զաչացն զօշոտութիւնս. (Նիւս. երգ.։)
Զոշոտութիւն (այսինքն զզօշոտութիւն) զլսելեացն գեղեցիկ լեզուաւ կախարդեաց։ Ո՞ զօշոտութիւն (յն. զզօշոտն) մեզ եւ զապերախտ ողոքեսցէ զորովայն։ Նենգաւոր օձին բռնաւորութիւն միշտ զօշոտութեամբ հեշտութեան քարշեալ։ Ոչ բարւոք՝ պարզամտացն տակաւին եւ ցանկացելոցն զօշոտութեան (կամ զօշոտութիւն). (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. ծն.։)
Յաչացս զօշոտութիւն ախտացան։ Աչից զօշոտութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Զ։)
Լեզու չարախօսութեամբ, աչք զօշոտութեամբ։ ԶԴաւիթ աչաց զօշոտութիւն նախ կապեաց ի սէրն Բերսաբէի։ Անմտացն երգքն զօշոտութիւն ցանկութեանն զայրացուցանէ յախտս եւ ի մեղս։ (Սատանայ) որպէս զզուարակ գէր՝ զօշոտութիւնն աճեցուցանէ. որպէս զշուն՝ զքծնութիւն շողոքորթութեանն ուսուցանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)
Աչացն ցանկութեամբ, եւ ճաշակելեացն զօշոտութեամբ (ի դրախտին). (Սանահն.։)
Որոց ոչ յարմարի ասելն Հին բռ.
Զօշոտութիւն, սուտ պաճուճութիւն։
to lead troops against, to make an expedition, to enter on a campaign.
female soldier.
fellow-soldier, comrade.
cf. Զօրահատոյց՞՞՞առնեմ.
cf. Զօրամարտ.
Յիշեմ զառ դարեհիւ զօրամարտութիւնն. (Պտմ. աղեքս.։)
garrisoned;
quarters, barracks;
head-quarters.
Ուր է նիստ եւ կայան զօրաց. դադարք զօրուն.
Պատահէ Աբգարու ի զորանիստ գաւառին բուգնան. (Խոր. ՟Բ. 25։)
Քաղաքս զօրանիստս հաստատել ընդ ամենայն երկիրն։ Զօրանիստ առնէ աստ բնակութեան զօրացն յունաց. (Բուզ. ՟Ե. 34. 35։)
command of an army, generalship.
στρατηγία praefectura exercitus, imperatorium munus Զօրավարն լինել, եւ իշխանութիւն եւ առաջնորդութիւն նորա. սպարապետութիւն։
Եւ եդ արքայ զբանեայ որդի Յովիդեայ փոխանակ նորա ի զօրավարութիւն. (՟Գ. Թագ. ՟Բ. 35։)
Քաջ զօրավարութեանն կարծէր լինել գործ. (Ածաբ. կիպր.։)
Հալածական առնէին զնա զօրավարութեամբ Տիւռոսի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Քաջն Յեսու հասանէր ի գահ զօրավարութեան. (Պիտ.)
Յեսու յաջորդեալ ի Մովսիսէ զզօրավարութիւնն. այսինքն զառաջնորդութիւնն. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Զօրավարութեամբ Կիւրղի. (իբր զօրավար առաջնորդելով. Կամրջ.։)
aid, support, help;
defender, partisan;
succour, reinforcement;
—, — օգնականութեան լինել, to aid, to help, to bring succour;
— ունել զոք, to be sustained, or supported by;
որդեակ, — լեր ծերութեան հօր քում, my son, help thy father in his age.
ԶՕՐԱՎԻԳՆ կամ ԶՕՐԱՎԻԳ. գրի եւ ԶՕՐԱՒԻԳՆ կամ ԶՕՐԱՒԻԳ. σύμμαχος , ἁντιλήπτωρ, συμμαχία, ἁντίληψις եւ այլն. auxiliator, adjutor;
auxilium, subsidium Հզօրիչ. զօրացուցիչ. որ ի թիկունս հասանէ. ձեռնտու. օգնական. եւ Օգնականութիւն. կամ յն. պատերազմակից, թեւակից, ընդունօղ. թեւ թիկունք.
Ամենեքեան սոքա զօրավիգն էին որդւոցն Ղովտայ. (Սղ. ՟Ձ՟Բ. 9։)
Որդեակ, զօրավի՛գն լեր ծերութեան հօր քում։ Մի՛ լինիր զօրավիգն մեղաւորի. (Սիր. ՟Գ. 14։ ՟Ժ՟Բ. 7։)
Ո՛չ ի սոսա յուսացեալ, այլ ի զօրավիգն պաշտպան օգնականին արդարոցն՝ Աստուծոյ։ Նորոգ իմն եգիտ զօրավիգն օգնականութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
Զօրավիգն օգնականութեան լեալ, կամ յղէ նմա, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զօրավիգն օգնականութիւն լինել նմա։ Առնու իւր զօրավիգն օգնականութեան զԲենդեգէոս. (Խոր. ՟Բ. 17. 19. եւ ՟Գ. 46։)
(Աստուած) լիցի քեզ զօրաւիգ առ թշնամին արդարութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Կամ Մարտակից. գործակից. պաշտպան. ջատագով.
Բարեկամս եւ զօրավիգն հռոմայեցւոց համարել զհրէայս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Գրիգորիոս երրորդութեանն զօրավիգն. (Ոսկ. լս. (տպ. քարոզն)։)
Ոմանք ի նոցանէ չար խորհրդոցն են զօրավիգն. (Լմբ. սղ.։)
Եւ աղօթիւք առ Աստուած՝ եղեր մեզ զօրավիգն. (Շար.։)
ԶՕՐԱՎԻԳՆ կամ ԶՕՐԱՎԻԳ. գրի եւ ԶՕՐԱՒԻԳՆ կամ ԶՕՐԱՒԻԳ. σύμμαχος , ἁντιλήπτωρ, συμμαχία, ἁντίληψις եւ այլն. auxiliator, adjutor;
auxilium, subsidium Հզօրիչ. զօրացուցիչ. որ ի թիկունս հասանէ. ձեռնտու. օգնական. եւ Օգնականութիւն. կամ յն. պատերազմակից, թեւակից, ընդունօղ. թեւ թիկունք.
Ամենեքեան սոքա զօրավիգն էին որդւոցն Ղովտայ. (Սղ. ՟Ձ՟Բ. 9։)
Որդեակ, զօրավի՛գն լեր ծերութեան հօր քում։ Մի՛ լինիր զօրավիգն մեղաւորի. (Սիր. ՟Գ. 14։ ՟Ժ՟Բ. 7։)
Ո՛չ ի սոսա յուսացեալ, այլ ի զօրավիգն պաշտպան օգնականին արդարոցն՝ Աստուծոյ։ Նորոգ իմն եգիտ զօրավիգն օգնականութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
Զօրավիգն օգնականութեան լեալ, կամ յղէ նմա, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զօրավիգն օգնականութիւն լինել նմա։ Առնու իւր զօրավիգն օգնականութեան զԲենդեգէոս. (Խոր. ՟Բ. 17. 19. եւ ՟Գ. 46։)
(Աստուած) լիցի քեզ զօրաւիգ առ թշնամին արդարութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Կամ Մարտակից. գործակից. պաշտպան. ջատագով.
Բարեկամս եւ զօրավիգն հռոմայեցւոց համարել զհրէայս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Գրիգորիոս երրորդութեանն զօրավիգն. (Ոսկ. լս. (տպ. քարոզն)։)
Ոմանք ի նոցանէ չար խորհրդոցն են զօրավիգն. (Լմբ. սղ.։)
Եւ աղօթիւք առ Աստուած՝ եղեր մեզ զօրավիգն. (Շար.։)
strengthening, comforting;
corroborative, cordial;
fortifier.
Զամենայն զօրութեանց զօրացուցիչ՝ զողորմածն Աստուած. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 4։)
Զօրացուցիչդ երկնաւորաց եւ երկրաւորաց. (Շար.։)
Պահք զօրացուցիչք են հոգեւոր վարուց. (Յճխ. ՟Թ։)
cf. Զօրավիգն.
strength, power, might.
Զանփոփոխութիւն (Աստուծոյ) ... զզօրաւորութիւն, զկանխագիտութիւն. (Աթ. ՟Ը։)
Զզօրաւորութիւնն ուժգնութեան շարժմանն. (Եփր. թագ.։)
valour, vigour.
Զօրաւորութիւն. կարողութիւն. ոյժ. բաւականութիւն զօրութեան.
Աջով քո՝ նորոգութիւն, եւ մատամբ քո՝ զօրեղութիւն։ Քո ինքնաւորդ զօրեղութեամբ Որդի՛ Աստուծոյ՝ գթածաբար առողջացուսցես։ Արարչութեանդ զօրեղութեան վանեալ են կարծրութիւնք։ Զօրեղութիւն անվթարելի. (Նար.։)
Խանգարիչն Իսրայէլի տզօր եւ կնատ զօրեղութեամբն նկրտի խափանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
to assemble the staff;
cf. Զօրաժողով;
to pick out or unite the flower of the army.
ԶՕՐԸՆՏԻՐ ԼԻՆԵԼ. Հաւաքել զօրս ընտրանաւ, կամ առ ինքն կոչել զզօրս ընտիրս.
Դարձաւ Յովնաթան, զօրընտիր լինէր, զծերակոյտն ի խորհուրդ կոչէր. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 35.) յն. լոկ, եկեղեցացոյց զծերս։
dynamics.
virtuality.
virtuous, powerful.
power;
authority, vigour, valour, heart, courage, nerve, force, spirit, faculty;
corroboration, supply, reinforcement, aid, energy, efficacy, virtue;
resource;
sense, meaning, signification;
weight, importance;
prodigy, miracle, virtue;
army;
person;
distinct substance or person;
—ք երկնից, the angels;
celestial bodies, stars, etc;
—ք մտաց, the faculties, qualities of the mind;
Տէր զօրութեանց, the Lord of hosts;
այր, կին զօրութեան, valorous man, virtuous woman;
ըստ առն եւ — իւր, as the man is, so is his strength;
դու՞ ագուցեր ձիոյ —, hast thou clothed the horse with strength ? զինու զօրութեամբ, with arms;
by main strength;
գիտել զ— արուի, to lie with a man;
զօրութեամբ, powerfully, emphatically, understood, by virtue of, with all one's strength;
բարձրացո զօրութեաթբ զբարբառ քո, lift up thy voice loudly;
սիրել յամենայն զօրութենէ, to love with all one's heart;
անկանել ի զօրութենէ, to be weakened or exhausted;
— խաչի քո Քրիստոս, զի ..., upon my faith! i faith!
square;
force;
— անգործութիւն, vis inertiae;
դիմակալ —, resistance force;
ելեքտրական —, electric force;
զուգահեռական —, parallel force;
կեդրոնական —, central force;
կեդրոնախոյս —, centrifugal -;
կեդրոնաձիգ —, centripetal force;
կենդանի —, vis viva;
կենսական —, vital power;
ձգողական —, attractive power;
մադնիսական —, magnetic force;
մասնկային —, molecular force;
շարժիչ —, motive force;
վանողական —, repulsive force;
օդընկէց —, projectile force.
(ի բայէս Զօրել, եւ լծ. ընդ տճկ. զօռ, զարպ ). δύναμις , ἱσχύς, δυναστεία, κράτος եւ այլն. vis, virtus, potemtia, fortitudo, robur, facultas Կարողութիւն. ոյժ, արութիւն. քաջութիւն. ուժգնութիւն. սաստկութիւն. ամրութիւն. պնդութիւն. ուժ. եբր. կէպուրա, օզ.
Ըստ առն եւ զօրութիւն իւր։ Խորհուրդ եւ զօրութիւն պիտոյ իցեն ի պատերազմ։ Քո է Տէր մեծութիւն եւ զօրութիւն։ Ի նմանէ է իմաստութիւն եւ զօրութիւն։ Դո՞ւ ագուցեր ձիոյ զօրութիւն։ Ի պարանոցի նորա բնակէ զօրութիւն։ Հզօրք զօրութեամբ։ Ձայն Տեառն զօրութեամբ։ Զօրութիւն է Տէր երկիւղածաց իւրոց։ Դու տիրես զօրութեանց ծովու (այսինքն ուժգնութեանց)։ Գործիցես զերկիր, եւ ոչ յաւելցէ տալ քեզ զզօրութիւն իւր (զարդիւնս).եւ այլն։
ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. ἑνέργεια efficacia, operatio, actio, actus Ներգործութիւն. գործունեայ յաջողութիւն. ազդեցութիւն.
Յայտնապէս զօրութիւնքն Աստուծոյ ի վերայ հասեալ ... կիսամահ դնէր. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 29։)
Ըստ զօրութեանն առ ի կարօղ լինելոյ հնազանդեցուցանել ընդ իւրեւ զամենայն. (Փիլիպ. ՟Գ. 21։)
Ո՛չ ըստ էութեան բնութեանն է զայս իմանալ, այլ՝ ըստ զօրութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. Կարողութիւն հոգւոյ եւ զգայութեանց, եւ մտաւոր տեսութիւն.
Ամենայն զօրութիւն յէսս՝ կենդանական զօրութիւն միայն է. (Խոսր.։)
Իմաստասիրութիւն ունի երկուս զօրութիւնս, զտեսականն եւ զգործականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. Ոյժ բանի, նշանակութիւն, իմաստ. դիտաւորութիւն.
Եթէ ոչ գիտիցեմ զզօրութիւն ձայնին. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 11։)
Բազում ինչ նովին անուամբ ասին՝ որիշ զօրութիւնս ունելով. (Եփր. աւետար.։)
Զպատճառս եւ զզօրութիւն իրացն միայն յայտնելով։ Խօսօղք բազումք յԱստուածայնոցն, եւ զօրութեան մտացն ոչ հասուք։ Ուսանել զզօրութիւնս պէսպէս իմաստից ի նորն Պղատոնէ. (Խոր. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 89։ ՟Գ. 62։)
Զիւրաքանչիւր ձեռնարկելոլցն գիտել զզօրութիւն. յն. ենթադրութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. Հրաշք. սքանչելիք.
Յանուն քո զօրութիւնս բազումս արարաք։ Զքաղաքսն՝ յորս եղեն բազում զօրութիւնք նորա. (Մտթ. ՟Է. 22։ ՟Ժ՟Ա. 20։)
Եւ ոչ կարէր անդ եւ ո՛չ մի ինչ զօրութիւն առնել. (Մրկ. ՟Զ. 5։)
Զօրութեամբ եւ նշանօք եւ արուեստիւք. (Գծ. ՟Բ. 22։)
ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. ὐπόστασις hypostasis այսինքն Ենթակայութիւն, անձնաւորութիւն,
Ո՛չ յերկուս զօրութիւնս, եւ ո՛չ յերկուս երեսս բաժանեալ։ Եթէ ոք յերկուս երեսս կամ յերկուս զօրութիւնս բաժանեսցէ, նզովեալ լիցի. (Պրպմ.։)
ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. (ի բառէս Զօր. թ. շէրի ) δύναμις virtus, virtutes στρατιά exercitus, militia Զօրական. երկրաւոր զինուորութիւն. ոյժ զինուորական. եւ Զարդք երկնից. հրեշտակք, եւ աստեղք. զօրք. ասքէր. եբր. ձապա. (յորմէ՝ Սպայ. սիփահի ), եւ սաբաւօթ, այսինքն զօրութեանց, կամ զօրաց).
Զկառս եւ զհեծեալս եւ զամենայն զօրութիւն փարաւոնի. (Ել. ՟Ժ՟Դ. 28։ ՟Ժ՟Ե. 14։)
Հանել զորդիսն Իսրայէլի յերկրէն եգիպտացւոց՝ հանդերձ զօրութեամբ իւրեանց. (Ել. ՟Զ. 26։)
Բաշխեաց ժողովրդեանն յամենայն զօրութեան Իսրայէլի ... բլիթ մի հացի. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 19։)
Իշխանք զօրութեան (այսինքն զօրավարք). (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 5։)
Տէր զօրութեանց։ Անուն տեառն Աստուծոյ զօրութեանց։ Օրհնեցէ՛ք զնա ամենայն զօրութիւնք նորա։ Բարձրացաւ մինչեւ ի զօրութիւնս երկնից, եւ ընկէց յերկիր ի զօրութենէ երկնից եւ յաստեղաց։ Երկիր եպագ ամենայն զօրութեան երկնից։ Յարեւու եւ ընդ լուսնով եւ ընդ ամենայն աստեղբք, եւ առաջի ամենայն զօրութեանց երկնից, զոր սիրեցինն, եւ որոց ծառայեցինն։ Զոր օրինակ ոչ թուին զօրութիւնք երկնից, եւ ոչ չափի աւազ ծովու. եւ այլն. (Սղ.։ Դան.։ Ես.։ Երեմ. եւ այլն։)
Տէր զօրութեանց, այսինքն հրեշտակաց, զի հզօրք են զօրութեամբ, եւ զի զօրք են թագաւորին երկնից. (Խոսր. պտրգ.։)
Ձիական եւ հետեւակ զօրութիւն. (Պիտ. ըստ Փիլոնի։)
Զօրութիւնք երկնայինք, եւ անմարմնոց զինուորութիւնք. (Շար.։)
Երկնային զօրութիւնք անուանին ամենայն Աստուածային իմաստութիւնք. (Դիոն.։)
Եւ եւս՝ Առանձին անուն միոյ յիննեակ դասուց հրեշտակաց.
Ի վերայ ամենայն իշխանութեան, եւ պետութեան, եւ զօրութեան, եւ տէրութեան. (Եփես. ՟Ա. 21։)
Զօրութեանց եւ տէրութեանց, իշխանութեանց եւ պետութեանց. (Շար.։)
ԶՕՐՈՒԹԵԱՆ. ի սեռականն՝ ըստ եբր. ոճոյ, իբր Զօրաւոր, կամ զինուորական.
Զամենայն այր զօրութեան։ Որդիս զօրութեան։ Արք զօրութեան. (Դտ. ՟Գ. 29։ ՟Ժ՟Ը. 2. ՟Ի. 46։)
Կին զօրութեան ես դու. (Հռութ. ՟Գ. 11։)
ԶՕՐՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մ. Արիաբար, ուժգին.
Գործէին զօրութեամբ զգործս. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 8։)
Որպէս ի մոմի զօրութեամբ են ամենայն կնիքք, իսկ կատարելութեամբ մի միայն ի ներքս անդ տպաւորեալ է. այսպէս եւ յոգւոջն մոմաձեւի ելոյ՝ ամենայն տիպք պարունակին զօրութեամբ, ո՛չ կատարուածով. (Փիլ. այլաբ.։)
Ձու զօրութեամբ միայն է հաւ, եւ ոչ ներգործութեամբ, եւ համբակք (տղայք) զօրութեամբ միայն երկրաչափք եւ հռետորք, եւ ոչ ներգործութեամբ. (Պրոկղ. շղկպ.։)
Զօրութեամբ բաժանել զշարունակն, եւ ո՛չ ազդմամբ (այսինքն ներգործութեամբ). (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Յասելն պարզ բանիւ զմին՝ զօրութեամբ եւ զմիւսն ի ներքս փակէ. (Լմբ. ատ.։)
sometimes;
now and then.
cf. Է՞՞՞զի.
ontology.
cf. Էութիւն.
Ճշմարիտ էութիւն անեղ, իսկութիւն Աստուածեղէն. Աստուածութիւն. Աստուած. որ էն։
Կենարար մարմնոյ անպարագիր էականութեան. (Շար.։)
Ճշմարիտ էականութիւն, օրհնաբանեալ գոյութիւն։ Քումդ էականութեան զօրութեան ընդ ոչ գոյսն համարեալ է. (Նար. ՟Գ. եւ ՟Ծ՟Է։)
Հաստիչ կազմիչ՝ էականութիւն. (Գանձ.։)
Ինքն է իմաստութիւն եւ զօրութիւն, անորակ անքանակ հանճար էիցս, էականութեամբ Հօր եկեալ յառաջ Երրեակն յանհասութենէ իսկական զօրութեամբն. (Համամ առակ.։)
Մերթ՝ Էակցութիւն, համագոյութիւն.
Զէականութիւնն՝ զոր ունի առ հայր՝ յայտնագոյնս ճառեաց. (Նանայ.։)
Մերթ եւս՝ Որ ինչ է գոյաւոր. էակ եղական. էք. առէք.
Ամենակալ ինքնիշխանութիւն բոլոր էականութեան. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
that partakes of the same existence, consubstantial, coexistent.
συνών ὀμοούσιος ejusdem essentiae, consubstantialis Բնութենակից. իսկակից. համագոյ.
Ցուցաւ էակից միշտ եւ գոյակից հօր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Էակիցն հօր անդրանիկն որդի։ Ի փառս էակցի որդւոյդ։ Ի ձեռն բանին իւրոյ էակցի։ (Հոգին) փառակից որդւոյ, էակից ընդ հօր. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. գանձ հոգ.։)
Էակից Հօր եւ հոգւոյն՝ անսկիզբն որդի։ Անեղանելի հոգիդ սուրբ, որ ես ընդ Հօր փառակից, եւ էակից գոլով ծոցածին բանին։ Ի պաշտօն փառաց քոց, եւ էակից փառակցացդ. (Շար.։)
ԷԱԿԻՑ ԵՂԵԱԼ. συνουσιώμενος իբր Ի միասին եւ կից գտեալ.
Սաղմոսացն սրբազնաբանութիւն էակից եղեալ գրեթէ ամենայն քահանայապետականացն խորհրդոց. (Դիոն. եկեղ.։)
Առ մի դիտումն կատարելն զամենայն, այսինքն ի մարդկան փրկութիւն, ասաց զէակիցն եղեալ. ուստի եւ անդէն ի վերայ եբեր զգրէ՛ն թէ, դատելով զոր ի բառէն ընդդիմանալն. (Մաքս. ի դիոն.։)
consubstantiality, identity of substance.
Բնութենակցութիւն. համագոյութիւն.
Ոմն ձայնիւ, եւ ոմն երեւմամբ զէակցութիւն յայտ առնելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զաստուածութիւն եւ զէակցութիւն յայտնաբանեաց. (Վահր. երրորդ.։)
Ոչ Զէակցութիւնն, այլ զմիաւորել մարմնոյն առ բանն Աստուած նշանակեն. (Խոսրովիկ.։)
essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.
οὑσία essentia, substantia Զի՛նչ էն. իսկութիւն. բնութիւն. գոյացութիւն. զաթ.
Անեղութիւն ո՛չ է էութեան, այլ էութեանն է նշանակ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի հօր էութենէն որդի ... ետ մեզ յէութենէն Աստուծոյ զպտուղ սրբոյ հոգւոյն. (Աթան. ՟Ա։)
Սուրբ հոգւոյն ելողին ի նոցունց էութենէ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Որ յէութենէդ ես ընդ հօր եւ սուրբ հոգւոյն անսկիզբն որդի։ Որ անքնինդ ես յէութեան համագոյ Երրորդութիւն. (Շար.։)
Հինգերորդ էութիւն (երկնից տարրական) պարզագոյն եւ անխառնելի. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5.) ուր եւ գոյացութիւն կոչի։
Յեղանակս ասեն գոլ բաժանման ... որպէս ի յէութենէ ի պատահումն, որպէս ի պատահմանէ յէութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
Քրիստոս ընդ հօր նստի ի սրբութեան աթոռն՝ մերս մարմնոյ էութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
ԷՈՒԹԻՒՆ. իբր Էականութիւն անեղական. ինքնագոյութիւն. Աստուածութիւն. Աստուած. որ էն.
Էութիւն անեղ անբաժանելի բանն Աստուած. (Շար. տե՛ս եւ ի ՟Ա. նշ։)
Շնորհօք որդիք էութեան։ Միդ յէութենէն։ Տէր Յիսուս՝ միդ յէութենէդ. (Նար.։)
Որոյ հակառակն է՝ ոչ էութիւն կամ չէութիւն եւ ոչնչութիւն ըստ ինքեան. զոր օրինակ,
Զի արարած էր, եւ ոչ էութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
ԷՈՒԹԻՒՆ. որպէս ὔπαρξις existentia Գոյութիւն, իրօք գոլն. (որ յԱստուած է նոյն՝ վասն միշտ եւ անեղ գոլոյն. այլ յարարածս զանազանի՝ ըստ որում ի կարելի էութենէ յիրական գոյաւորութիւն եկեալ աստուծով)
Առ նորա անքննութիւն (ըստ բնութեան) ընծայութիւն անգիտութեան մատուցանելի՛ է. եւ առ էութիւն նորին (ըստ գոյութեան) դաւանութիւն գիտութեան, եւ ո՛չ քննութեան. զի որ էն՝ պարտի, զի մշտնջենաւոր իցէ եւ անսկիզբն. (Եզնիկ.։)
Ո՛չ զի ոչ Աստուած, այլ զի եւ մարդ՝ Քրիստոս. վասն այսորիկ եւ գիր երկաքանչիւրից անուանցն առնէ զյորջորջումնն՝ ցուցմամբ էութեանն ... իսկ Պօղոս Սամոստացի խոստովանի նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով, իսկ էութեամբ ի Նազարեթէ ցուցեալ. այսպիսի է նորա ամպարշտութիւնն. (Աթան. ՟Դ։)
Դու ես՝ որ յոչնչէ զամենայն յէութիւն յօրինեցեր. (Ագաթ.։)
Որ զառ ի մէնջ չէութիւնն գրեալ իբր զէութիւն գործոց տեսանէ. (Նար. ՟Զ։)
Զամենայնքս յանէութենէ յէութիւն Աստուած. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։)
ԷՈՒԹԻՒՆ. որպէս Էակ անձնաւոր. անձն. նոյն ինքն.
Զիա՛րդ յերկինս նստի մի էութիւնն Քրիստոս, եւ աստ պատարագի. (Լմբ. պտրգ.) իբր լտ. unus et idem Christus։
ԷՈՒԹԻՒՆ. ὔπαρξις substantia Գոյք, ինչք, իրք. հելլենաբանութեամբ եւ լատինաբանութեամբ.
Որ ոք ոսկի կամ արծաթ, կամ այլ էութեան տեսակ տայ փոխ՝ գրով կամ անգիր. (Մխ. դտ.։)
Պատուեա՛ զէութիւն եւ զինչս վասն երկուց իրաց. (Ոսկիփոր.։)
ephemeris.
desirable, to be wished for, amiable;
desirous, anxious;
— է ինձ, I wish.
Զամն ողջոյն յ՝ղձալի եւ ի խաղաղաւէտն անցուցանէր հանգիստ. (Կաղանկտ.։)
εὑκτός, εὑκταῖος, εὑχός optabilis եւ այլն. Իղձ լինելի. բաղձալի. փափաքելի. ցանկալի. սիրելի. ուխտիւք խնդրելի.
Խնդրել ի մէջ դիականցն անկելոց զըղձալին իւր եւ զտարփածուն. (Խոր. ՟Ա. 14։)
Ըղձալի՛ է ինձ։ Ըղձալի համարիմ։ Ըղձալին քեզ։ Ըղձալիք ի վատթարաց։ Ըղձալին դաշտի։ Ըղձալի վայրիցն. (Նար.։)
Զի մի՛ գուցէ վրիպեսցէ ի տենչալի եւ յ՝ղձալի կատարածէն. (Փիլ. այլաբ.։)
Սովաւ շնորհեա՛... զ՝ղձալի զխաղաղութիւն ամենայն աշխարհի. (Պտրգ.։)
Զի որ բարւոյն է ըղձալի, առ ի բարեաց նախանձ շարժի. (Շ. վիպ.։)
desire, wish.
Ըղձալի գոլն, կամ փակելն յինքեան զիղձ տենչանաց. եւ Վառումն ըղձից. իղձ, տենչումն. եւ Իրն տենչալի. (ըստ յարմարութեան յարակից բառից)
Այսքան է զօրութիւն խորհըրդական աղօթիցս, բայց եւ ո՛չ ըղձականութիւնն։ Այնքան՝ ըղձականութիւն նորին (փառացն Աստուծոյ) առաւել է քան զնիւթոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Մարգարէին սրբոյ ըղձականութիւն (ո՞ տայր զգլուխ իմ եւ այլն)։ Մարգարէին հոգեւոր ըղձականութիւն ամենատենչ բաղձանացն։ Արժանաբար ըղձականութեամբ հնչել զձայն բերկրանաց։ Զերեւոյթ ապագայից ըղձականութեանցն (իրաց ըղձալեաց). (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
desire, wish.
Ըղձումն. իղձ. փափաք. եւ Թախանձանք. ըղձիւք՝ աղերսիւք խնդրելն.
Ըղձակերտութեամբ առ ի նմանէ հայցել թագաւորեցուցանել Հայաստանեայց զԽոսրով։ Ըղձակերտութեամբ իմն հայցէ յինքնակալէն Թէոդոսէ. (Յհ. կթ.։)
agreeable song or voice.
Ի կիցս բանից ըղձաձայնութեանց. (Նար. կուս.։)
cf. Ըղձակերտ լինիմ.
desire, wish;
divination, augury, omen.
πόθος desiderium Իղձ. ըղձանք. բաղձանք. փափաքումն. ցանկութիւն. տենչ.
Միշտ համբուրեալ շրթամբք ոգւոյ ըղձութեան շնչոյ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Յառաւելութիւն սիրոյն, եւ յ՝ղձութենէ սրտին, եւ ի փղձկել գթոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ըղձութիւն բարւոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ամենայն ըղձութիւնք (աւելորդք) շփոթեն եւ պղտորեն զտեսանելիս հոգւոյն. (Մաշկ.։)
Բազում դժնդակութիւն, եւ ըղձութիւնք չարեաց. (ՃՃ.։)
ԸՂՁՈՒԹԻՒՆ. μαντεία vaticinatio, divinatio Հմայութիւն. սուտ գուշակութիւն. պատգամախօսութիւն ըստ ըղձի եւ ըստ մտի .... տե՛ս (Թուոց. 14. 23։ Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 14։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 6. 7. 8. 23։ Իսկ Երեմ. ՟Ժ. 36.) որպէս Ըղձապատում։ Եւ (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 7.) իբր Ուղերձ, կամ ընծայք առ ըղձապատումն. եւ այլն։
Պատճառեցան ըղձութիւնս, իբրեւ թէ դիքն անդէն կամին զբնակիլն. (Խոր. ՟Բ. 13։)
to keep silence, to hold one's tongue, to remain silent, to be struck dumb, to be tongue-tied.
tolerable, bearable, light.
cf. Տանելի. φορητόν, tolerabile.
Թեթեւ եւ ըմբերելի՞ յանցանք. զուգեսցի՛ եւ ապաշխարութիւն (ըստ նմին). (Բրս. հայեաց.։)
Ամենայն քեզ՝ քան ի վաշխին առնուլ՝ ըմբերելի է. (Բրս. վաշխ.։)
cf. Համբերութիւն.
Ըմբերութիւն եւ տոկ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
athlete, wrestler;
champion.
• , ի-ա հլ. «գօտեմարտող, փահլա-վան» Փիլ. Պիտ. Նար. 265. որից ըմ-բըշական Ոսկ. մ. ա. 1,3. ըմբշամարտ Ա-գաթ. Ոսկ. մտթ. բ. 8, Ա. տիմ. և եբր. Եւս. քր. ըմբշամարտիկ Ոսկ. պօղ. Ա. 249 (հմմտ. Վարդանեան, Բառաք. գիտ. Բ. 45), Խոր. Ե ղիշ. միանձ. գրուած է նաև ըմբշտական (փխ. ըմբշական), ըմպիշ, ըմպշամարտել Աբր. կրետ. էջ 45. արևելեան գրականում յաճախ գրում են ըմբիշտ։
• ՆՀԲ լծ. յն. πός, այսինքն «բռնցի, մուրցացի»։
ἁθλητύς athleta, luctator, certator, pugil (լծ. եւ յն. բի՛քս, այսինքն բռնցի. մուրցացի) Նահատակ կամ շահատակ ելեալ յասպարէս ի մրցիլ. մրցական. բռնամարտիկ. գօտէմարտ. մենամարտիկ.
Զօրէն մարտիկ ըմբշի։ Ըմբշացն՝ մարզիչքն պատուիրեն։ Զօրէն ըմբշի բուռն հարեալ՝ արգել. (Փիլ.։)
Ի գուպարս ըմբշաց։ Մարզէ զըմբիշսն. (Պիտ.։)
Առ բռնամարտիկ մերկամրցանակ ըմբիշս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ըմբիշն եթէ ոչ կռուի ընդ բազումս ի ժողովս, ոչ ունի զարուեստ յաղթութեան. (Վրք. հց. ՟Գ։)
athlete, wrestler.
ἁθλητής athleta Ըմբշամարտ ոք. ըմբիշ.
Մերկեա՛ց իբրեւ զըմբշամարտիկ, օ՛ծ իւղովն Քրիստոսի. զի մի՛ կռուեսցին ի քեզ ձեռք ախոյանին. (Եղիշ. միանձն.։)
Յորում փառս ոլոմպիայ խաղուն հանդիսի ըմբշամարտկացն երեւի. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Իբրեւ ոմն յըմբշամարտկացն փշրեալ զժանիս առիւծու. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զոր իմաստունն (կարծեցեալ՝ եղիմաս) ոչ էած զմտաւ, նմանեալ զըմբշամարտկացն զանփորձայաղթսն. (Դիոն. ածայ.։)
to wrestle, to contend in wrestling.
Մարտնչել որպէս ըմբիշ. գօտեմարտիլ.
wrestling.
ԸՄԲՇԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ ԸՄԲՇԱՄՐՑՈՒԹԻՒՆ. ἅθλησις certatio, athletica, lucta, luctatio, luctamen որ եւ ՆԱՀԱՏԱԿՈՒԹԻՒՆ, ՇԱՀԱՏԱԿՈՒԹԻՒՆ ՅԱՍՊԱՐԻԶԻ. Մարտ եւ մրցանք եւ արուեստ ըմբշաց. գօտեմարտութիւն. բռնամարտութիւն.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Եւ զզօրութիւն ո՛չ ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս, եւ կամ յըմբշամրցութիւնս կրթեն. (Պիտ.։)
cf. Ըմբշամարտութիւն.
ԸՄԲՇԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ ԸՄԲՇԱՄՐՑՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՆԱՀԱՏԱԿՈՒԹԻՒՆ, ՇԱՀԱՏԱԿՈՒԹԻՒՆ ՅԱՍՊԱՐԻԶԻ. Մարտ եւ մրցանք եւ արուեստ ըմբշաց. գօտեմարտութիւն. բռնամարտութիւն.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Եւ զզօրութիւն ո՛չ ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս, եւ կամ յըմբշամրցութիւնս կրթեն. (Պիտ.։)
cf. Փոխորդի.
ՓՈԽՈՐԴ ՓՈԽՈՐԴԻ. δάνιον, ἁμοιβή compensatio, sors. Ծնունդ փոխոյ. տոկոսիք. եւ Փոխարէն.
Մեղադիր լինիս, որպէս թէ փոխ ետուր, եւ չառեր զփոխորդին. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Տայ փոխ զբանն, եւ պահանջէ զփոխորդին հանդերձ վաշխիւ։ Հատուցումն փոխորդաց եւ ոչ միոյ առաջի կայ յետ կորուսանելոյ զպարտսն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. ժղ.։)
Հանգանակել՝ չարին փոխորդոյն չարագոյն է. (Բրս. բարկ.։)
change, mutation;
— յաշխարհէ, passing from this world to the next, exit, decease, death;
— Ս. Կուսի, Assumption.
Փոխելն, իլն, ըստ ամենայն առման. մանաւանդ որպէս Չու յաշխարհէ, ննջումն, եւ վերափոխումն.
Ի խաւարէ պայծառութիւն՞ եւ փոխումն յարքայութիւն։ Փոխումն յաշխարհէ։ Հրեշտականման փոխումն յերկինս։ Սրբոցն փոխումն է կենդանութիւն։ Վերապատուեմք զփոխումն քո ի յերկինս։ Երկնաւոր զօրօք իջեր ի փոխումն մօր քո եւ կուսի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Խոր. ՟Գ. 67։ Փարպ.։ Շ. բարձր.։ Շար.։)
to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
θύω, κατασφάζω, ἰερεύω macto, jugulo, trucido, sacrifico, caedo, occido, interficio ἁναιρέω tollo, aufero. (լծ. թ. պօղազլամաք եւ ... ). Զփողիցն ունելով սպանանել. խողխողել. խոշոշել. զոհել. զենուլ. գլխատել. ի սպանդ վարել. խեղդել. կարճել ի կենաց. ճիտը՝ շլնիքը զարնել, գլուխը կտրել, մորթել, խղդել.
Հրամայեաց փողոտել ի ջրհոր անդր ի ներքս։ Զնա, եւ զապողոփանէս ի նոյն գուբ փողոտեցին. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 19։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 37։)
Եւ զայնոսիկ զորա յանկողինսն եգիտ, փողոտէր։ (Փիլ. իմաստն.։)
Զորդիս նորա փողոտեցին. (Մանդ. ՟Բ։)
Նման անասնոյ փողոտէին յանխնայ։ Իբրեւ զոշխար ի սպանդ վարեալ՝ փողոտէին. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Սովաւ փողոտեաց զթշնամին. (Շ. բարձր.։)
Փողոտեաց զնա ի վերայ աղտեղի սեղանոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Փողոտեալ զպահապանսն՝ աւերեցին զծուր. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի գօգ մօրն փողոտեցին սրով զմանուկն. (Կաղանկտ.։)
Փորոտել ետ զնոսա, այսինքն է խեղդել. (Մարթին.։)
Սով մեծ լինէր.. . ապա ձեռնամուխ լինէին ի հարճս եւ ի ծառայս՝ փողոտել եւ ուտել. (Ղեւոնդ.։)
street;
մանր —, narrow-street, alley;
—ք վաճառաց, mercery, mercer's shops;
—ք գնացից ջրոյ, water-pipe, water-conduit;
ի —ի, in the open street;
— տալ, կտրել, կազմել, թողուլ, to open a way, to fray a way, to cut a road through the enemy.
ῤύμη, πλατεῖα platea ἁγορά forum ἁγυρά via urbis, vicus, semita ἅμφοδον bivium περίβολος ambitus. ասի եւ ՓՈՂ (թերեւս ի նմանութենէ պարանոցի եւ կրճի. լծ. եւ Պողոտայ. յն. փլադիա. լտ. ֆօռում) Ճանապարհք քաղաքի. անցք. ուղի հրապարակաց. գռեհ. սօգագ, զուգագ, սուգ.
Ընդ ամենայն փողոցս քաղաքին։ Ընդ փողոցս եւ ընդ հրապարակս։ Առ դուրս արտաքոյ ի փողոցի անդ։ Շուրջ զտաճարաւն փողոցս։ Ի փողոցս նորա ողբացէ՛ք.եւ այլն։
Ի մէջ փողոցաց եւ հրապարակաց։ Ընդ շինամէջ փողոցաց քաղաքին։ Մօր փողոցաց։ Ընդ արձակ փողոցիւք։ Ի գռեհս եւ ի փողոցս. (Եւս. պտմ.։ ՃՃ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։ Խոր. ՟Ա. 15։ Խոսր.։)
Յօրինէ ի նմա փողոցս վաճառոց ամենալիցս. (չարղը բազար. ) (Արծր. ՟Ա. 11։)
Փողոցս գնացից ջրոյն կազմեալ. (որ է ջրանցք. ) (Արծր. ՟Դ. 11։)
Աղքատաց, որք ընդ մանր փողոցսա յածեալ շրջիցին. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա.) իբր նրբափողոց. στενωπός angiportus.
Փողոց տուեալ սմբատ յաջ թեւն, եւ վարազ յահեակն։ Փողոցս տուեալ պատերազմին դրունս ութ։ Ի դիմի հարեալ՝ կտրեցին փողոց, անցին ի ներքս. (Մամիկ.։)
Փողոցս թողեալ պատերազմին դրունս երկու։ Զօրքն սկսան կաղմել փողոցս թագաւորին. (Զենոբ.։)
Ոսկի փողոց կայր ի վըզին, եւ բաց ի բաց էր իւր ագին. (սիրամարգն. ) (Շ. առակ.։)
cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.
ՓՈՂՐԱԿ որ ըստ ձձ. գրի եւ ՓՈՂՈՐՈԿ. Ջրանցք փողաձեւ կամ պարանոցաձեւ. առուակ ստորերկրեայ. խողովակ.
Զջուր խողովակով եւ փողրակով պնդէ եւ հաւաքէ. . . Նոյնպէս եւ զմիտս տղային իբրեւ ի խողովակն եւ ի փողրակք յամենայն կողմանց պնդէ Աստուածային օրինացն ուսմամբ. (Կանոն.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
Ոմանք քահանայք տան ջուր մարդկան եւ պարտիզին ի բազում օգտուի, եւ ինքեանք կան անծաղիկ եւ անպտուղ որպես ջրտար փողրակն. (Մխ. ապար.։)
Շինեաց ընդ ամենայն փողոցսն քաղաքին փողրակ կամարակապ ի ներքոյ գետնին. (Մարթին.։)
Ա՛ռ երկու հատ երկայն փողրակ. եւ յետ ջրելոյն՝ զփողրակի բերան գոցէ, որ մեջն բան չլըցվի. (Վստկ.։)
Ցնցուղն փողրակնէ, եւ կամ քամոցն. (Լծ. նար.։) (Այլ է ԽՈՂԵՐԱԿ՝ իբր շնչափող։)
cf. Փորացաւութիւն.
Փորացաւութիւն շատ քաշէ. (Ախտարք.։)
մ. ՓՈՐԱՑԱՒ ՓՈՐԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ փորոյ կամ որովվայնի եւ աղեաց.
Ցաւք անասնոց. . . Փորացու յարենէ. . . Եւ խիստ փորացաւ։ Ողջանալ աչից, եւ փորացաւից, եւ բոլոր ախտից. (Տօմար.։ Գանձ.։)
Մահտարաժամ, եւ փորացաւութիւն. (Շիր.։)
Վասն այն ջերմանն՝ որ զկնի փորացաւութենէն (լուծմամբ որովայնի՝) լինի. (Մխ. բժիշկ.։)
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
(լծ. եւ յն. եւ լտ. ). πεῖρα experimentum δοκίμιον, δοκιμή probatio, exploratio, experientia. տե՛ս եւ ՓՈՐՁՈՒԹԻՒՆ. πειρασμός tentatio. Փորձելն կամ փորձիլն. հանդէս. քննութիւն. ընտրութիւն, ցուցակութիւն. տեղեկութիւն.
Փորձ արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս։ Տաց զնոսա քեզ ի փորձ։ Միւսանդամ փորձ փորձէր։ Այր անօրէն փորձ փորձ առնէ բարեկամաց։ Փորձ տե՛ս զանփորձ արծաթոյ։ Եթէ զփորձ ինչ խնդրէք զՔրիստոսի։ Զփորձ նորա դիտէք եւ դուք.եւ այլն։
Առանց քննութենէ եւ փորձի. (Փիլ. տեսական.։)
Ի փորձոյ ուսանել։ Ի փորձոյ գիտել։ Ի փորձոյ ծանուցաւ. (Ոսկ.։ Կոչ.։ Սարգ.։ Մխ. առակ.։)
Հաւատարմացուցանէ փորձիւ իրացն. (Նախ. ժող.։)
Ուսեալ նոցա ի փորձէն.. . ի փորձէն ուսջիք։ Արարից ճանաչել ի փորձէն. (Նախ. եզեկ.։)
Որպէս եւ փորձ իսկ իծացն յայտ առնէ։ Յառաջագոյն դիտելով զփորձ առն։ Զփորձ պատմութեանդ զամենայն ի գրոց սրբոց ցուցից. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Գ. 55։ Կոչ ՟Դ։)
Որք գիտեն զփորձ սերմանց. (Վեցօր. ՟Է։)
Գիտե՞ս դու զփորձ կնոջ, եւ սովորեալ իցես. ոչ գիտեմ զայդ գործ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Խուզակ լինել, եւ փորձին կալ եւ մնալ հրամայէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
Ետ նոցա փորձ զփտութեան սիրոյն հեթանոսաց. (Եփր. համաբ.։)
ՓՈՐՁ. որպէս Փորձութիւն. եւ Փորձանք. արկածք.
Մի տար ըզքեզ ի փորձ չարի։ Դարձեալ յետ փորձըն կատարման։ Մինչ ի ՟Խ տիւ պահեալ, ապա եմուտ ի փորձ. (Շ. խոստ. եւ Շ. մտթ.։)
Բայց ի յԱստուած ապաստանեալ, եւ գոհութեամբ զփորձըն տարեալ. (Վահր. ոտ.։)
ԶՓՈՐՁ ԱՌՆՈՒԼ. πεῖραν λαμβάνω, πειράω experior. Փորձալ անձամբ. յանձին կրել. առնուլ զճաշակ. փորձիւ դիտել.
Զորոյ զփորձ առեալ եգիպտացւոցն՝ ընկղմեցան։ Զտտնջանաց եւ զդանից զփորձ առին։ Փափուկըն՝ որոյ ոչ իցէ ոտին իւրոյ առեալ զփորձ գնալոյ ի վերայ երկրի.եւ այլն։
Տիրապէս ասի ճանաչել, յորժամ զփորձ ոք զիրացն առնուցու։ Զփորձ առնոյր զօրութենէն։ Զփորձ առեալ չարեացն։ Կորովեացն պարսից զփորձ առեալ զստոտկութեան սկային. (Շ. ՟ա. յհ.։ Կոչ. ՟Բ։ Խոր. ՟Բ. 79։)
Թէպէտեւ զփորձ էառ ամենեւին զմերոյ բնութեանս, սակայն առանց մեղաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Որով ինքն չարչարեցաւ՝ զփորձ առեալ. յն. փորձեցեալ։
Որ զայլոց առն փորձ առեալ է. այն է՝ գիտել զայր. կամ ամուսնանալ. (Փիլ. քհ.։)
Չարաչար տանջանօք ի Փորձ առեալ՝ ոչ կարէին խոստացուցանել. (Կաղանկտ.։ Ասի եւ իբր ռմկ. նովին ոճով, Փորձ առնուլ.)
Ագռաւ մի պանիր ունէր ի բերանն. իսկ աղուէս փորձ առնոյր՝ ի նմանէ հանել զպանիրն. (Ոսկիփոր.։)
Ի փորձ արկցէ զնա խրատու իւրով. (Սիր. ՟Դ. 29։)
ԸՆԴ ՓՈՐՁ ԱՆՑԱՆԵԼ. Ի ՓՈՐՁ ՄՏԱՆԵԼ կամ ԳԱԼ. իբր Փորձիլ, եւ փորձել անձամբ.
Ի փորձ մտանէ շնորհացդ։ Պահօք ի լերին ի փորձ մտեր չնրին. (Կոչ. ՟Ա։ Գանձ.։)
ՓՈՐՁ. ա. πεπειρασμένος tentatus δοκιμαζόμενος, δόκιμος probatus, probus ἕμπειρος, πειραθεῖς expertus, peritus. Փորձեալ, անցեալ ընդ փորձ. ընտիր գտեալ ի փորձութեան. փորձիւ ուսեալ. տեղեակ. հմուտ եւ լաւ. ընտիր.
Փորձ է ամենայնիւ ըստ նմանութեամբ առանց մեղաց. (Եբր. ՟Դ. 15։)
Յառաքինեաց եւ ի փորձից։ Այսու փորձ գտան (այսինքն նեղութեամբ ) ընտրեալք ամենայն։ Եկեսցէ ի մէջ փորձն պօղոս.. . Որ ոչ է փորձ պատերազմի։ Էին եւ Աստուածայնոց գրոց փորձք եւ հմուտք։ Փորձ գտեալ։ Ամենայնիւ փորձք գտեալք։ Որում ամենեքին փորձ էք, Որոյ ճշմարտութեան փորձ էք դուք։ Լսել բարւոյ եւ փորձ վարդապետին՝ հօրն ամոնայ. (Փիլ.։ Պրպմ.։ Իգն.։ Սարգ.։ Սարկ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Պարտ է մեզ լինել փորձս, եթէ զի՛նչ են կամքն Աստուածայ. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Ա՛րկ դու զայդ ի բովս, եւ քննեա՛, թէ փորձ իցէ, որպէս եւ ես գտայ փորձ վասն նոցա։ Պատեաց զնա ոսկւով փորձով (կամ փորձելով )։ Զօրութիւն փորձ յանդիմանէ զանզգամս. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 39։ ՟Գ. Թագ. ՟Ծ. 18։ Իմ. ՟Ա. 3։)
Վէմ ընտիր, զոր ոմանք ի թարգմանչացն փորձ ասեն. (Տօնակ.։)
to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.
(լծ. յն. եւ լտ). σπεύδω, σπουδάζω studeo եւ festino, diligenter ago κατασπεύδω accelero, propero ἑπιμελέομαι curo, curam gero եւ այլն. Փոյթ ունել, եւ փո՛յթ շարժիլ. երագել. ճեպել. աճապարել. վաղվաղել. կանխել. սիրով բերիլ. ջանալ. գուն գործել. նկրտիլ. հոգալ. շուտ ընկէլ, արտորալ.
Փութա՛ թերա՛ գրիւս երիս։ Փութացաւ իջոյց զսափորն։ Փութացեալ այրեցին զքաղաքն։ Փութացան իջանել։ Փութացարո՛ւք եւ յղեցէ՛ք դուք զոք։ Փութայ մեծանալ այր չարակն։ Փութայ իբրեւ զհաւ ի ծուղակս։ Փութասցին ի նա ժողովուրդք բազումք։ Փութան գործել զչարի։ Փութալ պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն։ Փութասջի՛ր (կամ փութացի՛ր) զանձն քո ընտիր կացուցանել։ Փութասցո՛ւք այսուհետեւ մտանել յայն հանգիստ.եւ այլն։
Արդ եկա՛յք եղբարք զօգուտն վտսն հասարակաց շինութեան փութասցո՛ւք (այսինքն հոգասցո՛ւք)։ Միայն զի զհարկելն լիով փութասցի. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 29։)
Ոմանք ի հանգիստ եղբարցն փութային։ Առաւել փութասցին ի մեծ ծառայութիւն։ Որք յիմաստութիւն եւ որք ի բժշկականութիւն փութացեալ. (ՃՃ.։)
Փութացի՛ր յօգնութիւն Սուրբ Աստուածածին. (Շար.։)
cf. Տապագին.
καύσων, συγκαίων urens, comburens. Խառն տապով. տապագին. տօթագին. տոչորիչ.
Իբրեւ հողմ տապախառն։ Հողմոյ խորշակի տապախառնի. (Երեմ. ՟Ժ՟Ը. 17։ Յովհ. ՟Դ. 8։)
Յորժամ ի հրացայտ տապախառն ճառագայթիցն բորբոքմանէն տոչորին բնութիւնք. (Գանձ.։)
Յաւուրս տապախառն ծագման (արեւու) ... Վախճանէին ի տապախառն օդոց. (Ղեւոնդ.։)
Յորժամ հրացայտ եւ տապախառն բորբոքեալ տոչորին բնութիւնքս. (Մեսր.։)
very hot, burning;
— լինել, to be scorched up.
ՏԱՊԱԿԷԶ ԼԻՆԵԼ. Կիզանիլ ի տապոյ. տապախարշ լինել.
Զամառն եւ զձմեռն տապակէզ եւ ցրտահար լինելով. (Ուռպ.։)
cf. Տապագին.
Տապով յեղցեալ. տապագին. տապախառն.
Զարեգակնակէզ եւ զտապայեղց խորշակագնաց վայրս. (Պիտ.։)
cf. Տառապիմ.
Տառապանամք, եւ սպասաւորեմք ծառայապէս սպասաւորութեամբ։ Միշտ նիրհէ եւ արբենայ, եւ յայնմանէ տառապանայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։)
Որ տառապանայ ի կեանս յայս, մտանէ՞ յարքայութիւն. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
to trouble, to afflict, to oppress, to molest, to maltreat, to vex;
to violate, to dishonour, to deflower;
—եցուցանես զաղիսս իմ, I am afflicted by your woes.
ταλαιπωρέω in aerumnas ac miserias injicio, affligo ταπεινόω humilio ἑκπιέζω opprimo κατατείνω distendo, vexo. Տալ տառապիլ. նեղել. ճնշել. նկուն առնել. թշուառացուցանել, հարստահարել եւ խոնարհեցուցանել. չարչրկել.
Չարչարեսցեն եւ տառապեցուսցեն զնոսա։ Զանկածն տառապեցուցին։ Տառապեցուցանէին անիրաւութեամբ։ Մի՛ տառապեցուսցես զնա աշխատութեամբ, կամ ընդ աշխատութեամբ։ Որ տառապեցոյցն, նոյն ողորմեսցի.եւ այլն։
Քաղցիւ եւ ծարաւով տառապեցուցանէին զնոսա։ Յարգելանս բանտից եւ յաղէտս չարչաչարս տագնապեալ տառապեցոյց զծերութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Բ։ Յհ. կթ.։)
Տառապեցուցանես զթշուառ աղիսս իմ. այսինքն ճմլես՝ գելուս. (Վրք. հց. ձ։)
ՏԱՌԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Լլկել զկոյս կամ զկին.
ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
Նոյն է եւ յն. տէգա. լտ. տէչէմ. δέκα decem. սանս. տասան. պ. տէհ, տահ. Թիւ կատարեալ ըստ մատանց երկոցունց ձեռաց. երկիցս հինգ. տասը.
Եթէ գտցի անդ տասն. ոչ կորուսից վասն տասանցն։ Տասն ուղտ։ Ի տասն դահեկանէ։ Իբրեւ աւուրս տասն։ Յետ աւուրց տասանց։ Տասն սոքա. եւ այլն։
Գտցես ի տասունսն զմինն, եւ ի մինն զտասունսն։ Զպակասումն չորրորդ տասինն (խ թուոյ) լցուցիք։ Գառինք չորրորդ տասունք։ Քսանն եւ կցականն երկուց տասնից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Շար.։ Թէոփիլ. ՟խ մկ։ Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
Տալ մի ՛տ տասանէ. (Եփր. յես.։)
Յամսեանն եօթներորդի՝ ի տասն ամսոյն։ Որ օր տասն էր ամսոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 29։ Թուոց. ՟Ի՟Թ. 7։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 4. 12։ Եզեկ. ՟Ի. ՟Ի՟Դ. 1։)
ՏԱՍՆ ԱՆԳԱՄ. մ. δεκάκις, δέκατον decies, decem vicibus. Տասնիցս. կրկնելով մինչեւ ի տասն նուագս. տասը անգամ.
Փորձեցին զիս՝ այս տասն անգամ. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 22։)
cf. Տասնեքին.
ՏԱՍՆԵՔԵԱՆ ՏԱՍՆԵՔԻՆ. Տասն միանգամայն. տասունք ի միասին կամ մի առ մի. տա՛սն ալ՝ բոլոր կամ մէկիկ մէկիկ. ... կամ ... ըստ յն. եւ լտ. տասն ասի.
Իջին եղբարքն յովսեփու տասնեքին։ Զտասնեսին մենքենկովթս։ Տասնեցունց մենքենովթացն։ Զպուտնադսն տասնեսին։ Տասնեքին արքն՝ որ ընդ նմա։ Զտասնեքումբք աստիճանօք.եւ այլն։
ten thousand;
cf. Բիւր.
Զի դու իբրեւ զտասնհազար ի մէնջ ես. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
shaky, tottering, vacillating;
swing, see-saw;
cf. Տատանումն;
կալ ի —ի, cf. Տատանիմ;
— առնել, to swing, to send up and down, to see-saw.
(իբրլ սասան. կամ տանելով տանիլ այսր անդր) cf. ՏԱՏԱՆՈՒՄՆ.
Աիմենայն իսկ տիեզերք այժմ, որպէս եւ յայնժամ երուսաղէմ, կան ի տատանի. (Ոսկ. ես.։)
Յորում իբրեւ յանդունդս ի տատանի կային մարդիկ. (Սեբեր. ՟Ը։)
ՏԱՏԱՆ. ա. իբր Տատանեալ.
Եղեւ երեր եւ տատան յերկրի. (Մծբ. ՟Է. ՟Թ։)
far off, distant, remote;
— աշխարհ հատանել or հարկանել, երթալ ի — աշխարհ, ի — աշխարհս ընթանալ, անցանել, to travel abroad;
ի — աշխարհէ գալ, to return from abroad.
Վարի կից ընդ բառիս Աշխարհ. որպէս Օտար. հեռաւոր. հեռի. բացակայ. (իբր ի բաց տարեալ) երկայն. երկար. ըստ յն. բաւյիւ ասի, ἁποδημέω peregrinor, peregre proficiscor, absum domo, seu patria.
Տար աշխարհս հարկանիցես։ Այնչափ տար աշխարհս հատանէր անցանէր. (Ոսկ. մտթ.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Գնաց ի տար աշխարհ. (Մտթ.։ Մրկ.։)
Ի տար աշխարհս ուրեմն երթեալ էր։ Ի տար աշխարհս ընթանայր։ Ի տար աշխարհս անցանէին. (Եւս. քր. ՟Ա։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։ Մանդ.։)
Որք ի տար աշխարհէ յետ բազում ժամանակաաց գայցեն. (Սեբեր. ՟Զ։)
Ի ՏԱՐԷ Ի ՏԱՐ. Բացուստ ի բաց. հեռագոյնս.
Ելցուք հաւասար ի խաղ գնդին, եւ տեսցուք՝ եթէ որ կողմն յաղթէ, եւ զգունդն ի տարէ ի տար վտարէ. (Ոսկիփոր.։)
unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.
Անդէպ. անպատեհ. անվայել. եւ Ոչ գիտեալ. անկարծ.,
Չեն սոքա տարադէպ ինչ կթարծիք։ Տեսանել չէ՛ ինչ տարադէպ։ Տարադէպ եւ հեռի ուղեւորութեան ետուք զձեզ։ Տեսեալ զնոսա տարադէպ փորձանսն։ Ըստ տարադէպ պատահման. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Զենոբ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Ի դէ՞պ խօսեցայ, թէ տարադէպ։ Ի դէ՞պ արար զմտանելն յարքունիս, թէ տարադէպ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
Զերդմնական, որ թէ՛ ի հանդէպս, եւ թէ՛ ի տարադէպս. (Նար. ՟Խ՟Ե.) որպէս լտ. fas, nefas.
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
Սուգ տարաժամ։ Տարաժամ սգով թախծեալ։ Պտուղ նոցա անպիտան տարաժամ ի կերակուր։ Ի տարաժամ հասակի (ծերութեան) ծնանէր։ Մի՛ լիցի անդ տարաժամ աւուրց (վաղամեռիկ ոք).եւ այլն։
Առասպել տարաժամ՝ այր անշնորհ. (Սիր. ՟Ի. 21։)
Մատիցո՛ւք ի ժամու. տարաժամ ժամ՝ ցանգ չմատչելն է. չխնդրելն է տարաժամ ժամու։ Ի տարաժամ ժամու հուր օտար մուծին ի սեղանն։ Տարաժամ ժամու խանձեալք։ Ընդ երեկս ի տարաժամ ժամանակի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ Խոսր.։ Փիլ. լին. ՟Բ։ Գանձ.։ Նանայ.։)
Տարաժամ եւ վայրապար մարդասիրութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Հիւանդութիւնք տարաժամք, եւ ախտք մահաբերք։ Զհիւանդութիւնս եւ զմահս տարաժամս։ Տարաժամ մահուամբ։ Ի տարաժամ մահուանէ կամ ի սրոյ կամ ի հրոյ. (Եղիշ. ՟Է։ Յճխ.։ Մանդ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. սղ.։)
Ոչ եթէ մարդկան եւեթ տիոց, այլեւ շինուածոցն լինին մահք տարաժամք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Մատիցո՛ւք ի ժամու եւ ի տարաժամու։ Չի՛ք իսկ տարաժամ մատչելոյ (առ աստուած)։ Ի ժամու եւ ի տարաժամու աւուրց։ Տարաժամ էր գիշերոյն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Հա՛ս ասէ, ի վերայ ժամու եւ տարաժամու. այսինքն՝ ծանի՛ր զժամն եւ զտարաժամն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Ի տարաժամու եւ ի հասարակ գիշերի առ քեզ դիմեցի։ Ոչ ի տարաժամէն (երեկորի) շփոթեցան։ Ներողութիւն ընկալեալ յինէն՝ ի ժամու եւ ի տարաժամու ասա՛. (Խոսր.։ Ոսկ.։ Ճ. ՟Ա.։)
ՏԱՐԱԺԱՄ. մ. ἅωρον intempestive πρὸ ὤρας ante horam πρὸ καιροῦ ante tempus. Ի տարաժամ պահու. ի տարաժամու. յանդէպ ժամանակի. անագան կամ կանխագոյն. յանկարծակի.
Բարձցին տարաժամ։ Տարաժամ հատցի։ Յափշտակեցան տարաժամ։ Եկիր տարաժամ տանջել զմեզ։ Զի մի՛ տարաժամ մեռցիս.եւ այլն։
Տարաժամ անցուցանեն զմանկունս։ Տարաժամ ճեպէք սպանանել զիս։ Տարաժամ ցուցանէք զտիրասիրութիւն։ Տարաժամ արար զնոցին սատակումն։ Մի՛ դանդաղանօք եւ տարաժամ կատարեր զխնդրուածս մեր։ Որպէս ծաղիկ ի ձմերանի. ամենեւին տարաժամ, եւ ի գիներբուս արտասուք։ Զի մի՛ տարաժամ քարոզեսցեն զանուն նորա. (Յճխ.։ Ոսկ.։ Արծր.։ Լմբ.։ Վրք. ոսկ.։ Առ որս.։ Իգն.։)
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
παράδοξος inopinatus. Անկարծելի. արտաքոյ կարծեաց եւ խելաց. տարադէպ եւ յանկարծական, եւ հրաշափառ։
Եղեւ տարակարծ անակնունելի փրկիչ։ Եգիտ զկրկին զպարգեւս ոսկոյն տարակարծ . (Ճ. ՟Գ.։)
Տարակարծ իրքն դիպեցան ի դուն ժամանակի։ Տարակարծ ի կիտոսին յղութիւն. (Փիլ.։)
Ի տարակարծ դիմաց վնասու եւ ի վտանգէ մահու. (Պիտ.։)
Յերկնային հրաւիրեալ են ի բնակութիւն՝ մարդկան տարակարծ. (Յհ. իմ. յիշ. կան.։)
Տարակարծ եւ անընդհատ եկեալ փորձութիւնքն (յոբայ). (Երզն. մտթ.։)
Հաւատափոխ ոչ լինիմք ըստ քոյդ տարակարծ մտաց. (Գր. տղ. թղթ. իբր տարադէպ, թիւրադատ։)
Սուր եդ ի վերայ իւրոց զօրացն յանկարծ յեղակարծումն տարակարծի (այսինքն ի տարակարծ պահու). (Բուզ. ՟Ա. 8։)
ՏԱՐԱԿԱՐԾ ԼԻՆԵԼ. Վարանիլ ի կարծիս. ծփիլ ի խորհուրդս.
Տարակարծ լինիմ, տեսանելով զանմարմինդ իբրեւ թանձրութիւն հողանիւթ՝ խօսելով ընդ իս. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Տարակուսիմ.
Տարակուսանալ անգիտութեամբ։ Պարտ է խնդրել, կամ տարակուսանալ ... Եթէ ոք տարակուսանայցէ. (Անան. եկեղ.։ Սահմ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ վասն զի տարակուսանայր յայնպիսի փրկանս, անմեղին յաղագս մեղուցելոցս մեռանել պարտ էր. (Պրոկղ. կուս.։)
Կասկթածէր յաճախ վտանգիցն տարակուսանալ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
cf. Տարաձայնիմ.
ՏԱՐԱՁԱՅՆԵՄ ՏԱՐԱՁԱՅՆԻՄ. διαφωνέω dissono. Չհամաձայնիլ. ոչ ձայնակցիլ. անհամաձայն անմիաբան գտանիլ.
Տարաձայնեցի՞ն արդեօք առ միմեանս իմաստասէրքդ, թէ ոչ։ Ի սոցանէ ոչինչ տարաձայնեալ երեւի. (Անյաղթ պորփ.։ Կիւրղ. գանձ.։)
Եւ իբր կր. Գոյ անհամաձայնութիւն. լինի անհաւանութիւն կամ երկպառակութիւն կարծեաց.
Դիտաւորութիւն առաջիկայ շարադրութեանս եւ՛ ձայնակցեալ է յոմանց, եւ՛ տարաձայնեալ է։ Տարաձայնեալ է, վասն զի եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
distant country, remote region, abroad, foreign lands;
cf. Տարաշխարհիկ.
Ի տարաշխարհ ճանապարհ գնաց. (Եւս. քր. ՟Բ։ Իսկ ՟Գ. Հեռաւոր աշխարհ, որ գրելի եւ զատարար՝ Տար աշխարհ.)
Ոչ զտար աշխարհ ուրեք հատի անցի. յն. զերկայն ճանապարհորդութիւն, կամ ուղի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
cf. Տարաշխարհիկ.
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός , ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
Եւ որպէս ἁπόδημος, ἁποδημητής, ξένος peregrinator, peregrinus. Նա՝ որ է ի տար աշխարհէ կամ երթեալ է ի տար աշխարհ. պանդուխտ. օտարական. վտարանդի. գաղթական.
Հանդերձ յօտարուստ տարաշխարհեայ հռիփսիմեաւ, եւ ամենայն սրբովք. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Այրն տարաշխարհիկ։ Մի՛ նեղեր զտարաշխարհիկս։ Իբրեւ ճանապարհորդք տարաշխարհիկք։ Տարաշխարհիկ եղաք. (Նար. խչ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յհ. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
wrong, undue, unjust, unreasonable;
unnecessary, needless, useless, vain;
—, ի —, unduly, in vain, uselessly, without reason, improperly, wrongfully;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
հոգալ ի բանս —ս, to believe in idle gossip.
Փրկեա՛ զիս ի տարապարտ մահուանէս. (Յհ. կթ.։)
κενός vanus ἁναίτιος, ἁνάξιος indebitus, immercus, immeritus. Որ ինչ է արտաքոյ պարտեաց եւ իւաւանց. վայրապար. անպատճառ. ընդունայն. սնոտի. անպիտան. անիրաւ. փուճ.
Մի՛ հոգասցին ի բանս տարապարտս. (Ել. ՟Ե. 9։)
Ի տարապարտ խորհուրդս կամ մտածութիւնս։ Տարապարտ բարկութիւն կամ աղաղակ կամ մոլորութիւն կամ փիլիսոփայութիւն. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Շ. մտթ.։ ՃՃ.։ Սեբեր. ՟Դ։)
Իջցուք ի տարապարտ հպարտութենէ. (Եզնիկ.։)
Սկսան անիծեալքն եւ տարապարտքն կշտամբել. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)
Տարապարտ զրկեալ գտանէր ... Տարապարտ սողել։ Տարապարտ (այսինքն ընդ վայր) հարկանել զիս։ Մինչ տարապարտ առ իս շարժին (կիրք). (Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Լ՟Ա։ Յիսուս որդի.։)
Զուր տարապարտ օգնիցեն ձեզ. այսինքն յանօգուտս. յն. ունայնս եւ տարապարտս. (Ես. ՟Լ. ՟Յ։)
Ո՛չ է ի զուր եւ ի տարապարտ գալուստ նորա. (Եփր. համաբ.։)
παράδειγμα, ὐπόδειγμα exemplar, exemplum, argumentum, documentum, indicium, formula. Բացէ ի բաց ցոյց՝ իբր յայտնի կամ հեռաւոր. յարացոյց. ցուցակութիւն օրինակ. տիպար. նմանութիւն. առակ. նշանակ. յայտարար.
Ի տարացուցէդ հրեշտակաց եւ մարդկան։ Եղեւ մարդ՝ առնելով զինքն տարացոյց բոլոր առաքինութեան։ Ի մարդկեղէնն տարացուցաց զաստուածեղէնսն բարեպաշտութեամբ իմասցուք. (Աթ.։)
Ի բազում տարացուցաց զսակաւս մեր առաջի եդեալ. (Եպիփ. կամ Ոսկ. յեզեկ.։)
Ոչխարին տրուպն տարացուցիւ։ Ոչ այսուեւեթ նմանագրութեամբ կշռի տարացոյց տարաժանեցելոյս. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Խ՟Ե։)
Վատթարագունի իմն նմանեցուցանես տարացուցի. որ է ըստ քում աստուածխօսութեանդ եւ տարացոյց քո. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ամենայն տարացոյց արտաքին մարդոյս՝ ներքնումս ներգործութեան է յարացոյց. (Լմբ. պտրգ.։)
Բազում տարացոյցս օրինակաց դնէ առաջի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
ՏԱՐԱՑՈՅՑ. ա. իբր Տարացուցական.
Որք ոչ են կարօտ գրոց վարդապետութեան եւ տարացոյց օրնակաց։ Կարօտ եմք խրատուց, եւ տարացոյց ինց օրինակացդ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
Որ շունչ բոլոր զգայնոց շնորհէ, հոտոտելեօքն ոչ տարբերէ (ի մահուն իւրում). (Շ. խոստով.։)
ՏԱՐԲԵՐԵՄ, եցի. չ. ՏԱՐԲԵՐԻՄ, եցայ. ձ. διαφέρω, -ομαι differt. Տարբար գոլ. որոշիլ. զանազանիլ.
Տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն եւ յոգնամանակագոյնն գոլ։ Տարբերի եւ քար ի քարէ զօրութեամբ իւիք. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն.։)
Ջուր հուր որպէս հեռի ունին զգոյացութեանն եւ զորակութեանն բան, այսպէս եւ տարբերեալ տայցեն զներգործութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հասարակաբար տարբերիլ այլ այլոյ ասի այլութեամբ զանազանեալ. եւ յատկապէս տարբերել այլ այլոյ ասի, յորժամ անանջատելի պատահմամբ այլ այլոյն տարբերիցէ. (Պորփ.։)
ՏԱՐԲԵՐԻԼ. տատանիլ.
Շրջօղ միայնակեաց՝ խռիւ անապատի. սակաւ ինչ զտեղի ունի, եւ դարձեալ տարբերի։ Միշտ ի յուզմանիէ մեղացն ալեաց տարբերիմք։ Սահեալք նշդեհութեամբ, եւ ի մէջ այլալեզու ազանց տարբերեալք. (Նեղոս.։ Լմբ. պտրգ. Շ. ընդհանր.։)
yearly, annual, anniversary, once a year;
year;
solemnity, feast, festival;
etesian or trade-winds;
օր —ի or —աց, anniversary, — day;
կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն տօն —աց, it was ordered that this day be annually commemorated;
ոչ գոյր երթեւեկ տօնից —աց նորա, no one frequented his festivals any longer;
յաւուր նշանաւորի —աց, on the festival day.
ἑνιαύσιος anniculus, unius anni. (վր. տարի՛գի, ամիկ, գառն տարեւոր) Տարեւոր. տարւրոյ միոյ. որ ինչ լինի ըստ տարւոյ. միամեայ. տարւան.
Տօնս տարեկանս փրկչին փայլման կատարեն. (Նար. կուս.։)
Տրդատ դիմեաց տարեկան չուարարութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 84։)
Մարիամ յորժամ եղեւ տարեկան, արար յովակիմ ընդունելութիւն մեծ. (Ճ. ՟Բ.։)
ՏԱՐԵԿԱՆ. գ. ἑνιαυτός anus. Տարի. ամ, տարեգլուխ. գլխաւոր օր ի տարւոջն. տօն երեւելի ամ ըստ ամէ. (եբր. զանա. որ եւ զէնէ)
Երթայի յերուսաղէմ ըստ ամենայնզ տարեկանի։ Տարւոջէ ի տարի՝ ի գլուխ տարեկանի։ Ի տարեկանս բարեկենդանութեան։ Տարեկան հատուցման։ Տարեկան տեառն ընդունելի։ Ի տարեկանս ձեր ոչ հոտոտեցայց։ Արարին զօրն զայն տարեկան մեծ։ Յաւուրս տարեկանի, եւ յաւուրս տօնի ան։ Կարգեցին ամ յարմէ զօրն զայն տօն տարեկանաց։ Յամենայն տօնս տարեկանաց։ Երթեւեկ տօնից տարեկանաց։ Յաւուր նշանաւորի տարեկանաց մերոց.եւ այլն։
Առանց ամաց՝ տարեաց տարեկանաց ոչինչ մարթ է իմանալ։ Զայնչափ բոլորեալ թիւս տարեաց տարեկանաց անցեր զաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։ Կոչ. ՟Ա։)
ՏԱՐԵԿԱՆ. ἑτήσιος anniversarius ἑτησία, ἑτησίαι etesiae, venti anniversarii. Որպէս Տարեւոր հողմ, որ ի սահմանեալ ժամանակի շնչէ.
ոմանք (ի հողմոց շնչեն) յամարայնի, որ տարեկան կոչին, խառնուրդ ունելով յարքայականացն եւ ի զեփիւռիցն. (Արիստ.։)
agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.
Զելեւէջս տարուբեր (կամ տարաբեր) անդադար սահանացն։ Ի տարուբեր երթեւեկութեանց նոցա կոհակաց ի կոհակս. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
ՏԱՐՈՒԲԵՐ. գ. Տարաբերութիւն. յուզումն. երթեւեկութիւն.
Իբրեւ բազում տարուբեր եւ խորհուրդ ի մէջ լինէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 20.) (յն. ἑπίσκεψις . դիտողութիւն կամ այցելութիւն)։
Անդ ապա դեսպանք զկնի դեսպանաց տարուբերբ առնէին. (Յհ. կթ.։)
ՏԱՐՈՒԲԵՐ. գ. Որպէս ստուգաբանութիւն անուանս Կիտացի, կամ կիպրացի, եւս եւ մակեդոնացի. որպէս նաւ վաճառաց, կամ վաճառական.
Կորեան, եւ այլ ոչ եկեսցեն յերկրէ կիտացւոցն (այսինքն) ի տանէ տարուբերին։ Որ գերեցանն ի տանէ տարուբերին։ Տուն զնաւահանգիստն կոչէ, եւ տարուբեր զնաւսն թարշշի. (Գէ. ես. ՟Ի՟Գ. 1.)
ուր եւ յաստուածաշնչի՝ որ ըստ օրինակաց գէորգեայ վարդապետի, ի բացատրութիւն ձայնիս.
Յերկրէն կիտացւոց, ի լս. դնի.
Ի տանէ տարուբերին։
cf. Տարողութիւն;
յանտեղի —, carrying to absurdity.
Տարողութիւն. տանելն (ըստ ամենայն նշ).
Ի տարումն եւ յընդունելութիւն մեղանաց։ Տեսանել կարել ըստ տարման, զորս որքան ինչ լինիցին յաղագս աստուծոյ բանք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 9։ Պրպմ. ձ։)
ՅԱՆՏԵՂԻ ՏԱՐՈՒՄՆ. εις ἅτοπον ἁναγωγή reductio ad absurdum. որ եւ ՅԱՆՏԵՂԻ ԱԾՈՒՄՆ. այսինքն Յանտեղութիւն ձգելն եւ ստիպելն զդիմախօսն.
Յանտեղի տարմամբ ունելով զյանկումն։ Ի ձառն յանտեղի տարման։ Ացռ այս լուծումն որպէս յանտեղի տարմամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
որ եւ յն. դա՛ռդառօս. τάρταρος, -ρα tartarus, -ra, -rorum. Իբր տեղի սարսելոյ եւ սարսռելոյ։ Դժոխք՝ ըստ որում վեհ սառնամանեաց. անդունդք իբր ծովու. խորք. լուալիք աշխարհի. սանդարամետք. խաւար արտաքին.
Դժոխք եւ կորուստ, եւ տարտարոսն։ Արկանել ի տարտարոսն։ Արար խնդութիւն չորքոտանեաց ի տարտարոսն. (Առակ. ՟Լ. 16։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 4։ Յոբ. ՟Խ. 15։)
Ի յաղցից եւ ի բոցոյ հրկիզեալ ի ցանկութեանցն. քանզի սոքա են ճշմարիտ տարտարոսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 234։)
Տարտարոսն՝՝ որ էն մէջ ամենայնի, տեղի ինչ է յոմանց ջուրց, եւ ստորախմբումն եղանի մինչեւ ցտիղմն. ((որպէս մրուր աղտեղութեանց) Նոննոս.։)
Ի տարտարոսս ներքինս։ Զժահահոտ տարտարոսաց զխորութիւնսն։ Զգուբն ապականութեան զտարտարոս գեհենին. (Մանդ.։)
Ոմն ի հուր գեհենին մատնեսցի, ոմն ի տարտարոսն դատապարտեսցի. (Խոսր.։)
Զանհնարին դառնութիւն դժոխոց տարտարոսի. (Յհ. կթ.։)
Բանտ անուանէ զտեղի ինչ անդնդային եւ սանդարամետական՝ զհներքին տարտարոսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Զգունդս դիւացն ի տարտարոսն ընկղմեցեր. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի տարտարոսի. ի գեհենոյն ի սառնամանիսն. (Լծ. նար.։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.
Ունակութիւն եղեալ ի նմա տարրասցի։ Յորմէ տարրացեալք ամենայն մարմինք ... բանիւ տարրացեալք մարմինք։ Յորում տարրացեալ է զօրութիւնն աստըուծոյ։ Թանձրացեալ տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի։ Հանդերձն տարրանայր իբրեւ զանկողին ինչ ի խորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։ Փիլ.։ Լմբ. պտրգ.։ Եղիշ. խաչել.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Տարրանալ ի հանդէս բարեպաշտութեան։ Յամենայն վարս բարեգործութեան տարրանայր։ Տարրացելոցն առ աստուած սիրով։ Ըստ նորին սրբութեան տարրանամք, հաղորդեալք իրերաց, եւ միացեալք ի քրիստոս։ Յեղկեղի նորա տարրասցուք. (Սոկր.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
Որ եւ յոյժ անվայելուչ էր իմոյս լրբանաց՝ ի վեր տարրանալ առ այդքան բարձրագոյն եւ երկնային իհրողութիւնսն. (Նանայ. յռջբ։)
Սողոմովն իմաստնացեալ, որքան առաւել տարրանայր ի խորսն (յն. , միջամուխ լինել), այնքան յաճախագոյնս ցնորէր. (Առ որս. ՟Է։)
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
ἕρασις amatio, amor, adfectio. Տարփումն. տենչանք. փափաք սիրոյ. ցանկութիւն.
Աստուածային տարփանօք մղեալ։ Որ ի հեշտ ցանկութիւն տանին տարփանքն, զամենեսեան ի բացհատանել. (Փիլ. իմաստն.։)
Ոչ վայելիցն տարփանօք հեծեմ, այլ հանդերձողին տենչանօք յերիկամանց աստի կականիմ։ Խրախացի՛ր համայն տարփանօք բերկրեալդ ի կանայս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)
Զի՞նչ արդեօք տարփանք քեզ առասպելքն իցեն. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Յայս կշիռ ժողովել զիմաստիցս ծայր տարփանաց, եւ արժանի գովելոյ իմաստունս. (Համամ առակ.։)
cf. Տաւրիկեան.
որ եւ ՏԱՒՐԻԿԵԱՆ. Սեպհական տաւրիկ գաւառին քերսոնի կամ երկրին խրիմու. ուր էր մեհեան արտեմեայ, որում զոհէին զօտարս.
Մատուցանէին զնա տոռականին արտեմիդեայ։ Յամենայն տոռական լեռնայնոցն. (Մագ. ՟Լ՟Ե։)
cf. Տիրամայր.
Տիրամայր կոյս աստուածածին. մայր տեառն.
Տեառնամայր աղախինն ինքնաբուղխ կենդանի ջրոյն եղեւ։ Այլ ոչ իբրեւ զտեառնամայր աղախինն, յորում ամենեցուն աստուածն բնակեաց. (Պետր. սիւն.։)
Կանայք այնոքիկ (իւղաբերք) անուամբ կոչին տեառնամայրք. այսինքն որպէս մարք եղբայր անուանելոց յիսուսի. կամ քորք տիրամօր կուսի. (Եղիշ. յար.։)
to cause to rain heavily, to open the windows of heaven;
to shower down, to rain abundantly;
to shower, to rain hard, to pour;
նետս — ի վերայ ուրուք, to send a shower of arrows;
տեղաց ի նոսա մանանայ, manna rained down upon them;
տեղայր մարգարիտ ի հարսնութեան սաթինկան, pearls were showered round at the nuptials of Sathinig;
նետք տեղային, arrows fell in showers;
զեւս, տեղա ի մեզ փորձութիւն, o great Jupiter, load us with evils!
կայծակունք տեղացին, thunderbolts fell.
Տեղոյր անձրեւ հրալի. (Վրդն. ծն.։)
very heavy shower, pelting or drenching rain, floods, torrents of rain;
heavy fall of snow or hail;
— լինել սպառնալեօք, to rain threats;
ետես զնետս — խաղացեալ, he saw a storm of arrows coming.
ὐετός pluvia ὅμβρος imber νιφετός nimbus, nix, stilla. որ եւ ՏԱՂԱՏԱՐԱՓ. Տեղ. տարափ. անձրեւ. ձիւն. ցօղ առատ.
Իջցէ իբրեւ զանձրեւ ի վերայ սիզոյ, եւ իբրեւ զտեղատարափ ի վերայ խոտոյ. (Օր. ՟Լ՟Բ. 1։)
Եթէ զշիթս անձրեւաց եւ զտեղատարափոյ ունիցիս ի համար ինչ։ Շիթք անձրեւաց, եւ տեղատարափ ձեան, եւ ոլոռն կթարկտի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ ՟Բ. 1։)
Որպէս ի տեղատարափաց բռնութիւն է ի մարմնական գնացս անկեալ։ Տեսանե՞ս զհոյլս տեղատարափացս ահագին եւ սոսկալի. (Մաշկ.։)
Գայ ի վերայ ձմեռն փորձութեանցն, եւ տեղատարափ նեղութեանցն որպէս զձիւն սառնացեալ ի վերայ մտացն. (Լմբ. սղ.։)
Կամ ա.մ. որպէս Տ՝եղատարափական. իբրեւ զտեղատարափ.
Ըստ նմանութեան տեղատարափ շառաչման նետաձիգ բարկութեամբ։ Ետես նա բազմադիմի զնետս. մուխս չարին տեղատարափ խաղացեալ. (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Թշնամին տեղատարափ լինի սպառնալեօք. (Ոսկ. ես.։)
changing place, translocating, transferring, displacing;
transferred, displaced;
— լինել, to change place, to be translocated, to move from place to place.
ՏԵՂԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխել զտեղին. փոփոխիլ տեղւոջէ ի տեղի.
Ոչ լերինք տեղափոխ լինին։ Տեղափոխ լինի յուխտէ յուխտ. (Ագաթ.։ Կանոն.։)
cf. Տենչիմ.
ՏԵՆՉԱՄ կամ ՏԵՆՉԱՆԱՄ. ἕρω (լծ. եռալ). ὁρέγομαι, ποθέω opto, desidero προάγομαι cupio, amore prosequor, impellor, appeto. Գրի եւ ՏԵՆՋԱԼ։ Փափաքել. ցանկալ. տենչասիրել. տարփալ. ձկտիլ. վառիլ ի սէր. բերիլ սաստիկ սիրով. իղձ լինել. փափաքիլ, սիրտը ուզել, սիրահարիլ.
Ցանկութեամբ տենչացեալք խնդրեցին խորտիկս կերակրոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 11։)
Որք միանգամ իմաստասիրութեան տենչան բանից. (Սահմ. ՟Ա։)
Տենչայ ասեն սաթինեկ տիկին տենչանս զարտախուր խաւարտն. (Խոր. ՟Ա. 29։)
Ամփոփել զոսկերս մեր յօգուտ հոգւոյ իւրոյ տենչացեալ։ Յոյժ ագահելով տենչացար։ Որում պատուի մեծն դաւիթ տենչացեալ. (Փարպ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
Պարտ էր հոգեւորականին տենչալ։ Մարտիրոսութեան բաղձայ. քան զչափ բնութեանն առաւել ճգնել տենչայ։ Որք տենչացան զհետ երանաւէտ ձայնին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ Լմբ. սղ.։ Շար.։)
Մոլեգնոտ տրփանօք տենջայր. (Խոր. հռիփս.։)
cf. Տենչիմ.
ՏԵՆՉԱՄ կամ ՏԵՆՉԱՆԱՄ. ἕρω (լծ. եռալ). ὁρέγομαι, ποθέω opto, desidero προάγομαι cupio, amore prosequor, impellor, appeto. Գրի եւ ՏԵՆՋԱԼ։ Փափաքել. ցանկալ. տենչասիրել. տարփալ. ձկտիլ. վառիլ ի սէր. բերիլ սաստիկ սիրով. իղձ լինել. փափաքիլ, սիրտը ուզել, սիրահարիլ.
Ցանկութեամբ տենչացեալք խնդրեցին խորտիկս կերակրոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 11։)
Որք միանգամ իմաստասիրութեան տենչան բանից. (Սահմ. ՟Ա։)
Տենչայ ասեն սաթինեկ տիկին տենչանս զարտախուր խաւարտն. (Խոր. ՟Ա. 29։)
Ամփոփել զոսկերս մեր յօգուտ հոգւոյ իւրոյ տենչացեալ։ Յոյժ ագահելով տենչացար։ Որում պատուի մեծն դաւիթ տենչացեալ. (Փարպ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
Պարտ էր հոգեւորականին տենչալ։ Մարտիրոսութեան բաղձայ. քան զչափ բնութեանն առաւել ճգնել տենչայ։ Որք տենչացան զհետ երանաւէտ ձայնին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ Լմբ. սղ.։ Շար.։)
Մոլեգնոտ տրփանօք տենջայր. (Խոր. հռիփս.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
εἷδος species, forma, facies, status. Տեսիլ կերպարանաց. երեւոյթ եւ հանգամանք իրական առարկայի. տեսք, կերպարանք.
Տեսակ (կամ տեսիլ) նորա իբրեւ լիբանան ընտրեալ։ Երգ. (՟Ե. 15։)
Ոչ ասաց, եթէ տեսակ ունի, եւ ոչ է տեսանելի։ Եթէ տեսակ մարմնոյն այնպէս է, ո՞րչափ եւս առաւել հոգւոյն։ Տգեղ տեսակաւ։ Գեղեցիկ գոլով տեսակաւ. (Ոսկ. ՟Ա. 39։ ՟Բ. 2։ Նոննոս.։)
Բերան ի բերան խօսեցայց ընդ նմա տեսակաւ, եւ ոչ առակաւ. (Բրս. թղթ.։)
ՏԵՍԱԿ. Նմանութիւն իսկական. ճշմարիտ կերպարան
Բանն աստուած առեալ յարգանդէ կուսին զամենայն զտեսակս մարդոյ կազմութեան յինքեան՝ եղեւ մարդ. (Աթ. ՟Դ։)
Որդի (ըստ աստուածութեան՝) ձայն եւ տեսակ եւ բան հօր. իսկ թէ տեսակ է, յայտ է թէ եւ պատկեր եւ նկարագիր էութեանն ծնողին։ Տեսակ աստուծոյ զի՞նչ իցէ այլ, եթէ ոչ ամենայն իրօք որ համարձակութեամբ գոչէր, թէ որ ետես զիս՝ ետես զհայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
ՏԵՍԱԿ. որպէս Նմանութիւն ըստ իմիք կամ այլաբանական. տեսիլ. երեւոյթ.
Մարմնական տեսակաւ, այսինքն որպէս աղաւնի երեւեցաւ հոգին սուրբ. (Աթ. ՟Ա։)
Արուսեկին տեսակաւ տեսար. (Նար. կուս.։)
Արժանի տեսակ հրեշտակացն գնդին (տեսարան նահատակութեանս). (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ընդէ՞ր զգեցեալ եմցք զտեսակս նոցա (հրեշտակաց)։ Զհին մարդոյն տեսակս բերին. (եւ այլն. Վրք. հց.։)
ՏԵՍԱԿ. τρόπος, γένος modus, genus. Տարազ բանից եւ իրաց. օրինակ. եղանակ. կերպ. ազգ ինչ իրաց, եւ հանգամանք գործոյ. թարզ, թէօրէ.
Այպն եղեւ ի դիւրաց այսու տեսակաւ։ Այնու տեսակաւ պատմեաց։ Բազմադիմի տեսակաւ ողորմութեան կամեցար ձգել առ քեզ։ Յամենայն տեսակս ընդարձակ վարուց։ Տեսակ յանցանաց ... Զտեսակ որմոցն խնդրէ ուսանել։ Զնոյն տեսակ բանից վերստին կրկնելով. (Վրք. հց. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։ Սարկ. աղ.։ Շ. ընդհ.։ Լմբ. պտրգ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
ՏԵՍԱԿ. εἷδος species. ազգ ազգ համանման էակաց անկելոց ընդ նովին սեռիւ, եւ որոշելոյ յիրերաց իւիք էական տարբերըութեամբ, ունելով միայն զանհաստ նմանիս, այն է Տրամաբանական տեսակ.
Սեռ. ո՛րգոն. կենդանին. եւ տեսակ, հի՛կէն, մարդ. եւ տարբերութիւն. ո՛րպակ, բանական։ Սպիտակն՝ գունոյ տեսակ, եւ եռանգիւնին՝ ձեւոյ տեսակ։ Տեսակ է դասեալ ընդ սեռիւ. տեսակ է, որում սեռն ստորոգի։ Տեսակ է զյոլովիցն եւ զտարբերացն թուով՝ ի ներում զինչ էն ստորոգեալ. (Պորփ.։)
Ընդ միմեամբք տեսակ ասի, որ եւ տեսակ կարող գոյ գոլ եւ՛ սեռ. (զոր օրինակ թռչուն է տեսակ կենդանւոյ, եւ սեռ ամենայն թեւաւորըաց կամ հաւըուց). (Անյաղթ պորփ.։)
Մարմնական եւ անմարմին տեսակաց։ Առանձնաւորեալքն ի տեսակին՝ դէմ անուանի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կէտք եւ ամենայն կայտառք. (եւ) որ տեսակդ էք բանաւոր հօտի (մարդիկ՝ զկնի հրեշտակաց). (Շար.)
ՏԵՍԱԿ. μορφή forma. Կերպ կամ կերպարան բնականաբար՝ որոշիչ եւ կատարիչ նիւթոյ. որ ի քանակս ձեւ ասի. շէքլ.
Նիւթ եւ տեսակ գոյացուցիչք են բնականաց։ Տեսակ ասի եւ կերպարան. (Անյաղթ արիստ. եւ Անյաղթ պորփ.։)
Զնիւթն եւ զտեսակն ի ներքս ածեն իբրեւ զանեղս. (Առ որս. ՟Գ։)
(Նիւթն առաջին) անտես ինչ տեսակ եւ անկերպարան՝ ամենայնի ընդունակ. (Պղատ. տիմ.։)
Կէսք ի հիւղէ, զոր առեալ (ասեն) աստուծոյ՝ արկ ի վերայ նոր ձեւ եւ գոյն եւ տեսակ. (Վրդն. ծն.։)
Աննիւթն եւ անիմանալին անեզր է եւ անսահման, տեսակաւ ոչ չափի, եւ տեղեաւ ոչ բովանդակի. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
ՏԵՍԱԿ. ἱδέα idea. Գաղափար ըմբռնեալ կամ յօրինեալ ի միտս. ռմկ. ըստ յն. իդէա.
Վանեա՛ ինձ զպղատոնի տեսակսն. (Առ որս. ՟Ա։)
Տեսակ մտացն զտեսակ զգայութեանցն ոչ գործէր։ Զգալի ի տեսակս եւ ոչինչ է։ Անմարմին զօրութեամբ, որոց ճշմարիտ եւ ստուգաբան անուն է տեսակք, ի վար արկ առ իւրաքանչիւր ազգ ծննդոյ յարմարելի առնուլ կերպարան. (Փիլ.։)
ՏԵՍԱԿ՝ ըստ քերականաց. εἷδος species. Ազգ հետեւանաց անուան եւ բայի՝ իբր նախագաղափար եւ ածանցական.
Անուան տեսակք են երկու. նախագաղափար, երկիր. եւ ածանցական, երկրային։ Բայի՝ տեսակք երկու. նախագաղափար՝ ոռոգեմ եւ ածանցական՝ ոռոգանեմ. (Թր. քեր. (այս ըստ յն. իսկ ի մեզ ածանցականն բայի սեպհական՝ է անցողականն. որ պակասի ի յն. եւ լտ)։)
ՏԵՍԱԿ. ա. Տեսանելի. երեւելի.
Արարիչ երկնի եւ երկրի, տեսակաց եւ անտեսից. (Փարպ.։)
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
θεωρικός, θεωριτικός contemplativus, speculativus. Սեպհական տեսութեան՝ մանաւանդ մտաց. մատաւորական. հտայեցողական. իմանալի.
Իմաստասիրութիւն բաժանի ի տեսականն եւ ի գործնականն. եւ դարձեալ տեսականն բաժանի ի բնաբանականն, եւ յուսումնականն, եւ յաստուածաբանականնն։ Յաղագս գործնականին, որ ընդ դիմաբաժանի գործնականումն. (Սահմ. ՟Ա։)
Զմրջիւնն առ գործնականն, եւ զմեղուն առ տեսականն տկայ օրինակ. (Նախ. առակ.։)
Տեսական իմաստութիւն։ Տեսական ուսումնասիրութիւն. (Եղիշ. միանձն.։ Փիլ.։)
Ոչ միայն ընդ տեսականն, այլեւ ընդ գործնականն մեր հաճեսցի աստուած։ Յարդիւնարար գործնականին, եւ ի յիմաստ տեսականին ... Յիմաստութիւն տեսականին, եւ ի խորհուրդ գործնականին։ Ի գործնական եւ ի տեսական ընթացիցն կասեալ. (Շ. ՟գ. յհ.։ Յիսուս որդի.։ յռջբ։)
Գործնական եւ տեսական քննութիւն. (Կլիմաք.։)
ՏԵՍԱԿԱՆ. ὀρατικός videndi facultate praeditus, perspicax եւ θεραπευτικός obsequiosus, officiosus. Տեսողական. նրբատես. հոգետես. տեսանողական. աստուածամերձ. իսրայէլ աստուածատես. պարապեալ ի պաշտօն աստուծոյ եւ ի հոգեւոր կեանս.
Երեւեցուցանելով տեսականացն եւ այլ գեղեցկութիւնս։ Յաղագս կենաց վարուց տեսականի։ Տեսական ազգն տեսանել միշտ ուսումն ընկալեալ՝ էին տեսման բաղձասցի. (Փիլ.։)
Ի բաժանել զերկիրն պարգեւաց տեսական ազին։ Ի տեսական ազգի։ Յերջանիկ տեսական տոհմէ. (Պիտ.։)
Ծնաւ յայրին մարգարէական՝ ըստ միքիայ ձայնին տեսական. (Գանձ.։)
Ի տեսականացս աչաց իմաստից։ Տեսական աչօք մտացն տեսանել ... Զտեսականիս հայեցողութիւն. (Նար. ՟Լ՟Գ։ Լմբ. պտրգ.։)
ՏԵՍԱԿԱՆ. ա.գ. ὀρατός visibilis. Տեսանելի եւ զուարճալի մարմնաւոր աչաց. երեւելի. զգալի.
Տեսականն՝ որ ընդ զգայութեամբն անկանի։ Ի տեսականէ իմեքէ եղեալ։ Յոչ ումեքէ տեսական եղեալ. (Նիւս. բն.։)
Աստուած ամենեցուն իմանալեաց եւ տեսականաց։ Ստեղծօղ տեսականաց, հաստիչ իմանալեաց։ Յօրինիչ տեսականաց, եւ աներեւութից։ Յերեւելիս տեսականաց։ Զանկցորդն տեսականաց. (Նար.։)
Ի նկարս տեսականս։ Ի տեսականի անդ զանտեսն տեսանէր. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ տեսանիցես գեղեցիկ եւ տեսական զմարմինն երկնից, մի՛ շնչական կարծիցես. (Ոսկ. ես.։)
ՏԵՍԱԿԱՆ. εἱδικός specialis եւ formalis. Տեսակական՝ դիմաբաժանեալ սեռականի, եւ նիւթականի.
Ոչ ըստ սեռականի եւ տեսականի զանազանութեանց։ Տեսակ՝ որ ոչ է սեռ, ասի տեսականից տեսակ. մարդն տեսականի տեսակ. (Անյաղթ պորփ.։ Դամասկ.։)
Բազմադիմի լսի անուն սկզբանդ. արարչական, պատճառական, տեսական եւ հիւթական. (Վրդն. ծն.։)
cf. Սերտիմ.
cf. Սեւաթորմի.
Որ ինչ է ի թոյրս սեւութեան, կամ սեւաւ գունով. սեւագոյն. թխագոյն. սեւաներկ. սեւորակ. սեւատեսակ.
ագռաւն սեւաթոյր է։ Սեւաթոյր է օդ (առանց լուսոյ). ոչինչ ունի յինքեան լուսաձեւութիւն։ Սեւաթոյր է կրկին կապուտակն. (Փիլ.։)
Տխրերանգ հաւն՝ բաղադրեալ յիւրում սեւաթոյր սարասին. (Պիտ.։)
Միաբանեաց ի սեւաթոյր գոյն ներկեալ մեղացն. (Եղիշ. ննջ.։)
Որոց խոյակքն՝ հնդիկ փայտ սեւաթոյր (եբենոս). (Պտմ. աղեքս.։)
Ի սեւաթոյր եւ ի խաւարաբորբ անիծեալ օձին դառնութենէ. (Թէոդոր. խչ.։)
երամք սեւաթոյր թռչնոց իջեալ ի գետ անդ՝ ելանէին սպիտակացեալ ի բուրաստանն. (Պտմ. վր.։)
Սեւաթոյր զգեստու զգածումն։ Ի սեւաթոյր տխրութենէ գործոց մերոց խեթիւ հայեցաւ ի մեզ արեգակն ճշմարիտ. (Յհ. կթ.։)
Ցանրացեալք ի սեւաթոյր գործոցն որպէս զկապար ստորաքարշեցան. (Լմբ. ժղ.։)
Որ սեւաթոյր (կամ սեւաթիւր) կերպարանօք ծածկեալ. (Համամ առակ.։)
cf. Սեւեռապինդ.
Ետ ընդ ետ վերտառեալ սեւեռագոյն եւ մակասիր ենթակացութեամբն։ Սեւեռագոյն տիրապէս խոստմանն. (Թէոդոր. խչ.։ Մագ.։ ՟Կ՟Գ։)
cf. Սեւեռապինդ.
Զօդեալ հեղուսիւք, երկաթագամ. պնդակապ.
Սեւեռակապ եւ խստապինդ բնութեամբ բեւեռեաց. (Նար. խչ.։)
love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.
ἁγάπη (որ եւ ագապ). charitas, amor ἁγάπησις dilectio φιλία amicitia ἕρως amor. (յորմէ Սիրել. սիրտ. սերտ). Բերումն ոդւոյ առ ցանկալին. վառումն եւ տենչ սրտի առ կարծեցեալ կամ իրական բարին. ցանկութիւն. յօժարութիւն. հաճութիւն. յարումն. բարեկամութիւն. շնորհ. բարերարութիւն. գութ. զգուանք. տարփումն, եւ առփանք,
Սէր յաստուծոյ է։ Աստուած սէր է, եւ որ կայ ի սէրն, բնակեալ է յաստուած, եւ աստուած ի նմա բնակէ։ Երկիւղ ոչ գոյ ի սէր, այլ սէրն կատարեալ ի բաց մերժէ զերկիւղն։ Այս է սէրն աստուծոյ (այսինքն աստուածասիրութիւն), եթէ զպատուիրանս նորա պահեսցուք։ Յայսմ երեւեցաւ սէրն աստուծոյ (այսինքն մարդասիրութիւն նորա) ի մեզ . եւ այլն։ Առ սէր քո (այսինքն վասն սիրելոյս զքեզ)։ Առնել սէր (այսինքն բարեկամութիւն)։ Վայելեսցուք սիրով (այսինքն ցանկութեամբ)։ Սէր կանանց. եւ այլն։
Առ սէրն քրիստոսի յոյժ խնդութեամբ ընդունէին զամենայն չարչարանս։ Առ սէր քոյոյ տէրութեանդ ոչինչ ընդդիմացաք։ Սիրով տանէին զամենայն յափշտակութիւն ընչից իւրեանց։ խօսէր ընդ նոսա սիրով ըստ առաջին սովորութեանն. (Եղիշ.։)
Արա սէր. այսինքն շնորհ կամ ողորմութիւն. (Վրք. հց.։)
Ուտէին եղբարքն սէր. այսինքն ագապ. կերակուր ընդունելութեանք. որ եւ վր. սէրի. (Վրք. հց.)
ամենայն յօգաւորութիւնք եւ սէրք եւ կցորդութիւնք։ Եկայք արասցուք սէրս եւ միաբանութիւնս ընդ զօրապետսն. (Դիոն. ածայ.։ Ուռհ.։)
Զի՞նչ է սէր, ինչ մի՝ որ ամենեցուն պիտոյ է, եւ ոչ է ի միջի. (Պիտառ.։)
ՍԷՐ. հյց. խնդ. որպէս Սիրելութիւն. սիրողութիւն. սիրելն.
Չիք սէր բարձրագոյն քան զքրիստոսի սէրն զիւր հաւատացեալս։ Այլքան օրինակօք զսիրելոյն իւրոյ զնոսա յաճախաբար պատմեաց. (Նանայ.։)
wrong, mistaken, faulty;
less;
fault, error, mistake;
միով — ամս քառասուն, years wanting one.
σφάλμα error, lapsus. Վրիպումն. սխալանք. խորոտումն յուղղութենէ. պակասութիւն. գթումն. յանցանք. զառանցանք.
Սխալ եւս լինէր նաւելոյն. (Գծ. ՟Ի՟Է. 9։)
Ոչ երբէք սխալ լինէր մեծամեծ իրացն արքունի. (Եղիշ. ՟Գ։)
ՍԽԱԼ. ἑπισφαλής, σφαλερός erroneus, fragilis, caducus, lubricus, periculosus եւ δέον deficiens. ... Վրիպական. սխալոտ. անհաստատ. դիւրասահ. գայթոտ, պակաս. յետնեալ, նուազեալ.
Իշխանութիւն ամենայն սխալ է եւ վրիպակ, բազումս ունելով զդարանամուտ սպասեակսն. (Փիլ. իմաստն.։)
Յետ ունելոյ սիզուայ միով սխալ յայլ ամէ զիշխանութիւնն։ Յետ նորա աղբաս՝ միով սխալ՝ ամս ՟Խ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Սխալիմ.
ՍԽԱԼԵՄ ՍԽԱԼԻՄ. σφάλλω . (յորմէ fallor ). διαπίπτω , παραπίπτω erro, labor, oberro, cado, incido, offendo, pecco παραλλάττομαι, παροράω praetereo. Գրի եւ ՍՂԱԼԵԼ. Սխալ ինչ գործել. վրիպիլ. մոլորիլ. խոտորիլ. յանցանել. պակասել. կասիլ. գայթել. գթել. ի դերեւ ելանել. Խալտենալ, մլրիլ, սահիլ .... իսկ Սխալել ի ծննդենէ է վիժել. ὡμοτοκέω foetum crudum pario, abortum facio.
Արջառ նոցա ոչ սխալեաց ի վրիպեցաւ։ Սխալեալ են խորհուրդք նորա։ Սխալեալ անկան ի մեծամեծ մեղս վասն կանանց։ Կոյր կուրի յորժամ առաջնորդէ, սխալէ։ Ի ժամանակի՝ յորում սխալեսցի ոտն նոցա։ Զի ուսանիջիք զիմաստութիւն, եւ մի սխալիցիք։ Խօսեցայ ընդ քեզ ի սխալելն քում, եւ ասասցեր՝ թէ ոչ լուայց քեզ։ Ոչ սխալեցաւ բան մի յամենայն բարեաց, այլ՝ ամենայն ինչ եղեւ։ Ոչ սխալէին բան մի (ի կարգէ հրամանացն)։ Եւ ոչ էր բան սխալեալ յարքայէ, զոր ոչ մեկնեաց նմա.եւ այլն։
Եթէ սղալեցից բան մի յամենայն բանից քոց, եկեսցէ ի վերայ իմ ամենայն նզովքն։ Եթէ ես ինչ սղալեցի կամ ստեցի այսմիկ երդման։ Եթէ սխալեմ ինչ ի հայծուածոց քոց, անէծք քո եկեսցեն ի վերայ իմ։ Իսկ սուրբն տրիփոն ոչինչ յաղօթիցն սխալէր։ կարգն նոցա ոչ սխալեցաւ. (Ղեւոնդ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։)
ՍԽԱԼԵԼ. ն. իբր Պակասեցուցանել. պակաս առնել.
Սպառնաս անիծանել. այլ ես աղօթել վասն քո. զոր ոչ երբէք սխալեսցի, եւ ոչ սխալեմ. (Մագ. ՟Դ։)
Ապստամբ հրեշտակքն, որք զթիւ երկնաւորաց դասուն սխալեցին. (Լմբ. յայտն.։)