pastor, shepherd, herdsman, neatherd;
հովուի գաւազան or բիր, shepherd's rod or staff, wild thistle, dipsacus sativus, damasonium;
մանուկ —, shepherd-boy;
աղջիկ —, shepherdess, shepherd-girl, shepherd-lass.
Եւ եղեւ հաբէլ հովիւ խաշանց։ Իբրեւ զոչխարս՝ որոց ոչ իցէ հովիւ։ Իբրեւ զհօտ, որոյ ոչ գուցէ հովիւ։ Զհօտ հանդերձ հովուօք յափշտակեցին։ Առ հովիւսն իսրայէլի։ Ես հովիւս յանցեայ։ Ես եմ հովիւն քաջ.եւ այլն։
pastor's companion, fellow pastor;
bishop's colleague, coadjutor.
Օրհնէր զհօտն հանդերձ հովուակցօք. (Ղեւոնդ.։)
odour, smell;
perfume, scent;
sign, indication;
— անոյշ, անուշից or անուշութեան, grateful odour, sweet, savory smell, perfume, fragrance, cf. Անուշահոտութիւն;
քաղցր, ախորժելի, թեթեւ, սաստիկ, չար —, sweet or fine, agreeable or delicious, slight, strong, disagreeable or bad odour or smell;
— գարշ, stench;
— առնուլ, հանել, to perceive an odour, to smell, to scent, cf. Հոտոտեմ;
— ունել, to smell, to be odorous;
— հարկանել, բուրել, to spread, to exhale an odour;
cf. Հարկանիմ;
ի հեռաստանէ առնու զ— պատերազմի, he smelleth the battle afar off;
ի —ոյ ջրոյ ծաղկեսցի, it will shoot up as soon as the moisture effects it.
Հոտ անգոյ, կամ հանդերձից, զոհից, իւղոց, խնկոց, կնդրկի, եւ այլն։ Հոտոցն ամենայն՝ կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ։ Եւ են ի միասին ամենայն հոտք՝ ծուխ, եւ կամ մրրիկ. (Պղատ. տիմ.։)
Զի ոչ քաղցրացաւ նոցա հոտ խորտկաց թագաւորին, հոտ հրոյն ոչ մերձեցաւ ի հանդերձս նոցա. (Եփր. ծն.։)
proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.
Զկակուղն եւ զխոշոր (լինի իմանալ) ի ձեռն հպաւորութեան։ Ձեռին ձգմամբ կամ առ ձեռն հպաւորութիւն։ Հպաւորութիւն հանդերձի. (Փիլ. այլաբ.։ Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Ը։ Երզն. մտթ.։)
to cause to renounce or abdicate;
to dismiss, to discharge;
to forbid, to prohibit, to interdict;
to renounce, to abstain, to deprive oneself of, to forego, to forbear, to refrain, to desist, to resign;
to deny, to disown, to refuse;
to take leave of, to bid farewell to;
to die, to decease;
— յաղանդոյ, to abjure, to recant, to renounce;
— յաշխարհէ, to renounce the world;
to enter a convent;
— յիշխնանութենէ, to abdicate, to resign, to tender, to lay down or throw up one's commission;
— ի թագաւորութէնէ, to abdicate the crown;
աղաչեմ զքեզ կալ զիս հրաժարեալ, I pray thee have me excused, I beg you excuse me, I pray you to be kindly indulgent towards me.
Հրաժարելոյն մխիթար լինել ի հանդերձեալսն։ Վասն հրաժարելոյն յերկրէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
burning;
conflagration, fire, flames.
Զայն հրայրեցութիւն՝ հանդերձ պահօք մտեալ՝ կոխէին մանկունքն. (Բրս. պհ.։)
cf. Հրանիւթեայ.
Հրանիւթիցն ի հանդերձեալսն գտաւ հանդիսակից. (Կաղանկտ.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
cf. Հրատեսիլ.
Հրատեսակ նիւթ, կամ ոսկի, պղինձ, անիւք, հանդերձ, սատանայ կամ բանսարկու. (Նոննոս.։ Մագ. քեր.։ Նչ. եզեկ.։ Դիոն.։ Աթ.։ Նիւս.։)
banditto, bandit, cf. Հրոս.
flock, flock of sheep, of goats, fold;
cf. Յօտ;
the faithful, the universal Church.
Հօտք խաշանց։ Ամենայն հօտք։ Ի մակաղատեղս հօտից։ Առնոյր ոչխար ի հօտէ անտի։ Այծս, քաղս, մաքիս, խոյս, ուղտս, կովս եւ այլն, հօտս հօտս առանձինն։ Բացագոյնս ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Զհօտ հանդերձ հովուօք յափշտակեցին.եւ այլն։
together with their young.
ՁԱԳԱԽԱՌՆ ՁԱԳԱԽԱՌՆԵԱԼ. Խառն ընդ ձագս. կամ ըստ յն. ձագուք հանդերձ. σὺν νεοσσοῖς cum pullis.
to laugh at, to deride, to ridicule, to mock, to jeer, to make sport of;
to put to shame, to affront, to vilify;
to lead in triumph;
to triumph, to conquer, to be triumphant, to obtain the victory;
պոմպէոս ձաղեաց երիցս, Pompey triumphed thrice.
Ձաղեցին զնա։ Քահանայապետքն ձաղէին հանդերձ դպրօքն։ Գուցէ տացեն զիս ի ձեռս նոցա, եւ ձաղիցեն. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 31. 41։ Երեմ. ՟Լ՟Ը. 19։)
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
Երկիրս իբրեւ զյատակ տան, եւ երկինք իբրեւ զառաստաղ գմբեթաձեւ ձգեցան ի վերուստ. իսկ ձգելն զայն յայտ առնէ, թէ որպէս ոք զհանդերձ ինչ դիւրաւ տարածանէ, մեկնէ, այնպէս դիւրաւ ձգեաց զերկինս. (Գէ. ես.։)
made with hands, manual, artificial;
manufacturing, mechanical;
manufacture, handiwork.
Զձեռագործս ստուգութեամբ կատարեսցէ հանդերձ սուրբ վարուք. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
hand;
fist;
arm;
strength, might, power, force, main strength;
aid, succour, protection;
ի —, ընդ —, by, by means of, through the medium or channel of;
զձեռամբ, as much as one can, according to one's power;
ի ձեռանէ, coadjutor, assistant;
պաշտօնեայ ի ձեռանէ, subaltern functionary;
առ —, ready at hand, under one's hand, near, at hand;
առ — բառարան, portative dictionary;
— ի ձեռանէ, ընդ —, — ի —, from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him;
որ ընդ ձեռամբ է, subordinate;
հզօր ձեռամբ, with main strength, with a strong army;
— օտար, a strange hand;
յերկոցունց ձեռաց աջողակ, ambidexter, right-handed and left-handed person;
— հաւանութեան;
consent, assent;
ձեռս ի կապ, with one's hand tied;
with folded arms;
idle;
ձեռս յետս կապեալ, with one's hands tied behind;
—ք փապարեալք յաշխատութէնէ, hands hardened by toil;
մահահամբոյր ձեռամբ, with a deadly hand;
— տեառն, the hand, Spirit or Word of God;
ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց, according to one's strength, power or means;
ամբարձ զ— իւր ի տիրապետել, he formed the project of seizing the chief authority;
ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն, they lived by their labour;
ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն, he governs under him;
ի ձեռս քո է, it is in your power, it depends on you;
չէր — նորա բաւական, he could not, he had not the means;
ահա — իմ ընդ քեզ, my hand shall be with you;
յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր — իւր, every where he could;
եղեւ — տեառն ի վերայ իմ, the hand of God was on me;
— տալ իրերաց, to help or assist each other;
— տալ ի, to consent to;
— տալ անմեղութեան, to support, sustain or uphold innocence;
— տալ, to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help;
— արկանել, to lay hands on, to seize, to take possession of;
— արկանել, —ի գործ արկանել or առնել, to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try;
ի — տալ, to hand over, to deliver over, to give up;
ձեռս բառնալ, to lift up the hands;
ձեռս ամբարնալ, to raise one's hand against;
դնել զանձն ի ձեռին իւրում, to jeopard, to risk one's life;
— անձին հարկանել, to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour;
ձեռն յանձին հարկանել, to oblige oneself to;
ձեռն դնել, to lay hands on, to ordain, to consecrate;
to put one's signature to, to sign;
— տալ աղջկան, to give one's hand, to consent to marry;
ընդ or զձեռամբ լինել, to be in the hands of, under the power, in subjection to;
ունել ընդ ձեռամբ, to have ready at hand;
ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ, to bring under one's power, to subdue, to subjugate;
կալ ընդ ձեռամբ ուրուք, to put oneself under the protection of;
to submit, to yield;
to be submissive;
ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել, to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught;
ի ձեռս բերել, to obtain, to procure, to entrap, to catch;
անկանել ի ձեռս ուրուք, to fall into the power of;
— օգնականութեան գտանել, to find a helping hand, to be sustained by, favoured with;
զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել, to take or lead by the hand;
ձեռամբ առնել, to indicate, to point to with the band;
զձեռամբ լինել, to be able, sufficient, capable;
զձեռօք ածել, to seize, to grasp;
to arrest;
ի — առնուլ, to obtain, to acquire;
to re-acquire;
to undertake, to begin;
տարածել զձեռս իւր առ ոք, to open one's arms to;
ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to escape from the hands or power of;
— մխել, to meddle, to interfere;
to set a hand to, to undertake;
— մխել յոք, to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-treat;
to put to death;
ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք, to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of;
— or ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ, to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down;
— զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն, to draw a cord, to tighten a rope hand over hand;
— արկանել զգանձիւն, to try to rob the treasure;
լուանալ զձեռս, to wash one's hands of, to clear oneself from;
— ունել, to be fortunate, to have a lucky hand;
ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ, rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards.
Զջնիկանն որ է մարզպետ արքունի, եւ զմովան հանդերձապետ ի ձեռանէ մովպետան մովպետի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Տայր ձեռն ի ձեռն զյուդայ սուսեր մի ոսկեհանդերձ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 15։)
form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.
scissors.
Կտրոցն ձեւ ստուգեալ, գի՛տ, թէ որո՞յ է ձեւիչ, քարի՞, թէ փայտի, թէ հանդերձի. (Հին քեր.։)
shooting, act of shooting;
texture;
stretched, well tight;
extended, vast;
long, prolix;
long, a long while or time;
ի — արկանել, to prolong, to protract, to lengthen;
to flag, to droop;
— դնել, to bend the bow;
— արշաւել or զհետ մտանել, to run or pursue far;
ամիսս —ս, for months together.
Կարս հարկանել, եւ ձիգս հիւսուլ. (յն. հանդերձս գործել) (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
bearing snow;
great abundance of snow;
snow storm;
calamity, evils, pain, grief.
νιφάς, νεφετός nix confertim cadens, nimbus. ասի ըստ յն. եւ Եզք ձեան. ձիւն. Բերումն ձեան. ձիւն առատ, կամ հանդերձ բքով, կամ անձրեւով. ձուն, բուք.
cf. Ձկնորս.
Ոչ հաւորսք անդ, եւ ոչ ձկնահանք։ Ձկնահան, եւ որդի ձկնահանի։ Ձկնահան ի ձկնահանաց էր, այլովք ձկնահանօք հանդերձ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
winter;
storm, tempest, hurricane;
affliction, trouble, grief;
խիստ, դժընդակ, տխուր, ցուրտ, չոր, անձրեւային, խոնաւ, մեղմ —, very severe or hard, bitter, gloomy, cold, dry, rainy, damp, very mild winter;
պտուղք ձմերան, winter-fruits;
պաշար ձմերան, provisions for winter;
հանդերձ ձմերան, winter-clothing;
ի ձմերան, in winter;
during the snowy or winter season;
ի մէջ ձմերան, ի խոր ձմերան, in midwinter, in the depth of, or in the inclemency rigour of winter;
անցեալ կամ այս —, last or this winter;
անցուցանել զ—ի քաղաքի, ի գեղջ, to spend the winter in town, in the country;
— առնուլ տնկոց, to winter, to suffer from the winter;
շնչեցին ձմերունք, the wintry winds blew;
զբազում ձմերանց հալեցին զսառնամանիս, they have passed many hard winters.
coat, dress, cloak.
ἰμάτιον vestis, vestimentum, indumentum, pannus ἑπενδύτης tunica, toga θέριστρον peplum κάλυμμα velamen. Շուրջ արկանել. վերարկու. լօդիկ. ծածկոյթ անձին. հանդերձ. զգեստ. եւ Սփածանելի. կապերտ. կտաւ, տեռ. շոր, լաթ, հագուստ, վրայի լաթը, լաթի կտոր, քուրչ.
Բուռն եհար զձորձոց նորա։ Իբրեւ զցեց ի վերայ ձորձոյ Ընկեցեալ զձորձ իւր՝ յարեաւ եկն առ յիսուս։ Առեալ ձորձս՝ արկաւ զիւրեւ։ Եհան ի բաց զձորձս իւր յինքենէ, եւ զգեցաւ զհանդերձն այրութեան իւրոյ։ Այսպէս զգենուին դստերք թագաւորաց կոյսք զձորձս իւրեանց։ Ձորձ զգլխով պատիցես։ Սուսերն գողադու պատեալ կայ ձորձով յետոյ վակասին.եւ այլն։
egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.
Մի՛ առնուցուս զմարին ձուօքն հանդերձ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
cast, smelted, founded;
cast, image, etc.
Արարին իւրեանց ձուլածոյս։ Ստեղծին իւրեանց ձուլածոյ։ Ասէք ցձուլածոյս, թէ աստուածք մեր էք դուք։ Զաստուածս նոցա կործանեսցէ՝ հանդերձ ձուլածոյիւք նոցա.եւ այլն։
candle, light, flambeau;
taper;
յարդարել, լուցանել, շիջուցանել զ—ն, to snuff;
to light;
to put out, extinguish or blow out a candle or light.
Ձէթ ի ձիթենեաց ի լոյս. զի եղիցի ճրագ հանապազորդ։ Լոյս ճրագի։ Զճրագսն հանդերձիցէ։ Զճրագունսն այրելոյ (այսինքն լուցանելոյ)։ Այրիցէք զճրագունսն։ Այրիցի ճրագ։ Ճրագունք լուցեալք, եւ այլն։
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
cf. Մագիստրոս.
Զալփինոս մաժիստռոս հանդերձ զօրօք պահապան կացուցանէ. (Ասող. ՟Գ. 21։)
inference, conclusion, conjecture, supposition, hypothesis.
(սեռ. խնդ) ἑπί super. Ի վերայ. ի. վըրան. Բառս կամ մասնիկս այս ըստ ինքեան է անպէտ՝ հանդերձ բազում մասամբք ածանցից՝ ի բարդունիւնս կամ բաղադրութիւն, այլ պիտանացու եղեալ յուսմունս.
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Զորս հանդերձեալ եմք մակագրել։ Սրբազան աջոյդ մակագրեալ ընկալայ զտառ։ Ոչ պերճաբանութեամբ զբոլորն բաւեմ մակագրել քեզ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ. ՟Կ՟Զ։)
horseman, rider.
Զսպառազէնսն, եւ զմակաձիսն, եւ զայլս ... մուծանել զմակաձիսն առ հեծեալսն ... մակաձիքն հանդերձ զինուք. (անդ. ՟Ժ՟Ե։)
surname;
title.
Մականուն է, որ եւ երկանուն կոչի, որ հանդերձ այլով իսկիւ (այսինքն յատուկ անուամբ) ի վերայ միոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս, եւ ձայն գոչման յովհաննէս. (Թր. քեր.։)
worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.
Զգեցոյց նմա հանդերձ մահապարտի. (Եղիշ. ՟Է։)
deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.
Նմա մատուցին զընծայս խորհրդոյ՝ շարժեալ իմաստիւք, զմուռ մահացու, ոսկի արքայի, կնդրուկ աստուծոյ. (Շ. տաղ. (գուցէ գերլի էր, մահացուի, այսինքն այնմ՝ որ հանդերձեալ էր մեռանել վասն մեր)։)
mother, mamma;
matrix, mould;
mother, author, cause, source, spring, rise;
cf. Մայրագիր;
— անասնոց, dam, mother;
— թռչնոց, mother, ben;
մեծ —, grand-mother;
— հասարակաց, our common mother, earth;
— եկեղեցի, եկեղեցեաց, mother church;
cathedral, basilic;
— լեզու, mother tongue;
— քաղաքաց, metropolis, capital;
— արեւու, the west, sun-set;
— վանից, մարց պետ, abbess, prioress;
— գեղեցիկ, nurse, wet nurse;
foster-mother;
անգործութիւնն է — ամենային ախտից, idleness is the mother of all vice;
ազնիւ, գորովագութ —, good, tender mother;
անպիտան, չար —, bad, ill-natured mother;
— լինել, to be a mother;
կորուսանել զ— իւր, to lose one's mother;
ի — դարձուցանել, to put out, to extinguish or blow out;
թաղիլ ի —ն ամենեցուն, to return to mother earth;
արեգակն ի —ն դառնայր or մտանէր, the sun was setting.
cedar;
pine-tree;
cedrine, made of cedar.
(ցորենոյ) sickle, reaping-kook;
(խոտոյ) scythe.
ՄԱՆԳԱՂ կամ ՄԱՆԿԱՂ. (լծ. եբր. մակէլ, մէկէլլա. վր. մանգա՛լի ). δρέπανον, δρεπάνη falx. Գերանդի փոքր կամ միջակ կամ մեծ. գործի երկաթի հանդերձ մեղեխաւ՝ գալարեալ ձեւով իբրու ման գալով՝ ի քաղել զցորեան, զխոտ, եւս եւ զխաղող. ... (որ եւ եբր. տարպան, յն. դրէ՛բանօն ).
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
Զայլս գերի վարեալ կանամբք եւ մանկտեաւ։ Գնացին փախստեայ յաշխարհն յունաց հանդերձ կանամբք եւ մանկտեամբք. (Ոսկ. անոմ. ՟Գ։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
Ո՞վ պատմեսցէ աբրահամու, եթէ սնուցանիցէ մանուկ սառա։ Յղացաւ ռեբեկա կին նորա, եւ խաղային մանկունք ի նմա։ Ուխտաւոր աստուծոյ եղիցի մանուկն անդստին յորովայնէ մօր իւրոյ։ Զի՞նչ արասցուք մանկանն որ ծնանիցի։ Տեսին զմանուկն հանդերձ մարեմաւ մարբն իւրով։ Արի՛ ա՛ռ զմանուկդ եւ զմայր իւր.եւ այլն։
sole of the foot;
— կօշկաց, sole;
— գուրպայից, foot.
activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.
Անդ անմարմնաբար եւ միայն ձեւացութեամբ ներգործութիւն. իսկ աստ մարմնով եւ հանդերձ ճշմարտութեամբ. այն՝ նմանութիւն գործոց, իսկ այս՝ գործ ճշմարտութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
harmonically, harmoniously.
Փոքր ինչ արդեօք առասպելաւ վարիլ պարտ է, եթէ հանդերձեալ եմք ներդաշնակապէս յայտնել զայժմու ասացեալդ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
present, actual;
present.
Երէկ զանցեալ ժամանակն ասէ եւ այսօր զներկայ ժամանակս, եւ յաւիտեան զհանդերձեալն անսպառ. (Ոսկ. եբր.։)
Ի ներկայումս եւ ի հանդերձելումն։ Զներկայի՞ցս, զոր արդէն ունիմ, թէ զանցելոցն, զոր մթերեցի։ Ի ներկայումս, եւ առ ի յապայսն։ Ոչ միայն ի ներկայումս, այլ եւ յապառնիսն։ Ի ներկայումն նախահոգականաւն զօրացուցեալ զապառնեացն օգուտս ցուցանէ. (Խոսր.։ Նար. ՟Ի՟Զ։ Պիտ.։)
to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.
Սաստկացեալ աղտով եներկ (կամ էներկ) զիս։ Ի ցօղոյ երկնից մարմին նորա ներկաւ (կամ ներկեաւ)։ Արկեալ զիւրեւ հանդերձ ներկեալ արեամբ։ Մորթս խոյոց կարմիր ներկեալ։ Խոյրս ներկեալս.եւ այլն։
dye-house.
Յարքունի ներկնոցն դեւ բնակեցաւ. զհանդերձս թագաւորին վատագոյն ներկէին. (Հ=Յ. փետր. ՟Ը.։)
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
under, nether, lower;
—, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.
Դուարանի զգեստիւք ի հանդերձս ոչխարաց. եւ ներքոյն զապականիչ գայլոց բերելով զլրբութիւն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
bolt, lock, padlock;
lever, bar;
traverse, cross piece of timber;
trabs, trabeculae (a meteor);
— փայտեղէն, mortar;
փակել նգօք, to bar, to bolt, to fasten with a padlock.
Արասցես նիգս յանփուտ փայտից. հինգ նիգ առ մի սիւն. եւ նիգ մի ի մէջ սեանցն թափանցանց ի միոջէ կըողմանէ ի միւս կըողմն. եւ արասցես օղս ոսկիս՝ յորս ագուցանիցես զնիգսն։ Օդամանեակս պղնձիս՝ ագոյցս նգացն։ Թափեաց զդրունս քաղաքին հանդերձ նգովքն։ Քաղաքս ամուրս պարսպօք, եւ դրամբք եւ նգօք։ Նիգք երկաթիք։ Նիգք դրանց. եւ այլն։
the dart or the head of a lance.
Տէգն նիզակի (որպէս թէ նիզէք դիքէնի ). երկաթն նիզակի, որպէս սլաք փշատեսիլ. եւ Նիզակն հանդերձ տիգաւ իւրով.
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Նկատեսցես քեզ զճանապարհն։ Գնացին նկատել զերկիրն. Գիտէ զառաջինն եւ զհանդերձեալսն նկատել։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Բաւական լինիցին նկատել զաշխարհս։ Զօրհաս մահուն դէմ յանդիման առ ի դժոխս նկատէին։ Զնա՝ նկատեալ խորհրդով եւ կանխագիտութեամբ աստուծոյ. եւ այլն։