to beat, to strike, to bemaul, to beat to death, to torture, to put to the rack, to murder, to slay, to massacre, to butcher, to kill in a violent cruel manner.
τυμπανίζω fustibus ad necem caedo συγκόπτω verbero. Չարչար գտնել կոճիւք փայտի կամ թմբչաւ. թոպել. բրածեծ առնել. խոշտանգել. քարկոծել, յօշատել, կտտամահ սպանանել. թակել, ծեծել փետել, ջարդել.
torment, torture, rack;
slaughter;
suffering, grief, trouble.
Դառն կոշկոճմամբ, եւ փութամահ տանջանօք մատնեաց զնա ի սպառումն սրոն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)
to break, to break in pieces, to shatter, to smash;
to out, to cut down, to fell;
to destroy, to break, to rout, to defeat, to overthrow;
to massacre, to kill;
to cut, to pull to pieces or tatters;
to divide, to share, to part;
մեծամեծս —, to hector, to brag, to boast, to swagger, to pretend to be of importance, to take much upon oneself, to be impertinent;
— ի սայր սուսերի, to put to the sword
Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։
Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։
cf. Կոտորած.
Բազմահեղ արեան կոտորուած ի վերայ նորա հասուսցեն. (Յհ. կթ.։)
to snatch, to take away, to wrench, to wrest, to extort, to take by force, to ravish;
to deliver, to free, to disengage;
յանձն —, to win, to gain over.
Ելոյծ զմահ, եւ կորզեաց զաւազակն ի նմանէ, եւ ընդ իւր էած ի կեանս. (Մեկն. ղկ.։)
loss;
waste;
damage;
disadvantage;
misfortune;
perdition, ruin, destruction;
lost thing;
ի — մատնել, to perish, to be lost;
ի — մատնիլ, to lose, to cause to perish;
to kill;
անձամբ զանձն ի — մատնել, to cause one's own ruin;
ի — ընթանալ, to hasten to one's destruction;
լինել մերձ ի — or յափն կորստեան, to be upon the brink of ruin or destruction;
մեծամեծ —ս տուժել, to suffer heavy losses;
*կորստով վաճառել, to sell at a loss;
դիմէ ի — իւր, he hastens to his ruin.
ἁπόλεια perditio, interitus, exitium, pernicies. Կորնչիլն. կորուսանելն, եւ իլն. սատակումն. մահ. աղծումն. դատապարտութիւն. վնաս.
Կորստեամբ կորնչիցիք յերկրէն։ Կորուսից զքեզ ի գաւառաց կորստեամբ։ Ի կորուստ երթալ, կամ լինիցիք։ Խնդրեաց զնոսա ի կորուստ (այսինքն կորուսանել)։ Ի կորստեան ամպարշտաց եղեւ ուրախութիւն։ Ծիծաղեցայց զկորստեամբ ձերով։ Որդին կորստեան (յուդա, եւ նեռն)։ Դժողք եւ կորուստ։ Կորուստ եւ մահ, եւ այլն։ Կորստեան խորխորատ, կամ ճանապարհ, կամ բերք, կամ գինի։ Ի կորուստ վարեալ։ Կորուստ աւանգիցն, մուրհակի, անձին, եւ այլն. (Նար.։)
loseable, perishable, transient, transitory;
fleeting, vain;
admissible.
ἁπολλυμένος, ἑξαπολλυμένος perditus, et perdendus, perniciosus. որում հնար է՝ կամ առաջի կայ կորընչել. արժանի կորստեան. եւ Անցաւոր. եւ Առիթ կորստեան. եւ մահառիթ.
beaver, castor.
Մեղադիր եղեն ոմանք կղբու, եթէ զիա՛րդ ի ջուր յաճախ դեգերիս. եւ ասաց, զի ոչ շատանան զերկուորիս առ կենօք առնուլ, այլեւ մահուամբ մերկ ի մորթոյ առնեն. (Մխ. առակ. ՟Ղ՟Զ։)
gluttonous, greedy.
Կլեսկէս փիլիսոփոս կիւնիկոս՝ յուստինեայ փիլիսոփայի խարդախեաց զմարտիրոսութեան մահն. քանզի առ նավաւ կուզխ եւ չփիղիսոփոս երեւէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
Կոփէ երիցս (ուռամբ զկոչնակն). (Մաշտ. ժամահար.։)
beaten with the hammer.
Ընդդիմահար կոփուածոյ եւ կռանակուռ դիցն պաշտամանց. (Անան. եկեղ։)
to cut, to dress stones with the hammer;
to carve, to hollow, to sculpture, to engrave, to chisel;
to hammer, to beat or strike the anvil;
to smooth, to polish;
դաշինս —, to make a convention, to contract, to enter into an engagement, to engage oneself;
— ուխտ, to conclude an alliance.
Դաշինս առեալ կռէր ընդ նմա։ Կռել դաշինս ընդ դժոխոց, կամ ընդ մահու. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Իգն.։)
to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.
Ընդ կամացս որսոյ իբր ընդ դարանակալի մահու կռուեցայ. (Նար. ՟Կ՟Է։)
will, testament, last will testament;
— առնել, to make one's will;
կտակաւ տալ՝ թողուլ, to bequeath by will, to leave a legacy to;
կատարել զ—, to execute a will.
Կտակ յետ մահու հաստատուն է։ Զկտակն յառաջագոյն հաստատեալ յաստուծոյ ի քրիստոս. (եբր. ՟Թ. 16։ Գաղ. ՟Գ. 17։)
testator.
Ուր կտակ է, հարկ է զմահ ի մէջ բերել զկտակագրի։ Զիա՞րդ իցէ հաստատուն, մինչ կտակագիրն կենդանի է. (Եբր. ՟Բ. 16. 17։)
ոչ գոյ անդ մահ՞ եւ ոչ կտակագիր։ Առնէր կտակագիր։ Եբեր առ նա կտակագիր հռոմայեցւոյ ընտանւոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ Սոկր.։ Վրք. հց. ՟Է։)
cruel torment, torture, rack;
biting calunny, stinging outrage or insult, outrageous sarcasm.
Ի դառն կտտանաց։ Բախմունս կամ զբոհմունս կտտանաց։ Սաստիկ եւ դառն կտտանօք։ Ի կտտանս դատապարտութեան (մահու) զնա դաւեալ. (Յհ. կթ.։)
fire-extinguishing.
Տեսանես զկորուստ անօրէն կրակասպան մահապարտիցն. (Փարպ.։)
caw, croak.
Ագռաւքն կրա՛ս կրաս ասեն. իսկ կրաս յաւառնաց լեզուն զայս ասէ, թէ վաղիւն տեսցես զփառս աստուծոյ. եւ ի վաղիւ օրն պատմեցաւ մահն յուլիանոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
exercise, practice discipline, instruction;
հոգեւոր —, spiritual exercises;
— մարմնոյ, gymnastics.
weak, subject to the passions
անկաւ ի փառացն, եւ եղեւ կրիչ ամենայն ցաւոց եւ չարեաց եւ մեղաց եւ մահու եւ ապականութեան. (Լծ. կոչ.։)
well ordered, regular, methodical;
ecclesiastic, clergyman.
Կարգաւոր բան, կամ օրէնք, ճանապարհ, մահ, քննութիւն, շարադրութիւն. (Լմբ. սղ. ժղ. պտրգ։ Տօնակ.։ Պիտ.։ Երզն. մտթ.։)
possible;
— է, it is -;
չէ —, it is impossible, it cannot be.
Զյաւէտ կարելին։ Վեհ անմահիցդ քաջ կարելի է։ Զանկարելիսն կարելիս կացուցանէ ամենեցուն. (Պիտ.։)
fish-hook, fishing-line;
line, rod;
spur;
hook, crook;
nosering;
shin-bone, tibia;
— ընկենուլ, to throw a hook, to cast a line.
Կարթիւք պարածածկեն զմահացու դեղս։ Կարթ ընդ ճակատն վարեալ. (Մագ. ՟Ա. եւ ՟Ի՟Ը։)
to fish with a hook or line, to angle;
to allure, to entice;
to decoy, to inveigle;
to change one's direction, to turn out of one's way, to deviate, to swerve.
Զօրէն ձկանց կարթեալ հանէր։ Կարթեալ եհան զիս ի ժանեաց նորա։ Կարթեցեր զանօրեն իշխանն մահու. (Մարաթ.։)
passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.
Զքամահանսն՝ որ ի վեհն, եւ ի համասեռսգ, եւ ի բնութեան կարիս արար. (Պիտ.։)
Կարիս առնէին վասն առնն տարապարտուց մահուանն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 35։)
opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.
Լաւ համարին (Արք) զանձինս ի մահ մատնել, քան ի կարծիս անկանել կնոջ. (Շ. մտթ.։)
to disconcert, to dumfound, to dumb, to impose silence on, to put to silence, to hush, to quiet, to still.
Զանդուռն լեզուն կարկեցուցանել։ Կարկեցոյց զհրէայսն։ Կարկեցոյց զիշխանն մահու։ Ըմբերանալ եւ կարկեցուցանել զնոսա. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։ Նար. յովեդ։ Տաղ.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Կարկեմ.
Զանդուռն լեզուն կարկեցուցանել։ Կարկեցոյց զհրէայսն։ Կարկեցոյց զիշխանն մահու։ Ըմբերանալ եւ կարկեցուցանել զնոսա. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։ Նար. յովեդ։ Տաղ.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Կարօտիմ.
Ծարաւի են մահուան եւ չարչարանաց, զոր օրինակ ոք հացի եւ ջրոյ կարօտանայ. (Ճ. ՟Ա.։)
ulcer;
sore, wound.
Եղիցին կեղ մահու։ Եղեւ ճարակ կեղոյ առանց բժշկութեան։ Ախտ հիւանդութեան, որ էր նա կեղ. (Եւս. ՟Է. ՟Ը. ՟Թ։) Տե՛ս եւ ՍՐԱԾՈՒԹԻՒՆ։
vivifying.
Անմահարար եւ կենագործական. (Խոսր.։)
cf. Կենագործ.
Անմահարար եւ կենագործական. (Խոսր.։)
to vivify, to give life to, to quicken, to animate, to revive, to restore.
կեանք որ կենագործէ զմեզ։ Փրկական խորհրդով կենագործեաց զհաւատացեալս։ Զմահացեալսն կենագործէ ի տէր. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Զ։)
murderous, killing, mortal, deadly, lethal.
զրաւօղ ի կենաց. մահացուցիչ.
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
Ո՛վչարի խղճի մտացն, կենակից լինի պիղծ անձինն, եւ տանջէ մինչեւ ցմահ. (Բաղիշ. ի յհ. մկ.։)
Կենակից ամուսին։ Մանկանց, եւ կենակիցն ամուսնի։ Ընդ առն զուգիլ յետ մահուան կենակցին. (Պիտ.։)
life-giving.
Եղեւ նա մեզ կենատու յաւիտենից՝ փոխանակ ադամայ, որ եղեւ մեզ անհնազանդութեամբն իւրով մահատու. (Եփր. եբր.։)
vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys
ζωοποιός, ζωοποιοῦν vivificus, -cans σωτήρ Servator, salvator, salutaris եւ այլն. որ եւ ԿԵՆԴԱՆԱՐԱՐ. Կենագործ. անմահացուցիչ. փրկիչ. փրկարար. կենսատու. կենսառիթ. կեցուցիչ. յարուցիչ.
to litter or bring forth;
to breed, to give rise to;
to vivify, to give life to.
Որ ստեղծ զբնաւս, եւ կենդանածնէ զամենայն։ Զարտաշնչեցեալ մարմինս կրկին կենդանածնես։ Կենդանածնին մահացեալք. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Կ՟Գ. ՟Խ՟Զ։)
to revive, to live again, to come to life again, to be resuscitated;
to brighten up, to become animated, to glow.
Կենդանանամք զանմահ կենդանութիւն. (Խոսր.։)
desirous of living, fond of life;
zoophilist
Կենդանասէրն անկաւ անօրինեալ ընդունայնութեամբ ի մահ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
vivifying.
ԿԵՆԴԱՆԱՐԱՐ ζωοποιός, -ιοῦν vivificus, -cans. որ եւ ԿԵՆԱՐԱՐ. Որ կենդանի առնէ զմեռեալս. անմահարար. կենդանացուցիչ. կենսատու. կենագործ, պատճառ կամ առիթ կենաց.
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Աստուած կենդանի։ Երգուաւ ի կենդանին յաւիտենից։ Դու ես որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Կենդանի եմ ես, եւ կենդանի է անուն իմ։ Զի՞նչ խնդրիցեն վասն կենդանեաց ի մեռելոց անտի։ Տակաւին կենդանի՞ իցէ հայրն ձեր։ Զամենայն մարմին կենդանի, եւ եղեւ մարդն յոդի կենդանի։ Հանցէ երկիր շունչկենդանի։ Հանչեն ջուրք զեռունս շնչոց կենդանեաց Յերկիրն կենդանեաց (այս ինքն անմահ հրեշտակաց կամ հոգւոց). եւ այլն։
Նմանութեամբ իբր Կենսառիթ, զովացուցիչ յագեցուցիչ, (հոգւայ կամ մարմնոյ), անսպառ, զուարդարար, անմահական, եւ այլն.
Ոչ յետ մահու հօրն իւրոյ, այլ առ նորա կենդանեօք. (Կիւրղ. ծն.։)
generating or causing life, health;
— Կոյս, Mother of Life, Virgin Mary.
Փոխանակ մահառիթ եւ մահածին տնկոյն՝ զկենսածին եւ զկենսացուցիչն բուսուցեր զքրիստոս. (Անան. եկեղ։)
vital.
Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
fond of life.
Կենսասէրն անկաւ ընդ ունայնութեամբ մահու. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Կենդանատու.
Զկենսատու փրկիչն մեր քրիստոս։ Գերեզմանն կենսատուին։ Ի կենսատուին մահն. (Ժմ.։ Շար.։ Նչ. եզեկ.։)
Կենսատու խաչ. մահ, գերեզման, աւազան, երանութիւնք, օրէնք. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Նար.։ Շար.։ Խոր. ՟Բ. 80։ Յճխ. ՟Ժ։ Նչ. եզեկ.։)
cf. Կենդանացուցանեմ.
(Ողորմութիւնս բաշխելով) զպիտառոցեալ պէտս արտաքնոցս ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարմնոյն անտեսաբար կենսացուցանէր։ Կենսացուցին իւրեանց զհարկաւոր մահ մարմնոյ. (Յհ. կթ.։)
earthly, terrestrial, mundane, worldly, temporal, transitory;
biography, life;
cf. Կենցաղօգուտ.
Առ ի յապրուստ կենցաղական կարգաց (այսինքն կեցելոյ) նորս իսրայէլի ի սովամահ կորստենէ. (Յհ. կթ.։)
to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.
Ստեղծականաւն կերակրեալ մահացաւ. (Խոր. առ արծր.։)
gasconade, bravado, empty boast, rodomontade;
defiance, insolence, haughtiness;
չզիջանել ի խրոխտմանէն, to lose nothing of his arrogance.
Ընթացեալք զմահու խրոխտումն. (Շար.։)