godfather.
ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.
godmother.
ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.
small sandal, slipshoe, slipper.
Փոխանակ ոսկէկար եւ մարգարտահուռն կօշկաց ունիմ զսանդալիկս զայս յոտս իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Սանձակոծեմ.
զամօթ կրեսցեն, եւ սանձակոծ եղիցին այսու ճշմարտաբանութեամբ. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Սանձահարեմ.
զամօթ կրեսցեն, եւ սանձակոծ եղիցին այսու ճշմարտաբանութեամբ. (Լմբ. հանգ.։)
to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.
Ոչ սանձահարեսցէ զլեզու իւր։ Որ կարօղն է սանձահարել զամենայն մարմին իւր. (Յկ. ՟Ա. 26։ ՟Գ. 2։)
reining, checking, breaking in.
Յարմարիչ բանից, սանձարկու լեզուի. (Նար. ՟Ղ։)
to bridle, to break in;
to rein in, to check, to hold in, to repress, to conquer, to abate, to mortify.
Զմարկիոն սանձեաց զաներասանակ բերանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
comb;
— նեղատամն, small-toothed comb;
— լայնատամն, large-toothed -;
— փղոսկրեայ, ivory -;
խոզանակ սանտեր, comb-brush;
քսակ սանտեր, comb-case;
— ոստայնանկաց, weaver's -;
— կանեփի, վշոյ, hatchel, flax comb, hemp comb;
— բրդոյ, card to comb wool.
Չյարմարեցին սանարով զհեր գլխոյ իւրեանց. (Փարպ.։)
to comb.
Սանդրէր եւ հիւսէր զհերս տիկնոջ իւրոյ. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Ի՟Ա.։)
Սանդրէին, եւ լուանային զմարմինս իւրեանց, եւ զհոգիսն կորուսանէին. (Ճ. ՟Ը.։)
Ձեռօքն թոյլ, ոտիւքն սապաղ։ Կաղ եմ սապղար, եւ անտէր։ Զաղքատս եւ զսապղարսն (կամ զսաղպղարսն). (Հ. մարտ. ՟Զ.։ Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Բ.։)
cf. Սառն.
ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.
Սառամբըն պնդեալ՝ պատառ էին մարմինքն. յորդահոս արեանցն իջմամբ՝ զմեղաց շիջուցին զբարձրացեալ բոցն. (Տաղ.։)
Լերինք՝ շտեմարանք սառանց են, եւ նենգաւորք՝ բնակարանք չարեաց. (Ոսկիփոր.։)
Ծերն դեդեւկոտ, սառն մարմնով. (Լծ. նար.։)
cf. Սառնակերպ.
Ջրեղէն կամար երկնագոյն կապուտակ սառնաձեւ. (Ճ. ՟Բ.։)
very cold, icy, freezing.
cf. Պաղիմ.
frost, icy cold;
ice, glazed frost.
Անշունչքն եւ սառոյց, ոչինչ աւելի աստուծոյ համարին քան մրդկան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
cf. Սասանեցուցանեմ.
Զսիւն ճշմարտութեան սասանեցոյց. (Շ. թղթ.։)
to shake, to jog, to jolt, to stagger;
to move, to astonish;
to frighten, to terrify;
— զոտն ուրուք յերկրէ իւրմէ, to cause a person to emigrate.
Զսիւն ճշմարտութեան սասանեցոյց. (Շ. թղթ.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
required rigorously or severely exigible;
severe, rigid, inexorable.
համարն սաստկապահանջ, եւ համարառուն սրտմտեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to render intense, violent or strong, to strengthen, to augment, to increase;
— զպատերազմն, to foment, to exasperate warfare;
to turn the enemy's flank;
— զհրամանն արքունի, to enforce the king's command.
Սաստկացո զպատերազմն ընդ քաղաքիդ։ Սաստկացուցին զպատերազմ առաւել ի վերայ նոցա։ Սաստկացուցանէր զճակատ մարտին ի վերայ նոցա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 25։ ՟Ա. Մակ. 35։ ՟Ժ. 50։)
Սաստկացոյց (կամ զօրացոյց) զմարտն. (Խոր. ՟Բ. 57։)
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
Առաւել սաստկութիւն գանձուց զխորհուրդ մարմնոյ ծնանի. (Եփր. վաշխ.։)
to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.
καταστρέφω subverto, everto διαφθείρω, καταφθείρω corrumpo, dirumpo διαλύω dissolvo. եւ առաւել ἁναιρέω, ἁναλίσκω, ἁπόλλυμι, ὁλεθρεύω, ἁφανίζω tollo, perdo, deperdo, extermino եւ այլն. Որպէս թէ ցյատակ աւերել եղծանել. յատակել. վեր ի վայր շրջել. ապականել. բնաջինջ առնել. եւ Սպանանել չարաչար մահուամբ. կոտորել. կորուսանել (զիրս, եւ զմարդիկ). աւրել, ջնջել .... եւ որպէս ռմկ. սատկեցնել, սատկիլ, կորսնցնել. կորսուիլ.
Ողորմութեամբ քով սատակեսցես զթշնամիս իմ։ Սատակեցին զիսրայէլէ իբր հազար արանց, եւ տապաստ արկին։ Հարուածովք կամակոր օձիցն սատակէին։ Եղեալ որդնալից՝ սատակեցաւ։ Ոչ եւս եղիցի ջրհեղեղ՝ սատակել զամենայն մարմին։ Զնտիր ընտիրս յիսրայէլէ սատակեաց։ Առհասարակ սատակել զազգն յոպպէացւոց։ Որ յապարանս ամրասցին, անդէն ի ներքս սատակեսցին. եւ այլն։
that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.
Ի միոջէ անտի գործք երկու երեւի, ոմանց սատակիչ, եւ ոմանց պարգեւատու։ Աւերիչ աշխարհի է, եւ սատակիչ անմեղ մարդկան. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
adversary, opponent, antagonist, enemy;
Satan;
— յարուցանել ումեք, to stir up an adversary, to raise or create difficulties, to raise objections to.
Տուաւ ինձ խայթ մարմնոյ՝ հրեշտակ սատան՝ կռփել զիս. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 7։)
Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.
զլեզուսն գործարան տուեալ սատանայի։ Դրունք դժոխոց՝ սատանայ եւ կամարարք իւր. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. թղթ.։)
evil-minded, as wicked as the devil, very malicious, diabolical, devilish.
Ոչ է պարտ զայնպիսի սատանայամիասն մարդ անուանել. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։)
to become a devil, to be malevolent.
նեղութեամբք եւ պէսպէս փորձութեամբք, զոր կրեցին ի սատանայէ եւ ի սատանայեցլոց ի մարդկանէ. (Նար. երգ.։)
mother of pearl;
cf. Փեգենայ.
Բառ. ռմկ. սէտէֆ (խոտն). Փենեգայ։ (Վստկ. ՟Ճ՟Զ՟Է. ՟Մ՟Հ՟Դ։) (Ա՛յլ է սէտէֆ կամ սատափ ծովային. գաղտակրայ. խեցի մարգարտի)։
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
Միաբանութեանց ՟Բ արետայ՝ սատարս տալով նմա ի ձեռն խոսրանայ՝ մարտնչել ընդ հերովդէի. (Խոր. ՟Բ. 28։)
sardonyx.
σαρδώνυξ sardonyx. Սարդիոն ի գոյն եղնգան մարդոյ.
black-bird.
Սարիկք եւ տարմահաւք (յն. մի բառ, սէլէւգի՛ս)։ Տրմահաւն եւ սարիկն (յն. մի բառ) առնուն հրաման սատակել զմարախս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Sareptan.
Զայս ուսանիմք ի սրբոյ մարգարէէն եղիայէ, եւ սարեփթուհւոյն. (ՃՃ.։)
cord, band, rope, chain;
— նաւու, rigging.
Ի միոյ էութենէն ի նիւթոյ՝ ի մարմինս բազմացեալ հաստատութեանց, եւ որպէս զսարիս կնչ զմիմեանց ունելով. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Սարկաւագարան.
Որ միանգամ ի սարկաւագանոցն կայ։ Յառաջելանէ ի սարկաւագանոցէն։ Բացէք զդուռն սարկաւագանոցն։ Բացէք զդուռն սարկաւագանոցն, եւ հանէք զմարմին սրբոյն. (Կանոն.։ Մաշտ.։ Վրք. հց. ՟Ը։)
cf. Սարսռալից.
Անբնակք մնացին (մասունք ինչ երկրի) յաղագս ստէպ ստէպ սարսռալի հասեալ կալաւ զերիկամունս ամենայն մարդկան. (Օրբել.։)
to cause to shiver or to tremble.
Զամենայն մարմինն սարսռացուցանելով կարկաջեցուցանէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
moveable, everchanging, unstable.
sheet.
Զեղկ ջուրն ի վերայ մարմնոյ չափէ, եւ ապա սաւանով ծածկէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Սաւառնիմ.
Եւ պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապատութեամբ սաւառնացեալ թեւոց սլացմամբ. (Նար. խչ.։)
urn, amphora, pot, pitcher, jug, jar.
(որպէս թէ Փորով աման. լծ. եւ այազգ՛՛. սէպու, զաֆուլ). Խեցեղէն անօթ ջրոյ, գինւոյ, իւղոյ, եւ այլն. կոյժ. դոյլ. թակոյկ. ստոման. մար, եւ տիկ. փարչ, պարտագ, թէստի. յն. պէսպէս բառիւք. ὐδρία, hydria, κεράμιον, vas fictile, στάμνος, urna, νέβελ, (բառ եբր) uter, lugena, γομόρ, gomer (եբր. խօմէր), κοτύλη, sextarius. տես (Ծն. ԻԴ. 14 = 46։ Դտ. Ե. 16 = 20։ Գ. թգ. ԺԵ. 12 = 16։ ԺԸ. 34։ ԺԶ. ԺԲ. 6։ Յհ. Թ. 26։ Եւ եսայ. Ե. 10։ Մրկ. ԺԴ. 13։ Ղկ. ԻԲ. 10։ եւ Ել. ԺԶ. 33։ Եբր. Թ. 4. եւ այլն։)
cf. Սգակցիմ.
Ոչ փակեցայց ի խաւարի, զի եւ օդն սգակից լինիցի ինձ։ Արարածք օդակից եղերուք ինձ։ Սգակից մարիամանացն լինելով. (Ածաբ. մակաբ.։ Սարկ. աղ.։ Տօնակ.։)
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
Եւ քերցն ըզգացելոց (իմա սըգացելոց) որպէս մարդասէր վշտակից եղեալ. (Գանձ.։)
immoderate love of mourning.
Ոչ կանանց եւ ոչ արանց հրամայեցաւ սգասիրութիւն, եւ բազմարտօսր լինել. (Բրս. գոհ.։)
mourning;
grief, pain.
Տայ հուր եւ զորդունս ի մարմինս նոցա, եւ լացցեն նոքա ի սգման մինչեւ յաւիտեան. (Յուդիթ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
garb, dress, ornament, attire;
affectation, primness;
paint;
— or —եալ, embellished, adorned, pompous;
finical, affected.
Ոչ է կարօտ սեթեւեթ բանից իմոց. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
morocco-piece.
to be formed into an altar-table, to become a sacrifice.
Ճշմարտապէս անմահի ելով սա զենումն, եւ պատարագի զենարան եւ սեղան, ըստ նմին նոյնպէս եւ զխաչանալն եւ զսեղանանալն կալցի. (Անյաղթ բարձր.։)