doctrine, dogma, tenets;
teaching, instruction, precept, maxim, sentiment;
theory;
doctor's degree, lectureship;
աստիճան վարդապետութեան, doctorate;
քրիստոնէական —, catechism;
cf. Զեղում.
Ուսուցանեն զպատուէրս մարդկան, եւ զվարդապետութիւնս։ Որ ինչ գրեցաւն, ի մեր վարդապետութիւն գրեցաւ։ Խռովեալք եւ տատանեալք յամենայն հողմոց վարադպետութեան։ Հակառակ ողջամիտ վարդապետութեանս։ Որ ուսուցանէն, ըստ վարդապետութեան.եւ այլն։
mistress, school-mistress, teacher.
(Կինն սամարացի) զվարդապետուհոյ իմն բերելով զօրինակ՝ չոքաւ ի քաղաքն, եւ ասէ ցմարդիկն. (Նանայ.։)
rose-water.
Ընդէ՞ր ոչ զխորհուրդ մարմնոյ եւ արեան իւրոյ աւանդեաց ի շաքար, ի նուշ, եւ ի վարդաջուր. (Բրսղ. մրկ.։)
Transfiguration of our Lord.
Տօն այլակերպութեան քրիստոսի ի թաբոր. որ եւ ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ. ի դէպ եկեալ արեգականակերպ փայլման դիմացն իբր վարդ կարմիր, եւ ձիւնատեսիլ երեւման հանդերձից իբր վարդ սպիտակ։ Թո՛ղ զի սովին կոչմամբ խափանել կամեցան նախնիք մեր զհեթանոսական տօն հերայի, կամ արտեմեայ անահտայ, եւ կամ ափրոդիտեայ ոսկեծղի եւ վարդամատն կոչեցելոյ։ (Հ. օգոստ. ՟Զ.։ Տօմար.։ Տօնաց.։)
rose-like.
Վարդատիպ ծաղկունք։ Սուրբ կոյս մարիամ վարդատիպ փայլմամբ ծաղիկ անթառամ. (Գանձ.։)
blooming as a rose.
Հեղոյր արիւն նոցա, եւ ծածկէր զջուրն ի նմանութիւն վարդափթիթ ծաղկաց. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Թ.։)
rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Վարել զսայլ, կամ զանասուն։ Վարել զմարդիկ ի գերութիւն, կամ բռնութեամբ, կամ ի խաղաղութիւն։ Վարիլ ի սպանդ, կամ ի ցանկութիւնս։ Հոգւով աստուծոյ վարին։ Վարեցաւ յիսուս յանապատ ի հոգւոյն՝ փորձիլ ի սատանայէ։ Վարէր հոգւովն յանապատ.եւ այլն։
Վարեսցին ի մարդկանէ ընդ խրում. յն. ի բաց բարձցին.
Բարկութեամբ վարեալ՝ կործանեաց զիս։ Չարաչար բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Անօրէնութիւնք (վնասակար են), որոց վարին նովաւ։ Վարեսցուք արարածովքս զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան։ Որով (իմաստութեամբ) որք վարեցան՝ առ աստուած առաքեցին զբարեկամութիւն։ Ոչ բնակէ ի մարմնի վարեցելոյ (այսինքն վարեցելում) մեղօք։ ((Կամ ըստ Գէ.ես.))
Հոգին սուրբ ոչ բնակէ ի մարմին վարեցեալ մեղօք)։ Զի մի՛ յորժամ եկից, սաստկութեամբ վարեցայց։ Բազում համարձակութեամբ վարեսցուք. եւ այլն։
Օրինակաւ վարի առ բանն։ Օրինակաւ վարեալ՝ այդչափ դատեալ եղեւ։ Ընդդէմ վարի մարդկան մտածութեանց. (Իգն.։)
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
ἁσκέω exerceo παιδεύω instituo, erudio, doceo, educo διαχειρόω , διαχειρίζω manuduco, rego, tracto. Վարժ եւ փորձ եւ կիրթ կացուցանել. մարզել. կրթել. հարհանգել. խրատել. դաստիարակել. փորձել. ընդելացուցանել. սանձել. վարժեցնել .... որպէս եւ պրս. վերզիտէն, է վարժիլ, սովորիլ.
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
Զնոյն գոգցես զօրէն բանաւորացս վարժի իմն (եւ) հրահանգի զանօրէնութեանցն ցոյցս։ Վարժէր եւ հրահանգէր (մովսէս) ի նմին յեգիպտոս զբանական պայծառութեանցն գիտութիւնս։ Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
Յորժամ էի ի մէջ յունաց՝ զիմաստութիւն վարժելով։ Զառաքելութեանն վիճակ մերոյ աշխարհիս, եւ զքահանայապետութեան հանդերձ մարտիրոսութեամբ վարժելով. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 77։)
goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.
Եօթն հովիւ, եւ ութ վարիչ մարդկան (կայ եւ ձ. վարիչ մարիչ մարդկան)։ Օգնութիւնս, վարիչս (յն. վարչութիւնս). (Միք. ՟Ե. 5։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 28։)
cf. Վարկանիմ.
Կուրացեալ գերանաւ մեղաց իմոց՝ ոչ բաւական զանձն վարկադրէի նշմարել զշիղ յական եղբօրն. (Յհ. կթ.։)
conjecture, opinion, hypothesis, supposition.
Անյարմար վարկածք։ Կասկած վարկածից խորհրդոցն կարծեաց. (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. մծբ.։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
οἵμαι, ἠγέομαι existimo, puto, duro, sentio, mihi videtur. Ի վարկ առնուլ մտաց. վարկիւ դնել ի մտի. համարել. հաշուել. կարծել. դատել. գրել. թուի ինձ. սեպել, խելքը կտրել, խելօքը չափել.
Մոլորեալ՝ մարդ սոսկ զնա վարկանիւր։ Արժանաւոր զինքն վարկցեն (կամ վարկցին) ասացելոցն զինքենէ. (Նանայ.։)
Մի՛ ոք ի տգիտաց՝ մարդոյ լոկոյ վարկանիցի զչարչարանսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
stipend, salary, hire, pay, wages;
emoluments, perquisities;
retribution, recompense, payment;
letting out on hire, hiring, renting;
—ք տան, rent, house-rent;
— բժշկի, physician's fees;
cf. Նաւ;
տուն ի —ու տալի, house to let;
—ս արկանել, դնել, to contract, to make an agreement, to agree;
ի —ու ունել, առնուլ, to rent, to farm, to hire;
to freight, to charter;
ի —ու տալ, to let on hire, to let out, to lease;
ի —ու ունել զտուն, to rent a house;
հատուցանել զ—ս տան, to pay house-rent;
տալ զարծաթ ի —ու, to put out money to interest;
արժանի է մշակն —ու իւրոյ, the labourer is worthy of his hire.
Վարձք քո բազում եղիցին յոյժ։ Ետ ինձ աստուած զվարձս իմ։ Վարձք մարդկան։ Վարձք անասնոց։ Կալցի վարձս հաւատարիմ։ Եւ ոչ վարձուց ակն կալան սրբութեան։ Եղեւ զերկեամ մի բովանդակ իւրով վարձու։ Ուխտք վարձուց վարձկանաց։ Տայ վարձս հոմանեաց իւրոց։ Զարծաթ իւր ի վարձու ոչ տայ կամ տացէ։ Եկին առ նա զօրք բազումք ի վարձու։ Արուայիկս բազումս ածեալ է ի վարձու յօգնականութիւն իւրեանց։ Կացուցին ի վարձու քարահատս եւ հիւսունս, եւ այլն։ Վարձուց ակնկալութիւն ի տեառնէ է։ Իբրեւ անմահից հատուցանէ մեզ զվարձս վաստակոց մերոց. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)
cf. Վարձատրութիւն.
Աղօթս ի վերայ այնպիսի պղծոցն առնել՝ ի դատապարտութեան համարի է, ոչ ի վարձահատութեան. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
remuneration, recompense, retribution, requital, reward.
Ամենայն աշխատութիւնք՝ որ վասն աստուծոյ իցեն, մինչեւ ի քայլափոխն, վարձատրութեամբ են յաստուծոյ։ Նմա համարեալ եղեւ վարձատրութիւն, որ զառաջինն վաճառեալ գնեաց վաասն սիրոյ ողորմութեան. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Դ։)
hoping for reward, interested.
Եւ եղեւ ի խռնել ժողովրդոցն ... տեսե՞ր զմարդկան վարձաւորական զառընթերակացութիւն. (Ոսկ. ղկ.։)
to merit, to obtain a reward, to be recompensed or rewarded.
Պետրո՛ս կացուրդ մարտադրին. որ եւ վարձաւորիս յիրաւի. (Ճ. ՟Ա.։)
mercenariness, venality;
mercenary soldier or troop.
Որ նախ վարձկանութիւնս օգնականութեան ինքեան գումարէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
mud, mire, dirt;
ընդ — գալ, to get splashed, to be covered with mud.
Ո՛չ այնպէս ցիխն վնասէ աչաց, իբրեւ զլկտի երեսն տեսանել։ Կամի այնպիսին, թէ մարմինն կնդ ցիխ գայր, եւ ոչ մորթն (կօշկաց)։ Ընդ ցեխ գայցէ, փոշւով ծածկիցի։ Զոգիսդ ամենեւին ի ցիխ ընկեցեր։ Լա՛ւ էր տղմով եւ ցխով ծեփել զերես. (Ոսկ. մտթ.։)
dispersion;
vast open space;
— or — եւ ցան, dispersed, scattered about, spread;
cf. Ցան;
ցիր ընդ ցիր լինել, to be dispersed, scattered about, spread over;
— եւ ցան մտօք absent-minded, distracted.
Երկիր եղեւ ցիր որդւոց մարդկան. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
bull-shaped.
Դիմակք քառիցն՝ ցլաձեւ, մարդապատկեր, առիւծ, արծուի. (Գանձ.։)
steer, bullock;
pn. Tzelig.
Ցուլ փոքրիկ. զուարակ. մականուն եդեալ մարդոյ.
to dissipate, to disperse;
to volatilize, to exhale, to evaporate, to vanish;
— զմիտս ուրուք, to distract, to divert from, to turn from or away;
— զոք յարտօսր, to excite a person's compassion, to move, to affect.
Ոչ ոսկի այլոցն ցնդելով։ Նետս անոյժս ի վերուստ ի խոնարհ զմարդկաւն ցնդէին։ Ի կուսական ի ստեանցն ցնդել զկաթն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։ Ագաթ.։ Թէոդոր. մայրագ.։)
Ցնդեաց զմարդկային բնութիւնս ի բազմաստվածութեանն վրդովմունս. (Սարգ. ի վերջն։)
to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.
Ցնդեալ մտօք, եւ յողդողդեալ մարմնով. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to rejoice, to be joyful, to be transported with happiness, to be full of merriment.
ἁγαλλιάομαι, χαίρω, σκιρτάω exulto, laetor, gaudeo, gestio, salto, tripudio. Խնդալ յոյժ. որախանալ. խրախ լինել. բերկրիլ, զուարճանալ հանդերձ դնդմամբ կամ թնդմամբ սրտի՝ ցնցմամբ մարմնոյ եւ հնչմամբ ձայնի. հրճուիլ կայառիլ. խայտալ. խնտալ, ուրախանալ ցնծումով, ճխալ, ուրախութենէն ցաթկրտել.
Ուրա՛խ եղիցին երկինք, եւ ցնծասցէ երկիր։ Մի՛ տայք զայդ աւետիս, զի մի՛ ցնծասցեն յամբարտաւանութեան խօսից իւրեանց։ Ցնծացէ՛ք առաջի նորա դողութեամբ։ Ցնծացայց ի քեզ. կամ ի փրկութեան քում։ Ցնծասցեն դստրք յուդայ վասն իրաւանց քոց տէր։ Ցնծասցեն ոսկերք իմ տառապեալք, կամ շրթունք իմ։ Ցնծասցէ լեզու իմ յարդարութեան քում։ Ցնծացայ ես ի բանս քո որպէս այն՝ որ գտանէ աւար բազում։ Սիրտ իմ եւ մարմին իմ ցնծասցեն առ Աստուած կենդանի։ Արդարութեամբ քով ցնծասցեն։ Ցնծացայց ի վերայ Երուսաղէմի։ Ցնծացաւ հոգի իմ յԱստուած փրկիչ իմ։ Ցնծացաւ Յիսուս հոգւովն սրբով։ Սուրբք քո ցնծալով ցնծասցեն։ Ցնծասցեն դաշտք։ Լերինք ցնծացէ՛ք։ Լերինք ցնծացին որպէս խոյք։ Բարձից զձայն խրախճանաց, եւ զձայն ցնծացելոց. եւ այլն։
to rejoice, to gladden, to make joyqus, to exhilarate, to delight.
Արդ ցնծացո՛, խնդրէ, զտառապեալս ի մարմնական ախտիցս զհոգեկան ոսկերս՝ իմանալի յուսոյդ ուրախութեամբ։ Ցնծացուցանես զբարեսէր բնութիւնս յերկնային բարութիւնսդ. (Լմբ. սղ.։)
belter.
Առ աչս երեւոյթ եւ ցնորք համարին զմարմինն Քրիստոսի։ Զի եթէ իբրեւ ցնորք առ աչօք էր ծնունդն, ապա իբրեւ առ աչօք ցնորք էր փրկութիւնն։ Եղեալ հաւաստեաւ եւ առանց ցնորից մարդ։ Ոչ ցնորիւք ասէ, այսինքն կարծեօք, այլ ստուգապէս մարդ եղեւ. Աստուած ճշմարիտ, եւ մարդ անսուտ (Քրիստոս), եւ ո՛չ ըստ ցնորից ցուցեալ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Կոչ. ՟Դ։ Պտրգ.։ Խոսր. պտրգ.։ Գերմ.։)
imaginary, fanciful, fantastic, illusory, chimerical, extravagant, air-built.
φανταστικός speciem meram habens. Երեւութական. ուրուական. ստուերական. սնոտի եւ յիմարական. որ ինչ լինի առ աչս մարդկան.
to cause giddiness, to induce to idle fancy, vagaries, day dreams, to building castles in the air, to creating oneself illusions, to running after chimeras or vain show, to seduce, to infatuate, to craze, to drive mad.
ՑՆՈՐԵՄ ՑՆՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξίστημι de statu mentis dejicio եւ այլն. Տալ ցնորիլ. արկանել ի ցնորս. ցնդել ի սնոտիս. մոլորեցուցանել. յիմարեցուցանել.
Ջանայ ցնորել ցմիտս մարդկան ի ժամ աղօթիցն. (Խոսր.։)
cf. Ցնորեմ.
ՑՆՈՐԵՄ ՑՆՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξίστημι de statu mentis dejicio եւ այլն. Տալ ցնորիլ. արկանել ի ցնորս. ցնդել ի սնոտիս. մոլորեցուցանել. յիմարեցուցանել.
Ջանայ ցնորել ցմիտս մարդկան ի ժամ աղօթիցն. (Խոսր.։)
to be delirious, deranged or light-headed, to feel giddy, dizzy, to be crazy, to talk nonsense, to rave;
to be beside oneself, to wander, to run mad;
to create oneself illusions, to build castles in the air.
ἱλιγγιάω, μαίνομαι, ἑξίσταμαι vertigine laboro, insanio, furo, exstasim patior, obstupefio. Ի ցնորս անկանիլ. խանգարիլ երեւակայութեան. ծփիլ խելաց. ցնդիլ մտօք. բանդագուշել. յիմարիլ. մոլիլ. այլ յայլմէ ինել. ապշիլ. վրդովիլ. խելացնորիլ, խելքը տարտղնիլ կամ թռչիլ, իրմէ դուրս ելլալ.
Ոչ ամենայն թալանալ եւ ցնորել մարդկան ի դիւէ է. (Եզնիկ.։)
Անմտին՝ որ յագահութիւնս ցնորի։ Այսինքն՝ որ քան զնոսա լաւագոյնք էին, յայսպիսի իրս ինչ ոչ ցնորէին։ Արանց աշխարհականաց յայսպիսի ցնորս ցնորիլ թերեւս իցէ մարթ պատշաճի։ Ոչ թողու վասն նոցա մեծամեծ ինչ ցնորս ցնորիլ. (Նախ. ժող.։ Ոսկ. յհ.։)
Մի՛ կարծիցես, եթէ փոփոխումն է հոգւոց մարդկան ի միմենաց մարմին, որպէս ոմանք ցնորեցան ասել. (Մեկն. ղկ.։)
Ցնորեցաւ խելքն, եւ հարաւ գլուխն ուժգին ի մարմարիոնեայ սալ. (Հ. կիլիկ.։)
wheat-coloured, sallow.
Ոյր մորթ մարմնոյ է ցորենագոյն.
as long as, during, whilst;
ցո՞րքան, until when ? how long ?
Ցո՛րքան ընդ իւրեանս ուիցին զփեսայն, ոչ է մարթ պահել. (Մրկ. ՟Բ. 19։)
Ցորքան ասացեալ հարկքս տուեալ լինին, կայ մնայ թագաւորացն հաստատուն զօրավիգն օգնականութեան։ Ցորքան եմք ի մարմնի, յայնպիսի եւ յայնքան բարիսն ոչ վայելեմք։ Ցորքան նափորտն սրբութեան փակէ զնա շուրջանակի, փոխանակ Աստուծոյ է. (Փիլ. իմաստն.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։ Յհ. կթ.։)
cf. Ցուք.
Ձեղուն. յարկք. ծածկոյթ տան. մարդակ. ծածք. (ըստ յն. κέραμος . թ. քիրէմիտ. այն է կղմինտր՝ որ ծածկէ զտանիս. որպէս եւ լտ. tegula. լծ. ընդ թ. իբր թուզլա ).
shouts of joy;
air, song, glee, ditty, ballad;
pomp, show;
— բառնալ, to sing a song.
Կայթիւք վազելով՝ ցուց բարձեալ մարդկան, զքաղաքամէջսն լցին խնջոյիւք։ Ի նուագս բամբռան, եւ յերգս ցցոց եւ պարուց։ Միթէ ի ցո՞ւցս պարիցես. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 5։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
showing, indicating;
indicator, sign, mark, token;
catalogue, index, table, list;
repertory;
Ritual;
hand, index;
coefficient;
— վաճառուց, inventory;
— մեռելոց, table of mortality;
— կերակրոց, bill of fare;
— արգելեալ գրոց, index ex-purgatorius, list of prohibited books.
Տպաւորեա՛ յոգւոջ սոցա զձեւ մարմնոյ (կամ մարմնոց) ցուցակի. Պտրգ. այսինքն արտաքին տեսլեան կամ կերպարանաց սոցա, որք մարմնով խոնարհեալ կան յերկրպագութիւն։ Այսպէս մեկնէ ճոխագոյն եւ Լմբ. որպէս եւ ի յն. պարզ եւս գրի։ Այլ յաւելու Լմբ. զի թէ ոք իմասցի զայդ վասն մարմնոյն Քրիստոսի, իմացեալ լինի սուրբ խորհուրդն յանդիման երեւեցուցիչ մեզ զՔրիստոս ընդ զգալի տեսակօք.
Եւ որպէս մարմինք (ասէ) զձեւ (այսինքն զարտաքին տեսակն՝) մարմնոյս Քրիստոսի ցուցակ ճաշակեն եւ ըմպեն, հոգիքն ընդ սմին զհոգիդ Քրիստոսի ճաշակեալ եւ արբեալ զմայլեալ ուրախասցին։
demonstrative, indicative;
— առնել, to demonstrate, to evince, to evidence, to prove, to show;
cf. Մատն;
— դերանուն, demonstrative pronoun
Այս գիր լինելութեան, կամ ցուցական այսր ի ներքոյ եդելոյ գրոցս։ Ցուցական տեսակ։ Մի՛ գուցէ անմարմինք էին, եւ ցուցական օրինակի։ Առաքելով զօրութիւն ցուցականս իւրոյ էութեանն։ Ժամանակացն ցուցական գործին (ժամացոյց). (Փիլ. լին. Փիլ. ել. Փիլ. նխ. ՟Ա։)
to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.
Արդ հա՛րկ է ի պատճառս չարեացն գալ, եւ ցուցանել՝ թէ ուստի՛ լինին չարիքն։ Արքայութեան երկնից քաղաքացիս ցուցանէ զայսոսիկ, որք լսօղք ձայնի նորա լինիցին։ Ոչ ծածկեմք զանչափ մարդասիրութիւնդ, զոր առ մերս բնութիւն ցուցեր. (Եզնիկ.։ Աթ. ՟Ը։ Խոսր.։)
exposition;
indication;
demonstration, proof.
Որպէս ցնորիւք ինչ ցուցումն արարեալ։ Գործարանականին մարմնոյ ցուցման։ Ցուցմամբ երեւեցելոյն ի ձեռն չարչարանացն եւ յարութեանն։ Մարդ ըստ մեզ տկարութեամբք, եւ Աստուած առ ի ցուցմանէ անմահութեանն. (Աթ. ՟Դ։)
Ի յայտնի ցուցումն աստուածութեան իւրոյ. (Նախ. ՟ժ՟բ. մարգ.։)
profligacy, disorder, libertinism, licentiousness, debauchery, lewdness, scandalous behaviour.
Առ պագշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն. (Ագաթ.։)
Յիմարութիւն ցոփութեան բարոյիցն յայլանդակ միտս զնա փոխաբերէր։ Ի հրապոյրս ցոփութեան բերեալ ի բանից բանսարկութեանց ոմանց. (Յհ. կթ.։)
to graze, to rub the skin off, to scratch, to bruise, to notch, to jag;
to make incisions, to cut;
to wrest, to extort, to carry off;
to scarify, to cup;
— զհերս, to tear out one's bair.
ՑՏԵՄ ՑՏԻՄ. κατατέμνω, -ομαι concido, disseco, -or ἑντομίδας ποιέω incisiones facio κάπτω, -ομαι lugeo ξαίνω rado, carmino, carpo, pecto διασπάζω divello. Ցաւատել (կամ ծուատել) զերեսս եւ ցայլ մարմինն՝ կոծելով. կտրատել, հերձոտել. պատառոտել. խզել, եւ փետել. ճղքրտել, բզըքտել, ծեծկուիլ՝ պատռտելով զինքը, արիւնոտել, փետտուիլ .... Տե՛ս եւ ՎԷՏՍ ՀԱՏԱՆԵԼ.
Ոչ ցտեցայց զմարմինս եղնգամբք. (Ածաբ. մակաբ.։)
Ցտեալ կեղեքէ չարչար զամենայն մարմինն (այլոց). (Լմբ. սղ.։)
to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.
Անտի ցրուեաց զնոսա տէր Աստուած ընդ ամենայն երեսս երկրի։ Աստուած ցրուեսցէ զոսկերս մարդահաճոյից։ Ցրուեցից զնա ի մէջ իսրայէլի։ Ցրուեցաւ ժողովուրդն իւր ի նմանէ։ Ընդ ամենայն երեսս երկրի ցրուեցան խաչինքն իմ։ Իբրեւ զշամադաղ ցրուեսցին։ Զհուրդ օտար ցրուեսցես ի բաց։ Ցրուեա՛ զխորհուրդն աքիտոփելայ։ Տէր ցրուէ զխորհուրդս հեթանոսաց։ Ցրուեա՛ զամենայն յանցանս մեր։ Ցրուեաց զամբարտաւանս մտօք սրտից իւրեանց.եւ այլն։
Ցրուելոց ճշմարտասիրաց ժողովիչ է. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
dispersor;
dispersing, dissipating.
Մեզ մարտակից է, եւ նոցա ցրուիչ. (Լմբ. սղ.։)
cold.
Բնութեամբ ցրտին՝զօրէն ծովու։ Ունիմք (ի մարմնի) ցրտինս եւ ջերմինս. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
alcohol, spirits of wine;
brandy, arrack;
— հանեալ ի պտղոց, cider.
Գինի եւ ցքի։ Ի գինւոյ եւ ի ցքւոյ։ Զհետ լինին ցքւոյն։ Խառնեն զցքին։ Մոլորեցան վասն ցքւոյն։ Յիմարեցան վասն ցքւոյ։ Դանդաչեցին յարբեցութենէ ցքոյն։ Արբեցարուք ո՛չ ի գինւոյ եւ ոչ ի ցքւոյ.եւ այլն։
dewy;
cool, fresh, refreshing.
coolly, freshly.
Իբրեւ զամպ ցօղագին (յն. ցօղոյ) յաւուրս ամարայնոյ։ Իբրեւ զհողմ՝ որ ցօղագին շնչիցէ. յն. հողմ ցօղոյ շնչօղ կամ շչնչօղ. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 4։ Դան. ՟Գ. 5։)
cf. Ցօղաբեր;
born of dew;
— որգ, dew-worm.
Կամ Ի ցօղոյ ծնեալ. յանձրեւոյ պատճառեալ. (որպէս մարգարիտ ի սատափն)
like dew, dewy.