near, next, close, contiguous, nigh, beside;
նստել — ումեք, to sit near some one;
դիտել —, to observe closely;
— ինձ, near me;
կալ 'ի սպասու — ումեք, to serve some one;
գայ —, he comes near;
տուն նորա է — իմումս, his house is close to mine;
լինել —, to be near or close;
բնակէ նա — այն ինչ պալատի, he lodges quite close to such a palace;
— կալ, to attend, to be present, to wait;
— դնել, to put, to place near, to join.
Դիցէ առընթեր սեղանոյն։ Առիւծն կայր առընթեր մեռելոյն. (Ղեւտ. ՟Զ. 10։ ՟Գ. թե. ՟Ժ՟Գ. 25։)
assistant.
Հոգին միայն՝ առընթերակացիւ մեղուցեալ մարմնոյ. (Եպիփ. յար.։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
Անդէն ի նմին ժամու. նոյնժամայն. նոյնհետայն. վաղվաղակի.
temporal, perishable;
provisional.
Զերեսին ունի ժամանակս. զանցեալն եւ զառժամանակէին եւ զապառնոյն. (Եփր. յաւետար.։)
apron.
լծ. զգած. զգեստ. առագաստ. առագուցեալ. սփածանելի. ղենջակ. արկանելի զմարմնով հարեւանցի. ծածկոյթ միջաց կամ մասին մարմնոյ, որպէս ի բաղանիս. գոգնոց.
occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.
նոյնպէս ընթերցի՛ր կամ իմա՛ եւ զասելն նորա.
Որ առիթ լինի չարին՝ զփոխարէնս չարեաց առցէ. նոյնպէս եւ բարեացն առիթ՝ բարի ընդունի. (Յճխ. ՟Ե։)
cf. Առնչական.
Այսոքիկ առինչունակին են, եւ առինչունակն՝ որքանաբար մինն ասի՝ նոյնքանաբար եւ միւսն եւս։ Առինչունակն համանգամայն պարտի գոլ. (Անյաղթ պորփ.։)
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ գրի եւ ԱՌՀԱՒԱՏՉԷ. Առ հաւատ տուեալ ինչ. նշանակ հաւատարմութեան. որ եւ ասի ԳՐԱՒԱԿԱՆ. եւս եւ Գրաւ։ Նմանութեամբ՝ Ճաշակ, ցուցակութիւն. ἁρραβών. arrhabo, pignus. ար. պ. առիպուն, կիրէվ որ եւ ռէհին, գէյման, դութու, որք է զի զանազանին, եւ է զի նոյնանան
Առհաւատչեայ երդմամբ զնոյն հաստատեալ. (Յհ. կթ.։)
ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.
to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.
Թո՛ղ մեզ զյանցանս մեր, զոր մեք ընդ քեզ արարաք։ Զոր արարեալ է ձեր ընդ նախնիսն մեր։ Զոր ինչ առ նոսայն արարեր, զնոյն եւ առ մեզ կատարեա՛. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ը։)
Զի՞նչ է որ արարաւն, նոյն ինքն որ առնելոց է (այսինքն առնելի, լինելոծ)։ Խոստովան առնի կամ առնիցի։ Մի՛ ի բացեայ առնիր յինէն։ Թէպէտեւ բազում որդիք լինիցին նորա, ոչ գիտէ. եւ թէ սակաւ առնիցին, ոչ ճանաչէ. եւ այլն։
dormouse.
Առնէտ է ապականիչ ցորենոյ. (ՃՃ.։) Կայ եւ ի բառս Գաղիանոսի։
cf. Առոգանեմ.
healthy;
alive, vivacious;
salubrious, wholesome;
valid, entire, complete, perfect.
Առողջութեամբ մարմնոյ իւրեանց զառողջ հաւատսն սողոմոնի հիւանդացուցին. (Եփր. համաբ.։)
to be cured, to heal, to recover health.
ὐγιάζομαι. sanor, convalesco. Յառողջութիւն գալ կամ դառնալ. բժշկիլ յախտից մարմնոյ կամ հոգւոյ. ըռընտալ, աղէկնալ.
health, life;
salubrity, healthfulness;
cure, recovery of health;
յ— ձեր, to your health ! հաստանիլ յառողջութեան, to be convalescent, to return in health;
քնքուչ, ակար, յեզյեղուկ —, a delicat, feeble, wavering health;
պահպանել զ—, to keep one's health;
խանգարել —, to destroy, to ruin the health;
զօրանալ սակաւ յ—, to be convalescent.
ὐγίεια. sanitas, ὀλοκληρία, integritas. Առողջն գոլ, եւ առողջանալն. ունելն կամ ընդունելն զբարեխառն վիճակ անախտութեան եւ ամբողջութեան մարմնոյ.
Հաւասարութիւն խառնուածոյ մարմնոյն՝ առողջութիւն ասի. (Լմբ. սղ.։)
Կերակուր է առողջութիւն մարմնոյն. (Նեղոս.։)
youth, bloom, growing young again;
prime of life, vigour.
Առոյգութիւն մարմնոյ, կամ մարդոյ։ (Փիլ.։ Մագ.։ Լմբ.։)
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
αὑθημερινός, ὀ αὐθημερόν. uniusdiei, diurnus Որ ինչ իցէ կամ լինիցի առօրին, յօրն յայն, ի միջոցի աւուր միոյ. աւուրն. օրական. նոր. օրուան, նոյն օրուան, մէկ օրուան.
Առօրեայ բարութեանբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապեան՝ դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)
the same day, immediately.
that is endowed with the faculty of speaking, reasonable, gifted with reason.
Հոգի եւ մարմին, եւ անասուն եւ ասուն։ Անասնոցս, ասնոց, առաքինեացս, վատթարացս։ Բաղկացեալ յասնոյ եւ յանասնոյ. (Փիլ.։)
here, in this place;
— է, he or it is here;
— եւ անդ, here and there, this way, that way.
ԱՍՏ. ա. իբր նոյն ընդ դերանուանս՝ Յայսմ, յայսմիկ. կամ որպէս յօդ՝ ս.
to lead about, to lead np and down, to walk about.
Արբեցողն աստանդէ զբան բերանոյն. (Ոսկ. գծ.։)
astronomy.
Աստեղաբաշխութիւն ենթակայ ունի զերկնային մարմին. իսկ կատարումն ո՛չ եթէ զառնելն նման նմա, այլ դիտել զշարժումն նորա։ Աստեղաբաշխութեան ենթակայ գոյ երկնային մարմին. իսկ իմաստասիրութեան նոյն ինքն աստեղաբաշխութիւնն է ենթակայ. (Սահմ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
constellation.
Որպէս թէ աստեղատունք ինչ իցեն, եւ ըստ դիպելոյ պատճառաւորաց աստեղացն յաստեղատունսն՝ նոյնպիսիք եւ ծնունդքն լինիցին։ Մինչդեռ առիւծն ասեն յաստեղատանն իցէ։ Անցեալ ընդ ամենայն աստեղատունսն. (Եզնիկ.։)
to graduate;
to ascend gradually, to go by degrees.
Եւ ոչ ի տուն իմ դարձայց. բայց ի նոյն (այս ինքն միանգամայն) աստի իսկ ի վանս երթայց. (Վրք. հց. Դ։)
Յիշխանուենէ աստի զմեզ ի բաց մերժել, եւ յոգւոց աստի մերոց։ Յաշխարհէ աստի. ի մարմնոյ աստի. զայսպիսեաց աստի. եւ այլն։
Իմաստունն եւ աստին. աստին, եւ վատթարն։ Աստի իմաստունն ողորմութեամբ վարի առ ամենեսին։ Առաքինութիւնն ազգակից է աստւոյ եւ իմաստնոյ բարուց։ Ընդ աստուածպաշտութիւն, եւ ընդ այլ եւս ընդ աստի առաքինութիւնս։ Անորդութիւն աստի իմացուածոց կարգաց։ Առաքաինութեան, զոր գաւառ ոդւոցն աստեաց եւ առաքինեաց կարծելի է. (Փիլ. ստէպ։)
Աշխատութիւն յաստիս մարմնոյ, պտուղն եւ վայելք ի ծերութեան յանցեալ ժամանակի։ Յետ աստեացն մանկութեան անցանելոյ ապա առ զկինն. (Ոսկ. մ. Գ 14։ եւ եբր. ԻԴ։)
theologian.
Աստուածաբան բերանոյդ. (Շար.։)
to write, to discourse or speak theologically.
Մարմինն նորա ընդ նմա աստուածաբանեցաւ։ Գոչեաց՝ տէր իմ եւ աստուած իմ, երկաքանչիւրովն աստուածաբանեալ։ Բան միոյն եւ միայնոյ այ սինքն՝ աստուածաբանեալ ի հօր, որպէս եւ հայր յորդւոջ աստուածաբանի. ըստ որում եւ եսայի ասէ՝ աստուածաբանելով զորդի ընդ հօր. (Աթ. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ը. եւ այլն։)
theology.
Գլուխ աստուածաբանութեան հնոյն եւ նորոյս. (Լմբ. պտրգ.։)
written or engraved by God.
Տախտակ աստուածագիծ մարմնոյն Քրիստոսի. (Լմբ. ատեն.։)
resemblance, conformity with God;
consecration.
Ասելովն այրական, յայտնելով թէ կատարեալ մարդ եղեւ. եւ աստոածագործութեամբն, թէ Աստուած է եւ մարդ՝ նոյն ինքն զաստուածայինսն նշանագործեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
to take up arms, to fly to arms, to arm one's self;
to oppose;
to take up the profession of arms;
ո՞սք երբեք զինուորիցի իւրովք թոշակօք, who goeth a warfare any time at his own charges ? զի գու զինուորիցիս նոքօք զգեղեցիկ զինուորութիւնն, that thou by them mightest war a good warfare.
Զի թէպէտեւ մարմնով գնամք, այլ ոչ եթէ ըստ մարմնոյ զինուորիմք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 3։)
nature, substance, state of a thing.
Նոյնպէս եւ այլ տաղասացք ի նոյն դարս, եւ զկնի։
thigh;
haunch;
— կենդանեաց, leg;
— կամրջի, stern;
— նաւու, keel of a ship.
μηρός femur ψοιά, ψοά lumbus, ilia τὰ ὁπίσω posteriores partes. (լծ. նիստ). Մսանուտ մասն մարմնոյ ստորին՝ ի նստոյից ցծունկս, յառաջոյ եւ զկնի, ուր են եւ երանք, բարձք, ազդր.
to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.
Ո՞ր ազգ զլացաւ զերախտիս տեառն իւրոյ մարդկութեանն։ Զլանամ զնոյն եւ ո՛չ բնաւ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
after, then, since;
with, together;
— առաքել, to send for;
— բերել, to add, to subjoin;
— գալ, to follow, to come after;
to result;
to depend;
գնալ, երթալ —, — շրջիլ, to follow, to go after;
to imitate;
— երթալ դատարկութեան, to love idleness;
— ելանել, ընթանալ, հեծանել, մտանել, յարձակիլ, ունել, պնդիլ, վարիլ, to run after, to pursue, to overtake, to follow, to persecute, to be at the heels, to give chase;
իւրաքանչիւր — միմեանց, one near the other, close to;
— լինել ճանապարհաց ուրուք, to follow tracks;
զհաց ոչ առաք — մեր, we have brought no bread with us;
մի զմիոյ հետ, one after the other, a little at a time, by degrees;
զոյր — ելեալ ես, who is he whom thou pursuest?
κατόπισθε, ὅπισθεν, ὁπίσω, μετά post, pone Ի ձայնէս Հետ, հետք. նոյն ընդ Յետ. յետոյ. Զկնի. էտեւ, էտեւէն, ետքը.
Ստուերի նման՝ որ զհետ երթայ մարմնոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to be charmed, delighted;
to enjoy;
to take one's fill of, to glut one's self with, to be satiated, glutted, to be intoxicated, enraptured.
Ոչ կարացին զօրել ուժոյ զօրութեան անոյշ գինւոյ նորա. ծարաւեցան, արբին եւ զմայլեցան, եւ դարձեալ պասքեցան. (Ագաթ.։)
to torment one's self, to toss about, to tumble and toss.
Մեծատանցն զըմբաղելոցն՝ եւ ոչ անոյշքն թուին ախորժելիք. (Եփր. աղքատ.։)
myrrh tree.
Տունկն՝ յորմէ կաթէ զմուռս. որ յայլ լեզուս նոյնպէս Զմուռս կոչի. ( սմիւռնա, միրրա, մօր ).
lower or very low, sunk
Տեսիլ արածին (կամ հարածոյն) զնստագոյն իցէ (կամ չիցէ) քան զմորթ մարմնոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. ստէպ։)
altar of sacrifice;
vase of immolation.
Եդ ի ներքոյ զսեղան քաւութեան՝ զտէրունի մարմնոյդ զոհարանն. (Լմբ. պտրգ.։)
ԶՈՀԱՐԱՆ. ψυκτήρ pelvis Սպասք սեղանոյ զոհից. որպէս կոնք, տաշտք, եւ այլն.
God-like, divine.
ἱσόθεος եւ Զուգաստուած. aequalis deo, vel coelestibus Իբր զուգերկնային. Հաւասար երկնայնոյն, կամ Աստուծոյ.
fresh, cold;
cool, freshness
companion, fellow, comrade, mate;
school-fellow, fellow-student;
associate, partaker;
accomplice, party, abettor, follower.
Է բարեկամ, որ զուող է սեղանոյ։ Յաղագս հաշուի զուողի, եւ ճանապարհորդաց. (Սիր. ՟Զ. 10։ ՟Խ՟Բ. 3։)
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
Բուրեալ հոտ անոյշ ի մարմնոց սրբոցն՝ լցեալ զուարթացուցանէր զամենեցուն զգայութիւն խելացն. (Փարպ.։)
gaiety, joy, good humour;
activity, vigilance.
Ըստ առաջնոյն, ἰλαρότης, τὸ ἁγαθόν hilaritas, laetitia Բերկրութիւն կամ բարեկրութիւն սրտի. կայտառութիւն դիմաց. եւ Զուարճութիւն տնկոց. ուրախ շէն ըլլալը.
sprightly, lively, vigilant;
angel.
Եւ ահա զուարթուն եւ սուրբ իջանէր յերկնից։ Մեկնութեամբ զուարթնոյ է բանս. (Դան. ՟Դ. 10. 20. եւ 14։)
to agree, to be of one mind.
Զի՞նչ զնոյն ինքն զԱստուծոյ զգետն ընդ մանր անձրեւոյս այսմ իցէ զուգաբանել. (Նիւս. երգ.։)
analogy, proportion
cf. Զուգաձայն.
Զո՛յգ, այսինքն հաւասարապէս. միօրինակ. նոյնպէս. եւ նման.
Եւ զնոյնս նուագաւոր երգ երաժշտական զուգաբարբառ հնչմամբք պարաւորակք եղեալ՝ յերկուս բաժանէին դասս. (Պիտ.։)
equal, companion;
equally.
Ո՛չ մասին ուրեմն մարմնոյս՝ կապել զմիտսն, այլ ընդ ամենայն զուգագոյն մերձենալ կշռապէս. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Զ։)
that works or labours together, that does the same thing.