submerge, to immerse, to send to the bottom, to ingulf.
Զստորասուզեալ եւ զխոնարհեալ սեռս հայկազեանս տոհմի վերստին դարձեալ յառաջին փառսն նորոգեսցէ. (Ոսկիփոր.։)
pallium.
Ոմոփորոն քազ, եղբա՛յր կաթողիկոս, պալիուն՝ որ է առաջին ամենայն պատուոյ, եւ խոյր զիմոյ գլխոյս առաքեցի։ Ընկալեալ կաթողիկոսին սրբոյ զպատուական պալիունն եւ զխոյրն ի լրումն պատուոյ իւրոյ՝ գոհացաւ զԱստուծոյ. (Լմբ. ի թղթ. լուսիոսի պապին առ գր. տղայ. եւ Լմբ. յիշատ.։)
to be frightened at, struck with consternation.
Զոհս փողոտել հանել դնել տայր ի վերայ բագնի. հրամայեաց եւ ի պախիս կնդրուկ սաստիկ ծխել. անյայտ մնայ բանն, եթէ չիցէ պախ եփեալ զոհն։
abstaining, abstinent, fasting.
Էր եւ յոյժ պահացող երանելին Յոհան։ Քրձազգած, պահացող, բոկագնաց. (Ճ. ՟Գ.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
guard, defender, protector;
armour, cuirass;
preservative;
phylactery;
— զէնք, defensive armour;
— լանջաց, breast-plate;
— բազկաց, armlet, bracelet, leather gauntlet;
— բարձից, greaves, legpiece;
վերտ —, mail, coat of mail;
ջղեայ եւ կաշեայ —, leather-cuirass, buff jerkin.
Սա եւ ողջոց պահպանակ, փափկացելոց՝ ողջախոհութեան հեշտութիւն բաշխի. (Բրս. գոհ.։)
succession, inheritance, descent, lineage;
nobility.
Կամ որպէս Ազնուատոհմութիւն. որդիք կամ ժառանգք մեծամեծաց.
Արք ոմանք երեւելիք ի տոհմային պայազատութեանց. (Նար. խչ.։)
clear speaking;
eloquent.
Պայծառախօսն Յոհան՝ Ոսկիբերան ասացաւ. (Վրդն. լուս.։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
Զհոգւոյ բարետոհմութիւն պայծառացուցանել։ Զսէրն Քրիստոսի պայծառացուցանէ յորդւոց սորա հոգիս. (Լմբ. պտրգ. եւ ստէպ։)
round loaf, bread;
honeycomb;
hen-bane.
Զնաշիհն եւ զորս ի թոնրէն պանս՝ զոհ կոչեաց. (Մեկն. ղեւտ.։)
worship, adoration;
service;
— առնուլ, to be served or ministered to.
Անկանիք ասէ ի պաշտմանէ ... ոչ թոյլ տայ ձեզ պաշտել զնա զոհիւք։ Մաշին դողմամբ պաշտմունք վիշապին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։ եւ Ոսկ. ի նեռն.։)
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Պահեսջի՛ք զպաշտօնդ զայդ։ Զի՞նչ է պաշտօնս այս ձեզ ... զոհ զատկի Տեառն է այս։ Զսեղան ողջակիզացն, եւ զամենայն զկահ պաշտամանն։ Հրաման ետ Մովսիսի կազմել զպաշտօնն ղեւտացւոցն։ Պաշտել զպաշտօն Տեառն առաջի նորա ... պատարագօք մերովք։ Սրբեցան ղեւտացիքն ... եւ ապա մտին պաշտել զպաշտօն իւրեանց ի խորանին վկայութեան.եւ այլն։
adorer;
servant;
functionary, official, minister.
Պաշտօնատարք լինէին նուիրօք եւ զոհիւք ճենճերացն. (Նիւս. ի սքանչ.։)
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
Կայէն (ի պէտս զոհելոյ) ուստի՛ եւ կորզեաց հասկս յոռիս արհամարհանօք. (Եփր. եբր.։)
giving or inspiring joy, rejoicing, joyous, pleasant.
Իւրաքանչիւր ծաղիկք են ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց։ Այգիս ուրախարարս։ Ուրախարար բաժակ։ Գինի ուրախարար է արբեցելոց։ Ուրախարար գինւով։ Ուրախարար զոհագործութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։ Պրոկղ. յոսկ.։ Նար. յովէդ.։ երգ։ Յհ. իմ. ատ.։)
low birth, ignobility;
vileness.
δυσγένεια ignobilitas որ եւ ՉԱԶԳԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՉԱԶԳՈՒԹԻՒՆ. Ապատոհմութիւն, անմասն գոլն յազնուականութենէ.
cf. Չարազգի.
Ամենայն քաջատոհմիկ է, որ զնա (զկերպարանն աստուծոյ) պահեաց առաքինութեամբ՝ առ ի սկզբնատիպն հայելով. իսկ չարազգեայ՝ որ չարութեամբն հեղաւ, եւ կերպարան այլ ի վերայ էարկ զօձին. (Առ որս. ՟Ը։)
ignoble, obscure, low, vile.
որ եւ ՉԱՐԱԶԳԵԱՅ. Վատազգի. վատատոհմիկ. յաննշան ազգէ կամ ի տանէ. եւ Չարատեսակ.
impious thought, evil counsel;
perversity, malevolence.
ἑπιβουλή insidiae եւ այլն. Չարաչար խորհուրդ. չարախոհութիւն. դաւաճանութիւն. խարդախութիւն.
cf. Չարակնեայ.
Մարդոյ չարական ընդէ՞ր գոն ինչք։ Տուրք չարականն հալեն զաչս։ Մի՛ ընդ առն չարական՝ վասն գոհութեան. (Սիր. ՟Ժ՟Դ. 3։ ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Լ՟Է. 13։)
evil-mindedness, ill-intention, malevolence, malignity;
cunning, wiliness, finesse.
κακόνοια mala mens, pravitas. Չարամիտն գոլ. չարախոհութիւն.
artfulness, craft, shuffling, cheating.
κακοτεχνία pravum artificium. Արուեստ չարութեան. պատիր հնարք. չարախոհութիւն. խորամանկութիւն.
to torment, to harass, to molest, to pain, to ill-treat, to ill-use.
Ծառայեցուսցեն զնոսա եւ չարչարեսցեն։ Չարչարեաց զնա սարա։ Զժառանգութիւն քո չարչարեցին։ Զքեզ եւ զազգատոհմն քո չարչարեցեն։ Արկ հերովդէս արքայ ձեռն՝ չարչարել զոմանս յեկեղեցւոյն.եւ այլն։
bat.
Չիղջ տոհմակիցն քո՝ քանզի ոչ կարէ համբերել լուսատու ճառագայթից արեգական, ի գիշերի ելանէ թռչել. (Եփր. համաբ.։)
cf. Սանդարամետային.
Քուրմն դելփեայ կերեալ ի զոհիցն, եւ արբեալ ի սանդարամետական ջրոցն՝ ասէ ցպիլիպպոս. (Կեչառ. աղեքս.։)
cf. Երասանակալ.
Ոչ երբեք հարթ ընթանայ երիվար առանց սանձակալի։ Խոհականն սանձակաալ է զգայարանացն. (Նար. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
immoderate love of mourning.
Ոչ կանանց եւ ոչ արանց հրամայեցաւ սգասիրութիւն, եւ բազմարտօսր լինել. (Բրս. գոհ.։)
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
Հանգո զքո խոհարարն, տուր դատարկութիւն սեղանակազմին, դադարեցո եւ զձեռն մատռուակին. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
ՍԵՂԱՆԱԿԱԶՄ. Որ կանգնէ զսեղան զոհից.
cf. Սեղանայօրէն.
Եւ արդարեւ ագռաւոց գործ է զսեղանայարդարս եւ զխոհակերս իմանալ, եւ շանս անյագաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
head waiter, butler, chief steward;
carver.
Որչափ կոտորուածք ի բարեկեցութեանն տենչանացն գործին, որչափ յամճաբերացն եւ խոհակերացն եւ ի սեղանայօրինացն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
to be formed into an altar-table, to become a sacrifice.
ՍԵՂԱՆԱՆԱԼ. Լինելն սրբոյ խաչի որպէս սեղան կամ զոհարան.
peer, noble, gentleman, patrician, esquire;
Sebooh (name of mount in Armenia);
— զատք, the highest nobility;
— գունդն ազատաց, knighthood, chivalry, squirehood.
Արկ յինքն եւ զսեպուհս ոմանս յայլմէ տոհմէ։ սեպուհ մի յազէն ամատունեաց. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
ՍԵՐՄՆ կամ ՍԵՐՄ եւ ՍԵՐՄԱՆԻՔ. լծ. յն. եւ լտ. σπέρμα, σπόρος, σπορά semen, satum, satio, sparsio. Նիւթ եւ հիւթ ցանելի՝ սկիզբն սերնդեան բուսոց եւ կենդանեաց. ունդ. եւ Ցանումն. սերունդ. ծնունդ. զաւակ. (թ. թօխում. լծ. ընդ տոհմ. որպէս եւ սէռփմէք ՝ ընդ սփռել). իբրեւ ունդ ( հունտ ), կամ ցանումն ( էքին ), ասի.
Ուր սերմ է, անդ եւ բազում տոհմականք. ուր սերմ է, անդէն եւ հունձք ի մօտոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Պետրոս եւ յակոբոս եւ յոհաննէս ստուգաբանէին զաւետարանն. (Պիտառ.։)
to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
Սիք իմն (շնչեալ՝) զաստուծոյ մերձաւորութիւնն, ոչ զբնութիւնն աստուծոյ ստուերագրեաց։ Արժանաւոր զոհիւք ստուերագրելով զհանդերձեալսն։ Ստուերագրեաց զաստուածային հրոյն յերկնից զգալուստ. (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։ Ոսկ. յաւետիս.։)
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
Տոհմ որ թագիւ էր զարդարեալ, անարժանից ըստրուկ եղեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Նուիրական.
Զսրբազնականօք մերով աւանդութեամբք։ Հաղորդ գոլ սրբազնականին գոհութեան (այսինքն սուրբ հաղորդութեան)։ Իրիք սրբազնականի կոչման արժանաւորեաց զնոսա (զկրօնաւորս). (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
fond of holiness, loving chastity.
Սիրող սրբութեան եւ մաքրութեան. մաքրասէր. սուրբ. մաքուր. պարկեշտ. ողջախոհ.
perirrhanterium;
holy-water pile.
Տաշտ եւ սկաւառակ ի պէտս սրսկելոյ զարիւն զոհից. նուիրանոց. ճաշակ. աւազան.
choleric, irascible;
—ն, irascibility.
Խոհականն սրտմտականաւն արիանայ. (Լմբ. ժղ.։)
steep place, precipice;
— ի —է, steep, cragged;
ի —ից արկանել, ընկենուլ, մղել or հոսել, to precipitate, to throw headlong down;
անկանիլ or մղիլ ի —ից, to be cast down a precipice.
Զամենայն վախս եւ զբաղայս ի բաց ի խորհրդոց նորա տրոհեալ տարեալ. (Յհ. կթ.) այսինքն զդժուաարութիւնս կամ զարհաւիրս։
cf. Երկիւղ.
Զամենայն վախս եւ զբաղայս ի բաց ի խորհրդոց նորա տրոհեալ տարեալ. (Յհ. կթ.) այսինքն զդժուաարութիւնս կամ զարհաւիրս։
cf. Պոռնկանոց.
Ասէին՝ եթէ եդիտ պոռնկատունս եւ եմուտ յարբեցութիւն։ Կամ զոհել, կամ երթալ ի պոռնկատունն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։ եւ Հ=Յ. յուլ. ՟Թ.։)
pot, small pot, saucepan.
Ես եմ եպիսկոպոս խոհակերոցին՝ պուտկանց եւ սափորոց. յորժամ մեղանչեն ինձ՝ կապեմ զնոսա. զպուտկունսն աղիւ եւ համեմով, զսափորսն գինւով եւ ջրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Doctor, Master.
Բառ յն. ի յետին դարս. πρωτοφροντίστης . որպէս թէ Առաջին խոհական խնամակալ, եւ վարժապետ, վարդապէտ, ուսումնասէր. իմաստասէր, եւ ճգնաւոր։ Զայս անուն սեպհականեաց անձին ստեփանոս ուռպելեան. Որպէս տեսանել ի գրուածս նորա. Գտանի գրեալ եւ այսպէս.
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
Ցուլս եւ պսակս հասուցեալ ... կամէր զոհել. (Գործ. ՟Ժ՟Դ. 12։)
crowned.
Տոհմ արշակունեաց ... պատուապարգեւից պսակահիւսից. (Նար. մծբ.։)
cf. Պտղաբերիմ.
նոքա ոչ պտղաբերեցին յայնժամ յասացելոցն։ Բիւրս ի ձեռն գոհութեանն այնորիկ պտղաբերեցեր վարձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45 եւ 26։)
ripe, dark or deep coloured, spotted, speckled.
Տեսեալ պղծախայծ զսոյն տիրամայրն, պահանջէ զտոհմականս իւր շնորհաց. (Լմբ. վերափոխ.։)
multitude, crowd, quantity;
company of mourners or weepers;
repeated bursts of weeping, wailing.
Ձայն լալոյ նորա գուժեաց, զկոծն ասէ, զջայլն, զանզգայութիւնն. զի զոհէին զմանկունս. (Մխ. երեմ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
Ջան տարեալ ուղղել զնա։ Ասացելոցն յայնցանէ ջան տանել, եւ յինքենէ յաւելուլ։ Եթէ ոք ջան տարցի, գտցէ զսա ուղղապէս տրամախոհութեամբ. (Մագ. քեր.։)