to cry, to scream, to squall, to shriek, to screech;
to bawl, to groan, to complain, to lament.
Եւ ես տըկար որպէս ծիծառ ... տեսեալ ճըչեմ առ թշնամին. (Յիսուս որդի.։)
grape-gleaner.
καλαμόμενος racemans. Այն՝ որ քաղէ զճիռս, կամ զմնացորդս կթոց.
ՃՌԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ἑπιφαλλίζω, ἑπιφαλλίδα ποιέω, καλαμάομαι, συλλέγω racemo, revindemio, colligo, spolio, -or. Քաղել զճիռ խաղողոյ. իսպառ. իսպառ կծել զտունկս, նմանութեամբ՝ Չթողուլ մնացորդ. կոտորել. կտրել. եւ այլն.
Ճռաքաղ առնել զայգի, կամ զմնացորդս, կամ զձիթենի, կամ զձեղ, կամ ի նմանէ հազարս հինգ արանց։ Եղէ իբրեւ զճռաքաղ ի հունձս։ Ճռաքաղ եղեն ի վայրկեան ժամանակի.եւ այլն։
candle, light, flambeau;
taper;
յարդարել, լուցանել, շիջուցանել զ—ն, to snuff;
to light;
to put out, extinguish or blow out a candle or light.
Ձէթ ի ձիթենեաց ի լոյս. զի եղիցի ճրագ հանապազորդ։ Լոյս ճրագի։ Զճրագսն հանդերձիցէ։ Զճրագունսն այրելոյ (այսինքն լուցանելոյ)։ Այրիցէք զճրագունսն։ Այրիցի ճրագ։ Ճրագունք լուցեալք, եւ այլն։
the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.
Մ. Լծորդ է երբեմն ընդ ն. զոր օրինակ՝ ամբիծ, իբր անբիծ. ըմբերանել՝ իբր ընբերանել. բամբասել կամ բանբասել։ Եւս առաւել՝ բաղադրական մասնիկդ համ, փոխի ստէպ ի հան. զի Հանդէս՝ է իբր համայն տեսիլ. հանգոյն՝ իբր համգոյն. հանուր՝ իբր համուր, համօրէն. հանգանակ, իբր համագայութիւն կամ համարկութիւն. եւ այլն։
master;
master of the horse;
chief, magistrate.
Յորմէ գրիգոր որդի ծընեալ, մագիստըրոս վերապատուեալ. (Շ. վիպ.։)
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
τρίχινος pileus, cilicinus. Մազեայ. ի մազոյ գործեալ կամ հիւսեալ. խորդեղէն. մազէ.
subdivision.
Զի՞նչ է բաժանումն, եւ մակաբաժանումն, եւ ստորաբաժանումն։ Մակաբաժանումն՝ երկրորդ հատումն. որպէս զկենդանին վերստին բաժանել՝ ասելով, եթէ կենդանւոյն ոմանք մահկանացուք են, եւ ոմանք անմահ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Մակագրէ մեծն ղուկաս, ի հնգետասաներորդի ամի եւ այլն. (Զքր. կթ.։)
adjective, epithet;
— անուն, surname.
Եւ որպէս Երկրորդական անուն յատկացեալ. մականուն.
to impose, to lay on, to put upon, to super-add;
to surname.
Վասն որոյ եւ այլք՝ որք հաղորդեցան փառացն, մակադրեցաւ ի վերայ նոցին եւ այն անուն. (Լմբ. սղ.։)
imposition, superposition;
surname.
Ի մակադրութեան անուան ... փոխեալ յորդիսն որոտման. (Շ. տաղ. (ա՛յլ ձ. ի մակադրական)։)
epiglottis.
ἑπιγλωττός, σσός lingula, lingua minor, membrana gutturis. որ եւ ԶԱՆԳԻԿ. Վերագիր լեզուակ ի ներքսակողմն առաստաղի բերանոյն՝ իբրեւ բացարան եւ փակարան կոկորդի. լեզուակ. տիլճիք.
horseman, rider.
Երրորդ՝ որ զմակաձին, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.
Որպէս արմատ յաջորդ բառից՝ մեկնի ի Հին բռ.
to surname, to entitle.
Բան մականուանէ զորդի։ Լոյս զնա մականուանէ. (Նանայ.։)
Յովհաննէս՝ մականուանեալ ի փրկչէն որդի որոտման. (Ոսկ. յհ. յիշատ.։)
surname;
title.
ἑπώνυμον, ἑπωνυμία cognomen, cognomentum. Վերադիր անուն երկրորդական. որ եւ մակադրական, կամ անուն մակակոչութեան.
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
Կամի ընդ հարկաւորսն զաւելորդսն մակարդել. (Երզն. մտթ.։)
Ի սատանայական խորհրդոցն ջրոյ մակարդեալ։ Ընդ բնական կրիցն աւելորդօքն մակարդեալ, ստերիւրեաց։ Մակարդեալ է ի մարմնոյ հեշտութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
plain, level, even, equal.
ἑπίκοινος, -κοινῶν communis, aequalis, conjunctus, particeps, socius. իբր Մակհաւասար. զուգահաւասար. յար եւ նման. անայլայլակ. բարեխառն. հասարակ, եւ հասարակորդ. հաղորդ.
to put on a level with, to level, to make even;
to dip into a liquid up to a certain mark.
ἑπιοκοινωνέω commune habeo. Հաւասարիլ. հասարակ գտանիլ. կցորդ լինել.
flux or flow;
— եւ տեղատութիւն, the ebb and flow, tide.
ἑπιδρομή, ἑπιδρομία excursio, incursus, irruptio, afflexus. Ի վերայ կամ ի վեր յարձակումն. բարձրութիւն. եւ Հոսումն ջուրց յորդութեամբ. բարձրանալն ծովու.
lunch, luncheon.
ἑπιδείπνις coena secundaria. Յաւելուած ի վերայ ընթրեաց. երկրորդ կամ կրկին ընթրիք.
skiff, wherry, bark, boat;
— նաւու, yawl;
հնդիկ —, canoe.
Նաւորդացն ոչ իշխեցեալ մակուկաւն նաւել. (Խոր. ՟Գ. 30։)
death bearing, mortiferous, mortal;
azote.
Ծնօղ՝ առաջնորդ՝ պատճառ մահու. մահառիթ. մահաբեր.
Յայնժամ ծածկեալ զեգիպտացին, եւ աստ զիշխանըն մահածին։ Ձեռն իմ ձգեալ յուղէշ ծառին, կթել պըտուղ ինձ մահածին. (Յիսուս որդի.։)
to die with another, to share death with another.
ՄԱՀԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συνθνήσκω commorior. Կցորդ լինել մահու. ի միասին մեռանել.
Արար զնա մահակից իւր, եւ գերեզմանակից, եւ յարութեան իւրոյ կցորդ. (Վրդն. յանթառամն.։)
inviting, provoking or causing death.
Որ զմահահրաւէրն յաջորդես կորուստ. (Պիտ.։)
worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.
mahometan, musulman.
Նեստորիոս հաղորդ հրէից, եւ մահմետականաց հաւասար խորհրդակից. (Նար. երգ.։)
prayer, entreaty, supplication, imploration;
wish, desire.
ἰκετηρία, ἰκεσία, ἰκετεία supplicatio, preces. որ եւ ՄԱՂԹՔ. Աղաչանք. աղերս. պաղատանք. աղօթք. միջնորդութիւն. բարեխօսութիւն.
emetic;
cholagogue.
Դեղ՝ որ տայ թափել զաւելորդ մաղձս, որպէս մաքրողական կամ փսխեցուցիչ.
plough-man.
Բուռըն հարի զմաճոյ բանին, բայց ոչ նըման մաճակալին. (Յիսուս որդի.։)
as a mother, motherly, maternally.
Աղաչեաց զորդին իւր մայրաբար. (Եփր. ծն.։)
maternal.
Յայնժամ որդիքըն մայրական (այսինքն մօր իմոյ), մարտեան ընդ իս պատրողական. (Շ. եդես.։)
maternity, motherhood.
Նա զայսպիսի ցուցեալ մայրութիւն առ որդւոյ իւրոյ քաջալերութիւն. (Սիսիան.։)
cf. Մանանիխ.
Ոչ դադարիմ խնդրելով զմանանիխն։ Մերձեսցուք ի հաղորդութիւնն մանանխին։ Ձուկն եւ հաց փոխանակ մանանխին։ Պարտ է ճաշակել եւ ի մանանխոյս։ Որպէս մանանիխ լեալ կսկծեցուսցէ. (Եփր. աւետար.։)
Զհաւատ բոլոր մանանեխին ... ոչ ըստացայ իմումս անձին. (Յիսուս որդի.։)
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
ՄԱՆԱՒԱՆԴ. ՄԱՆԱՒԱՆԴ ԹԷ. ՄԱՆԱՒԱՆԴ ԶԻ. μᾶλλον, μάλιστα , μενοῦνγε magis, potius, immo, imo. Առաւել. յաւէտ. տինա. ... (յն. մա՛լլօն, մա՛լիսդա, մէնու՛նղէ լտ. մա՛ճիս, իմօ , որպէս եւ անդէ. իտ. աւա՛նդի, է յառաջ. առ հասարակ լծորդք ընդ հյ. Մանաւանդ. տե՛ս եւ զբառսն Գահաւանդ, Դարաւանդ, Սարաւանդ, Բարձրաւանդակ, իբր՝ եւ անր, կամ յառաջ մատուցեալ ինչ)
Մակբայ ... բաղդատականն՝ առաւել կամ աւելի (յն. մա՛լլօն ) ... եւ սաստկութեանն, յորդ, յոյժ, կարի շատ, սաստիկ, յաւէտ, մանաւանդ (յն. մա՛լիսդա ). (Թր. քեր.։)
youngest, younger, minor, under age.
Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to beget, to procreate, to generate.
παιδουργέω, παιδοποιέω liberos procreo. Ծնանել զմանուկ, զզաւակ. կամ ստանալ զորդի.
procreation, generation.
παιδουργία liberorum procreatio. Զաւակագործութիւն. որդեծնութիւն.
childbed, childbirth, confinement, labour, delivery, lying-in;
երկունք մանկածնութեան, the pains of labour;
մեռանել ի մանկածնութեան, to die in childbed.
Ծնանելն զմանուկ. որդեծնութիւն. մանկարարութիւն. մանկագործելն.
child suffocating.
Զի դու մայր ես մանկահեղձ, եւ հայր ես որդէկոտոր. (Մարաթ.։)
fond of one's children.
φιλόπαις, φιλότεκνος filiorum amans. Սիրօղ զմանկունս իւր, զաւակասէր, որդեսէր.
child-murder, infanticide.
παιδοκτονία, παιδοφονία puerorum, vel infantium caedes, liberorum occisio, interfectio. Սպանանելն զիւր կամ զայլոց մանկունս. որդեսպանութիւն. տղայասպանութիւն.
cf. Մանկածնութիւն.
Մանկագործելն. զաւակագործութիւն. որդէծնութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ. ստէպ։ Առ րս. ՟Դ. յորմէ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Մագ. ՟Ե։)
Ճեպ տայ մանկարարութեան, փոյթ յորդորման առեալ զաճեցէ՛քն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
having children;
childish.
Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)
babe, baby;
child, little or dear child.
Մանկիկ մի փոքրիկ՝ ներսէս անուն։ Թողլով իւր ուստր մի՝ մանկիկ տղայ՝ փոխանորդ. (Յհ. կթ.։)
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Յորդանան յորդահոսեալ, շրջան առեալ շուրջ մանուածով։ Մանուած ալեօք դաշնաւորեալ՝ դիմեալ երթայր առ արարիչն. (Տաղ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
παῖς puer παιδίον, παιδάριον puerulus νεανίσκος, νέος, νήπιος, -ον, βρέφος juvenis, infans. cf. ՄԱՆԿՏԻ. յորմէ ռմկ. մանչ, մանչուկ, մանչիկ. Տղայ մանրիկ. սաղմն, եւ երեխայ նորածին, կամ սակաւահասակ. զաւակ, որդի. տղե կ.
small, minute, little, fine, subtile;
slender, thin, slight;
—, —նունս, scantily, in small portions, minutely;
in retail, in detail;
— or — հատանել, կոտորել, to cut into small bits or pieces, to mince, to hash, to divide into morsels;
to cut thin;
— փշրել, to pound, to beat small, to triturate, to grind, to crush;
— պատմել, ասել, to relate or narrate minutely, circumstantially;
— ժպտել, to smile;
— ծամել, to chew or masticate well, to chew the cud, to ruminate;
to examine, to study, to ruminate on;
—նունս դրոշմել, to write or note down in detail;
— միտ դնել, ի քնին արկանել, to ponder on, to consider or examine minutely, thoroughly.
Շատք ի մանր մանկանց՝ նախարարաց որդւոցն. (Փարպ.։)
mandrake, mandragorous.
Եգիտ խնձոր մանրագորաց յանդի։ Տո՛ւր ինձ ի մանրագորաց որդւոյ քո։ Մանրագորք ետուն զհոտ իւրեանց. (Ծն. լ. 14=16։ Երգ. ՟Է. 13։)
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
Մանրախուզիւ քննեալ՝ գտաք զթագաւորելն տրդատայ յերրորդ ամի դիոկղետիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 79։)