Քաղցրութեամբ երգոց, եւ ամենալցոյցն հոտով զժահահոտ դիւացն հոյլս փախստականս ի վայրացն առնէին. (Ճ. ՟Ժ.։)
fertile, rich.
Իբրեւ քաջահող արգաւանդ վայր երկրի բուսոյց առաքինութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 49։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Քաջապինդք ոչ ի միոջէ ումեքէ ի վայր ձգեալք. (Ածաբ. աղք.։)
producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.
quadruped, four-footed, four-legged.
craggy topped.
Բանակեալ էր մերձ ի քարագլուխն։ Զքարագլուխն բնաւ ոչ իմացան։ Դէպ ի քարագլուխն փախուստ առնէին, (կամ դէմ փախըստի ի քարագլուխն արարին), եւ սկսան յահաւոր բարձրութենէ վիմացն ի վայր հոսիլ. (Մամիկ.։)
plover, pluvialis, lapwing;
or jaundice-bird, icterus, galbula.
յն. խարատրիօ՛ս. χαραδριός charadrius. (վրիպակաւ գրի եւ Քաղադր, Քաղարդ, Քարարդ) եբր. էնաֆա. Հաւ վայրենի, կամ թռչուն ագեղ՝ բարձր սրունիւք՝ դեդերեալ ի հեղեղատս. լինի մեծ եւ փոքր, եւ այն՝ պէսպէս գունով. ունի ձայն անախորժ, եւ է ի գիշերահաւուց. կարծեալ լինէր առ նախնիս՝ բժշկական ունել ազգումն առ հիւանդս. Որպէս եւ պլինիոս յարմարէ զայն այլում թռչնոյ, որ կոչի դալուկն, ἵκτερος galgulus, galbula.
cf. Քարաժեռ.
Յորժամ քարաժայռք (կամ քարաժեռք) եւ առապարք դիպեսցին վայրքն. (Բրսղ. մրկ.։)
sharp rock, steep rock, crag;
rough, rocky, craggy.
Յորժամ քարաժայռք (կամ քարաժեռք) եւ առապարք դիպեսցին վայրքն. (Բրսղ. մրկ.։)
block of stone;
precipice, ravine.
Կոշտք քարանց. քարուտ վայր. առապարք.
Ի բարձրաւանդակ քարանձաւաց ի վայր հոսեալ։ Ի գահից եւ ի քարանձաւաց գահավէժ առնէին. (Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
wild-mint, pennywort;
bird's-foot-trefoil.
Որպէս թէ Քարանանուխ. վայրի անանուխ բուսեալ յառապարս.
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
Ընկենուլ զանձն , եւ քարավէժ առնել ... ո՛չ զիւր անձնն ընկենուլ, եւ քարավէժ պիտոյ է, այլ զայլս յարուցանել եւ կեցուցանել։ Ի խոզսն չխնայեցին, այլ ի միում վայրկենի արարին զամենեսեան քարավէժս։ Առաջնորդէ առ ի չարաչար կորուստ, եւ քարավէժ առնէ։ Որպէս եւ յարտեւան լերինն ոչ կարացաք քարավէժ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 3։ Իսիփ։ Զքր. կթ.։)
precipitation, falling headlong;
steep, precipice.
Քարավէժն լինել. Գահավիժումն, եւ Դարահոս վայրք, վախք. իբր յն. κρημνός praeceps rupes.
steepy side, bank or shore, precipice;
— ժայռին, edge or verge of a rock.
Զբազումս ընդ քարափն ի վայր ձգել տայր. (Լծ. փիլ.։)
cf. Քարձ.
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Քարշել զնոս ընդ երկիր։ Քարշեսցո՛ւք զնոսա (պարանօք) մինչեւ ցհեղեատս։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս նւրեանց։ Քարշէին զգործիսն հանդերձ ձկամբքն։ Քարշեալ զարս եւ զկանայս մատնէր ի բանտ։ Քարշել առ քաղաքապետսն, կամ առ դատաւորն, կամ ի դատաստան, կամ ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ ի վայր. կամ ի ներքուստ արտաքս, կամ արտաքս քան զքաղաքն. կամ զմարմինս փշովք։ Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Քարշեա՛ զալիս քո. եւ այլն։
Բանւք եւ գործովք քարշէին զնա։ Բիւրս ինչ ամբաստանեն զնոսա՝ քարշելով զծախսն ընդ վայր, եւ զնանիր ցաւակցութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39։)
attraction, act of drawing to, dragging or drawing along.
Առցուք զվրէժս չարաչար քարշմամբ, մինչեւ մեռցի։ Զառ ի վայր քար քարշումն։ Զունայն քարշումն։ Առ Աստուած ձգէ ի բարւոք քարշումն։ Ընդ երկիր զքարշումնն առնէին։ Քարշումն քղանցից. (Ճ. ՟Ե.։ Փիլ.։ Նար. երգ.։ Արծր. յռջբ։ Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Ամբովան է այսպէս, իբր վայր քաշումն եւ լափումն ջրոյն եղեալ. քանզի ջուրն քարշեալ լինի առ ծակս ոմանս դատարկս վիմացն. (Նոննոս.։)
full of stones, rough, stony.
Որ զխիստ եւ զքարուտ երկիր վարեն։ Զքարուտ եւ ղապալերկ վայրն սրեմանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
oreoselinum, mountain-parsley;
chaerophyllum sweet-fern, chervil.
grey hound.
Յաղագս քերծէոյ։ Զքրծէին այսպէս ընտրէ՛. զվերջքն բարձր քան զյառաջքն, ճվերոյն երկայն, եւ ի վիդացն ի վայր հաստ եւ կարճ. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Դ։)
cf. Քինանամ.
Քինացեալ եսաւայ՝ մտաբերէր սպանանալ զնա։ Իշավայրաց քինացելոց՝ զարու յաւանակս ի մատաղութեան կտրելոյ. (Շ. բարձր.։ Եզնիկ.։)
heathpease, ervum, orobus, bitter vetch, fitch.
պ. քէսէնէ, քիւշէնէ, քիւշնէ. թ. ագ պուրլագ. ὅρωβος ervum. իտ. ervo, moco, rubiglia. Ունդ իբր վայրենի ոլոռն, որ լինի սպիտակ, եւս եւ կարմիր, եւ դեղին.
passion for research, desire of information, curiosity.
φιλοπραγμοσύνη curiositas. Սէր աւելորդ քննութեան. ընդվայրաքննութիւն. հետաքրքրութիւն.
made by thee or by thyself, thy.
Քոյինագոր անկոցն վայրմամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
oxyacantha.
Բոյս ինչ փշուտ ի վայրի.
adorned by J.-C.
Ի սուրբ սիոն ի քրիստոսազարդ սեղանն ջուր բղխեաց վերուստ ի վայր։ Աստուածածիր եւ քրիստոսազարդն վարդապետութեան. (Անյաղթ բարձր.։ Ճ. ՟Գ.։ Անան. եկեղ։)
heathen priesthood;
մեծ —, pagan pontificate.
ոչ ընդ վայր խոտեցին հեթանոսք ըզպոռնկորդին չմատուցանել ի քրմութիւն. (Եղիշ. դտ.։)
crocus, saffron;
crocus;
— վայրենի, սուտ —, carthamus, bastard or mock saffron, safflower;
հնդիկ —, curcuma, turmeric, terra merita.
aerometry.
ἁερομετρία aeris mensio. Չափունմն տարածութեան օդոց. չափ վայրաց ըստ ուղիղ գծի օդային միջոցին.
the centre or chief square of a city.
πλατεῖα platea. Մէջ կամ միջավայր քաղաքի. բուն քաղաքն ներքին, եւ հրապարակ նորա. պողոտայ, փողոց. քաղքի մէջն. մէյտան
to make like a city.
Քաղաք կացուցանել. ի քաղաք փոխել ղանշէն վայրս.
wall of a town, fortification, rampart;
interval between two lines of defence.
Եւ Միջավայրն տեղւոյ պարսպելոյ.
sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.
Յովհաննէս մարախով եւ վայրենի քաղցու կերակրեալ լինէր. (Լաստ. ՟Զ։)
sweet tasted, savory, delicate, delicious.
Զարմատն քաղցրահամ։ Քաղցրահամ վատկաց։ Ջուրյապառաժուտ վայրէ քաղցրահամ. (ՃՃ.։)
causing harmonious chants to be heart.
Հաւուց տարմք քաղցրանուագ ձայնիւք զվայրսն հնչեցուցանիցեն։ Զարմանալ պարտիմք եւ ընդ քաղցրանուագ բարբառ, զոր գեղգեղեալ յօրինէ ճեպիռնթռչուն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Վեցօր. ՟Ը։)
sweet, benign, dear, darling.
Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանց, յարեաւ խաչելեալն։ Հողմով հոգւոյն շարժեալ, քաղցրիկ օդով վայրաբերեալ։ Ծովն ի միջի իմ ծածանէր, քաղցրիկ օդովըն ծիծաղէր. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)
cf. Քամուք.
Քամուածք ջրոյն՝ որ ի ծործորացն ի վայր զեղուին, յարիւն դառնային։ Ջրոցն քամուածքն ի ծործորացն ի վայր արիւն. (Արծր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 12։)
pressing, ooze, residue;
residuum.
Քամուածք ջրոյն՝ որ ի ծործորացն ի վայր զեղուին, յարիւն դառնային։ Ջրոցն քամուածքն ի ծործորացն ի վայր արիւն. (Արծր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 12։)
more than, more, under, beneath, over;
as, as well as, as much as;
or;
—եթէ, —թէ, that;
more, than;
անդր —, further, beyond;
ոչ ոք — զնա, no one but he;
առաւել -զե րեսուն եւ հինգ ամք են իմ, I am more than thirty five years old;
զքեզ ըն տրեաց -զազգս ամենայն, he chosed thee before all the nations;
պատրաստ եմք մեռանել —անցանել ընդ օրէնս հայրենիս, we are ready to die, rather than violate our country's laws;
հասաւ — զամենայն սուր, much keener than any other sword;
ո՛րքան քաղաղութիւն է ի տունս շինականաց — ի տունս թագաւորաց, when will peace reign alike in the cottage and in the palace !.
հյց. խնդ. (յորմէ Քանակ, Քանի, Այսքան, եւ այլն. լծ. լտ. գուամ. եւ հյ. գո՛յն) Առաւել կամ նուաց՝ ըստ համեմատութեան, հանգէտ բաղդատական մասնկանս Գոյն, կամ ե՛ւս. որպէս Աւելի քան. ի վեր քան. դեր քան. ὐπέρ super, supra, prae. կամ Նուազ քան. փոքր քան. ի վայր քան. ἤττον, ἤσσον minus. էւել կամ պակաս քան զմէկալը, անկից վեր կամ վար.
hiding one's talent.
Որպէս քանքարաթագոյցն սոյնպէս եւ վայրավատնօղն. (Երզն. մտթ.։)
root or stalk;
bunch, nosegay, bouquet;
— հրեղէն, bouquet, girandole, crowning-piece;
—ս յօրինել, to make a nosegay.
Անթառամ ծաղիկ՝ շուշան վայրենի, փունջ խուռներամ գարնայնոյ. (Տաղ.։)
rotten, putrid, spoiled;
rottenness, corruption, putrefaction;
— ատամանց, caries, cariosity;
cf. Ատամն.
Փուտք եւ պատառեալ տիկք։ Զփուտն եւ զանբժշկելին ի բաց հանցէ։ Ապականացու եւ փուտ բնութիւնք են՝ որ յերկրի աստ են։ Փուտ կառք է ամբարտաւանութիւն, եւ որ ելանէ ի վերայ՝ յանկարծակի խորտակի ի վայր. (Առ որս. ՟Դ։ Գէ. ես.։ Վրդն. ծն.։ Վրք. հց. ՟Ժ. ձ։)
Եթէ ի բժշկանոց երթայիր, եւ վէրս ինչ, կամ ցաւս ունէիր, եւ այլն։ Որք ի բժշկանոցն երթան, չէ՛ պարտ վայրապար անդր երթալ։ Անամօթք եւս եղեւ յապաշխարողական բժշկանոցին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. եւ եփես. եւ Ղկ.։)
Յամառին, եւ բռնաւորին, եւ ի վայր ջանան արկանել քան զի՛նչ արժէ վաճառն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Եթէ դու՝ եւեթ առ վայր մի (այսինքն առ վայր մի եւեթ) կարասցես յանձն առնուլ. (Փարպ.։)