want of discipline, indocility, rudeness.
Անկիրթն գոլ. անվարժութիւն. սորված չըլլալը, կրթութիւն չունենալը.
Զի մի՛ քանցեսցի լնդացն փափկութիւն եւ անկրթութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
Մտրուկ (է) մարմինն վասն անկրթութեանն. (Երզն. մտթ.։)
irreligion.
pacific conduct.
Չհակառակիլն. խաղաղասիրութիւն. յն. անյաղթասիրութիւն.
Եւ դու տե՛ս զանհակառակութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 17։)
discord, dissension, misunderstanding;
disconvenience, incongruity, unsuitableness;
cf. Անմիաբանութիւն.
cf. Վասահամբաւ.
not divulged or made public.
impatience;
intolerance.
Պակասութիւն համբերութեան. սապըրսըզլըգ.
Իւրաքանչիւր չարի յօրինել զներհակն, անհամբերութեանն՝ համբերութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
disproportion;
inequality.
Անհամեմատն գոլ. անբաղդատ առաւելութիւն. աննմանութիւն.
Զփառացն եւ զվայելչութեանն անհամեմատութիւն կամեցաւ ցուցանել. (Լմբ. յայտն.։)
Տեսեալ զանհամեմատութիւն խնամակալութեան սրբոյն Նիկողայոսի. (Ճ. ՟Գ.։)
immodesty.
insipidity, ill flavour;
nauseousness.
Պակասութիւն համոյ. տադսըզլըգ.
Զի համեմեսցեն զանհամութիւնս իմ ստուգութեամբ աղիւն ճշմարտութեան։ Զծովն՝ անուն անհամութեան. (Ագաթ.։)
Զանհամութիւն կերակրոցն համեմել. (Շ. մտթ.։)
Աղն եթէ ոչ զնեխութիւն եւ զանհամութիւն բառնայ (յն. եթէ ոչ յաղէ, կամ համեմէ), ո՛չ է աղ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
Նմանութեամբ, կամ ըստ հոմաձայնութեան յունին, մորոսութիւն. անխառնութիւն. անհամեստութիւն. անամօթութիւն. էտէպսիզլիք. μωρότης, կամ μώροσις, ἁκρασία, ἁναίδεια. fatuitas, intemperantia, ineptia, impudentia.
Պատճառք իսկ չարեաց՝ լեզուոյն անհամութիւնն է։ Այն ամենայն անհամութիւն է, եւ անհեդեդ կերպարանք. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զորոյ անհամութիւն ի դէպ ժամանակի յանդիմանեսցուք. (Եզնիկ.։)
Ծերոց անհամութիւն, երիտասարդաց վաւաշոտութիւն, պառաւանցն յայրատութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է, կամ ՟Թ։)
disparity, inequality.
Անհաւասարութիւն. անզուգութիւն. աննմանութիւն.
Վաթսուն եւ չորքն հանգիտութիւն է, յիսուն եւ վեցն անհանգիտութիւն։ Չենք օրէնքն՝ անհանգիտութեան պատմիչ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 91. 216։)
inquietude, uneasiness;
agitation.
Չառնուլն կամ չտալն զհանգիստ. րահաթսըզլըգ.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի՛ պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ. (Փիլ. լին.։)
Հանապազ տեղեաց ի տեղիս փոխին, զի անհանգիստ են, եւ գիշահոտ յանհանգստութենէն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Անհանգստութիւն.
Աղմուկ. խռովութիւն. յոյզք.
Յաշխարհի նեղութիւն մեծ եղիցի, թագաւորաց անհանգստութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
intolerable, insupportable.
cf. Անհանդուրժակ.
ԱՆՀԱՆԴՈՒՐԺԱԿԱՆ ԱՆՀԱՆԴՈՒՐԺԵԼԻ Որում անհնար է կամ դժուարին է հանդուրժել. անժուժալի. անըմբերելի. անբերելի. անտանելի. ահաւոր եւ սաստիկ յոյժ. որ քաշելու՝ դիմանալու՝ տարւելու բան չէ. տայանըլմազ. չէքիլմէզ. կեօթիւրիւլմէզ. ἁφόρητος. intolerabilis.
Անհանդուրժական երեւումն դատաւորին. (Վրք. հց. ձ։)
Աստուած անհանդուրժական. (Սեբեր. ՟Ա։)
Ուսանիցին զԱստուծոյ զանհանդուրժական արձակեալ բարկութիւնն։ Անհանդուրժականն հպարտութիւն. (Ոսկ. ես.։)
Զանհանդուրժական (մեզ) բնութիւն հրեշտակին յայտնելով. (Վրդն. դան.։)
Գեհեն տրոյ, եւ սառնամանիք անհանդուրժականք. (Տօնակ.։)
Աստուած երեւեալ զօրութեամբ անհանդուրժելի. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Առաւել զայրացեալ անհանդուրժելի բարկութեամբ. (ՃՃ.։)
Ողբք անհանդուրժելիք. (Յհ. կթ.։)
Անհանդուրժելի տանջանք. (Խոսր.։)
Անհանդուրժելի վշտաց եցոյց պատահել մեզ. (Տօնակ.։)
Անհանդուրժելի երկեղ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անհանդուրժելի արդեօք զծախիցն իցէ առնել յոլովութիւն ընչից. (Պիտ.։)
Եղեւ բորոտ յոյժ անհանդուրժելի. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Անհանդուրժելի ճառագայթք արձակին. (ՃՃ.։)
cf. Անհանդուրժակ.
Անհանդուրժելի եղեալ լովիաս այսմ յանդիմանութեան. (Մխ. առակ.։)
folly, imprudence;
insipidity, dulness.
ἁσυνεσία, ἁπαιδευσία, ἁλογία. imperitia, inscitia. Անհանճարն գոլ. անմտութիւն. տգիտութիւն. մոլորութիւն. անզգայութիւն. անխելքութիւն. ագըլսըզլըգ.
Բա՛բէ անհանճարութեանն. (Պրպմ.։)
Են անհանճարութեամբ իմաստունք՝ քան եթէ յաղագս իմաստութեանն անհանճարք. (Ածաբ. աղք.։)
Զի՞նչ քան զայն անհանճարութիւն տգեղագոյն կայցէ։ Յայնպիսի անհանճարութիւնս (յն. յանզգայութիւն) հասաք, մինչ՝ եւ յանիրաւութենէն չտալ. (Ոսկ. մտթ.։)
Զբողջախոհութեան անհանճարութիւն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Անհանճարութիւն՝ կարծիք կապեալ ընդ ստութիւն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անհամար.
Որ չանկանի ի հաշիւ. անհամար. անթիւ. հիսպսըզ.
Անհաշիւ բազմութիւն. (Գէ. ես.։)
(Շարժեցան յանհաշիւ կռիւս.) (Պտմ. աղեքս.։)
incomprehensibility;
unripeness.
τὸ ἁκατάληπτον, τὸ ἅληπτον. capi non posse. Անհաս կամ անհասանելի գոլն ի մտաց. անպարագրութիւն. անքննելի եւ անըմբռնելի լինելն.
Զանփոփոխութիւն, զանհասութիւն. (Աթ. ՟Ը։)
Անհասութեամբն սքանչելի երեւի. (Ածաբ. ծն.։)
Յառաջ քան զյաւիտեանս մշտնջենաւորութեամբ եւ անհասութեամբ (յն. անհասաբար) ի հօրէ ծնեալ. (Կոչ. ՟Դ։)
Զվերնոյն անհասութեան անեզրութիւն. (Կլիմաք.։)
Անուն անհասութեան (այս ինքն անհասական)։ Անհասութեամբն վերնականաւ եւ զանունն ունի անքնին. (Նար.։)
Հիանալով ընդ դատաստանացն անհասութիւն. (Արշ.։)
Անհասութիւն խորհրդոյս. (Սարգ.։)
Որքան ի տեսութիւնն Աստուծոյ ոք վերանայ, այնքան եւ եւս յանհասութիւնն բարձրանայ. (Լմբ. սղ.։)
Եւ անհաս գոլն երագ կամ խորին իրաց.
Անհասութիւն ընթացիցն. (Պիտ.։)
Անդնդոց անհասութիւն. (Նար.։)
Կամ չհասանելն իրաց մինչեւ առ մեզ. չանկանելն ի ձեռս.
Անհասութիւն ծերունեացն զրուցաց. (Յհ. կթ.։)
Չկարելն ուրուք հասանել իմիք. անձեռնհաս գոլն. անկարութիւն.
Գունդք զօրաւորացն պարսից զկնի նորա երթային անհասութեամբ. (Փարպ.։)
Անուր հարկացն անհասութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Եւ ոչ լինելն հասու մտօք. չիմանալն. չըմբռնելն տիրապէս.
Զմերոյ բնութեանս նմանութիւն ցուցանեմք աներեւութին վասն մերոյ անհասութեան. (Ագաթ.։)
Յանհասութեան էր եւ ի տգիտութեան. (Նար. երգ.։)
Բազում ինչ է՝ որ միտքն իմանայ զԱստուծոյ, եւ բանն տկարանայ, եւ ոչ տրտմի ընդ անհասութիւնն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Զսքանչացումն ընդ անհասութիւն խառնեալ։ Անհասութիւն հասողացն ... Անբան անհասութիւն. (Լմբ. էր ընդ. եւ Սղմ.։)
Տհասութիւն. խակութիւն. խամլըգ.
Ետես զխակութեանն զանհասութիւն. (Ագաթ.։)
Անհասութեան խակութեանդ լեալ տարփանք. (Խոր. ՟Բ. 1։)
inconstancy, instability, mutability, frailty;
fragility.
ἁστασία, τὸ ἁσύστατον. inconstantia. Անհաստատն գոլ. յողդողդութիւն. տկարութիւն. անստուգութիւն. ընդունայնութիւն.
Հեթանոսական ուսմանցն անհաստատութիւն. (Նիւս. սքանչ.։)
Քարոզութեանն անհաստատութիւն. (Փիլ. յովն.։)
Զանհաստատութիւն մտացն պնդել ի հաստատութիւն յուսոյն. (Յճխ. ՟Ը։)
Ի խորհրդոցն անհաստատութենէ տարակուսեալ լինէին. (Յհ. կթ.։)
Անհաստատութեան բարուց է նշանակ. (Շ. ընդհ.։)
indivisible, inseparable.
cf. Անհատուած.
Անբաժանելի. եւ առանց բաժանման.
Անհատուածելի իսկութեանց։ Անվախճան կենացդ սովաւ հաղորդիմք անհատուածելի. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
inexhaustibleness;
individuality.
Անհատ գոլն. եզականութիւն ըստ տրամաբանից.
Անձնաւորութիւնն զանհատութիւն նշանակէ, եւ զբաժանական դէմ. (Դամասկ.։)
Եւ անսպառ յորդութիւն. աննուազութիւն.
Մշտնջենահոսութիւն գետոց զանհատութիւն բնութեանն ցուցանեն։ Զգետոցն անհատութեան բերելով զօրինակ. (Նանայ.։)
that cannot be payed.
Որոյ չիք հատուցումն կամ վճար, իբր անփոխատրելի.
Անհատուցումն սիրոյն (Աստուծոյ) լինիմք հատուցանողք. (Վեցօր. ՟Զ։)
bastardy;
falseness, alteration.
unevenness, inequality of surface;
want of politeness, rudeness, awkwardness, harshness, roughness, coarseness;
— օդոյ, intemperance
ἁνωμαλία, τὸ ἁνώμαλον. inaequalitas, τὸ ἅστατον, inconstantia. Անհարթ գտանիլն. անհաւասարութիւն. անկարգութիւն. խառնակութիւն. յողդողդութիւն. այլափոխութիւն. կոշտութիւն, միակերպ չըլլալը. տիւզկիւնսիւզլիւք. սարփլըգ. պիգարարլըգ.
Ո՛չ ընդունին կնիքս՝ իւրեանց անհարթութեամբ։ Վասն անհարթութեան լեռնայնոյն եւ դաշտայնոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
Անհարթութիւն ճանապարհի. (Վրդն. երգ.։)
Անհարթութիւն օդոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։) (Լմբ. սղ.։)
Ընչեղութիւնք եւ աղքատութիւնք, եւ ամենայն կենացս անհարթութիւնք։ Ամենայն խռովութեամբ եւ անհարթութեամբ յորձանօք մարդկային կեանքս միշտ բերեալ լինի. (Նիւս. կուս.։)
Յաղագս անհարթութեան երեւելեացս. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
Ի կենցաղոյս անհարթութենէ. (Լմբ. սղ.։)
Տե՛ս, ո՛րչափ ինչ անհարթութիւնք են։ Մի միայն ճանապարհ է ազատ յայնպիսի անհարթութենէ. առաքինութիւնն. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որպէս սանձիւք ընդդէմ բաղխելով զխորհրդոցն անհարթութիւն։ Անհարթութիւն բարուց. (Բրս. հայեաց. եւ Բրս. ընչեղ.։)
Զանհարթութիւնն ի պատշաճականսն՝ ուղղակի միաւորութեամբ հանդէպ հաւասարէ. (Նար. խչ.։)
Անհարթութիւնք ի մարմինս (ըստ խառնուածոցն) գործիցին։ Որ զայն ամենայն անհարթութիւնս տայցէ գործել. (Պիտ.։)
Անհարթութեան սուղ ժամանակին զանանցական կեանս հատուցանէր փոխարէնս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Զի յայսոսիկ զանհաստատութիւն եւ զանհարթութիւն տեսանելով՝ առ հանդերձեալսն փոփոխեալ յարմարիցիմք. (Ածաբ. աղք.։)
incredulous, who makes difficulties;
obstinate, subborn, headstrong.
եւ ընդ բայի. ἁπειθής. inobediens, contumax, ἁπειθέω. non obedio. Որ ոչ հաւանի՝ մանաւանդ հրամանաց. անհնազանդ. հեստ. անսաստ. չանսացօղ. անլուր. չմըռօղ. տինկլէմէզ. իդաաթսըզ.
Ոչ եղէ անհաւան երկնաւոր տեսլեանն։ Լուարո՛ւք ինձ անհաւանք։ Ժողովուրդ անհաւան է։ Սիրտ անհնազանդ եւ անհաւան։ Լուիցես նմա, եւ մի՛ անհաւան լինիցիս։ Ձգեցի զձեռն իմ առ ժողովուրդն անհաւան եւ հակառակօղ. եւ այլն։
Անհաւան բարք, կամ բնութիւն. (Փարպ.։)
Ամանս բարկութեան զանհաւանիցն ոգիսն կոչէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Այս թեթեւ լիցի ասէ՝ առ անհաւանիցն դատաստան. (Երզն. մտթ.։)
Անհաւան լինին ասացելոցն. (Լմբ. սղ.։)
Կամէի անհաւան վիճաբանութեամբն զհարազատ սիրոյն ցուցանել օրինակ. այս ինքն կամաւոր դիմադրութեամբ. (Պիտ.։)
Եւ ոչ անսացօղ ո՛ր եւ է բանից.
Զկամս անշարժս եւ անհաւանս ի յորդորմունս խօսից նոցա. (Փարպ.։)
Անհաւան միտս նոցա յայնմիկ ցուցեալ. (Յհ. կթ.։)
Անհաւան եղեալ նոցա ասիցն՝ յաշակերտսն դարձուցանէ. (Երզն. մտթ.։)
իբր անհաւանելի. դժուարալուր.
Մեզ անհաս է, եւ զբօսացելոցս ի վարս մարմնոյ՝ անհաւան ի հաւատալ։ Գիտելն զԱստուած՝ անճառ բանի, եւ անհաւան ունկան։ Կարծեմ ոչ ումեք թուի ասացեալս անհաւան. (Լմբ. սղ.։)
Ոչ անհաւան եւ այլն. (Պիտ.։)
improbable, unlikely.
Իբր անհաւանելի.
Երկրորդ՝ անհաւանականաւ (եղծումն լինի). (Պիտ.։)
Եւ իբր անհաւան. անսաստ.
Զիա՞րդ օտարոտի եւ անհաւանական նախնեացն եղեալ՝ պատճառէք պատճառս. (Մագ. ՟Խ՟Ա։)
Զանհաւանական մարմինն զարդարեցին. (ՃՃ.։)
cf. Անհաւանական.
ἁπείθανον. improbabile, non persuabile. Ոչ հաւանելի, անընդունելի. անհաւատալի. անհաճոյ. նամագուլ.
Անկար է եւ անվայելուչ եւ անհաւանելի. (Նիւս. բն.։)
Ո՞չ թուի քեզ անհաւանելի իրդ։ Լուսնոյ նմանեցուցանել ոչ է անհաւանելի զՄովսիսի օրէնս. (Պրպմ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Թ։)
Այլեւ անհաւանելի եւս առաջիկայս։ Այլեւ անհաւանելի էր՝ եւ կուսին լռութեամբ խաղաղանալ. (Պիտ.։)
to differ in opinion, to disagree;
to be obstinate;
to disapprove, to disallow.
ἁπειθέω. Անհաւան լինել. որ եւ չհաւանել ( (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 25)) չհնազանդել. եւ անսաստել. ստունգանել.
Անհաւանեսցի չարին, եւ ընտրեսցէ զբարին. (Ոսկ. ես.։)
Անհաւանեցաւ չարին։ Եթէ ըստ Քրիստոսի յառնելոց եմք, ո՞ ոք անհաւանեսցի. (ՃՃ.։)
Յանհաւանելն քո՝ կորուստ երեցունց աշխարհացն լինի. (Փարպ.։)
Անհաւանելն օրինացն եւ իշխանացն (գործ է անիրաւութեան). (Արիստ. առաք.։)
Լալով զԻսրայէլ անհաւանեալն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
Մինչ ոչ էր անհաւանեալ Աստուծոյ սատանայ եւ մարդն. (Յճխ. ՟Զ։)
incredulity;
disapprobation;
obstinacy.
ἁπειθεία. inobedientia, contumacia. Չհաւանելն հրամանաց. հեստութիւն. անհնազանդութիւն. անսաստութիւն. չանսալն. չմռելը. տենկսիզլիք. իդաաթսըզլըգ. ինատ.
Անհաւանութեան որդի՝ որ առնէ զանհաւանութիւն լինի։ Այսպէս նոյն ինքն եւ անհաւանութիւն ասի բանսարկուն. (Բրս. հց.։)
Խռովութիւն հօր առ որդի, եւ որդւոց անհաւանութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
Անհաւանութիւն խորհրդոյն. (Փարպ.։)
Իբր զմտաց անհաւանութիւն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Անհաւանութիւն յերկուց իրաց գոյանայ. կա՛մ ի տգիտութենէ, կամ ի վէս եւ յամբարտաւան բարուց. (Երզն. մտթ.։)
Կամ անհաւատութիւն. դժուարահաւատն լինել. չհաւատալն, եւ անհաւատալի կամ անհաւանելի գոլն. որպէս յն. ἁπιστία. incredulitas, et incredibilitas.
Զայն յանգիտութեան եւ յանհաւանութեան գործէի. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։)
Որ երդնուն, յանհաւանութիւն կարծիս տայ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Երկրորդս առաւել անհաւանութեանցն ունի ստաբանութիւն։ Այս եւ ոչ մի ինչ յայտնեաց գոլ ցուցանելով առաջիկայ անհաւանութեամբն. (Պիտ.։)
unequal.
ἅνισος. inaequalis. Որ չէ հաւասար ընդ այլում, այլ առաւելեալ կամ նուազեալ յո՛ր եւ է կարգի. աննման. անհամեմատ. անմիաբան. անհաղորդ. անպայման. հաւսար չեղօղ. ույմազ. պէրապէր օլմայան. նահէմվար.
Թէ յաւելու ի վերայ անհաւասարին հաւասար, լինին ամենեքեան անհաւասար. եւ թէ պակասէ յանհաւասարէն հաւասար, որ մնայն՝ անհաւասար է. (Եւկղիդէս.։)
Երրորդութիւնն՝ ոչ իրաց անհաւասարից թիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
Ոչ առ անհաւասարն (վերնագոյնս), այլ առ կրսերագոյնսն։ Զանհաւասարն ի փետրոցն (ըստ գունոյ). (Պիտ.։)
Անհամեմատ եւ անհաւասար էին ճառագայթից արեգականն (փառք այլակերպութեան Քրիստոսի) (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
Աննմանք եւ անհաւասարք (ի կրօնս)։ Առ օրէնս երկրի անկցորդ, եւ առ հասարակաց իր՝ անհաւասար. (Նար. խչ. եւ Մծբ.։)
Անհաւասարացն հաւասարեաց (հաղորդելով ընդ նզովեալս). (Կանոն.։)
Անհաւասար եղբայր՝ անկազմ աղեղ է. (Նեղոս.։)
Անհաւասար համարձակութիւն, կամ առաւելութիւն, կամ հանդիպումն. (Նար.։)
Մաճասին երակն փոփոխական եւ անհաւասար լինի. (Մխ. բժիշկ.։)
ἅδικος. Անարդար. անիրաւ. եւ աչառանօք.
Մի՛ արդեօք անհաւասա՞ր Աստուած անզուգաբար մեզ բաժանելով զկենցաղոյս. (Բրս. ապաշխ.։)
Մի՛ հեղգասցի ի գործ, կամ ի բաշխելն անհաւասար. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Անհաւասար բաշխել. (Նիւս. բն.։)
unequally.
inequality, disparity, disproportion.
ἁνισότης. inaequalitas. Պակասութիւն հաւասարութեան. առաւելութիւն կամ նուազութիւն. անզուգութիւն. աննմանութիւն. անմիաբանութիւն. խտիր. ույմազլըգ. նահէմվարի.
Զամենայն անհաւասարութիւն եւ օտարագործութիւն ի բոլորիցս ի բաց արտաքսել։ Զանհաւասարութիւն թէ ոք յառաջ առցէ զբոլորիւ՝ բոլորիցս առ բոլորսն զանազանութիւնս, եւ այսորիկ արդարութիւնն է պահպանողական. (Դիոն. ածայ.։)
Այս զո՛յգ անհաւասարութիւն ունի յաղագս ամենեցուն փոփոխման. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
Որքան է ի միջի մերում անհաւասարութիւն ինչ. (Շ. թղթ.։)
Անհաւասարութեան կարգ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6.) յն. անհամեմատ բնութիւն։
uncertain, unassured, doubtful;
contingent, casual.
ἁσαφός. incertus. Ոչ հաւաստի. անստոյգ. աներկբայելի. անյայտ. եւ անստուգաբան. պէլիրսիզ. շիւպհէլի.
Զերկակի պիտանացուն ցուցանէ ըստ հաւաստոյն եւ անհաւաստոյն. (Անյաղթ պորփ.։)
Որ ինչ յանհաւաստին հայէր բանն եւ մտածութիւն։ Ասելն ոմանց անհաւաստի մարդոց ըստ յօժարութեան, եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Խոր. ՟Բ. 61։ եւ ՟Ա. 21։)
incertitude, doubt, uncertainty;
contingency.
τὸ ἁσαφόν. Անստուգութիւն. անյայտութիւն իրաց կամ բանից. պէլիրսիզլիք.
Այս եղիցի պատճառ անհաւաստութեանն. (Դիոն. ածայ.։)
Զանհաւաստութեանն ի ներքս ածել ակնարկէ կարծիս. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Եւ որովհետեւ զանհաւաստութիւն յիշեցաք, բե՛ր այսուհետեւ ասասցուք, թէ ըստ քանի՞ յեղանակաց լինի անհաւաստութիւն. արդ լինի անհաւաստութիւն՝ կա՛մ ի բառիցն, կամ ի տեսութեանցն (մտաց բանին). (Անյաղթ պորփ.։)
incredulous, unbelieving, infidel, irreligious;
incredible;
— լինել, to disbelieve.
ἅπιστος. infidelis, infidus, perfidus. Որ չունի զճշմարիտ եւ զսուրբ հաւատս. այլակրօն. հեթանոս. կռապաշտ. այլազգի. ոչ խոստովանօղ զՔրիստոս Աստուած. հեռի յաստուածպաշտութենէ. անհաւատարիմ առ Աստուած. անկրօն. անզգամ. տինսիզ. իմանսըզ.
Ազգ անհաւատ։ Ընդ անհաւատս դիցէ։ Մի՛ լինիր անհաւատ, այլ հաւատացեալ։ Անհաւատ արամբն։ Անհաւատ կնաւն։ Լեզուք՝ նշանակի վասն են, ոչ հաւատացելոց, այլ՝ անհաւատից։ Զի՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին. եւ այլն։ (Որպէս եւ Ես. ՟Ժ՟Է. 10.)
Տունկ անհաւատ, եւ սերմն անհաւատ. այս ինքն անհաւատարիմ, կամ անպտուղ ի հաւատոյ եւ ի գործոց։
Նովին նմանութեամբ ասի՝
Անհաւատ շտեմարան. այս ինքն թափուր. (Բրս. պհ.։)
Եւ որ ոչ հաւատայ բանիցն Աստուծոյ, կամ արժանահաւատ բանի. թերահաւատ. երկմիտ. չհաւտացօղ. ինանմայան. ի թիգատսըզ. ἅπιστων իք. ἁπιστούσα. non credens, incredulus, diffidens. կամ բայիւ non credo, diffido, որ եւ անհաւատանալ.
Անհաւատի ոգւոյն յիշատակ հաստատեալ զարձանն աղի. (Իմ. ՟Ժ. 7։)
Վասն առաւելութեան պարգեւացն՝ անհաւատք լինիմք յերախտաւորէն. (Բրս. ծն.։)
Թէ այսմ անհաւատ լիցիս, ե՛րթ ի Սոդոմ. (Յճխ. ՟Ե։)
Ի կենդանեացս փրկանացն անհաւատ եդեալ. (Լմբ. սղ.։)
Անհաւատք եղեն ի նմանէ. (Գէ. ես.։)
Մովսեսի անհաւատ գտայք մանաւանդ՝ քան թէ ինձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
Նորին ուխտին անհաւատք գտան։ Առ մեծ զօրութիւնն Աստուծոյ անհաւատ գտան. (Լմբ. սղ.։)
ՅԱՆՀԱՒԱՏՍ ԼԻՆԵԼ. իբր կեղծել չհաւատալ։ (Ոսկիփոր.։)
Եւ անհաւան. անսաստ. անհնազանդ. յամառ. սէօզ անկլամազ՝ սէօզ տինկլէմէզ. իդաաթսըզ. ἅπιστων, ἁπειθής, ἁγνώμων. inobediens, contumax, improbus.
Սպառնասցի անհաւատիցն. (Ես. ՟Կ՟Զ. 14։)
Ոչ կռուել, եւ ոչ մարտակից լինել ընդ անհաւատսն վայե՛լ է մեզ. (Բրս. հց.։)
Եւ որ ոչ դիւրաւ հաւատայ ամենայն բանի. որ չընծայէ հաւատս չնչին իրաց.
Որ ամենեւին անհաւատն է երազոց, իմաստուն է. (Կլիմաք.։)
իբր անհաւատալի. անհնարին. դժուարին, երկբայելի. ոչ արժանահաւատ. ἅπιστον. incredibile. ինանըլմազ.
Զի՞նչ անհաւատ թուի ձեզ, եթէ Աստուած զմեռեալս յարուցանէ.( Գծ. ՟Ի՟Զ. 8։)
Անհաւատ էր ապաքէն մարդկութեանս, թէ ի մեռելոցս մք յառնիցէ, իբրեւ՝ որպէս զի թէ անհաւատ իցէ ի մարմնոցն մեռելոց որդեծնութիւն լինել։ Անհաւատ են գործք, եթէ Աստուծոյ Որդի զայս համբերել հաւանեսցի։ Եթէ այն անհաւատ է, եւ այս անհաւատ է. այլ ինձ երկոքին հաւատարիմ են. (Կոչ. ՟Ե. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
Անհաւատ պատմութիւնք։ Այսպիսի անհաւատ եւ դանդաչանաց բանից. (Եզնիկ.։)
իբր անհաւատարիմ.
Որ ի սակաւն անհաւատ, եւ ի բազմին անհաւատ. (Կլիմաք.։)
incredible;
անհաւատալի լինիմ, cf. Անհաւատամ.
որ ասի եւ ԱՆՀԱՒԱՏ (ըստ ՟Ե նշ). Դժուարաւ հաւատալի. կամ անդէպ թուեցեալ ի հաւատալ. եւ ի վեր քան զմիտս կամ զկարծիս. չհաւտալու. ինանաճագ շէյ տէյիլ. վասֆէ կէլմէզ. ἅπιστος, ἁπιστότατος, ἁπίθανος, -ον. incredibiis, -le
Թուէր իսկ (գործ) անհաւատալեաց իրաց եւ սքանչելեաց՝ Կիպրիանոս ընդ քրիստոնեայս թուել երբէք. (Ածաբ. կիպր.։)
Կարի անհաւատալի գործ նախախնամութեան՝ վասն մեր մարմնաւորութիւն Աստուծոյ. (Նիւս. բն.։)
Անհաւատալի է ամենեւին. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
Անհաւատալի ամենեցուն խնդիր, կամ տեսիլ, բանք։ Անհաւատալի իմում տկարամտութեանս կարծեցեալ. (Փարպ.։)
Այս մեզ անհաւատալի է. (Խոր. ՟Բ. 84։)
Մեզ կարի անհաւատալի բանք. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անհաւատալի ճառ. (Պիտ.։)
Անհաւատալի էր մարդկան յայս պատիւ վերանալ. (Լմբ. պտրգ.։)
ԱՆՀԱՒԱՏԱԼԻ ԼԻՆԵԼ. երբեմն որպէս անհաւատանալ.
Առ անյագ փափագման սրբոցն՝ անհաւատալի լինին հասման փառացն Աստուծոյ. (Նար. երգ.։)
to disbelieve.
եւ ԱՆՀԱՒԱՏԱՄ ԱՆՀԱՒԱՏԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՀԱՒԱՏԵԼ, ԱՆՀԱՒԱՏ ԼԻՆԵԼ. այս ինքն չհաւատալ. թերահաւատել. դժուարիլ ի հաւատալ. չհաւտալ. ինանմամագ. ինանամամագ. ἁπιστέω, διαπιστέω, οὑ πιστεύω. non credo, incredulus sum.
Եւ ես անհաւատայի նմա. (Տոբ. ՟Բ. 22։)
Անհաւատալ դէպ լիցի, որ մշակութեան անփորձ է։ Եւ ոչ յաղագս այլոցն անհաւատասցէ ոք. (Նիւս. կազմ.։)
Մի՛ անհաւատասցուք մերում յարութեան։ Անհաւատասցեն, եւ կորիցեն. (Իգն.։)
Զոր ինչ լսէք զնորա պատմութիւնս, մի՛ անհաւատայք (կամ մի՛ անհաւատանայք), այլ սակաւ քան զարժանն լուեալ համարեցարո՛ւք. (Աթ. անտ.)
Անհաւատալն (կամ յանհաւատալն, յն. ոչ հաւատացեալ) զլեզուն կապեաց (ձայնն բարբառոյ), եւ յերեւելն՝ տայ հօրն զազատութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ ոք անհաւատանայ նմա, (կամ անհաւատանայր)։ Ի դէպ էր անհաւատանալ։ Թէ ոք հանդերձելոցն անհաւատանայ։ Մի՛ վասն զի ոչ տեսանես, անհաւատանաս. (Ոսկ. յհ.։)
Յորժամ տեսցես, մի՛ անհաւատասցիս. (Ածաբ. պասեք.։)
Մի՛ ոք անհաւատասցի, քանզի մեզէն իսկ ականատես եղաք. (Խոր. ՟Բ. 9։)
Որպէս յաւուրս Նոյի անհաւատացեալքն ջրհեղեղին. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
cf. Անհաւատամ.
եւ ԱՆՀԱՒԱՏԱՄ ԱՆՀԱՒԱՏԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՀԱՒԱՏԵԼ, ԱՆՀԱՒԱՏ ԼԻՆԵԼ. այս ինքն չհաւատալ. թերահաւատել. դժուարիլ ի հաւատալ. չհաւտալ. ինանմամագ. ինանամամագ. ἁπιστέω, διαπιστέω, οὑ πιστεύω. non credo, incredulus sum.
Եւ ես անհաւատայի նմա. (Տոբ. ՟Բ. 22։)
Անհաւատալ դէպ լիցի, որ մշակութեան անփորձ է։ Եւ ոչ յաղագս այլոցն անհաւատասցէ ոք. (Նիւս. կազմ.։)
Մի՛ անհաւատասցուք մերում յարութեան։ Անհաւատասցեն, եւ կորիցեն. (Իգն.։)
Զոր ինչ լսէք զնորա պատմութիւնս, մի՛ անհաւատայք (կամ մի՛ անհաւատանայք), այլ սակաւ քան զարժանն լուեալ համարեցարո՛ւք. (Աթ. անտ.)
Անհաւատալն (կամ յանհաւատալն, յն. ոչ հաւատացեալ) զլեզուն կապեաց (ձայնն բարբառոյ), եւ յերեւելն՝ տայ հօրն զազատութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ ոք անհաւատանայ նմա, (կամ անհաւատանայր)։ Ի դէպ էր անհաւատանալ։ Թէ ոք հանդերձելոցն անհաւատանայ։ Մի՛ վասն զի ոչ տեսանես, անհաւատանաս. (Ոսկ. յհ.։)
Յորժամ տեսցես, մի՛ անհաւատասցիս. (Ածաբ. պասեք.։)
Մի՛ ոք անհաւատասցի, քանզի մեզէն իսկ ականատես եղաք. (Խոր. ՟Բ. 9։)
Որպէս յաւուրս Նոյի անհաւատացեալքն ջրհեղեղին. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
unfaithful, disloyal, perfidious.
ԱՆՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԱՌՆԵԼ՝ է անհաւատալի կացուցանել. չտալ հաւատալ.
Իբր ոչ հաւատարիմ. է առաւել ռմկ. ի յետին դարս. որպէս եւ ԱՆՀԱՒԱՏԱՐՄՈՒԹԻՒՆՆ. որ ըստ նախնեաց ասին ԱՆՀԱՒԱՏ, եւ ԱՆՀԱՒԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἅπιστος, ἁπιστία. infidelis, infidelitas.
Որ ոչ հաւատայ յԱստուած, ոչ լինի հաճոյ նմա. նախ վասն անշնորհակալութեանն ... երկրորդ՝ վասն անօգտութեան, երրորդ՝ վասն անհաւատարմութեանն. քանզի որ կացուցեալ է ի վերայ իշխանութեան ինչ՝ պարտի ճանաչել զայն յորմէ կացուցաւն, զի մի՛ լիցի անհաւատարիմ ծառայ. այս ինքն զի մի՛ գոլով սպասաւոր՝ յափշտակեսցէ յինքն զտէրութիւնն. եւ այլն. (Առաք. մոլ.։)
Գանձ անհաւատարիմ է, որ ի տան կայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
Ախտաւոր ոք եւ մարմնեղէն՝ անհաւատարիմ առնէ զմարդն իբր աստուածային գեղեցկութեամբն զարդարեալ (գոլ). (Նիւս. կազմ.։)
infidelity, disloyalty, treason, perfidy
cf. Անհաւատամ.
ԱՆՀԱՒԱՏԵՄ ԱՆՀԱՒԱՏԻՄ Նոյն ընդ անհաւատալ. անհաւատանալ. չընծայել հաւատս.
Այն՝ որ նոցայն հաւատայ, անհաւատէ՛ Աստուծոյ. իսկ որ անհաւատէն, հաւատայ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ կեղծաւորաբար ոչ անհաւատեսցէ. (Նար. ՟Զ։)
Մինչեւ կատարեսցին ասացեալքս յինէն, որում անհաւատեցեր յերկուանալով. (Կիւրղ. ղկ.։)
Որ անտեսանելւոյն անհաւատի՛, տղայ է իմաստութեամբ. (Լմբ. գր. պապ.։)
Մի՛ երկմտիր ի սրտի քում, եւ մի՛ անհաւատիր Աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Անհաւատամ.
ԱՆՀԱՒԱՏԵՄ ԱՆՀԱՒԱՏԻՄ Նոյն ընդ անհաւատալ. անհաւատանալ. չընծայել հաւատս.
Այն՝ որ նոցայն հաւատայ, անհաւատէ՛ Աստուծոյ. իսկ որ անհաւատէն, հաւատայ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ կեղծաւորաբար ոչ անհաւատեսցէ. (Նար. ՟Զ։)
Մինչեւ կատարեսցին ասացեալքս յինէն, որում անհաւատեցեր յերկուանալով. (Կիւրղ. ղկ.։)
Որ անտեսանելւոյն անհաւատի՛, տղայ է իմաստութեամբ. (Լմբ. գր. պապ.։)
Մի՛ երկմտիր ի սրտի քում, եւ մի՛ անհաւատիր Աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
incredulity, infidelity, irreligion.
Անհաւատ լինելն. պակասութիւն հաւատոց. թերահաւատութիւն. եւ ոչ լինելն հաւատարիմ առ Աստուած. հաւատքի պակասութիւն, չհաւտալն. իմանսըզլըգ. տինսիզլիք. ἁπιστία. incredulitas, diffidentia, perfidia.
Գողութիւն, նենգութիւն, ապականութիւն, անհաւատութիւն։ Ոչ արար անդ զօրութիւնս բազումս վասն անհաւատութեան նոցա։ Հաւատամ Տէր, օգնեա՛ անհաւատութեանս իմում։ Միթէ անհաւատութիւն նոցա զԱստուծոյ հաւա՞տսն խափանէր։ Յաւետեացն Աստուծոյ ոչ երկմտեաց անհաւատութեամբ։ Անհաւատութեամբն փշրեցան, եւ դու հաւատովք հաստատեցար. եւ այլն։
Հաւատ ծածկեալ կամ կեղծաւորեալ՝ ոչ է հեռի յանհաւատութենէ։ Ծածկեալն հաւատ՝ փոքր մի եւ հաւասար է անհաւատութեան. (Շ. թղթ.։)
Պակասիլն ի հաւատարմութենէ առ մարդիկ. անիրաւութիւն. անհաւատարմութիւն. խայընլըգ.
Իշխանին անհաւատարմութիւն է առ թագաւորն՝ եթէ յումեքէ կաշառս առեալ՝ զնա ի պատիւ եւ ի զինուորութիւն կարգէ. (Լմբ. պտրգ.։)
absurdity, whim, extravagance;
awkwardness, unfitness.
ԱՆՀԵԴԵԴՈՒԹԻՒՆ ԱՆՀԵԹԵԹՈՒԹԻՒՆ Անշքութիւն. տձեւութիւն. այլանդակութիւն. պիչիմսիզլիք.
Յանարդարութենէն եւ յանհեդեդութենէն դարձոյց ի զարդս եւ ի կերպարանս. (Եզնիկ.։)
cf. Անհեդեդութիւն.
ԱՆՀԵԴԵԴՈՒԹԻՒՆ ԱՆՀԵԹԵԹՈՒԹԻՒՆ Անշքութիւն. տձեւութիւն. այլանդակութիւն.
sapless, marrowless;
incorporeal, immaterial, spiritual.
Ուր պակասի հիւթ. անխոնաւ. անջրդի. չոր ցամաք. գուփ գուրու.
Յանհիւթ ապառաժ տեղին. (Ագաթ.։)
Զհիւթեղ բերրին, եւ զապալեր անհիւթն. (Պիտ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Մտօք անարատ էր, եւ մարմնով ի հիւթից ախտից անհիւթ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Անհիւթ հոգի. (ՃՃ.։)
cf. Անհիւթ.
Իբր աննիւթ. աննիւթական. անմարմին. հոգեղէն. ἁίλος. immaterialis.
Զանմարմնական բնութիւնն եւ զանհիւթական. (Ոսկ. խչ.։)
Աստուած է անհիւթական. (Ագաթ.։)
Անհիւթականն հողանիւթ գոլով։ Բացեր զգանձն անհիւթական։ Անհիւթական ջուր. (Շար.։)
unpractised, untried, new, inexperienced, ignorant.
Որ չէ հմուտ կամ հմտացեալ. տխմար. ոչ խելամուտ. անտեղեակ. անընդել. չսորված. պիվուգուֆ. ἅπειρος. imperitus.
Առանց դպրութեան՝ եւ գրոց անհմուտ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Բժիշկք կենաց քոց անհմուտք ի հանճարոյ. (Երզն. լս.։)
Ճշմարիտ լուսոյն անհմուտք. (Խոսր.։)
Անհմուտ քերթողի ունկն դնէր. (Ոսկիփոր.։)
that is carefully nourished, of which much care is taken.
πολύτροφος alimenti abundans Առատ կամ լի դարմանօք, քաջ բուծիչ ամենայն փութով, եւ բուծեալ.
Ի խնամս բազմադարմանս վայելեսցէ յուսով երանելի կենացն։ Բազմադարման երախտիքն. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Ա։)
much hoarded up.
Կարի շատ դիզեալ. բազմակոյտ. մեծ եւ ծանր.
Ոտք փղաց ... իբրեւ զսիւնս հաստատունս ... բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւն բազմադէզն մարմնոյ. (Վեցօր. ՟Թ։)
polyedrical;
equivocal;
multiform, diverse, manifold, multifarious;
of many different manners.
πολυπρόσωπος multas habens facies, multiformis Ունօղ զբազում դէմս, կամ զպէսպէս կերպարանս. քառակերպեան. բազմաչեայ. շատ դէմք ունեցօղ.
Բազմոտանիս ոմանս գոլ, եւ բազմադէմս. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
Զի՞նչ է բազմոտանին, եւ բազմադէմ սերովբէն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Բազմադէմ բարբառով նկարագրէին նմա զպատկերս. (Եփր. արմաւ. (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
ԲԱԶՄԱԴԷՄ. որ եւ ԲԱԶՄԱԴԻՄԻ. Բազմատեսակ. բազմապատիկ. բազմազան. զանազան. պէսպէս. կերպ կերպ, շատ կերպ.
Զի ի բազմադէմ շնորհացն՝ որ ի մեզ, բազմօք յաճախեսցեն գոհութիւքնն վասն մեր. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 11։)
Բազմադէմ տեսչութեամն խնամէ զարարածս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Վասն առաջին աշխատութեանց քոց, եւ բազմադէմ քաղաքավարութեանցն. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Անօրէնութիւնս զանազանս եւ բազմադէմս. (Բենիկ.։)
Բազում օրինակաւ. բազմօրինակ.
Փակումն եւ բացումն ասել՝ բազմադիմօք երեւի յաստուածայինս մատեան. (Տօնակ.։)
cf. Բազմադէմ.
πολυπρόσωπος, πολυειδής multiformis, diversas species habens, multifarius, multiplex, varius Բազմադէմ. բազմազան. զանազան. պէսպէս. բազմապատիկ. եւ Բազմաւորական. եւ Այլեւայլ ըստ տեղւոյն.
Մշակք բազմադիմի աշխատութեամբ վաստակոց յարդարին։ Բազմադիմի են սերմանք բարւոյն ի մարդիկ. (Յճխ.։)
Եւ քանզի բազմադիմի է նահատակութեանդ անուն, եւ նա բազմադիմի շնորհս բաշխէ ամենացուն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Բազմադիմի էին օրհասք մահուն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Բազմադիմի սքանչելագործութիւնք, կամ ջանք, կիրք, կամ փոփոխութիւնք, անկողինք. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Փարպ.։)
Հա՛յր մեր ... փրկեա՛ զմեզ. ամենայն ուրեք բազմադիմի բանիւս այսուիկ հրամայէ (Քրիստոս) վարել։ Յամենայն կողմանց առնիցէ բազմադիմի զճառն. յն. բազմաւորական բանիւ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Բազում օրինակաւ. բազմօրինակ. շատ կերպով.
Բազմադիմի ջանայր շիջու. ցանել զհաւատ քրիստոնէութեան։ Եւ որպիսի շուք բազմադիմիս արարին առ ի պատիւ դիւոյ. (Խոր. ՟Գ. 12. եւ ՟Բ. 57։)
very various, of many kinds.
Պէսպէս օրինակաւ.
Պարզն եւ բազմազան իմաստութիւն։ Զի ծանիցի ի ձեռն եկեղեցւոյ բազմազանս իմաստութիւնն Աստուծոյ. (Դիոն. երկն.։ Աթ. ՟Ա։)
Մարդիկ ինքեամբ ձգեն խորհուրդս խորհուրդս բազմազան, եւ խնդիրս ամբաւս. (Ածաբ. ժղ.։)
Չարիս բազմազանս ամենեցուն հասիս բազմազանս ամենեցուն հասոյց. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Բազմազան զարդուք. (Յհ. կթ.։)
Բազմազան կերովքն եւ անյագ խահիւք զցանկութիւնս նորոգս գործեցին։ Բազմազան (իբր բազմածախ) խրախճանութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
Տեսեալ եւ զկենդանին առաւել եւս գեղեցիկ եւ բազմազան յոյժ. (Ճ. ՟Ա.։)
Յոյժ խաբեբայ եւ բազմազան ի ձեռնարկութիւնս. (Ածաբ. կիպր.։)
Ի բազմազան շնորհէն լցեալ կատարեցաւ վայելչութիւն կենցաղւոյս։ Բազմազան ինչք, կամ բուսակք, կամ հալածանք։ Մրցանակք բազմազանք. (Պիտ.։)
Գնացին յաշխարհն իւրեանց բազմազան աւարաւ. (Կաղանկտ.։)
tbat is adorned magnificently;
that has many ornaments.
πολύκοσμος, -ον valde ornatus, comptus Բազում զարդս ունօղ, կամ ունելով. բազմօք զարդարեալ. շքեղ. բարեզարդ. զարդարուն.
Զիմաստութիւն զգեցիր քեզ զարդ, մի՛ զարդ, մի՛ զպատմուճանըս բազմազարդ. (Շ. այբուբ.։)
Շինեցաւ նարեկ յըռշտունեաց գաւառին՝ նոյն կարգադրութեամբ, բազմազան, պաշտօնապայծառ երգեզողօք, եւ գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 6։)
Հրամայեաց (Աստուած զտաճարն) մեծաշուք բազմազարդ (յն. բազում պատուասիրութեամբ) կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Սեղան բազմախորտիկ եւ բազմազարդ՝ ո՛չ երբէք անուշութեամբ լինի ճաշակելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
wandering;
busy, eager;
meddlesome.
Ունօղ զբազում զբազումն. բազմահոդ.
Միայնացեալ ի բազմազբաղ կենցաղավարութենէս. (Արշ.։)
Ի մանկութենէ հրաժարեալ ի բազմազբաղս կենցաղոյս. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Գ.։)
of many nations.
Որ ինչ անկ է ազգաց բազմաց. եւ Բազմազգի.
Ելին ընդ տիեզերս, զի տացեն զգիտութիւնս սքանչելեաց աստուածութեն՝ բազմազգետն լեզուացն առնուլ ի միտ. (Ագաթ.։)
of several species, sorts or kinds, diverse, manifold.
Բազմազգեան. եւ Ազգի ազգի. բազմազան. բազմօրինակ.
Թէպէտեւ հոգին մի է, սակայն բազմազգի մերում ըստ փրկութեանն՝ բազմօրինակ եւ խորհուրդ փրկութեանն հրաշագործի. (Յհ. իմ. ատ.։)
Բազմազգի լեզուք. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի լեզուս նոցա վառեալ հուր այրիչ. վասն որոյ բազմազգեաց լեզուօք զինքն երեւեցոյց ծածկագէտն. (Գանձ. (ուր եթէ բազմազգեացն առցի իբր անհոլով, լինի Կրօղ՝ ունօղ բազում ինչ)։)
copious, abundant.
Ողորմութիւն բազմազեղ. (Նար. ՟Գ։)
εὕπορος, περισσός, ἅφθονος abundans, redundans, copiosus Զեղուն յոյժ, եւ առատաբուխ. բազմօք զեղեալ, յորդեալ, յորդառատ. խիստ առատ՝ շատ.
Բազմազեղ արտասուս արկեալ. (Փարպ.։)
Բազմազեղ հոսմամբ։ Ի բազմազեղդ քո սեղանոյ. (Նար. ՟Հ՟Դ եւ ՟Լ՟Է։)
Ամենիմաստ ամենից հայր՝ բազմազեղ՝ խնամող։ Որ զբազմազեղ ներողութիւնդ քո ցուցեր. (Շար.։)
Արքայն Սմպատ՝ բազմազեղ նախախնամութեամբ յինքն զնա ածէր յանձանձէր. (Յհ. կթ.։)
Բազմազեղ տեսարան (ժողովոյս). յն. յորդահոսան, կամ բազմակարկաջ. իբր բազմամբոխ։ (Կիւրղ. ի կոյսն.)
very strong, very powerful;
numerous army.
πολυδύναμος multipotens, praevalens Որոյ բազում է զօրութիւն, մեծազօր. բազմապատիկ զօրութեամբ. հզօր. զօրեղ առ բազում ինչ.
Մի է հոգին սուրբ, առանց բաժանման է, եւ բազմազօր. (Կոչ. ՟Դ։)
ԲԱԶՄԱԶՕՐ ու. գ. Բազմութիւն զօրու. դասք զօրաց.
Արտաքուստ բազմազօրուն պատեալ պաշարել կամեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
long since, old, ancient, antique.
Առաջին մարդիկ էին բազմաժամանակք ... իսկ որ զկնի՝ սակաւօրեայք. (Լմբ. իմ.։)
Համբերել կապանաց եւ բանդից վասն երկնաւոր յուսոյն՝ բազմաժամանակ տեւողութեամբ. (Փարպ.։)
Մոռացմամբ բազմաժամանակաւ միտք անգերելի գործեսցի. (Կլիմաք.։)
cf. Բազմաժամանակ.
ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ որ եւ ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿ. πολυχρόνιος longaevus, longum tempus durans, diuturnus Որ կեայ կամ կայ տեւէ ընդ ժամանակս բազումս. երկայնակեաց, եւ յերկարատեւ. շատ տարեր, շատ ատեուան, հին, երկան ապրօղ կամ դիմացօղ.
Մի՛ խորեսցուք ի բազմաժամանակեայ ալեաց ծեայն։ Ծերութիւն պատուական ոչ բազմաժամակեայն է. (Իմ. ՟Բ. 10։)
Ոչ բազմաժամակեայքն են իմաստունք. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 9։)
Քանզի զայնս՝ որոց բազում յաւիտեան վարեցեալս հանդերձ մարմնովն կեանս առանց քաջալաւութեան, բազմաժամանակեայ մանկունս ասելի է. (Փիլ. իմաստն.։)
Սաստիկ պատերազմ եւ բազմաժամանակեայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ու՞մ զբազմաժամանակեայ շինուածս շինես ո՛վ մարդ. (Ոսկ. ես.։)
Զբազմաժամանակեայ կրօնս ձեր մի՛ մոռանայք, եւ մի՛ կուրուսանէք. (Աթ. անտ.)
Ո՛չ մարգարէութիւնն, եւ ոչ բազմաժամանակեայ առաքինութիւնքն կարացին արգելուլ զնա ի մեղաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Բազմաժամանակեայ սովորութիւն, կամ մտածութիւն, խորհուրդ, ամուսնութիւն. (Վրք. հց.։ Սկհ. կթ. արմաւ։ Պիտ.։)
Անճաշակ լինելով զբազմաժամանակեայ աւուրբք. (Շար.։)
Եղեւ բազմաժամանակեայ եհաս նմա պատահումն. (Մագ. ՟Լ՟Է։)
cf. Բազմաժամանակ.
Զինչ հաւասարութիւն է բազմաժամանակեան գիտութեան նոցա. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
Ի տեղիս պանդխտութեան բնակեալ՝ բազմաժամանակեան է, թէպէտ եւ ամսօրեայ իցէ մեկուսութիւն. (Փիլ. լին.։)
populous, numerous;
great assembly, meeting, party;
crowd, multitude.
πολύοχλος frequens, hominum multitudine abundans Ուր իցէ ժողով կամ ժողովուրդ բազում. մարդաշատ. բազմամարդ. բազմամբոխ. մարդիկը շատ.
Զիա՜րդ զատաւ նստաւ միայնացեալ քաղաքն բազմաժողով. (Ողբ. ՟Ա. 1։)
Քաղաք բազմաժողով էր մարդկային բնութիւնս. (Սկեւռ. ես.։)
Ոչ է պատշաճ, եթէ այրի մնասցէ այսքան բազմաժողով թագավորական քաղաք։ Այնքան անուանի եւ բազմաժողով քաղաքի առաջնորդել. (Վրք. ոսկ.։)
Եւ Բազմագումար. խուռն. բազում.
Բազմաժողով մարդկութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 4։)
Ի զօրսն բազմաժողովս հինգ թագաւորաց. (Եփր. յես.։)
Զի թէ նախ միտքն եւ բանն ընդ միմեանս ոչ միաբանին, ընդ բազմաժողով խորհուրդ գոռոզին պատերազմել ոչ կարեն. (Լծ. կոչ.։)
ԲԱԶՄԱԺՈՂՈՎ գ. Բազում կամ մեծ ժողով.
Ի բազմաժողովս արդարոցն, ի բազմականս Աբրահամու. (Ագաթ.)
Բազմաժողովն հովուաց ոչ կարացին բանալ զջրհորն. (Մծբ. ՟Դ։)
of many chords.
πολύχορδος multas habens chordas Ունօղ զբազում լարս, կամ աղիս.
surgy, billowy, tempestuous, agitated.
πολυκύμων fluctuosus Ուր իցեն ալիք բազում. երեքալեան. բազմակոհակ.
Ծովն օրինակէ զայս բազմալի կենցաղս. Զխռովական կեանս եւ զբազմալիս՝ ծովու նշանակէ անուամբ. (Լմբ. յայտն.։)
Առ Աստուած բանիւք ելանել՝ մոլորեցուցիչ եւ բազմալիք առնէ զմիտս. (Կլիմաք.։)
ԲԱԶՄԱԼԻՔ. գ. Բազմութիւն ալեաց. բազում ալիք.
Որ աստուածային սիրովն ամրացեալ իցէ, բազմալեաց կենցաղոյս վերագոյն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ.) տպ. բազմալեայ։
ԲԱԶՄԱԼԻ. ա. Իբր Լի բազմութեամբ. կամ յոյժ լի. առատ.
full of lights.
πολύφωτος luculentus, lucidissimus Որոյ լոյսն է բազում. լուսաւոր. լուսափայլ.
Բազմալոյս արեգակն Ճ. (՟Ա.։ եւ Վրդն. լս.։)
Առատ եւ բազմալոյս ճառագայթն Աստուած պետականին արեգակնածագութեան. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
Բազմալոյս ճառագայթ. Բազմալոյս անյայտ մարգարիտ։ Բազմալոյս առաքինութեամբ պճեալ. (Խոր. հռիփս.)
Որպէս մինչ բազմալոյս ինչ լար ի յերկնից ծայրութենէն կախեալ ի վերուստ մինչեւ ի վայր. (Դիոն. ածայ.)
that deceives or that is much or often deceived.
πολυπλανής, πολύπλανος erroris plenus Լի խաբէութեամբ. յոքնապատիր. մոլար. խաբեբայ. որ ստէպ խաբէ կամ խաբի.
Երկրագործութիւն ի բազմախաբ ի վեր եւ ի վայր յարշաւանացն փրկէ զերկրագործն. (Բրս. հց.։)
Հրաժարեալք նայապէս ի մարմնական բազմախաբ զբօսանաց։ Շնչաւոր իմաստութիւն, որ խարդախն է եւ բազմախաբ։ Տեսութիւն բազմախաբ է, ի վերին երեսն հայցելով՝ զգունաւորութիւնն տեսանէ։ Բազմախաբ մեքենայիւքն ծառայեցոյց զմարդիկ. (Սարգ.։)
Բազմախաբ բանք, կամ մոլորութիւն. (ՃՃ.։ Ասող.։)
gambling, sporting place.
Ուր են բազում խաղք զբօսանաց։
Ու՞ր բազմախաղ ձինթացիցն եւ այլոցն տեսարանաց թէատրոնքն. (Ոսկ. ննջ.։)
composed of various materials.
որ եւ ԲԱԶՄԱԽԱՌՆ. Բազմօք ընդ միմեանս խաղաղեալ կամ խաղացեալ, այսինքն աղխաղխեալ, խառնեալ, զօդեալ. իբր յն. πολύζυγος եւ այլն. եւ կամ Հալեալ ի միասին եւ ձուլեալ. խառնակ ի զանազան իրաց.
Որք զայսպիսի ինչ բանս եւ զանուանս եւ զկարգս ընդ միմեանս խառնեալ չզատանիցեն ի միմեանց, բազմախաղաղ ինչ նիւթոց ընդ միմեանս խառնելոց նման են. որպէս ոք թէ զոսկին եւ զարծաթն եւ զերկաթ եւ զպղինձ եւ զկապար ընդ միմեանս խառնիցէ ... գտանիցես այնուհետեւ զբազմախաղաղ նիւթս ընդ միմեանս խառնեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
running string for drawers & trowsers.
Կապեցան վարտիւք, բրձիցն հանդերձիւքն, զանկապանօք, խոնջանովն. (Վրդն. դան.։)
Վարտիք եւ խոնճանն. (Ոսկիփոր.։)
Ձեռս յետս կապելով, եւ զխոնճանունսն (կամ զխունջանունսն) կնքելով. (Եղիշ. ՟Բ։)
fatiguing, hard, toilsome.
Որ ինչ է խոնջելոյ պատճառ. ուր կայցէ խոնջիլ. խոնջավաստակ. տաժանական. յոգնեցնօղ, աղքատալի.
Յառաւել խոնջական ջանսն. (Պիտ.։)
Զխոնջականս քան զհեշտալին. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
Զառ ի վերք խոնջականք եւ ծանունք եւ աշխատելիք. (Փիլ. իմաստն.։)
to be tired, weary, fatigued.
ԽՈՆՋԻՄ κάμνω, καματόω fatigor, elaboro, deficio. գրի եւ ԽՈՆՃԻՄ. Յոգնիլ. վաստակաբեկ լինել. որ եւ ասի Վաստակիլ. Աշխատիլ. յոգնիլ.
Ի գործելն նորա սակաւ ինչ խոնջիցիս, եւ վաղվաղակի ուտիցես յարմտեաց նորա. (Սիր. ՟Զ. 20։)
Ծառայքն ի ծառայութիւնն տերանցն անդուլ խոնջին։ Խոնջեալ դուք ի քուն լեալ էիք. (Ագաթ.։)
Ի զուր խոնջել մեզ. (Մագ. ՟Հ։)
Խոնջեալ եւ տուայտեալ։ Զօրն ողջոյն խոնճիցի ի գործն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Յոյժ խոնճեալ՝ տկարացուցեալ էր զոտիցն զօրութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
rude, rough, unpolished.
Խոշոր բարուք. խորթաբարոյ.
coarse featured, hard-favoured, ugly.
Տգեղ. անշուք գեղով. ձառագեմ. ահագնատեսիլ. խոժոռադեմ.
Կին ոմն՝ անձամբ խարստի, եւ խոշորագեղ. (Խոր. ՟Բ. 34։)
very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.
τραχύτερος asperior. Առաւել կամ կարի խոշոր՝ ըստ ամենայն առման. զոր եւ ընտրէ ի միմեանց զխոշորագոյնսն եւ զողորկսն. (Գր. հր.։)
հորդեն ճանապարհ ի խոշորագունից ընթացից ընդդիմակաց. (Շ. մտթ.։)
Պտուղն թզենոյն է քան զայլոցն քաղցրագոյն, եւ տերեւն խոշորագոյն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 41։)
Այլք այլոց լինիմք խոշորագոյն պատահմամբ ժամանակացն վարելով։ Ըստ իւրաքանչիւր ուրուք կենցաղոյս խոշորագոյն շուրջ արկածք. (Բրս. սղ. եւ Բրս. չար.։)
Խոշորագոյն, եւ նուազ խոշորագոյն. (Պղատ. տիմ.։)
Ըստ ՟բ. Յովաննէս՝ անապատին սննդակիցն՝ խոշորագունիւքն խնդայր զգեստիւք. (ՃՃ.։)
Եցոյց նմա զխոշորագոյն փորձն։ Շփեցէք խոշորագունիւք (խորգովք) զհարուածսդ, զի այնպիսին առաւել կսկծեսցի. (Ասող. ՟Բ. 2։ ՃՃ.։)
Զերծ յինէն զադամայ մաշկեակն, զերկեղ մահու եւ դժոխոց զեւս խոշորագոյն հաց չարացեալ ուտէր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Առաւել ջերանէր սրտմտութեամբ, մինչեւ խոշորագոյն զձայնն հանէր. (Վրք. ոսկ.։)
Վասն խեցբեկագոյն եւ խոշորագոյն լեզուին. (Կորիւն.։)
Եւ իմ բանս ծանրաշարժ եւ խոշորագոյն. (Արշ.։)
Ոչ եւս յաւելից զխոշորագոյնս (ի բանից՝ յանդիմանութեամբ). վասն զի ի մանկունսն խնայել՝հարց օրէնք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Խիստ է բանդ այդ։ Զի՞նչ իցէ խիստն. խոշորագոյն, ցաւագին, յոյժ դժուարութիւն ունի։ Բազումք բուռն հարկանեն զտեղւոյս զայսմանէ՝ իբրեւ զկարի իսկ խոշորագունէ, թէ ցարբեցօղն ընդ արուագիտին դնիցէ։ Երեւի պթէ խոշորագոյն եւ դժուարագոյն ինչ ասելոց էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Չխուժադուժ կողմանս աշակերտեալ՝ զխոշորագոյն եւ զխեցկեկագոյն զբար հեթանոսութեան. (Ագաթ.։)
to grow up;
to become stout or bulky;
to grow rude or rough.
τραχύνομαι asperor. Խոշոր լինել. կոշտանալ. խստանալ. կորուստանալ զողորկութիւն կամ զփափկութիւն եւ զլաւութիւն.
Մարմինն փչանայ, եւ լեզուն խոշորանայ. (Մխ. բժիշկ.։)
Ի լճի քարն ծանրութեամբն ի խորսն իջանէ. բայց շուրջ զնովաւ ալիք խոշորանան խոշորակաձեւք. (Նիւս. կուս.։)
ԽՈՇՈՐԱՆԱԼ. τρυφάω delicate vivo. Սոնքանալ գիրութեամբ եւ փափկութեամբ.
Ծուլութեամբ պարարեալ կենդանւոյն գրեթէ յայլմէ յափշտակիլ կենդանւոյ, յայնցանէ որ խոշորացեալ իցեն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
torture, torment, punishment, rack, pain.
μάστιξ flagellum βασανισμός tormenta, cruciatus τιμωρία punitio, ultio, exploratio. իբր խիստ տանջանք, կամ գան սաստիկ. հարուած գանից. ձաղկանք. կոշկողանք. տագնապ. բռնութիւն ի տալ խոտովան լինել. ծեծ, քետ.
Ի խոշտանգանս գանի տագնապէինուտել խոզենի. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 1։)
Ի մեզ է զխոշտանգանսն ի գգուանս դարձուցանել. (Յճխ. ՟Է։)
Սաստիկ խոշտանգանօք եւ չարչարանօք. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ զոք խոշտանգանօք ածել ի քրիստոնէութիւն, այլ հոգեւոր վարդապետութեամբ եւ սիրովն քրիստոսի. (Վրք. սեղբ.։)
առ վտանգի խոշտանգանս արկանէին զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12. յն. տագնապ մահու։)
Եւ այս լինէր, զի դատաւորացն բացմութիւն եւ տիրողացն ցուցցէ զխոշտանգանս ճշմարտութեանն. իմա՛ տանջանք առ ի խոստովան լինել զճշմարիտն։
to pain, to torment, to torture;
to thrash, to beat.
ԽՈՇՏԱՆԳԵՄ κολάζω plecto, castigo, punio μαστιγόω, μαστίζω flagello βασανίζω torqueo ad eruendam veritatem, exploro ἑτάζω examino. որ եւ ԽՈՇՏԱՆԿԵԼ. Խիստ տանջել. հարկանել. տագնապել գանիւք. կտտել. չարչարել. կոշկոճել. պատժել. բռնադատել ի խոստովան լինել. Ծեծել, չարչարկել.
Կախեսցի խոշտանգեսցի։ Պատուհասել եւ խոշտանգել։ Թշնամանօք եւ գանիւք խոշտանգեսցուք զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 32. ՟Ը. 27։ Իմ. ՟Բ. 19։)
Զմիոյ զլեզուն հատեալ ... եւ այլ ոչ իւիք խոշտանգէ. (Խոր. ՟Բ. 13։)
Եւ խոշտանգեալ զդասս հրէից. (Շար.։)
Մի՛ ոք ի ձերոց այտի ոմի՛ խոշտանգեսցէ զմեզ դառնալ ի հաւատոց մերոց. (Ղեւոնդ.։)
Խոստովան եղեւ, զանձն խոշտանգեաց. (Ոսկ. ես.։)
Յողբալն (զմերս՝) խոշտանգին եւ յանդիմանին միտքն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
boy, son;
pupil.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
Անառակն կորուստ խոշտարաց ի ծւկլիցն լեալ խնամողաց. (Պիտ.։)
cf. Խոշտար.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
Անառակն կորուստ խոշտարաց ի ծւկլիցն լեալ խնամողաց. (Պիտ.։)
to go lame, to hobble.
Իբրու Խիթ որովայնի կամ ցաւ ինչ արջառոց. (Վստկ.։)
impediment to the sight;
— լինել, to put a stop to, to hinder.
σκῶλον Խոչ հանդիպեալ ական կամ աչաց, իրօք կամ նմանութեամբ.
Խոչնդակն ինչ լինիցի ի ժամանակի աղօթիցն։ Միշտ խոչընդակն գայթակղակից եղեալ քեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Եւագր. ՟Դ։)
obstacle, stop, hinderance, embarrassment;
— լինել, to oppose, to hinder, to clog, to embarrass.
Ի բա՛յ արարէք զամենայն խոչընդոտն եւ զգայթակղութիւն, ի դիւրաւ գնալ մարթասջիք առ ի կեանս յաւիտենից. (Կոչ. ՟Գ։)
cf. Խոչընդոտն.
Եղեւ խոչնդակն եւ խոչոտն երկրինհայոց. (Բուզ. ՟Դ. 25։)
to leap or frisk about.
Ընդ խոպացողի գազանին (կիտի) կաքաւեցի, եւ ընդ ղուղակին ընթանայի։ Խոպալով (փիղն) եւ ընդվզելով եւ՛ յուղիսն եւ՛ ի զօրուն անըմբռնելի էր. (Փիլ. յովն. եւ լիւս։)
Ի Հին բռ. դնին որպէս փաղանուն,
to become desert, uncultivated;
to lie waste or fallow;
to spoil, to deteriorate, to go to ruin.
χερσόομαι, χέρσος εἱμι desolor, exsiccor, sterilesco. որ եւ ԽԱՓԱՆԻԼ. Խոպան լինել. ամայանալ. կորդանալ. անպիտանանալ. անբեր կամ փչաբեր լինել.
Իբրեւ զայգի այր պակասամիտ. եթէ թողուս ըզնա, խոպանանայ։ Ամենայն տեղի խոպանասցի, եւ իփուչ դարձցի։ Ոյր ի վկայութիւն չարութեանն ծխեալ կայ խոպանացեալ։ Մինչեւ իսպառ խոպանասցին (ամբարիշտք). (Առակ. ՟Ի՟Դ. 31։ Ես. ՟Է. 23։ Իմ. ՟Ժ. 7. եւ ՟Դ. 19։)
Իբրեւ զանապատ անջրդի խոպանացեալ։ Եկեղեցի քրիստոսի խոպանացեալ եղեւ. (Յհ. կթ.։)
Եթող զտունն, ապա եւ ժողովուրդն խոպանացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։)
Խոպանացեալ միտք, կամ սիրտ։ Խոպանացելոցս ի բարեծնութենէ. (Յճխ. ՟Զ։ Նար. ՟Հ՟Գ։ Խոսր.։)
Ամենայն թագաւորութիւն բաժանեալ յինքն՝ խոպանանայ. (Աթ. ՟Ը.) (իբր ռմկ. խարապ կըլլայ, կաւըրվի։)
to curf, to frizz, to put in ringlets, to crisp.
Ունէր լմայր պճնօղ, որ հանապազ զհերսն խոպոպեալ կազմէր. (ՃՃ.։)
curled;
—ք, curl, lock, ringlet of hair;
—ս առնել, to curl, to frizz.
Գանգուր. հիւսկեն.
Կաղանչանն թէպէտ եւ փոքր է, այլ նման է ձեւով եղեւին ծառոյ. եւ ծայրն խոպոպի է. (Կիւրղ. թագ.։)
ԽՈՊՈՊԻՔ, պեաց. գ. σισόη cincinnus. Հիւսք հերաց. կամ դալարք վարսից. գանգուրք. քեաքիւլ.
Ցցունս վարսից, ծամս կամ խոպոպիսմօրուաց չառնել. (Նախ. ղեւտ.։)
Մի՛ ապականէքզտես մօրուաց. ծամս առնել, կա խոպոպիս։ Զծամս, խոպոպիս ի ներս առնուն ներքոյ ականջացն. (Վրդն. ղեւտ. եւ Վրդն. թուոց.։)
to hollow out, to excavate.
Որպէս թէ խոռոչ առնել. կամ խորել. Բառնալ եւ պակասեցուցանել զմասն մի ամբողջիրի. ծակ եւ ծերպ բանալ. խրամատել.
Որ դիպեալ ի պարիսպն ուժգնակի՝ փլոյց, եւ խոռեաց զնա. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Պատառեաց իբրեւ սուսերաւ զլեարդ իմ ... եղեւ ողջացեալ խոռեալ տեղին վիրացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to become hollow, empty, void.
ԽՈՌՈՉԱՆԱՄ կամ ԽՈՌՈՋԱՆԱՄ. ԽՈՌՈՉԻՄ կամ ԽՈՌՈՋԻՄ. Խոռո լինել. լինել որպէս զփապար. փոս բանալ. եւ Ձայն հանել ջուրց խոխոջելոց ընդ խոռոչս.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
Խոռոջացեալ խորոցն անբաւից. (Անան. եկեղ։)
cf. Խոռոչանամ.
ԽՈՌՈՉԱՆԱՄ կամ ԽՈՌՈՋԱՆԱՄ. ԽՈՌՈՉԻՄ կամ ԽՈՌՈՋԻՄ. Խոռո լինել. լինել որպէս զփապար. փոս բանալ. եւ Ձայն հանել ջուրց խոխոջելոց ընդ խոռոչս.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
Խոռոջացեալ խորոցն անբաւից. (Անան. եկեղ։)
to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.
ὐπισχνέομαι promitto, polliceor ἑπαγγέλλω, -ομαι promitto եւ denuncio եւ ὀμολογέω confiteor. Խոստ կամ խոստումն կամ խօսք տալ. յանձն առնուլ կատարել եւ առնել ինչ մի. ուխտել. յոյս կամ աւետիս իմն տալ. եւ Խոստովան լինել. ... իսկ յն. էբանղե՛լլօ է նաեւ աւետարանել. ուստի աւետիս եւ խոստումն ստէպ զնոյն ցուցանեն ըստ գրոց.
Խոստանային զարհաւիրս եւ զխոստովանութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց. Խոստացաւ տալ յարքունիս վաթսուն քանաքար։ Խոստացան եւս խաչինս տալ նոցա։ Սկիզբն արասցուք բանիցդ խոստանալոց։ Զայն ինչ՝ որ թագաւորին խոստացեալ էր, ողջ ոչ կարէր առնել։ Զխոստումն՝ զոր խոստացավ համան արքայի։ Երդմամբ խոստացաւ տալ նմա (յն. խոստովան եղեւ)։ Բայց զայս խոստանամ քեզ (յն. խոստովանիմ)։ Խոստովան գիտել զաստուած (յն. խոստովանին)։ Խոստան տալ նմա արծաթ։ Խոստացաւ տալ նմա զսա ի բնակութիւն. եւ այլն։
Ազգի ազգի պարգեւս խոստանայր։ Պատիւս բզում ճոխութեան խոստանային. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Առ դիտմունս խոստացելոյն վայելս. (Նար. ՟Ե. ՟Զ։)
Լայնաբար՝ նաեւ Սպառնալ. ահ առաջի դնել. Սպառնալիք մահու, եւ արհաւիրք ահից խոստանայր ինձ. (Մագ. ՟իզ։)
Յաւիտենից տանջանս խոստացաւ (անհնազանդից)։ Ապրեսջիք ի խոստացեալ դատաստանացն. (Ագաթ.։)
Զիա՞րդ բեէզեբուղ հանէր, եւ խոստանայր նմա գեհեն. (Եփր. համաբ.։)
ԽՈՍՏԱՆԱԼ. Խօսել զանձն ի հարսնութիւն.
կուսանքսուրբք, որք խոստանան զանձինս իւեանց քրիստոսի։ Ո՛վ կուսանք, որ խոստանայք զանձինս ձեր քրիստոսի. (Մծբ. ՟Զ.) (տպ. խօսեցան, խօսեցայք։)
Քրիստոսազգեացս կոչեմ նոսա վասն անուանն զոր խոստանան։ Հնազանդ մտօք խոստանայ զախմարութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
confessedly, avowedly;
in confession.
Խոստովան լինելով. որպէս Գոհանալով. գոհութեամբ. փառս տալով.
Որ յոչէից ի լինելութիւն էած, տիրապէս արժանի է խոստովանաբար հանապազ փառաբանութեան. (Խոսր.։)
Որպէս Դաւանելով.
Տէր զնա ասելով եւ աստուած խոստովանաբար, փառակից ընդ հօր. (Խոսր.։)
Խոստովանաբար զկիրս իմ եդի առաջի։ Պօղոս զիւր հալածիչն լինել եւ զհայհոյիչն խոստովանաբար պատմէ. (Սարգ. յկ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Որպէս Հաւանելի գոլով ամենեցուն. իբրու ընդունելի՝ ստոյգ՝ աներկբայ. (ըստ յն. ոճոյ)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. որպէս՝ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն։ Բժիշկն առնու խոստովանաբար, եթէ ի չորից տարերց բաղկացեալ գոյմարմին. (Սահմ. ՟Ա. ՟Է։)
Գոյքն եւ ձեւքն, եւ ի նոսին ցանկութիւնքն անմարմինք են խոստովանաբար. (Լմբ. սղ.։)
bribe for confession.
Դրամ առեալ վասն խոստովանութիւն լսելոյ.
confessor, director of one's conscience.
Հայր խոստովանութեան. քահանայ՝ որում լինի խոստովանել զմեղս.
Թողութեան իշխանութիւն եւ այլն ... ո՛չ օտար ոք խոստովանահայր. (Շ. ընդհ.։)
Գնալ եւ առ խոստովանահնրս՝ խոստովանել զմեղս. (Գր. հր.։)
cf. Խոստովանիմ.
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵՄ ԽՈՍՏՈՎԱՆԻՄ ὀομολογέω, -γέομαι , ἑξομολογέομαι confiteor. Արմատն է Խոստ, խոստանալ. կամ խօսք տալ. ուստի Խոստովան լինել. (լծ. եւ պ. խիւսթ, խիւսթիւվան) իքրար էթմէք. Հռչակել անպատրուակ զերախտիս բարերարին, եւ գոհանալ.
Խոստովան եղէց քեզ օրհնութեամբ ... յուսա՛ առ աստուած, խոստովանեա՛ նմա, փրկիչ երեսաց իմոց աստուած է. (Սղ. ՟Խ՟Բ. 5։)
Խոստովանել է հռչակել զպարգեւսն, եւ գոհանալ զտուողէն։ Խոստովանեսցուք զբարերարին մերոյ քրիստոսի զողորմածութեամբ վասն մերզմահն աղաղակաւ երգոց. (Լմբ. սղ.։)
Շնորհս խոստովանէր, եւ ասէր, ողորմութիւն մեծ արար ընդ իս տէր աղօթիւք քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Դաւանել զճշմարտութիւն հաւատոյ, կամ զստուգութիւն իրաց. հաստատել, ընդունել.
Խոստովանեսցեսբերանով քո տէր յիսուս, եւ հաւաստասցես ի սրտի քում։ Զի սրտիւ հաւատայք յարդարութիւն, եւ բերանով խոստովանիք ի փրկութիւն։ Հեծեծութեամբ խոստովանել, զի նա միայն է աստուած։ Ամենայն որ խոստովանեսցի յիս առաջի մարդկան, խոստովանեցից եւ ես զնմանէ առաջի հօր իմոյ։ Եթէ ոքխոստովանեցէզնա քրիստոս, ի բաց կացցէ ի ժողովրդենէն։ Խոստովանեցայց զանուն նորա ցին զերկոսեան։ Զպտուղ շրթանց խոստովանելոց յանուն նորա.եւ այլն։
Գիտեմ զինչ խոստովանեցի, եւ յումմէ հրաժարեցի (ի մկրտութեան). (Առ որս. ՟Ը։)
Խոստովանէ զճշմարտութիւնն. (Նիւս. կազմ.։)
Որդի խոստովանեմք զնա. (Կիւրղ. գանձ.։)
Խոստովանեցին մի որդի աստուծոյ զտէրմեր յիսուս քրիստոս. (Խոր. ՟Գ. 61։)
Ուախացաւ, եւ խոստովանեաց. (Եփր. համաբ.։)
Որ խոստովանի ի հայր, խոստովանի եւ յորդի։ Խոստովանէին ի սուրբ աւետարանն. (Կոչ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Գ։)
Ամենայն ոք խոստովանի, թէ աստուած բարի է. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Ստորասել, եւ հաստատել զստուգութիւն ո՛ր է եւ իրաց. յանձն առնուլ. ընդունել.
Սպասաւորքն յայտնապէս խոստովանեցին զեղեալսն. (Ոսկ. գծ.։)
Զտգիտութիւն խոստովանեաց հռետորն. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Ճարտարս զնոսա խոստովանեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Երկոքին կողմանքն զպարտւթիւն խոստովանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
Կամ կր. Ընդունելի լինել. յանձն առեալ լինել, աներկբայ ճանաչիլ.
Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)
Խոստովանեալ է այս մերում տկարութեան անմերձանալիգոլ. (Իգն.։)
Աւելորդ է ի խոստովանեալսն յերկարել զբանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ոչ լուայ խոստովանեալ եւ երկրպագեալ գովեալ քո բանիդ։ Խոստովանեալդ քո տենչանաց. (Նար. ՟Ծ. ՟Հ՟Դ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. որ եւ ԽՈՍՏՈՎԱՆ ԼԻՆԵԼ. Պատմել զմեղս անձին բեկեալ սրտիւ. կատարել զխորհուրդ ապաշխարութեան.
Խոստովանել զյանցանսն, եւզղջանալ. (Յճխ. ՟Զ։)
Հաճոյ եղեւ նմա այն՝ որ խոստովանեացն զմեղս իւր, քան զայն՝ որ խոստովանեացզարդարութիւն իւր. (Եփր. համաբ.։)
Խոստովանեցայց զվերստին զմնացել չարութեանցն զբիծս. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
Մեղք՝ որ խոստովանին, նուազագոյն լինին. եւ որ ոչ խոստովանին եւս քանզեւս թանձրանան. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ այլն։)
Լաւագոյն է ո ուխտեալն քեզ, եւ ոչ խոստովանել ինչ գործել. (Ածաբ. ժղ.։)
to own to, to acknowledge, to confess;
to protest;
to profess;
to confess, to make confession;
պարտ է —, it must be acknowledged;
— զմեղս, to confess one's sins;
— զյանցանս, to acknowledge one's faults;
զպարտութիւն —, to acknowledge oneself overcome.
confessor to the faith.
որ խոստովանի զճշմարտութիւն.
Բարեխօս խոստովանողաչս։ Խոստովանողացս զքեզ՝ որդւոյ քո եւ աստուծոյ բարեխօսեա՛. (Շար.։)
Ի տիրապէս աստուած խոստովանողացն զնա. (Շ. թղթ.։)
Զայնպիսի ոչ խոստովանողսն մերժէ յերեսաց իւրոց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՂ. Դատելով զսուրբհաւատս չարչարեալ վասն քրիստոսի.
Խոստովանօղ քրստոսի ճշմարիտ վկայ՝ բազմաչարչար նահատակ։ Մեծ խոստովանօղն քրիստոսի. (եւ այլն. Շար.։)
Խոստովանօղ քրիստոսի գտեալ, եւ վկայ ճշմարտութեանն։ Իբրեւխոստովանողիքրիստոսի. (Ագաթ.։)
Այս են խոստովանօղքն հայոց կատարեալք. որ զխեղութիւնս եւ զչարչարանս խնդութեամբ ընկալան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եւս եւ Վկայութեամբ կատարեալ. մարտիրոս.
Անարատ պահեցեր զխոստովանօղ վկայս քո. (Ժմ.։ որպէս եւ ՃՃ.։ Յայսմաւ. ստէպ։)