childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
Մեռաւ ռաքել ի ծնունդս. (Վրդն. ծն.։ Տօնակ.։)
իբր ն. τοκετός, τόκος, τίκτειν, λοχεύεσθαι. partus, puerperium, parere, parturire. Ծնանելն զզաւակ՝ մանաւանդ որպէս մայր. յառաջ բերելն զբերս. տօղուրմասը (լծ. յն. դօգէդօ՛ս, դօգօս). վիլատ.
Եկաց ի ծննդենէ։ Դժուարածին եղեւ ի ծննդեանն։ Ժամանակ ծննդեան յամուրաց։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է (այսինքն սկսեալ են ծնանել զգառինս եւ զորթս). եւ այլն։
Գուշակեաց զանսերմն զծնունդ քո ... եւ յետ ծննդեան մնալով կոյս։ Յղութիւն անսերմնական, ծնունդ անարատ։ Ծննդեամբ սուրբ կուսին յայրն բեթղեհէմ. (Շար.։)
Հրամայեցաւ կնոջն՝ երկամբք ծնունդ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Օտար ամլութեան ծնունդ ընդունել. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ծառք առ ի ծնունդ պտղոց։ Զդաշտն եւ զլեռնային ի պտղոց ծնունդս. (Փիլ.։)
γένεσις, γέννεσις, γενετή, generatio, nativitas, origo, ortus. Ծնելութիւն. ծագումն. եղանութիւն. լինելութիւն. տօղուշ, տօղմասը, օլմասը.
Ե՛րթ յերկիր ծննդեան քոյ։ Տօն ծննդոց էր փարաւոնի։ Ի ծննդենէ իմմէ մինչեւ ցայժմ։ Օր մահուան իւրոյ քան զօր ծննդեան իւրոյ։ Գիրք ծննդեան յիսուսի քրիստոսի։ Բազումք ի ծննդեան նորա խնդասցեն, եւ այլն։
Միւսանգամ ծնունդ. իբր յարութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9. 14։)
Զամենայն աղայ մանուկ՝ ի ծննդոց մինչեւ յերկեմեանս. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Պատմել ձեզ զծնունդ աստուածորդւոյն ի սուրբ կուսէն. (Ագաթ.։)
Քանզի աստուած ծննդեամբ ի միշտ կուսէն ի փրկութիւն մեզ յայտնեցաւ. եւ այլն. (Շար.։)
Կրկնակի, կամ վերըստին ծննդեամբ. մկրտութեամբ. (Շար. եւ այլն։)
Ի թանձրացեալն. ἕκγονον, γέννημα, ἑπιγονή, ἁπογόνος, παιδίον, natum, faetus, proigenies, progenitus, oriundus, puer եւ germen, fructus, effectus. Զաւակ. որդի. սերունդ, եւ Բերք. արդիւնք. արգասիք. պտուղ. (իրօք. եւ նմանութեամբ.) օղուլ, եվլատ, պար, հասըլ. եբր. եէլէտ, ախերիթ, տօռ, ֆէրի.
Ո՛չ ի ծննդոց բարբանջմունս. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Թ։)
Ծնունդ չար զհայր իւր անիծանէ։ Ծնունդք եւ որդիք ձեր։ Ծնունդք նոցա ընդ նոսա։ Զծնունդս ենակայ։ Ի ծննդոցն ռափայ կամ սկայից։ Ծննդեամբք որովայնի, եւ ծննդեամբք խաչանց քոց։ Օձք ծնունդք իժից։ Եւ ահա ծնունդ մարախոյ գայր։ Մի՛ եղիցի ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ իցէ սոցա. եւ այլն։
Ծնունդն հօր, եւ հին աւուրց։ Անճառ ծնունդ փառօք երեւեալ. (Շար.։)
Քան զծնողաց եւ զծննդոց. (Խոսր.։)
Պա՛րտ է հոգեւոր ծննդոցն հոգեւոր վարս ստանալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Զիա՞րդ բանն՝ մտաց ծնունդ, եւ ծնանի զբանն յայլում ի միտս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Երկն եւ ծնունդ շաղակրատ մտաց. (Նար. խչ.։)
Այդ բարբառ ծնունդ է սատանայական կամաց. (Մանդ. ՟Զ։)
Ապաչաւն է զղջման ծնունդ. (Լմբ. սղ.։)
Արարատեան աշխարհիս ծնունդք (մարդիկ)։ Աշակերտք արդար վաստակոց, եւ ծնունդք առաքինութեան. (Յհ. կթ.։)
Ծնունդ երկաթի եւ քարի՝ հուր. ծնունդ շատախօսութեան եւ երկպառակութեան ստութիւն. (Կլիմաք.։)
γένεσις, γενέθλια, γενεθλιαλογία, genitura, natalitia, positus caeli tempore nativitatis. Ծննդաբանութիւն աստղահմայից. ախտարք. աստղն՝ ընդ որով ասեն զոք ծնեալ, եւ նովին յօդեն գուշակութիւնս բախտից.
Ի ծնունդ եւ ի բախտ ակնարկէ վիճակելով։ Ազատեա՛ ի կապոյ ծննդեան։ Անփախչելի աստեղացն ծնունդ։ Ի չար իշխանագոյն ծննդենէն ընդ հարկաւոր կապանօք անկեալք։ Զի մի՛ իւրաքանչիւր ուրուք ազատ խորհուրդքն ընդ ծառայութեամբ ծննդեանն անկցին. (Փիլ. նխ. ՟ա.)
Ըստ հեթանոսական բարբանջմանցն, որ բախտս եւ ծնունդս ասեն. (Յճխ. ՟Ի՟Թ։)
Երթայ առ կախարդս, եւ հաւատայ ծննդոց եւ աստղաբաշխութեանց. (Կանոն.։)
ԾՆՈՒՆԴՔ, կամ ԳԻՐՔ ԾՆՆԴՈՑ. որ եւ ԱՐԱՐԱԾՔ ասի. γένεσις genesis
Առաջին մատեանն աստուածաշունչ գրոց, ուր պատմի լինելութիւն արարածոց, եւ ծնունդք նախաստեղծին։ (Ծն. մակագր։)
Ի ծնունդսն գրեալ է. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Զորս ի ծնունդսն սկայամարտութինս. (Դիոն. թղթ.։)
Ուրհայ, որ կոչի ի գիրս ծննդոցն արահաթ. եւ այն իսկ քաղաքն եդեսիոյ. (Մարթին.։)
Ընթերցուած ի ծննդոց. (Ճշ.։)
ԾՆՈՒՆԴ ԼՈՒՍՆԻ, է նորիլն նորա. νεομηνία, νουμηνία, νέα σελήνη, novilunium. նոր լուսին. ենի ա՛յ, մահինէվ. որ եւ ամսագլուխ հրէից, եւ այլն.
Եւ ժամ իցէ ծննդեան լուսնի. (Վրդն. պտմ.։)
Եւ անդ լուսնին իսկ հասանէ ժամ ծընընդեան. (Երզն. ոտ. երկն։)
ԾՆՈՒՆԴ ՓՈԽՈՑ. τόκος foenus, usura. Վաշխ, տոկոսիք (ի յն. ձայնէս դօ՛գօս) մուամէլէ.
Հուր այրիչ եւ սուր սատակիչ են ծնունդք փոխոց։ Իժից ծնունդն զորովայն մօրն ծակեն եւ ելանեն, եւ փոխոց ծնունդքն զոգիս շահողացն ծակեալ պատառեն։ Եւ վաշխիցն վաշխ՝ չար ծննդոց չար թոռունս ծնուցանես. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
to assist a woman in lying-in;
to aid in bringing forth.
μαιόομαι, μαιεύομαι obstetrix sum, parere facio καθίστημι constituo, produco եւ այլն. Ծնուցիչ լնել. ծնանել տալ, եւ ծնանել. արտադրել. օգնել եղելոցն յերկունս. կամ արտադրողացն զբերս. եւ Յառաջ բերել. ի լոյս ընծայել բուսուցանել.
Յորժամ ծնուցանիցէք զկանայս եբրայեցիս. (Ել. ՟Ա. 16։)
Ես եմ, ասէ, որ ծնուցանեմ, եւ արգելում. (Եփր. ղեւտ.։)
Իբրեւ բոյս բարուց իմն ծնուցանէ ի մտի նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Ծնուցանէ զնա, եւ տայ զսերմն սերմնահանաց։ Ծնուցանեն շրթունք նոցա զպտուղ բարութեան. (Մծբ. ՟Ը. ՟Թ։)
Զիա՞րդ անարգասաւորն եւ անկերպարանն յայլս կարէր արդիւնս ծնուցանել։ Երկիւղ ի միտս մարդկան ծնուցանել։ Հուր ծնուցանէ (արեւն ի ձեռն ապակւոյն). (Եզնիկ.։)
man-midwife, surgeon-accoucheur;
midwife, matron
μαῖα obstetrix. Ծնուցօղ. դայակ մանկաբարձ. դահէկ. Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ե. 17։ ՟Լ՟Ը. 27։ Ել. ՟Ա. 15=19։)
Որպէս եւ նմանութեամբ ասի.
Մեր ծնուցիչք սուրբ վարդապետք. (Մեկն. ծն.։)
Մերթ՝ Ծնանօղ իբրեւ մայր. ծնիչ.
Ամանց։ Մեղաց զաւակացան ծնուցիչս. (Լմբ. սղ.։)
birth;
midwifery, obstetrics.
τὸ γόνιμον fecunditas γένεσις generatio, nativitas. Ծնունդ. ծննդականութիւն. ծննդագործութիւն.
Ծնչութիւն եւ կենդանարարչութիւն եւ կատարողութիւն. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
Տնկեալ է այս յամենայն ազգն հրէից յառաջին ծնչութենէ անտի նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 10։)
Որդի հօր, այն որ ի սկզբանէ յաւարտենից առանց փոփոխելոյ է նա ընդ հօր իւրում ի ծնչութեան. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
geunection, kneeling.
γονυκλησία genuflexio. Ծունր դնելն, կրկնելն. երկրպագութիւն.
Ծնրադրութիւն արարչին. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Ծունկքն խստացեալ էին ի ստէպ ծնրադրութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Գետնամածեալ ծնրադրութեամբ ծունկք մարմնոյ քո սուրբ. (Շար.։)
Ընկա՛լ ի մէնջ զծնրադրութեան աղաչանս. (Ճշ.։)
Բոլոր անձամբ իմով անկեալ կամ առավի քո ի տեղիս ծնրադրութեան եւ աղօթից քոց (ի գեթսեմանի). (Մարաթ.։)
abstinence.
Բազումք են պահպանութիւնք ծոմապահոց (կամ ծոմապահաց). (Մծբ. ՟Գ։)
Առաջաւոր անուանեմք զպահսն զայն, եւ բազումք ըստ նախնեացն սովորութեան ծոմապահութեամբ զաւուրսն զայնոսիկ անցուցանեն. (Շ. թղթ.։)
to cause to fast.
Տալ պահել զծոմ. եւ Զօրսն առնել ծոմ.
Զհինգ օր ծոմացուցեալ մովսիսի պահովք։ Զանասունս ծոմացուցանեն ըստ օրինակի նինուացւոցն. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)
Զկիւրակէն ծոմացուցանէ. (Կանոն.։)
Զգուշացուցանէ ծոմացուցանելով յաւուր չորեքշաբթի. (Լծ. կոչ.։)
Ծառաջաւորէն կամեցաւ ծոմացուցանել. (Տօնակ.։)
hydrography.
sea-voyage;
navigation.
Գնալն ընդ ծով. նաւարկութիւն.
Արտաշիսի ծովագնացութեամբ ընդ բերեալ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ երբէք ծովագնացութեամբ մակաշրջել փայտիւք. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)
Անխոնջ լինիս ի ճանապարհորդութիւն, ի ծովագնացութիւն. (Լմբ. առակ.։)
cormorant.
stretching like a sea.
Ծաւալեալ իբրեւ զծով. ծովացեալ. յորդեալ յոյժ յոյժ.
Ծովածաւալ հեղեղք. կամ հուր, գիտութիւն, քաղաք, աչք. (Ճ. ՟Ա.։ Մանդ. ՟Ա. կամ Եփր. խոստով.։ Շիր.։ Նար. խչ.։ Բենիկ.։ Կեչառ. աղեքս.։)
tempestuous, very agitated, stormy, billowy;
tempestuous as the sea;
— նաւ, tempest-tossed ship;
— լինել, to be agitated by waves;
to be harassed or tossed about, to turn on all sides.
θαλασσοπλήκτος fluctibus maris expositus. Ծփեալ ի ծովու, եւ նման ծովու. ալէկոծ.
Ծովածուփ նաւ. (Ճ. ՟Ը.։ Կանոն.։)
Ծովածուփ ալիք. (Յճխ. ՟Թ։ յհ. կթ։ Նար. առաք.։)
Ծովածուփ եռացումն, հեղեղատ, խռովութիւն, բռնութիւն, անօրէնութիւն. (Պիտ.։ Վրդն. ծն.։ Եղիշ. ՟Բ։ Եփր. աղ.։ Մանդ. ՟Ը։ Ծովածուփ կենցաղ. Շար.։ Խոսր.։ Սարգ. ՟բ. յհ.։)
Աշակերտք, ծովածուփք ալէկոծք ի մէջ ծովուն լինէին։ Ցանկ ծովածուփ (գտանիս), եւ անփոյթ առնես զանձնէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։ ՟Գ. 4։)
Ծովածուփ կորուսեր զգոռոզն զփարաւովն. (իբր մ. Ճշ.։)
the empire of the sea;
admiralty, navy office;
պաշտօնեայ ծովակալութեան, first lord of the admiralty;
խորհրդական ատենի ծովակալութեան, lord commissioner of admiralty.
wreck, shipwreck.
ναυάγιον naufragium. Ալէկոծութիւն, եւ նաւաբեկութիւն.
Իբրեւ (ի) նաւահանգիստ (ըն)կալեալ՝ ծովակոծութեան մտանէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Մրրիկ զսահելի եւ զխռովական եւզսովորական ուսմանց եւ իմանալ ծովակոծութիւնք. (Համամ առակ.։)
engulphed by the sea;
— լինել, to be swallowned up by the sea.
ԾՈՎԱԿՈՒԼ ὐποβρύχιος demersus, submersus. որ եւ ԾՈՎԱԿՈՒՐ, ԾՈՎԱՍՈՅԶ. Կլեալ ի ծովէ. Ընկլուզեալ կամ ընկղմեալ ի ծով.
Զի՞նչ շահ իցէ ի յօրինել նաւի, եթէ նաւավարն ծովակուլ լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
ԾՈՎԱԿՈՒԼՔ. գ. καταποντισμός demersio in ponto, submersio in mare. Ընկղմումն ի ծով.
Ծովակուլք, կորուստք, շուրջ աղէտք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
immersed, drowned, wrecked, lost;
— լինել, to be the prey of the sea;
— կորնչել, to perish among the waves.
καταποντίσθεις, θαλασσόμενος mari mersus, obrutus. Ծովու կուր՝ այսինքն կերակուր եղեալ. ծովակուլ. ծովասոյզ.
Զհանապազորդ զծովակուրսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Աւազակ ծովակուր. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Ոմանք հրկէզ լինէին, ոմանք ծովակուր։ Ծովակուր առնել (այսինքն ընկղմել) զնոսա ի խորս ծովւկն. (ՃՃ.։)
Ծովակուր եւ հեղձամղձուկ լինել։ Ծովակուր առնեն զանձինս բազմաց։ Ծովակուր ընկղման մատնել. (Պիտ.։)
cf. Ծովահեղձ.
ԾՈՎԱՀԵՂՁ ԾՈՎԱՀԵՂՁԻԿ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՅՑ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՒԿ. Հովահեղձեալ ի ծովու. որպէս եւ ընդ բայի՝ Է Ընկղմեալ, ընկղմիլ։ cf. ԾՈՎԱԿՈՒՐ, cf. ՍՈՎԱՍՈՅԶ.
Եղից թագաւորութիւն հրէիս այժմ որպէս ծովահեղձ փարաւոնի. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։) (որ ի Հ. կիլիկ. գրի՝ ծովահեղձ։)
Ծովահեղձ արարեալ զփարաւոն քենքեռէս. (Նախ. ել.։)
Ոմանք առ վտանգի տարակուսանացն գետավէժ եւ ծովահեղձ լինէին. (Ղեւոնդ.։)
Զոմանս գետասոյզ, եւ ծովահեղձ կատարէին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
Ծովահեղձիկ առնել զփարեւոն, կամ ի պտոյտս ջուրցն. (ՃՃ.)
Ծովահեղձոյց առնել զբազումս՝ վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
Ոչ նախանձու ծովահեղձուկ ջրասուզեալ. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)
Ծովահեղձուկ ջրհեղեղ. իբր ծովահեղձական. (Ոսկ. ամբակ.։)
sea-weed, algae, kelp.
sea-fight, battle by sea.
Մարտ ծովային. նաւամարտութիւն.
Ծովամարտութեամբ, ձիավարութեամբ, եւ հետեւակամարտութեամբ. (Պիտ.։)
Նաւամարտ մակացու եւ հմուտ ... ի ծովամարտութիւնս ոչ ընթացուցանէ. (Մագ. ՟Ա։)
submerged in the sea;
— լինել, to go to sea;
to stand out to sea.
Կամ իր ծովամխական. ուր իցէ մխիլն կամ սուզանիլն ի ծով.
Մխեալն ի ծով. եւ Բնակիչք կղզեաց.
Ազգաց ազգաց՝ լեռնականաց եւ դաշտականաց. (Կաղանկտ.։)
Ծովամուխ եւ անդնդաչու ճանապարհաւ կարճեալ ի միջոյ, կամ չարչարեալք. (Վրդն. երգ.։ Տօնակ.։)
ԾՈՎԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. Մխիլ կամ մտանել ի ծով. նաւարկել կամ իջանել ի խորս ծովու.
Մինչ դեռ ծովամուխ էին. տայ զինքն մոլեալ ծովուն։ Բազմութիւն նաւաց, որ ըստ ամնայն տարւոյ ժամանակաց ծովամուխ լինին. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. նխ. ՟Բ։)
Որք միջամուխք եղեն խորոցն աստուծոյ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Ծովայած.
Որ յածի ընդ ծով, մանաւանդ որպէս հէն ծովու. ծովու վրայ պտըտօղ.
Խարդաւանօղ զծովայածուկն կապտօղ. (Մագ. ՟Ը։)
dog-fish.
sea-monster, chimera;
(sea-bull).
Ծովային ցուլ. ըստ իմիք նմանութեան կամ առասպելեալ.
Իբրեւ զծովացուլն, զոր ի կովէ ելեալ ասեն։ Եւ ո՛չ ի կովուց ծովացուլն ելեալ. (Եզնիկ.։)
to cause to turn into a sea;
to inundate, to immerse.
Որպէս ծով կացուցեալ. յորդել. զեղուլ. ծաւալել. լնուլ. ժողովել ի մի վայր։
Յեգիպտոսի գետոյն յորձանօք զեղման ծովացուցանելոյ ի ժամանակի զդաշտսն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ծովացուցանել զվարդապետութեանն զխորութիւն. (Ագաթ.։)
Աստ ծովացուցանէ զաչս իւր արտասուօքխ. (Ոսկիփոր.։)
Ոչ կարէր զամենայն զբանս եւ զգործս ի միասն ծովացուցանել. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
սիրտն զյորդութիւն զանազան չարեացն, զոր ծովացոյց յինքն ի ներքս. (Խոսր.։)
Զամենավայելուչ կենցաղօգտութիւն յաշխարհ ծովացուցանէին. (Պիտ.։)
meerschaum.
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
ԾՈՐԵՄ, եցի. ն. ԾՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καταρρυέω defluo. Հոսել. թորեցուցանել. կաթեցուցանել. վայթել. Վազցընել, կաթեցնել, վոթել
Բազում առնես ծաղիկ, սակայն հոսես եւ ծորես. (Մխ. առակ.։)
Զամենայն պտուղն յառաջ քան զհասանել՝ ծորել եւ ի բաց թօթափել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 10։)
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
Ոչ պահեն ի միտս զսերմն բանին աստուծոյ, այլ ծորեցուցանեն ի մտաց. (Խոսր.։)
Վիրաւորեն, եւ արիւն ծորեցուցանեն. (Մանդ. ՟Ը։)
trickling, dropping;
flowing, running;
leaking;
— ըստ ամսեանցն, the menses, menstruation.
— ի մարմնոյ, gonorrhoea, running of the reins.
ῤύσις, ῤοή (լծ. առու. լտ. rivus ). fluxus ἁπορροή defluxus. որ եւ ԾՈՐԱՆ. Ծորիլն. թորումն. Հոսումն. կաթուած. բղխումն. վայթումն. լուծումն. վատնումն. սահականութիւն. անցաւորութիւն.
Առն ուրուք ... ծորումն ի մարմնոյ իւրոյ։ Ծորումն (կանանց) ըստ ամսեանցն։ Որ ի հոսման եւ ի ծորման են. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 119։)
Օգուտն է ծորումն եւ կաթուած գեղեցկին. այսինքն ծուծ լաւութեան իրին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
Ծորմամբ հոգւոյդ՝ ծերն իբր ի ձեթ պարարտանայ. (Տաղ.։)
Ի մաղձ ... եւ ի խոնարհ ծորմունս. (Սանահն.։)
Անկեալ ի վերայ ծորումն ձիթոյ։ Անապակ ծորմանն բարութեանն. (Նար. ՟Է. ՟Լ՟Ե։)
Ծորման իջից ի կողահոս կաթուածոցն. (Անան. եկեղ։)
Ի ծորմանէ նշողից ծայրագոյն լուսոյ քո. (Բենիկ.։)
Էակքն ի հոսման եւ ի ծորման են՝ յաղագս միշտ կրելոյ զապականութիւն. (Շ. բարձր. ըստ Սահմ. ՟Ա։)
flowing, fluid.
ῤευστός fluxus այսինքն fluidus. Ծորելի. հոսանուտ. լոյծ.
Զօրէն քաջ բժշկի զծորուն եւ զհոսելի ցանկութիւնն արգելցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Ծորուն.
laurel-cherry.
lint.
to fray, to unweave;
to tear to rags or tatters.
to sift wheat;
to separate wheat from tares.
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
ῤῆγμα scissura, fissura, rima եւ ῤάκος (լծ. թ. եարըգ, էըրըգ ). lacera vestis, pannus. Արմատն երեկի լինել ռմկ. Ծիւ ծիւ, բզիկ բզիկ. Հերձիք. ցելումն. ճեղք. պատառուած, եւ պատառեալ կապերտ, փայտ, եւ այլն. կտոր, քուրջ. քարչէ, քարէ.
Բուռն եհար զհանդերձից իւրոց, եւ պատառեաց յերկունս ծուէնս. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 12։)
Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
ծանուսցե՛ս մեզ զծուէնս քանակութեան (ծառոյն հատելոյ). (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ծուէնս ծուէնս պատառէին զգեստիկն նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
very idle or lazy;
— հեղգութիւն, extreme idleness or slothfulness.
Լցեալ ծուլութեամբ.
Ծուլալից հեղգութիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Ծուլանամ.
ԾՈՒԼԱՄ որ եւ ԾՈՒՂԱՄ. cf. ԾՈՒԼԱՆԱՄ. ἁμελέω (յորմէ թ. էհմալլըգ էթմէք). negligo.
Առ ծնողս ծուլալ՝ ոչ աստուած, եւ ոչ մարդ միտս ունելով՝ խորհրդակից արդեօք լինիցի երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Յորանջեմք, եւ ծուլամք։ Զի մի՛ ծուլայցեմք։ Ծուլալ եւ ի բոց դառնալ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Չծուլալ յուսմանէ. (Եզնիկ.։)
Ծուլայ հեղգայ, եւ ոչ աղօթէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ արդ ընդէ՞ր ծուլամք. (Ճ. ՟Ժ.։)
Հաւատա՛, որքանի կարեմ, ոչ ծուլամ։ Ծուլայ։ Ծուլայցեմք. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
idleness;
listlessness, carelessness.
Հեղգասրտութիւն. դանդաղկոտութիւն. վատութիւն.
Հեղգացեալ ծուլամտութեամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.
ԾՈՒԼԱՆԱՄ որ եւ ԾՈՒԼԱՄ, ԾՈՒՂԱՄ. ὁκνείω, ῤᾳθυμέω , μέλλω, ἁμελέω piger, deses sum;
desideo, remisso sum animo, cunctor, negligo. Ծոյլ գտանիլ. հեղգալ. պղերգանալ. յուլանալ. դանդաղիլ. թուլանալ. մեղկիլ. ծուլնալ, թուլնալ.
Ծուլանան առ բարի գործսն։ Առեալ զվերակացութիւն՝ յղփասցի եւ ծուլասցի. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ։)
Յուլիցն ծուլացելոցն. (Ագաթ.։)
Որ ծուլանալ ի բարիս առնէ. (Խոսր.։)
Մի՛ ծուլասցուք. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Ի կասկածի կարծեացն ծուլացաւ յիս երիկամունք իմ. (Մագ. ՟Դ։)
cf. Ծուլութիւն.
Հեղգութեամբ ծուլանօք մերձեսցին ի պաշտօն երկիւղին. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 11։)
Քաղ երկրի ոչ այլուստեք լինի, այլ յարհամարհանաց եւ ի ծուլանաց. (Եփր. աւետար.) ( Լմբ. գրէ, ի ծուլանոյ)։
idly, slothfully, lazily.
ԾՈՒԼԱՊԷՍ որ եւ ԾՈՒԼԱԲԱՐ. Ծուլութեամբ. պղեծրգաբար.
Որ ոչ յուլաբար եւ ծուլապէս բժշկել ձեռնարկեն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ծուլաբար ուղեւորեալ, եւ ծուլապէս (կամ ծուլաբար) դեգերեալ. (Խոր. ՟Գ. 60։)
to make idle or slothful.
Տալ ծուլանալ. պղերգացուցանել. ծուլացնել.
Թշնամին ծուլացուցանէ։ Ծուլացուցանելով, եւ օր ի յօր առնելով. (Մանդ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Ը։)
Ծուլացուցանէր զամենայն կենդանիս։ Սովոր են միշտ բարութիւնքն ծուլացուցանել զմեզ. (Ոսկ. ես.։)
Զի մարդիկ ծուլացուցանիցէ խնդրելոյ յաստուծոյ զօգնականութեանս. (Եզնիկ.։)
Զի մի՛ ծուլացուցանիցէ զնոսա. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
rendering idle.
Որ տայ ծոյլ եւ պղերգ լինել. առիթ հեղգութեան եւ անհոգութեան.
Սուտ մարգարէքն զհեշտականսն եւ զծուլացուցիչսն քարոզէին. (Ոսկ. ես.։)
idleness, slothfulness, laziness, sluggishness;
ի— հատանել cf. Ծուլանամ.
ὁκνηρία, ῤᾳθυμία pigritia, desidia, segnities եւ acedia (ի յն. ἁκηδία որ է ձանձրութիւն) գրի եւ ԾՈՒՂՈՒԹԻՒՆ. Ծոյլ գոլն. ծուլանք. վատութիւն. հեղգութիւն. պղերգութիւն. յուլութիւն.
Ի ծուլութենէ եւ յանհնազանդութենէ ամենայն դժնդակութիւնք ծնանին. (Յճխ. ՟Ժ։)
Ծուլութիւնս իմով։ Իմովս ծուլութեամբ։ Թմբրեցոյց ծուլութիւնն։ Ընդ ծուլութեանս դանդաղութիւն. (Նար.։)
Զի մի ի ծուլութիւնս հատանիցին. յն. ծուլագոյնք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
smoke;
fume, vapor, exhalation;
tobacco;
սիւն, ստեղն ծխոյ, — ծառացեալ, pillar of smoke;
մրրիկ ծխոյ, clouds or masses of smoke;
ընդ — գալ, to be in tbe smoke;
—ս արձակել, to emit smoke;
— ծխել, ձգել զ—, to smoke tobacco;
— որ ընդ մէջ մօրուին եւ ըրջուաց ծխիցի, unpleasantness or discord engendered between step-mother & step-children.
family, hearth, home.
• , ո հլ. «մուխ. 2. գոլորշի, շոգի» ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. 2. Եզն. որից ծխել, ծխիլ ՍԳր. ծխալից Եփր. օրին. էջ 265. ծխա-խառն Ագաթ. ծխահանք Սիր. ժդ. 24. ծխան Վիպաս. (առ Մագ.). ծխհելոյզ Հին բռ. ծխո-տիլ Եղիշ. ծխաշունչ Ոսկ. յհ. ա. 1. ბխանե-լիք «խունկ, կնդրուկ ևն» Պտմ. վր.-ծուխ նշանակում է նաև «տուն, երդ» (հմմտ. պհլ. dūtak=պրս. [arabic word] dūda «ծխնելոյզ. 2. գերդաստան», պրս. [arabic word] dūd «ծուխ». dud-mān «ընտանիք, ազգատոհմ» Horn § 597 և Թիրեաքեան, Կարնամակ, ծան. 20), որից ծխատէր կամ ծխակեր «ժողովրդապետ» Մաշտ. ջահկ.-հետաքրքրական ձև է ծխո-յել «պատուհան» Բառ. երեմ. էջ 150 (եռռ ծխոյ-ել՝ ծուխը դուրս ելնելու տեղ)։-Նոր բառեր են ծխախոտ, ծխաձուկ, ծխամորճ, ծխափայտ, ծխաքարշ, ծխաբաժանութիւն. ծխահամար, ծխատուփ, ծխավաճառ, ծխա-փող, ծխական, անծուխ ևն։
• = Փոխառեալ է կովկասեան *ծուխ ար-մատից, որ նշանակում է «մուր, ծուխ, մութ»։ Նոյն արմատի ժառանգներն են վը-րաց. წუხვა ծուխվա «ցաւ, տրտմութիւն» (իբր սրտի ծուխ. հմմտ. պրս. [arabic word] dūd «ծուխ, տրտմութիւն»), მომδუხარება մոմ-ծուխարեբա «տխրիլ, տրտմիլ», მომწუხრება մոմծուխրեբա «երեկոյանալ», მწუხრი մը-ծուխրի «աղջամուղջ, երեկոյ», შემ-წუხრება շեմծուխրեբա «երեկոյեան մութը», წუხე-ლის ծուխելիս «երէկ» (իմաստի զարգաց-ման համար հմմտ. հյ. երեկ և երէկ. ռուս. вецepь «երեկոյ» և вцepa «երեկ»)։-Բա-ռիս բուն հայերէնն է մուխ, որ հնդևրոպա-կան ծագում ունի։-Աճ,
• Klaproth, Asia pol. 104 արաբ dāchch, սլ. duch «ոգի»։ ՆՀԲ թուխ
• բառի՞ց։ Muiller, Kuhns u. Schleich. Btrg. 5, 383 արաբ. [arabic word] duxan «ծուխ. ծխախոտ» ձևի հետ է համեմա-տում և կարծում է թէ արաբ. բառն էլ հնդևրոպականից է փոխառեալ։ Տէրվ. Նախալ. 89 հնխ. dhu «փչել, ծխել» արմատից է դնում հյ. ծուխ, ծծումբ, ւն. Սόւϑ. սանս. dhu, dhuma, լտ. fa-mus «ծուխ», յն. ϑέειον «ծծումբ»։ Մաα ЗВО 7, 73 պրս. [arabic word] dūd «ծուխ» բառից։ Հիւնք. ածուխ բառից։ Գ. Փառ-նակ, Անահիտ 1903, 130 սանս. dhu, յն. მόω բառերի հետ։ Patrubány ՀԱ 1908, 247 հնխ. ag'e «բերել» արմա-տից։ Karst, Յուշարձան 425 թրք. թթր. tong «մթութիւն»։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 83 հնխ. g'eu-արմատից, որից նաև սանս. ǰválati «բոցավառիլ, փայլիլ», ǰvala-«բոց», ǰvāla «լոյս, բոց, ջահ», պալի jaro «ջերմ», հյ. ծա-րաւ ևն։ Պատահական նմանութիւն ու-նին արաբ. [arabic word] daxx, duxx «ծխա-խոտ», [arabic word] duxān «ծխախոտ», [arabic word] daxdaxa «ծուխը վանել», [arabic word] duxxax «ծխագոյն, թուխ գոյնով» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 5401։
• ԳՒՌ.-Այշ. Երև. Կր. Մշ. Մրղ. Շմ. Սլմ. բուխ, Սեբ. Տիգ. ձուխ, Գոր. Ղրբ. ծօխ, Ագլ. ծօհ «մուխ». ծածկալեզուով՝ Պլ. ձուխ և Ոզմ. ծօւխ «ծխախոտ».-բայական ձևով ու-նինք Ոզմ. ծխիլ, Տիգ. ձխխmլ.-հետաքրքը-ռական ձև է Ագլ. ծհա՛մած «ծխահամած».. բոլոր բարբառներում էլ կայ ծուխ «քահա-նայի երդ, հովուելիք տունը». այսպէս են՝ Ախց. Տփ. ծուխ, Ննխ. Պլ. Ռ. ձուխ ևն. Նոր բառեր են ծխախեղդ, ծխահամ, ծխա-համիլ, ծխահարիլ, ծխահարկ, ծխաման, ծխերդիս, ծխրտալ ևն։
ել ծուխ ի բարկութենէ նորա. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 9։)
Եւ քրիստոնեայք եւս ի ծուխ բարկութեան հեթանոսաց թմբրեալք. (Յհ. կթ.։)
καπνός fumus. Թուխ եւ թանձր գոլորշիք նիւթոց խանձողելոց ի հրոյ. եւ Շոգի. մուխ.
Ծուխ հնոցի։ Սիւն ծխոյ։ Ստեղն ծխոյ։ Մրրիկ ծխոյ։ Ծուխ խնկոյ։ Որպէս ազոխ ատամանցն վնասակար է, եւ ծուխ աչաց.եւ այլն։
Եւ են ի միասին ամենայն հոտք՝ ծուխ, եւ կամ մրրիկ. եւ ի սոցանէ այն՝ որ յօդոյ ի ջուր հասանի, մրրիկ է. եւ այն՝ որ ի ջրոյ յօդ, ծուխ. (Պղատ. տիմ.։)
Չտեսանե՞ս եւ զմարմնոց իսկ զաչս, յորժամ հանապազ ընդ ծուխ գայցեն, այտօսր բերեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Ասեմք եւ զծխոյ, թէ յերկին կցի. (Եզնիկ.։)
Ծխոյ աղտեղութեամբ ներկանի. (Պիտ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Սրտի այրեցելոյ է ծուխ կրկնաբանութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
sucking, suction;
marrow, pith;
essence;
ուղ եւ ծուծ, quintessence.
• , ո հլ. «ծծելու նիւթ» Գ. մակ. ե. 28 «մե տեսակ հա՞րկ» Արձ. 1041 թուից (Վիմ. տար. էջ 22). որից ծուծք «քթի եր-կու ծակերը, ռնգունք» Եփր. Բ. կոր. 91. Անան. յովն. ბծել ՍԳր. Վեցօր. Եզն. ბծու-մըն Վրդն. սղ. ծծինք «ծծած տեղ» ԱԲ. թա-րախածուծ Յհ. իմ. պաւլ. ուղղածուծ Տօնակ. ուղղածուծ առնել Թուոց. իդ. 8. Վրդն. սղ. կաթնածուծ Եղիշ. հայր մեր. կովածուծ Նոնն. մեղրածուծ Գաղիան. ծծան (նոր բառ)։ Արմատիս երկրորդ ձևն է ბμē «ստինք» Ոսկիփ. Վստկ. 60. Տաթև. ձմ. զք. որից ծծակ «ծծի պէս ուռեցք կոկորդում» Ատ. լեհ. ծծկեր, ბծմայր (նոր բառեր)։
• = Փոխառեալ է կովկասեան լեզուներից. հմմտ. վրաց. ժუժუ ձուձու «ծիծ, ստինքի պտուկ», ժუժუთა ձուձութա, ժუժუ-ზწოვარი ձուձու-մծովարի, მმუძებიანი մձուձեբիա-նի «դիեցիկ մանուկ», მამა-მძუაე մամա-մձուձե «հայր սնուցիչ, կառավարիչ, երախա-յի վերակացու», დედა-ბძეძე դեդա-մձեձե «ստնտու, ծծմայր», ἀიძა ձիձա «ստնտու», წოვა ծովա, წოვნა ծովնա «ծծել, ծծումն», წუწნა ծուծնա «ծծել», ვამოწუწვა գամո-ծուծվա «ծծելով դուրս քաշել», წვა ծու-ծընվա «ծծելով հանել», წუწვა ծունվա «խոնաւացնել, թրջել», წოვება ծովեբա «ծիձ տալ», წუწი ծուծի «արատ», ἀუძγὸ ბაჭოεხ ձուձուո հոծովս «ծիծ է ուտում», მეძუბური մեձուձուրի «դիեցիկ մանկիկ». ნთა ձուա «հիւթ, հոյզ», լազ. ձու «ծծել», ծուծոնոր «ծծել», ցիցի, ցիցիլի «ծիծ», ավար. ծօէզէ «ծծել» ևն։ Նման հնչիւնով բառեր շատ կան զանազան լեզուների մէջ. հմմտ. նբգ. zitze, հիւս. գերմ. titte, հգերմ. tutta, tuta. ան-գըսք. tit, յգ. tittas, իտալ. tetta, zizza, zez-zolo, լեհ. cyc, խրվաթ. czeczek, դալմատ. czicza. հունգ. tsets, օսթյաք. tJuti ոն։ ցիցա, ռում. titä, օսս. ջէջէ, ցիցի, քրդ. [arabic word] čičik (Աւետարանի թարգմանութեան մէջ ջըջըք. ինչ. Ու ժը աւ. ջրջրքռա քօ ժը դառա շիր տան «Եվ ստեանցն որ դիեցուցին զքեզ» Ղուկ. ժա. 27), ալբան. ցիցէ, յն. τιτϑός, եբր. [hebrew word] zīr, արաբ. օ ︎ zīzat, ասուր. zizē «ծիծ, ծծել». ինչպէս նաև ա-րաբ. [arabic word] days «կնոջ ստինք» (որի հա-մար Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 242 ասում է թէ հարազատ արաբերէն չէ) ևն։ Այս բա-ռերից ոմանք բնաձայն են, ոմանք պատա-հական նմանութիւն ունին և ոմանք էլ փո-խառեալ (Berneker 129)։ Հայերէնը կով-ևասեան ընտանիքից փոխառեալ ենք դնում այն պատճառով, որ այստեղ ենք գտնում զարզական արմատը (ծու) և նախնական նշանակութիւնը։-Աճ.
• ՆՀԲ լծ. թրք. սիւզմէք, լտ. sugo, վը-րաց. ձուձու։ Justi, Kurd. Gram. I17 քրդ. čičik, պրս. [arabic word] čačū, օսս. ձինի և հյ. ծոց (իմա՛ ծիծ) և ծծել իրար հետ է դնում։ Նոյն հեղինակը՝ Litt. Blatt 1883, էջ 64 ծուծ =լիթ. zisti «ծծել». ռուս. жижа «հիւթ, արգանակ» բառե-րի հետ։ Տէրվ. Նախալ. 43, 88 ծիծ, ինչպէս նաև տիտ՝ կցում է դիել բա-յին՝ իբր կրկնական. այսպէս է դնում նաև յն. τιτՅός «ծիծ», τίτβη «ստոն։ տու», սանս. dadhan «կաթ»։ Հիւնք. հծը-ծել բայից։ Bugge, Etrusk. u. Arm. 93 ծծել= ետրուսկ. sce. իսկ էջ 85 հյ. տիտ «ծիծ» բառի հետ է համեմատում անգսք. tit, յգ. tittas, գերմ. Zitze «ծիծ»։ Հիւբշ. 498 այս և վերի բոլոր ձևերը համարում է բնաձայն. իր կարծի-քով ծիծ բառն էլ կապ չունի ծուծ, ծծել ձևերի հետ։ Գ. Փառնակ, Անահիտ 1906, էջ 233 հայերէնից փոխառեալ է դը. նում ալբան. ցիցէ «ծիծ»։
• ԳՒՌ.-Ջղ. Սլմ. Վն. ბծել, Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մրղ. ბծէլ, Ագլ. Մկ. Շմ. Ոզմ. Տփ. ბծխլ. Այշ. Մշ. ծըձել, Սչ. ձձեր Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. ձձէլ, Ասլ. ձձէ՝լ, Խրբ. ձձիլ, Հճ. ձըձել, Զթ. ձը'ձիլ, Հմշ. ձձուշ, ձձվալ, Տիգ. ձըձձէլ. -Ախց. Կր. Մրղ. Ջղ. Սլմ Վն. Տփ. ծիծ, Սչ. ձիձ', սեռ. ձձի, Խրբ. Հճ. Հմշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Տիգ. ձիձ, Ասլ. ձիձ, ձիզ, Ոզմ. ծէiծ, Ղրբ. ծըէծ, Գոր, ծէծ, Ագլ. ծայծ, Զթ. ձա՛ձ, ձը'ձ.-Ալշ. Մշ. ծուծք, Սեբ. Տիգ. ձուձ, Ասլ. ձիւձ «ոսկորի ու-ղեղ»։-Նոր բառեր են ծիծիկ, ծիծիկ անել, ծծագին, ծծկան, ბծկեր, ბծմայր, ծծուկ, ծծվոտալ, ბծքել, ծուծապակաս «անխեւո»։
• ՓՈԽ.-Ուտ. ծիծիկ «ծիծ, ստինք», ծի-ծիկ տադալ «ծծմայր», քրդ. (Տէրսիմի բար-բառով) ծիծ «ծիծ» (տե՛ս Հայաստան 1917, թ. 90)։
Արմատ Ծծելոյ, իբր Ծծումն, կամ ծծելի. (յորմէ եւ ռմկ. ուղեղ ոսկերաց, եւ այլն)
Զմատաղածին մանկունս ի գիրկս առեալ՝ զյետին զայն ծուծ ստին ի բերան եդեալ տղայոցն համարէին. յն. մանկունս զյետին զկաթն ծնօղս. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 28։)
ԾՈՒԾՔ ծծոց գ. Փողք քթաց ծծօղք զօդս, կամ առօղք զշունչ եւ զհոտ.
Որպէս եւ հոտ երկուց ծծոց, այսպէս բուրէր ի ձեռն զօրութեանցն եւ սքանչելեացն հոտ առաքելոցն, ի պանդերձեալ նոցա հալածիչս. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Հագագ շնչոյն ի տրտմութենէն թանձրացեալ լնոյր զանցս շնչերակացն, եւ ընդ նրբագոյն փողոցս երկուց ծծոցն ճնշելով յարտափչելն սուլէր (այսինքն խորդայր). (Անան. ի յովնան.։) (ուր մարթ է իմանալ եւ զծծողական անցս պարանոցին։)
the nostrils.
to be obstinate.
snare, trap;
net, springe, noose.
• , ի-ա հլ. «որոգայթ, թակարդ» Առակ. զ. 5, է. 23, Ժող. թ. 12, Մծբ. Եփր. թգ. 394. գրուած է նաև ծօղակ, ծողակ, ծաղուկ. բայց աւելի հետաքրքրական ձևեր ևն ծօղղակ Մծբ. էջ 378, ծաղաղակ Տաթև ամ. 452. իսկ Բառ. երեմ. էջ 147, 150 և 151 յիշում է ծալալակ, ծղուղակ, ծօղ և ծօ-ղակ ձևերով։
• Հիւնք. ծոյլ բառից է հանում։
• ԳՒՌ.-Ղրբ. ծոա՛ղակ, ծղա՛րակ «մեծ ժռչուններ բռնելու յատուկ մի տեսակ ծու-ղակ. 2. փխբ. խեղճուկ տուն, խրճիթ»։
ԾՈՒՂԱԿ որ եւ ԾՈՂԱԿ, ԾՕՂԱԿ. παγίς laqueus. Որոգայթ որսալոյ թռչունս. թակարթ. հաղբ. լար. վարմ. ... Տե՛ս (Առակ. ՟Զ. 5։ Ժող. ՟Թ. 12։)
Որոգայթք թռչնոց, կամ ծուղակ. (Մագ. ՟Ա։)
Հաւահար առնել կամ ի ծուղակ (ծաղուկ) ըմբռնել։ Լինելով նմա անզերծանելի ծուղակ. (Արծր. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 12։)
Իբրեւ ետես զնա (զբերսաբէ) դաւիթ, որսացաւ ի գեղն նորա որպէս ի ծօղակս. (Եփր. թագ.։)
Ընդէ՞ր որսացար ի ծողակ մահու։ Գտցին նենգողին ծուղակք. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Ղ։)
cf. Ծուլամ.
ԾՈՒՂԱԼ. Իբր Ծուլալ, ծուլանալ. μέλλω, ἁμελέω cunctor եւ negligo.
Ո՛չ հարկ է առ այնոցիկ ծուղալ, ի սակս որոց բնաւորեալ են ինչք. եւ այսոքիկ են հոգի եւ մարմին. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Ծուղալ ոչ եւս վայել է, այլ՝ ասել. (անդ. ՟Ժ։)
Կապելոյն ոչ փոյթ արարեալ, այլ ծուղացեալ յաղագս սորա իբրու այրասպանի, ոչ ինչ համարեալ իր գոլ՝ եթէ մեռանիցի. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Չեմ ծուղալոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
knee;
անկանիլ ի վերայ ծնգաց, ընդգճիլ ի —ս, to fall on one's knees, to kneel;
խոնարհեցուցանել զ—ս, to bend the knee;
անկանիլ առ —ս ուրուք, to fall throw oneself at the feet of;
փարիլ զծնդովք, to clasp the knees;
ննջել ի մէջ ծնգաց, to sleep on the knees of;
ի ծնգաց կալ, to be kneeling;
with bended knees, upon one's knees;
—ք նորա կթուցեալ դեդեւէին, his legs tottered under him;
cf. Ծնկու չափ.
knot.
beating with a sledgehammer;
hardening with the hammer.
Որ կոփէ թակաւ, եւ Կոփեալն.
Կացնաւորաց, ուռնաւորաց ... պղնձագամս ... թակակոփս. (Վրդն. ծն. (նոր ձեռ. թակնակուռիս. իբր թակաւ կռանող կամ կռեալ)։)
small beetle;
architrave.
ԹԱԿԱՂԱԿ cf. ԹԱԿԱՂ. գրի եւ ԹԱԿԱՂԱՂ.
Երկուց միջնորդաց, այսինքն երկու նշանաւս թակաղակին եւ փայտին. (Լծ. նար.։)
Ըզժամահար փայտն այրեցին, եւ զթակաղաղսըն կորուսին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
he who lays snares or spreads nets.
Ի բազմօրինակ եւ յոքնակի հաղբից՝ ի թակարդադիր (կամ թակարթակիր) բելիարայ չարին. (Գանձ.։)
trapped;
ensnared;
cf. Թակարդադիր.
ԹԱԿԱՐԴԱՊԱՏ եւ ԹԱԿԱՐԴԱՊԱՏԵԱԼ. Թակարդաւ պատօղ, պատեալ, պատելով.
Ի դիւացն թակարդապատ պատրանքն. (Լծ. կոչ.։)
Թակարդապատ եղեալ ի մենքենայից բանսարկութիւնն. (Ճ. ՟Բ.։)
Տրտմական հոգովք պաշարեալ եւ թակարդապատեալ. (Կորիւն.։)
cf. Թակարդապատ.
ԹԱԿԱՐԴԱՊԱՏ եւ ԹԱԿԱՐԴԱՊԱՏԵԱԼ. Թակարդաւ պատօղ, պատեալ, պատելով.
Ի դիւացն թակարդապատ պատրանքն. (Լծ. կոչ.։)
Թակարդապատ եղեալ ի մենքենայից բանսարկութիւնն. (Ճ. ՟Բ.։)
Տրտմական հոգովք պաշարեալ եւ թակարդապատեալ. (Կորիւն.։)
to entrap, to ensnare, to decoy;
to take in a net, to catch, to lace;
to entangle, to allure, to dupe.
Թակարդօք պատել, փակել, պաշարել, շաղել, որսալ. եւ Կապել.
Իբրեւ վարմաւ որսորդաց թակարդեալ զլեառն (եւ զբնակիչս). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ընդ զգալիսս յածեալ, եւ ի նոսին թակարդեալ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Բազում ինչ այն է, որ լարիւս թակարդի. (Նար. երգ.։)
Թակարդէ զմենքենայս իւր հրեշտակն հակառակ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Գ։)
felt head-piece.
Սաղաւարտ՝ թաղեայ (որպէս կարծի).
Զթաղակ ի գլուխն եդեալ մանուկն աղեքսանդր. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
to be buried together.
Թաղակիցք եղաք մեք (Քրիստոսի՝) մկրտութեամբն. (Կոչ. ՟Ե։)
Որովհետեւ հոգի ընդ մարմնոյ ոչ թաղակցի, ունայն են բազում վաստակք յաղագս թաղման. (Ոսկիփոր.։)
cf. Թաղակցիմ.
Թաղակիցք եղաք մեք (Քրիստոսի՝) մկրտութեամբն. (Կոչ. ՟Ե։)
Որովհետեւ հոգի ընդ մարմնոյ ոչ թաղակցի, ունայն են բազում վաստակք յաղագս թաղման. (Ոսկիփոր.։)
cf. Թաղանթագէղ.
Զարդարուն թաղանթով.
Առագաստաձեւ թաղանթազարդ զմոմն անօսրէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
enveloped with, or in a membrane.
Պտտեալ իբր թաղանթով իւիք.
Մասն ինչ յառաջին լուսոյն գոյացելոյ թաղանթապատեալ, իբրեւ յաման ինչ արկեալ. (Ճշ.։)
worked in felt.
Կազմեալ ի թաղւոյ. կաճեղէն. քէչէ.
Թաթարք պաշտօն ինչ ոչ ունէին, բայց միայն պատկերս թաղեայ, զոր տակաւին կրեն ընդ ինքեանս ի պէտս կախարդութեան. (Մաղաք. աբեղ.։)
Արարեալ էին իբր մարդիկս թաղեայս, եւ զգեցուցեալ իրս փայլփլունս։ Հարցեն զթաղեայ մարդիկն. (Մարթին.։)
to inter, to bury, to entomb, to inhume;
to bury in the ground, to pay the last honours;
to hide.
θάπτω sepelio, humo κατορύσσω defodio Դնել ընդ հողով զմեռեալն. ծածկել ի շիրմի. կամ Հետախաղաղ առնել զիմն ի խորս. ամփոփել. թաքուցանել.
Թաղեցից զմեռեալս իմ։ Թաղեաց ի կրկնումն այրի։ Թաղեցաւ ի ներքոյ բեթելայ ընդ կաղնեաւ։ Թաղեսցեն զիս ի գերեզմանի նոցա.եւ այլն։
Մի՛ լինիր որպէս զմեռելոյ թաղօղս, որք երբեմն զանձինս իւրեանց լան, եւ երբեմն արբուցանեն. (Կլիմաք.։)
Փորեցի, եւ առի զսփածանելին ի տեղւոջէ անտի, ուր թաղեցի զնա. ա՛յլ ձ. թաքուցի զնա անդ. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 7։)
Ըստ առաւելութեան մահն, որ է հոգւոյ թաղեցելոյ յախտս եւ ի չարիս. (Փիլ. այլաբ.։)
Պէսպէս նմանութեամբ ասի.
Շնչեցին ընդ երեսս նորա չորք հողմք երկնից, եւ թաղեցին զնա ցօղով։ Արարիչն գիտէ՝ զինչ թաղեալ կայ յաշխարհի։ Ի լռութիւն նորա թաղեալ է զօրութիւն նորա. (Եփր. թագ. եւ Եփր. ծն.։)
to harden, to become hardened.
Իբրու թաղ կամ թաղիք լինել. թաղկիլ.
Հաստացեալ թաղիացեալ լինի ուրեք միսն. (Վրդն. ղեւտ.։)
rumpled, disordered, discomposed.
Թաղկեալ վարսիւք. թաւահեր. թաւամազ. մազոտ.
Թաղկավարս խռուցեալ հերով. (Մագ. ՟Ձ՟Գ։)
to grow tighter, thick, to condense, to be condensed.
ԹԱՂԿԻՄ որ եւ ԹԱՂԿԱՆԱՄ, ացայ. չ. συμπίλουμαι, πίλουμαι, συστρέφομαι constipor, concolvor, conglomeror Թաղկ եւ հոծ եւ խիտ լինել. խտանալ. թաղիանալ. կծկիլ. իբրու թաղիք կամ կծիկ լինել.
Եւ ի սոցանէ տակաւին (այսինքն եւ եւ՛ս) թաղկեալն՝ զջուր հոսէ։ Մինչեւ ջուր արդեօք եւ բռնութեամբ զերկրի (զհողոյ) դատարկսն ի միասին թաղկացեալ ունիցի։ Կարծրագոյն իսկ, եւ հոծագոյն թաղկեալ։ Թաղկեալ կօշկացն (յն. թաղկելոց, եւ կօշկաց) լինելութիւն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Ամպ է թանձրութիւն գոլորշատեսակ թաղկեալ, ծննդական ջրոյ. (Արիստ. աշխ.։)
Հելլենացիք հուր թաղկեալ ասացին (զերկինս)։ Զթաղկեալ նշոյլս հրոյն հեղլով ի վայր. (Շիր.։)
Խռուցեալք եւ թաղկեալք (կամ թաղկացեալք) վարսք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Հերք թաղկեալ (կամ մազն թաղքեալ) եւ խռուացեալ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Ճ. ՟Բ.։)
Թլիփն անկուած խիտ եւ հոծ, եւ կարի յոյժ թաղկեալ է։ Մորթ թաղկեալ. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
Թանձրագոյն օդոյն՝ միգով թաղկեալ։ Թաղկեալ վարսիւք. (Մագ. ՟Ի՟Ը. ՟Ձ՟Գ։)
Եւ կամ խոտն՝ խիտ, կուռ, եւ թաղկեալ է թանձրութեամբ. (Վրդն. ծն.։)
funeral, funereal;
— հանդէս, funeral, burial, funeral rites, procession or train.
Անսովոր ածանցք ի բառէս Թաղումն-իբրու Սեպհական թաղման. գերեզմանական.
Զմեռեալս հոգամք թաղմանական հանդիսիւ. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
cf. Թամբեմ.
Որպէս էշ թամբահարեալ, եւ բեռնակիր լեալ. (Բրսղ. մրկ.։ Ճ. ՟Թ.։ Տօնակ.։)
rag, tatter, old clothes;
old, ragged, shabby, threadbare, all in rags;
cf. Գրգլեակ.
ԹԱՄԲԱՏԵԱԿ ԹԱՄԲԱՏՈՑ. Գրգլեակ. զգեստիկ. հանդերձիկ. քուրձ. անարգ հանդերձ որպէս թամբ արկեալ զանձամբ. կամ ծածկոյթ մինչեւ ի թամբն, այսինքն յազդերս. քուրջ, չուլ .... (որպէս եւ թէմպէ ՝ է հեյպէ. թէմպէլիթ ՝ կէս կամ ամբողջ բեռն գրաստու)
Զերծուն առնուն զթամբատեակսն, զոր ուրուք ուրուք արկեալ էր զնոքօք. (Թղթ. բարուք.։)
Գնայր բոկ, եւ զգեցեալ էր թամբատեակ մի. (Եփր. թագ.։)
Զկեղծ զաղտեղութեան թամբատոց զայսց ի բա՛ց պատառեսցուք. յն. վատթար ձորձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ ( Ստեփ. լեհ. ընթեռնու, թամբատաց։))
cf. Թամբատեակ.
ԹԱՄԲԱՏԵԱԿ ԹԱՄԲԱՏՈՑ. Գրգլեակ. զգեստիկ. հանդերձիկ. քուրձ. անարգ հանդերձ որպէս թամբ արկեալ զանձամբ. կամ ծածկոյթ մինչեւ ի թամբն, այսինքն յազդերս. քուրջ, չուլ .... (որպէս եւ թէմպէ ՝ է հեյպէ. թէմպէլիթ ՝ կէս կամ ամբողջ բեռն գրաստու)
Զերծուն առնուն զթամբատեակսն, զոր ուրուք ուրուք արկեալ էր զնոքօք. (Թղթ. բարուք.։)
Գնայր բոկ, եւ զգեցեալ էր թամբատեակ մի. (Եփր. թագ.։)
Զկեղծ զաղտեղութեան թամբատոց զայսց ի բա՛ց պատառեսցուք. յն. վատթար ձորձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ ( Ստեփ. լեհ. ընթեռնու, թամբատաց։))
to saddle, to harness.
որ եւ ԹԱՄԲԱՀԱՐԵԼ. Համետել. հանդերձել զգրաստ.
Ստրատորքն, որք զձին թամբեն, եւ հեծուցանեն զարքայն. (Մխ. դտ.։)
Ամրացուցէ՛ք զպարիսպդ, եւ թամբեցէ՛ք զձեր ձիդ. (Ուռհ.։)
Նմանութեամբ, որպէս Սանձել. հանդարտել.
the relations, the kindred.
ԹԱՅՐԱԹՈՏՔ կամ ԹԱՐԱԹՈՏՔ. Ընտանիք, մերձաւորք.
Եկի քակել զայր ի հօրէ եւ այլն. ո՛չ եթէ դոյզն ինչ թայրաթոտք ընդ միմեանս անկանիցին, այլ կարի հարազատք եւ սիրելիք միմեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Ի վաղիւ անդր յարեան ժողով եղբարք եւ թայրաթոտք եւ ամենայն ազգատոհմք. (Եփր. ել.։)
Բարեկամք եւ բարեասացք, եւ բազում ազգատոհմք եւ թաթարոտք. (Վեցօր. ՟Ե։)
abstaining from soups.
Հատեալ, այսինքն հրաժարեալ ի թանէ՝ վասն պահեցողութեան. ապուր կամ թան չուտօղ.
Ոմանք թանահատք, այլ եւ ոմանք հացահատք լինին. (Մանդ. ՟Գ։ կամ Եփր. պհ.։)
Թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք, հեռացեալք յամենայն փափուկ կերակրոց. վասն որոյ եւ թանահատք կոչեցան։ Ոչ առին յանձն ի կիրակէքն (անգամ) ի թան կամ ի պանիր կամ յիւղ խթիլ, այլ բանջարովք եւ հնդով շատանային. վասն որոյ թանահատք կոչեցան. (Ուռպ.։)
merchant;
shopkeeper;
retailer;
inn-keeper
Վաճառական (ըստ ար. թաճիր. յոքն. թիւճճեար ).
Եղեւ այր թանգար արուեստիւ, եւ հմուտ վաճառականութեան. (Արծր. ՟Բ. 4։)
Եւ Պանդոկապետ. տէր կապելայից. κάπηλος caupo
mercantile, com-merciale;
esteemed, precious, dear.
Թանկագին. ազնիւ. կամ արժանի մեծաշահ վաճառաց. թանկ, սուղ.
Բացցուք զթանգարական վաճառս հանթից, վաճառեսցուք լսելեաց զգիւտս աշխատութեան մերոյ. (Ագաթ.։)
treasure, treasury;
museum;
cabinet, collection.
Ընծայիւք եւ պատարագօք բազմօք յարքունի թանգարանաց, այլ եւ ի տանէ սրբարանաց մերոց։ Առնուլ թանգարանսն գանձուց եւ կարասեաց նոցա. (Յհ. կթ.։)
a little broth, pottage.
Թան աղքատին եւ դուզնաքեայ. ապուրիկ, ապրիկ.
Ոմանք սակաւ ինչ հացիւ եւ զանպաճոյճ թանիկն եւս յաւելուն. (Մանդ. ՟Գ. կամ Եփր. պհ.։)
cf. Թանկ;
— առնել, to make dear;
— վաճառել, գնոյ տալ, to sell dear;
— գնոյ առնուլ, գնոց ստանալ, to buy at a high price.
cf. Թանգար.
Վասն վաճառելոյ կարասւոյ, եւ թանկարաց. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 5։)
heavy and slow, lubber.
Թանձր եւ դանդաղ. ծանրաշարժ. յոյր.
Յորմէ՝ Թանձրադանդաղ ձանձրութիւն. (իբր յուլութիւն՞ Յհ. կթ.։)
very fat.
Ոյր թաղանթն կամ ճարպն թանձր է եւ գէր.
Բոյլս վայրենի էրէոցն յագեցուցեալ թանձրաթաղանթս ... սոնքացեալս գիրութեամբ. (Փարպ.։)
of thick cords or ropes.
Որ ունի լարս կամ չուանս հաստագոյնս. որպիսի են ցանցք խիտ վանդակօք ուռեաց.
Տեսակաւ ուռեկաց թանձրալարի, զոր կազմեն յորոգայթ արջոց եւ եղանց. (Նոննոս.։)
thick;
dense;
leafy, wooded, full of branches;
heaped up, heaped together.
ԹԱՆՁՐԱԽԻՏ ἁμφίλαβης densus, spissius, umbrosus գրի եւ ԹԱՆՁՐԱԽԻԹ. Թանձր եւ խիտ. հոծ. թաւ.
Մայրիք իմն թանձրախիթք, եւ ափափայք անանցք. (Ոսկ. ես.։)
Թանձրախիտ բարձրութեամբն (հասկաց) ամպաձեւ երեւի. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Թանձրախիտ յատակ երկրի, կամ ջուրք. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. առակ.։)
Թանձրախիտ մտօք զսիրոյն ճառս ի ներքս մուծանէ. իբր բազմախորհուրդ, հոծեալ։
very deep mud;
pond, marsh.
Թանձր եւ խորին. (որպէս պաթախ չամուռ)
very thick, very dense.
Հոծեալ թանձրութեամբ. խիտ.
Ամպ թանձրահոծ իբրեւ զթաղ լմեալ՝ բալաձեւ սպիտակափայ յոյժ. (Արծր. ՟Ա. 3. (գրի թանձրախոծ ի կրկին ձձ)։)
thick with earth, fertile.
βαθύγειος cujus solum profundum est, fertilis, pinguis Ուր կայ թանձր հող մինչեւ ցխորս. արգաւանդահող. հողը շատ ու պարարտ.
Երկրիս՝ թանձրահող ծանրութեամբ ի վայր կալով. (Շիր.։)
Զխտացեալ թանձրահողն դիւրեսցէ. (Պիտ.։)
Գոն եւ ծառք սակաւագոյն, եւ թանձրահող բազում ի նմա. (Եղիշ. երէց.։)
thickened, condensed;
heavy, hard;
viscous, curdled, clotted, congealed;
bushy.
Թանձրագոյն կամ թանձրութեամբ մածեալ. թանձր եւ մածուցիկ. խիտ. խուռն. խռկեալ. խորին եւ ստուար. ծանր. թանծր ու կպչուն.
Բնակեալ ի կեանս իւրեանց իբրեւ թէ ի թանձրամած խաւարի. (Եղիշ. ՟Ա։ եւ Արծր. ՟Բ։)
Զլերինս թանձրամած ձիւնն ծածկեաց. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Որովայնք թանձրամածք զխորհուրդս սուրբ եւ առողջս ոչ ծնանին. (Եփր. պհ.։)
Արիւն թանձրամած Լմբ. (համբ.։)
Թանձրամած տերեւք. (Անան. նին.։)
Երկիր թանձրամած ախիւքն իւրովք դողացեալ երերէր. (Զքր. կթ.։)
Որպէս զհուրն նշանաւոր եւ զարմանաւոր՝ թանձրամած, հրաշիւք մակարդեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Զթանձրամած քունն ի բա՛ց թօթափեսցուք. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
bushy, thick, woody, wooded, sylvan, woodland.
δασύς densus Ուր են խիտ մայրք. անտառացեալ թաւ ծառովք.
Փառան՝ անտառախիտ եւ թանձրամայրի. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
heavy;
plump, fat, corpulent, obese, fleshy, bulky.
Ոյր թանձր է մարմինն, նիւթն, տարրն.
Ի մարմնաւորացն են որ թանձրամարմինք են, եւ են որ անօսրամարմինք. (Եզնիկ.։)
fleshy, muscular, plump, fat, greasy.
Մաշեցաւ թանձրամիս պարարտ եւ փափուկ մարմինն նորա. (Վրք. ոսկ. ի մի ձեռ։)
thiek-seulled, stupid, dull, block-headed, dull-witted, awkward.
παχύτερος, παχύτατος, παχύφρων stupidus, rudioris animi Թանձր մտօք. տխմար. որ եւ ԹԱՆՁՐԱԳՈՅՆ ասի. գապա.
Քան զամենեսեան վատթարագոյն եւ թանձրամիտ էր Աքազ։ Երեւելի իրաց իմն կարօտանան թանձրամիտք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։)
Ընդ այսպիսի թանձրամիտս խօսելով՝ ասէ, մի՛ անմտութեամբ զաթոռոցն առաջինն ընտրեր. (Իգն.։)
Թանձրամիտքն յիմարէին, եւ վատասիրտքն լքանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
thick-skinned.
Ունօղ զթանձր մորթ. Իսկ յոքն. գ. Թանձր մորթ. παχύδερμος, παχυδερμία
Ոչ էած շուրջ զմեօք մորթ թանձրամորթիւքն, եւ ոչ մազ կուռ. (Նիւս. բն.։)
thick bottomed;
having a solid foundation.
Զհարաւ հարթ թանձրայատակ զառ ի հետս. (Վանակ. յոբ.։)
thickened, thick;
concrete;
լեառն —, very fertile hill;
ջուր —, impure water.
densely leaved, leafy.
Որոյ թանձր եւ խիտ են սաղարթք, այսինքն տերեւք. խտասաղարթ։ (Վանակ. յոբ.։)
thick-witted, rustic, stupid, half-witted, hard, obstinate.
Ուսանիցին թանձրասիրտքն անհանճարքն։ Թանձրասրտացն, որ միշտ յերկիր եւեթ հայէին. (Ոսկ. ես.։)
Տեսիլս ահագին երկիւղի, զոր ետ Աստուած թանձրասրտացն. (ա՛յլ ձ. թանձրաստեղծացն). (Եփր. աւետար.։)
Թանձրասիրտ ժողովուրդ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Թանձրասփիւռ.
that pours, that falls thick like hail, heavy, abundant, closed, compact;
— նեաք, countless arrows;
— ամպք նետից, a shower of arrows.
Թանձր կամ խիտ որպէս զտեղատարափ. անձրեւի պէս սըխ.
diarrhoea, looseness;
dysentery;
piles, hemorrhoids;
colic;
fistula
Անկաւ նա յախտ հիւանդութեան թանչից. (Վրք. ոսկ.։)
δυσεντερία, ἔδρα dysenteria, intestinorum tormina, fluxus ventris (լծ. թ. սանճը, խուտուկ). Խիթք աղեաց. որովայնալուծութիւն ծիւրիչ արեամբ չափ. ախտ ընդերաց եւ երաստանի. փորհարութիւն.
Եղեւ հօրն պոպլեայ ի ջերմ եւ յախտ թանչից հիւանդանալ դնիլ. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 8։)
Հարցէ զքեզ տէր կեղով եգիպտացւոց, եւ թանչիւք. (Օր. ՟Ի՟Ը. 27։)
Հարան յերաստանս իւրեանց ի թանչս (այսինքն թանչիւք). (Եփր. թագ.։)
Թանչ, ի փորին ցաւ. (կամ թանչի, փորին ցաւ). եւ կեղ կամ կեղտ արտաքուստ։
affected with the hemorrhoids.
Ադրիանոս վճարեցաւ ջրգողեալ թանչակալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)