cf. Պարուսան.
• «սէզից հիւսուած չուան» Ճառ-ընտ. սրա հետ նոյն է պարուսան «նոյն նշ.» Վրք. հց. (այլ ձ. պատրուսան, տպ. գաւա-զան), պարուսանի «ուղտի պախուրց» Ա-թան. էջ 581, Վրք. հց. ա. 55։
ՊԱՐՈՒՍ ՊԱՐՈՒՍԱՆ. Պարան հիւսեալ ի կնւոյ. սիրայ.
Յուսնակացութեամբ Աստուծոյ, սակաւիկ մի նիրհելով ի վերայ լարից պարուսին՝ հանգիստ տայր տկարութեան մարմնոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ոչ երբէք բազմեցաւ, այլ յոտն կալով վճարէր զպէտս բնութեանս. բայց եթէ փոքր ինչ նիրհէր ի վերայ պարուսանի. (Վրք. հց. հին ձ. իսկ նոր ձ. պատրուսանի. տպ. գաւազանի։)
rush-rope, coarse rope of hay.
ՊԱՐՈՒՍ ՊԱՐՈՒՍԱՆ. Պարան հիւսեալ ի կնւոյ. սիրայ.
Յուսնակացութեամբ Աստուծոյ, սակաւիկ մի նիրհելով ի վերայ լարից պարուսին՝ հանգիստ տայր տկարութեան մարմնոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ոչ երբէք բազմեցաւ, այլ յոտն կալով վճարէր զպէտս բնութեանս. բայց եթէ փոքր ինչ նիրհէր ի վերայ պարուսանի. (Վրք. հց. հին ձ. իսկ նոր ձ. պատրուսանի. տպ. գաւազանի։)
pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.
• , ի-ա հլ. «բարակ մաշկ, թա-ղանթ (աչքի, ուղեղի)» Կոչ. 228. Պիտ. Նիւս. երգ. և կազմ. Պրպմ. ձեռ. որից պարուտա-նիլ «փաթաթուիլ» Մծբ. 223. պարուտակատ «թաղանթը պատռուած» Վեցօր. 166. գրուած է նաև պարունակ։
• Պատահակա՞ն նմանութիւն ունի ասոր. ❇օ prūtā կամ pərutā «մաշկեղէն հաորաատ»։
ὐμήν, μήνιγξ membranula, membrana cerebrum amplectens. Նուրբ մաշկ կամ թաղանթ պատիչ. մզնիք. մանաւանդ՝ խելապատակ, որ պատէ զուղեղն. գրի եւ Պարունակ. փէրտէ, զար.
Ի կաւոյ ոչ լինին պարուտակք (աչաց) նօսունք, եւ ոչ բիրք զարդարին. (Պրպմ. ձեռ.։)
Որոյ (ուղղոյն) վերին կողմն առ նոյն ինքն. պարուտակսն որ կայն զխելապատակաւն՝ պարունակին։ Ասէ զխելապատակն. քանզի այսպէս անուանեն զպարունական խելացն՝ զպարուտակ։ Որոց կողքն ջեռուցեալ են՝ ախտաւոր իմն պարուտակաց ի նոսա եգելոց։ Միտք՝ պարուտակացա այսոցիկ անուն է. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։ Տե՛ս եւ Նիւս. բն. ՟Դ. եւ այլն։)
Չարահոտ գոլոշիք (գինւոյ) զխելապատակն եւ զջլուտ պարուտակսն՝ որ կոչին միտք՝ առհասարակ կիզեալ ապականեն. (Պիտ.։)
Յորժամ աճեալ պարուտակքն (կամ պարունակքն) լինիլ աճեցմամբն, զոր գինին ի վեր գոլորշացեալ բերէ, անկանին ցաւք անբերելիք ի գլուխն. (Բրս. արբեց.։)
to break the membrane.
Որոյ պարուտակն կամ թաղանթն՝ պարունակն կամ եզրն իցէ հատեալ.
Զնոյն ծածկեալ խաղաղեալ մոմակերտ ծեփօքն, ճեփին (մեղուք) անշարժ զշինուածն հաստատել ... զի մի՛ ծանրաբեռն ծանրութիւն մեղերն պարուտակատ լասակոտոր զգուրս մաղոցն առնիցէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
to roll one over another as waves.
Իբր զպարուտակն ինչ պատիլ պատատիլ.
ալիք կուտակին վէտք վէտք խորշեղէն պարուտակեալ մկանամբք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ծ՟Բ։)
helicoidal, screwshaped, spiral, helical;
screw, helix;
— աջադարձ, right spired screw;
— ձախադարձ, left spired screw.
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
Հրեայքն յամենայն վարսն ջանային հատուցանել պարուրս ի բանս կամ ի գործս. (Վանակ. յոբ.։)
cf. բարուր.
περιλαμβάνω, περιγράφω complector, circumscribo ἑμφιλοχωρέω adhaereo. (Արմատն է պարոյր. կամ Պար, որպէս շուրջ. եւ ուր). Պարունակել. պարագրել. պարփակել. բովանդակել. շուրջ պատել. յարիլ.
Զիա՞րդ ովկիանոս արտաքուստ զերկիր զօրէն պարսպի շուրջ առեալ փակեաց ... եւ պարունակելով եզերք ծովուն զհիւղէն. (Փիլ. յովն.։)
Սիւն լուսոյ ըստ օրինակի ծիածանի իջեալ յերկնից՝ շուրջ պարուրեալ զնահատակաց զմարմինս ծրափակէր. (Փարպ.։)
Զթաքծանս զամենայն ի բաց ընկեցեալ, եւ զքաղցունսն զամենայնսն պարուրէ պատմութեամբն. (Նիւս. երգ.։)
Զայլոց թուղթս ՟Ը սակաւ թուով պարուրեաց. իսկ պօղոսի՝ որ յառաջն հալածիչ էր, չորեքտասան թուղթս միանգամայն գրեալ շնորհեաց. (Կոչ. ՟Ծ։)
Եղիցի եւ շնորհիւն Աստուծոյ զասացեալս ձեզ յիշողութեամբ պարուրել. (Ճ. ՟Գ.)
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. Պարածածկել. քօղարկել. պատրուակել. թաքուացնել.
Զոր արեգակն քողարկեաց, ստուերաւ ըղլոյսն պարուրեաց. (Սկեւռ. աղ.։)
Պատառեաց զպարուրեալ թակարդն։ Որ ժպրհի անարգել զծնօղս, նախատի, եւ պատկառանօք պարուրի ... Մեղկեալն ախտաւոր ցանկութեամբ՝ պարուրէ թաքուցանէ ի քննողաց զամօթ ի գործսն։ Որք եղիցին յայնժամ պարուրեալ ի թաքստեան. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. առակ. եւ յայտ։)
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. ἁνασπάω contraho. Շուրջանակի հաւաքել. գումարել. ժողովել. ամփոփել. ժողվրտել. կր. քաշվրտիլ.
Ամփոփեալ պարուրեա՛ զպատուհան տեսութեանց։ Զհօտն ցրուեցից, եւ դարձեալ իսպառ առ իս իսկ պարուրեցից. (Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
Ոմանք ի հալածանաց առ նա պարուրեցան. զորս՝ իբրեւ զերեւելի այր՝ փրկեաց, եւ հանգուցեալ՝ արձակեաց ի խաղաղութիւն. (Շ. ՟գ. յհ.։)
Ի քո սպառնալեաց ահիդ պակուցման պարուրին պարք լուսակերպիցն. (Նար. ՟Ղ՟Ա։) (որ եւ ասի Պարունակիլ, եւ Գումարիլ)։
Պարուրեաց զյոյս իմ. (Յոբ. ՟Ծ՟Թ. 10։)
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. եւ Ի ԲԱՑ ՊԱՐՈՒՐԵԼ. περικαθαρίζω circumquaque purgo περικόπτω circumcido, exscindo ἑκβάλλω abigo. Շուրջանակի սրբել, մաքրել, յապաւել, հատանել. կարճել. ի բաց բառնալ. հերքել. փարատել.
Պարուրեսցէ տէր զսիրտ քո եւ զսիրտ զաւակի քո՝ սիրել զտէր աստուաց քո. (Օր. ՟Լ. 6։)
Զյաճախութիւն ախտին պարուրեսցուք։ Որ չպարուրէ յիւրմէ զչարսն՝ պիղծ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ եւ Ոսկ. տիտ. ՟Ղ։)
Բազում վարձք է մեզ՝ յորժամ ի տեսութենէ իգի զանձինս պարուրեսցուք. (Կլիմաք.։)
Պարուրեաց զախտն ի նմանէ. (Պիտառ.։)
(Ի) պարուրելոյն զթլփատութիւն դաղգաղա կոչէ. եւ անտի եւ անուն տեղւոյն. (Կիւրղ. յես.։)
Պարուրեա՛ զախտն ի բաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Զկարճամտութիւն ի նոցանէ ի բաց պարուրեաց։ Ի միջոյ ի բաց պարուրէ զերկուց երեսաց զանազանութիւն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ.։)
cf. Պարպատումն.
ՊԱՐՊԱՏԻՒՆ ՊԱՐՊԱՏՈՒՄՆ. Պարպատելն. չարաչար խճողումն. ծայրալիր զեղումն. եւ ճայթիւն.
Այլ պարպատմամբ որովայնին լուծի զկանոն սուրբ օրինին. (Յս. որդի.։)
Ջրաչարչար պարպատմամբ եւ ուռուցմամբ վտանգեցաւ սուրբ որովայն նորա. (Վրդն. լուս.։ յորմէ եւ Երզն. ի Շար.։)
Ի յոյժ պարպատմանէ լրութեան յերակսն զիւր հիւթսն համոցն մաղձոյն սերսանելով. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ եթէ պայթիւն բանից, եւ ոչ պարպատիւն պատգամաց տեսանեմբք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
filling up, overflowing;
rupture, bursting, rent, tear;
crash;
ուտել զ— որովայնի, to eat to bursting, to burst with eating.
ՊԱՐՊԱՏԻՒՆ ՊԱՐՊԱՏՈՒՄՆ. Պարպատելն. չարաչար խճողումն. ծայրալիր զեղումն. եւ ճայթիւն.
Այլ պարպատմամբ որովայնին լուծի զկանոն սուրբ օրինին. (Յս. որդի.։)
Ջրաչարչար պարպատմամբ եւ ուռուցմամբ վտանգեցաւ սուրբ որովայն նորա. (Վրդն. լուս.։ յորմէ եւ Երզն. ի Շար.։)
Ի յոյժ պարպատմանէ լրութեան յերակսն զիւր հիւթսն համոցն մաղձոյն սերսանելով. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ եթէ պայթիւն բանից, եւ ոչ պարպատիւն պատգամաց տեսանեմբք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ 22)
blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.
• , ի հլ. «անարգանք, նախատանօ» Պիտ. Պղատ. օրին. «նախատուած, ամօթա-հար» Ոսկ. եբր. և բ. տիմ. Եփր. ծն. որից պարսաւել «անարգել, նախատել, մեղադրել» Եւս. քր. պարսաւանք Երեմ. ի. 20. Բ. կոր. զ. 8. Սիր. լ. 23. պարսաւասէր Փիլ. Կիւրղ. ռնձ. պարսաւադիր Ոսկ. յհ. ա. 27. հրապա-րակապարսաւ Երզն. քեր. կանխապարսաւ Շնորհ. բ. որ ինքնապարսաւ Սկևռ. աղ. Նար.։
• ՆՀԲ պարս «պարսաքար» բառից։ Müller SWAW 42, 253 արեմենեան pars, հմմտ. պհլ. pātfrās «պատու-հաս»։ Տէրվիշ. Նախալ. 73 հնխ. çru «լսել» արմատից՝ պա<ապա բացասա-կանով, ինչպէս որ միևնոյն արմատից դ բացասականով էլ ունինք դրսով, դըս-րով։ Հիւնք. բասրել բառի հետ՝ յն. περι-τύρω «քաշքշել, պատառոտել»։ Müller WZKM 6, 184 կապ ունի պհլ. patfrās «պատիժ»= զնդ. *paiti-parəs («հարց. նել» արմատից) բառի հետ և եռևա-ռեալ է իրանեանից։ Pedersen, Հայ. դը. լեզ. 34 ըստ Տէրվիշեանի։
• ԳՒՌ.-Սեբ. բարսավէլ։
ψόγος, μέμψις, μῶκος vituperium, vituperatio, probrum, reprehensio . իտ. biasimo. որ եւ ՊԱՐՍԱՒԱՆՔ. Որպէս թէ պարսիւ քարաձգութիւն կամ պարսաքարումն այլաբանական. Բան անարգանաց ընդդէմ ուրուք կամ իրիք. գորով. նախատինք. վար զարնելը, գէղխօսիլը, խօսք նետելը.
Յաղագս բարուցն գովասանութեան, եւ պարսաւի. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Յաղագս պարսաւի. Պարսաւ է բան արտաբերական էից չարեաց՝ հակառակ գովութեան լեալ։ Պարսաւ աբեսողոմայ, կամ ձիոյ, լերին, որթոյ, նաւարկութեան. (Պիտ.։)
Գործոյն կա՛մ գով կամ պարսաւ հետեւի։ Ակամայից գործոց ոչ ինչ եղիցի գով կամ պարսաւ։ Զնոյնս ասելի է սոցա եւ ի վերայ պարսաւիցն եւ գովիցն. (Նիւս. կազմ.։)
Մեծ պարսաւ, եւ փոքր գովեստ. (. Նար. ՟Խ՟Ը։)
ՊԱՐՍԱՒ. ա. որպէս Պարսաւելի. պարսաւեալ. նախատ. անարգեալ.
Ապաշխարութիւն չէ պարտ բարկանալ. այլ սրտաբեկ սրտառուչ շրջել, ըստգիւտ եւ պարսաւ, եւ առանց համարձակութեան իբրեւ զպատժապարտ. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա։ յորմէ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Ի նմանէ պարսաւ լինի յակոբ. (Եփր. ծն.։)
Չեղաք պարսաւ, չեղաք նկուն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Ի յիշատակ թողում յետ իմ՝ զհամբաւ չարեաց պարսաւ անձին. (Յս. որդի.։)
discontent with one's lot.
μεμψιμοιρία conquestio de sorte sua. Պարսաւելն զբախտ անձին. տրտունջ ընդ վիճակ իւր.
Հետեւյալ լինի փաքրահոգութեան փոքրաբանութիւն, պարսաւաբախտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
libel;
pamphlet;
libeller, pamphleteer.
cf. Պարսաւադիր.
μωμοσκόπος reprehendendi animo observans, curiosus reprehensor. Որ գիտի պարսաւանս կամ արատս գտանել ի վերայ այլոց, ըստ գտանօղ. բամբասասէր. պարսաւասէր.
Բանավաճառք, եւ վկայելոց (գովութեամբ ի վարդապետութեան)՝ պարսաւադէտք. (Ճ. ՟Բ.։)
Անձամբ ոչ ետուն՝ զարհուրեալք ի պարսաւադիտաց. (Մխ. դտ.։)
Ապա եթէ ոք ի պարսաւադիտացն ի վերայ մեր ընթացեալ՝ խոտորնակս ինչ խորհեսցի հակառակելով՝ (Նանայ.։)
Ծածկեաց զիրսն ի պարսաւադիտացն. (Իգն.։)
Յիրաւի պարտապանք գտցուք պարսաւադիտացն. (Նիւս. կազմ.։)
Ողջ ամբողջ եւ անխախուտ մնասջիք ի պարսաւադիտութեան դիտողէ. (Յհ. կթ.։)
Կարասցէ պախարակել զսա, որ պարսաւադէտ բարս ունիցի. (Պիտ.։)
Պարսաւագէտ բանիս լիցին ... մի՛ համարիր մեղքս նոցին. (Յս. որդի.։)
blaming, carping, critical, criticizing, fault-finding;
censor, critic, fault-finder, Zoilus;
— լինել, cf. Պարսաւեմ;
— կայ զամենայնէ, he finds fault with everything.
κατήγορος accusator. Որ դնէ պարսաւանս այլում. չարախօս.
Ոսոխս զամենեսեան ունին եւ պարսաւադիրս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.
ψόγος, μέμψις, μῶμος, δυσφημία vituperium, reprehensio, probrum, convitium. Պարսաւ. պարսաւելն եւ պարսաւիլն. չարախօսութիւն. չարահամբաւութիւն. նախատինք. անարգանք. թշնամանք.
Լուայ զպարսաւանս բազմաց. (Երեմ. ՟Ի. 20։)
Փառօք եւ անարգութեամբ, գովութեամբ եւ պարսաւանօք. (՟Բ. Կոր. ՟Ղ. 8։)
Մի՛ տար պարսաւանս ի փառս քո. (Սիր. ՟Լ. 23։)
Որում ոչ կարացեալ այնպիսի վատթարութեան եւ պարսաւանաց տանել, եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 25։)
Տարցին զպարսաւանացն առ փոքր ինչ զբամբասանս յիրաւի։ Զանջինջ պարսաւանացն տարցի մրցանակ։ Որ աձսքան գլխաւորագոյն պարսաւանօք զյաղթանակն էառ չարեաց. (Պիտ.։)
Կամ Սագիւտ. եւ Արատ. պակասութիւն.
Ունի եւ որ ըստ բնութեան է համագամ ցանկութիւն՝ բազում անդամ պարսաւանս, յորժամ անչափ եւ առանց յագելոյ վարեսցի ոք նաւավ։ Ոտիւք կամ այլով մասամբ խեղ իցէ մարմնոյն, եւ կամ պարսաւանս ինչ ընկալցի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. քհ.։)
Կեղծաւորքն պարսաւասէր եղեալ, դատեն զեղբարսն, ծածկելով զինքեանցն պարսաւանք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ՊԱՐՍԱՒԱՆՍ ԴՆԵԼ. cf. Պարսաւել
Որ պարսաւանս դնէ անխնամութեան, ի խնամոց ըստ գտանէ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Եւ ինձ մի՛ ոք պարսաւանս գիցէ, որ ի հեռուստ ածեալ նուաճեցի զբանս՝ առաջիկայ ստացս. (Նիւս. կազմ.։)
Չունէին այլ ինչ, որով պարսաւանս գիցեն նմա. (Իգն.։)
ԸՆԴ ՊԱՐՍԱՒԱՆՕՔ ԱԾԵԼ, cf. պարսաւել.
(Սամարուհին) յորժամ պատճառս ետ նմա՝ հրեայ կոչելով զնա՝ եւ ընդ պարսաւանօք էած, (յիսուս) ի բաց հատանելով զըմբոստանալն, ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
fond of criticism, carping, fault-finding.
φιλόψογος, φιλεγκλήμων reprehendere amans, calumniator. Որ սիրէ պարսավել զայս. բամբասէր. պարսաւադէտ. պարսաւադիր.
Ծանիցեն պարսաւասէր ոսոխք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Լուայ զպարսաւասիրաց ոմանց՝ զօրէն պիծակաց ոմանց հնչեցուցանել՝ դաժանս զգայռալով ի վերայ իմ բանս. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։)
Մի դարձեալ մեզ ի վերայ յարձակեսցին պարսաւասէրքն եւ յամենայնի արագունք։ Լեզուք չարք եւ պարսաւասէր շրթունք խօսին զմենջ. (Սարկ. հանգ.։)
Զի՞նչ դարձեալ ասիցեն պարսաւասէր հերձուածքն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Պարսաւասէրն լինել եւ բարիատեաց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
Կեղծաւորքն պարսաւասէր եղեալ՝ դատեն՝ զեղբարսն, ծածկելով զինքեանցն պարսաւանք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ 1)
blamable, blameworthy, reprehensible, censurable.
to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.
ψοφέω, μέμφομαι vitupero, vitio verto, reprehendo, incuso, criminor. Պարսաւանս դնել. անարգել. գսրովել. մեղադրել. անդոսնել, ընդ վայր հարկանալ. վար զարնել
Պարսաւէ զյունաց մատենագիրս, թէ զուր կարծեցին. (եւ այլն. Եւս. քր. ՟Ա։)
Մի զմեզ այպանեալ պարսաւեսցես. (Խոր. ՟Գ. 1։)
Յարեն զթշուառութիւն, եւ պարսաւեն զյաջողուածս. գովեն զմահ, եւ պարսաւեն զկեանս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յիրաւի պարսաւեսցի առաւել քան թէ գովեսցի՝ մահուամբ սիրելեացն դնելով իւր պատիւ. (Փիլ. իմաստն.։)
Սա իակ կարգեսցի գլուխ բազմականի պարսաւելեացն ամենեցուն. (Պիտ. ստէպ։)
Ի մարդկանէ գովիմ, եւ ի տեսողէդ պարսաւիմ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Գովելի են գեղեցիկքն, եւ պարսաւելի գարշելիքն. (Արիստ. առաք.։)
Առ մարդկան այսպիսիքս պարսաւեալ լինին, (Իգն.։)
Եւ որպէս Սագտանել խղճի.
Եթէ պարսաւեսցէ զմեզ սիրտ մեր։ Եթէ սիրտք մեր ոչ պարսաւեսցեն. (Իսիւք.։)
slinger.
σφενδονήτος funditor. Որ ունի եւ վարէ զպարս, այս ինքն զպարսատիկ.
Ամենեքին նոքա պարսաւորք, որ ձգէին քարինս եւ ի մազէ ոչ վրիպէին։ Պատեցան պարսաւորք եւ հարին զնա։ Ամենայն այր պարսաւոր ... քարաձիգ արարին ի վերայն նոցա։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Պարսաւորքն եւ աղեղնաւորքն առաջին խաղային. (Դատ. ՟Ի. -16։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 25։ Յուդթ. ՟Ղ. 8։ ՟Թ. 6։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 11։)
Պարսաւորքն առ հասարակ. (՟Եւն. Խոր. ՟Ա. 25։)
wallshaped.
Որ է ի ձեւ պարսպի.
Շուրջ զխորանաւն պարսպաձեւ առագաստ առնել, հարիւր կանգուն ընդ հարաւ, եւ եւ հարյուր հիւսիւսի, եւ յիսուն ընդ արեւելս, եւ յիսուն ընդ արեւմուտս. (Նախ. ել.։)
(Յանցս կարմիր ծովու) ի պատրաստելն ընդ ինքեան զթագաւորականն ճանապարհ պարսպաձեւ կառուցմամբ ի յոջմէ եւ յահեկէ։ Պարսպաձեւ կազմութեամբ ամրություն. (Պիտ.։)
fortification.
τειχοδομία, τειχοποιΐα muri exstructio. Կառուցումն պարսպի.
Պարսպաշինութիւն՝ ասէ՝ յոգնագոյն ծախ ընչից գործէ. (Պիտ.։)
encircled with a wall, fortified.
τετειχισμένος, περιτετειχισμένος muro cinctus. Ունօղ զպարիսպ. պարսպեալ. պարսպափակ. պարսպապատ.
Ի քաղաքս պարսպաւորս։ քաղաքք մեծամեծք եւ պարսպաւորք մինչեւ յերկինս. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 29։ Թուոց. ՟Լ՟Բ. 17։ Օր. ՟Ա. 28. եւ այլն։ Ամենայն պարսպաւորք քո կործանեսցին. Ովս. ՟Ծ. 14։)
cf. Պարսպեմ.
պարսպաւորէ (զտեղին) անմերձենալտ ամրութեամբ զբլուրս գագաթնաւորս. (Արծր. ՟Է. 36։)
obligation.
Պարտական գոլն. պարտաւորութիւն. յանցաւորութիւն
Յաղագս զմեր պարտականութիւնս ազատելոյ՝ եգ զանձն. (Խոսր. իմա՛, զմեզ զպարտականքս։)
redemption, buying out, off or up.
χρεωκοπία demptio partis debiti, et aeris alieni rescissio. Հատումն ի մասնէ պարտուց. այլ ըստ յն. ոճոյ նաեւ ընչահատութիւն.
յաղագս ոչ գողանալոյ. յորում հրաման տայ որք ի պարտահատութեան են որոշեալք, եւ յուրաստ կացելոց ... յորոց հաւանին ոմանք յայտնապէս կամ գաղտուկ զայլոցն հատանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
note payable to order.
exacting payment, exaction of a debt.
Անիրաւութիւն է ի հանգանակս պարտապահանջութեան առնուլ ջանիւ զփոքրն եւ զմի, իսկ զբազումսն (ի) նորայոցն աւանդից՝ ոչ տալ ի ձեռս. (Սարկ. հանգ.։)
obligation, bounden duty, bound.
Պարտապանն գոլ. պարտիք. պարտականութիւն. եւ Յանցանք.
մինչեւ առցէ ի նմանէ եւս զդահեկանացն պարտականութիւն խոստման. (Յհ. կթ.։)
Ոչ խնդրեցաւ պարտապանութիւն վրիժուց չարախօսին մերոյ։ Զրախնդիր լինիս հեղուլ զարիւն իմ առանց բանի պարտապանութեան. (Յհ. կթ.։)
borrowing;
guaranteeing payment of another's debt, becoming bail or surety, respondent, answerable.
Փոխառու. եւ Առօղ զպարտս իւր վերայ. ...
Զինքն մնալ մեզ պարտական ախորժէ ... զի նովաւ ե՛ւ պարտառու ե՛ւ պարտապան նոյն ինքն աստուած լինիցի. (Խոսր. պտրգ.։)
to tire out, to weary, to fatigue too much, to harass, to jade, to overweary, to worry, to fag, to exhaust, to debilitate, to extenuate.
ὁλιγοψυχέω pusillanimum reddo. Պարտելով լքուցանել. տկարացուցանել եւ յոգիս ապաստան առնել. խիստ յոգնեցընել, հոգին հանել.
Թախանձեցոյց զնա, եւ պարտասեցոյց զնա մինչեւ մահ. (Դտ. ՟Ծ՟Զ. 16։)
Ծով ծածկելով, երկիր կլանելով, հողմ պարտասեցուցանելով. (Եզնիկ.։)
tiring, fatiguing, toilsome, wearisome, grievous, burdensome;
overwhelming, crushing.
debtor;
culprit;
obliged;
culpable;
condemned.
ἕνοχος reus, sons, crimini obnoxius. Պարտական՝ որպէս մեղապարտ. յանցաւոր. դատապարտ.
Ոչ անպարտ առնէ զպարտաւորն։ Սրբէլով ոչ սրբէ զպարտաւորն։ Պարտաւոր լիցի դատաստանի կամ ատենի կամ ի գեհեն հրոյն. (Ել. ՟Լ՟Դ. 7։ Թուոց. ՟Ծ՟Դ. 18։ Մտթ. ՟Է. 22։)
Զարիւն անբիծ պարտաւոր առնէին. (Սաղ. ՟Ղ՟Գ. 21։)
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
καταγινώσκω, κατακρίνω, καταδικάζω inculpo, reprehendo, condemno ἁναρτάομαι obligo. կր. ἕνοχος γίνομαι, εἱμι reus sum ὁφείλω debeo. Պարտաւոր առնել. սագտանել. եւ Դատապարտել.. կր. պարտաւոր կամ դատապարտ գտանիլ.
Արդարացուսցէն զարդարն, եւ պարտաւորեսցէն զամպարիշտն։ Ի բանից քոց արդարասցիս, եւ ի բանից քոց պարտաւորեսցիս։ Տեսեալ Յուդայի՝ որ մատնեաց զնա, թէ պարտաւորեցաւ (յիսուս ի դատաստան)։ Պարտաւորեցար բանիւք բերանոյ քոյ. (Օր. ՟Ի՟Է. 1։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 37։ ՟Ի՟Է. 3։ Յոբ. ՟Ժ՟Է. 5։)
Պարտաւորեն զնա օրէնքն, եւ ոչ արդարացուցանեն։ Յուրոց օրինացն պարտաւորեցաւ, եւ եղեւ մահապարտ. (Եզնիկ.։)
Պարտաւորեցաւ կողմն ուրացելւցն. (Եղիշ. ՟Է։)
Քազէն զքեզ պարտաւորեցէր, եւ ես թաղում զպատիժսն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Պարտաւորեցին զնա անօրենութեամբ քահանայքն. (Եփր. թագ.։)
Դաւիթ առ քաղցին ելոյծ զօրենս նոցա, եւ ոչ ոք պարտաւորեաց զնա. (Իգն.։)
Տուրք անօրինաց պարտաւորեսցին ի սրբութենէ (ըստ յն պարտական գտցին առ սրբութիւն). (Առակ. ՟Ծ՟Դ. 9։)
Որով առաւել եւս պարտաւորեցեր զմեզ ընդ հարկաւ, քան թէ վճարեցաք՝ հատուցանելով քեզ. (Արշ. այսինքն պարտական կացուցեր. կամ արկեր ընդ հարկաւ։)
to find fault with, to lay the fault on, to accuse, to blame;
to render or declare guilty or culpable, to judge, to condemn, to sentence;
to plunge one into debt;
to oblige, to engage.
Կրկին չարիք են. զի զարդարն պարտաւորեցուցանեն, եւ զպարտաւորն արդարացուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
to be declared guilty, to be culpable, judged, sentenced, condemned;
to run into debt;
to be bound.
fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.
Ընթանան եւ փոքունք ախտք՝ է երբէք զի ի պարտաւորութեանց զօրութիւնս. (Մեկն. ղեւտ.։)
Պարտաւորն գոլ. արկումն ընդ պարտեօք, եւ ընդ դատապարտութեամբ.
Չարաչար բառկութեամբ վարեցաւ ընդ իս՝ պարտաւորութեամբն ադամայ. (Իսիւք.։)
Որով թողութիւն պարտաւորութենն ի մեղաց գտաք, եւ յօրինացն. (Արշ.։)
Ստուգեաց ի հազարապետէն զառնն պարտաւորութիւն. (Եղիշ. ՟Է։)
Խորհէր՝ զի յիրացն վկայութենէ, եւ ոչ ի խօսից իւրոյ ի բաց վճարեսցէ զինքն յայնմ պարտաւորութենէ, զոր յանդգնելայքն ածէին ի վերայ նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Ոչ նոր ինչ գտեր յիս զյանցանացս պարտեաց մառախուղ, այլ նոյն եմ յաւէտ նովին պատահմամբ պարտաւորութեան Նար. (՟Ի՟Բ։)
Ոչ միայն անմտութեան, այլ անհաւատարմութեան ունի զպարտաւորութիւնն . յն. յանդիմանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
Պարտաւորութիւն. որպէս Հարկ անհրաժեշտ.
gardening, horticulture.
overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.
ἤττημα, ἦττα, ἦσσα adversum praelium, clades. Պարտիլն. յաղթիլն. վանումն.
Պարտութիւն նոցա՝ մեծութիւն հեթանոսաց. (Հռ. ՟Ծ՟Ա. 12։)
Պարտիլն ինքեան յինքենէ՝ յամենայն պարտութեանց յոռին է համանգամայն եւ չարագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Զզրաւըշտ մոգի արքայի բակտրացւոց զպատերազմէն, եւ զպատութիւն ի շամիրամայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի ՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ ՄԱՏՆԵԼ, իլ. կամ դարձուցանել, ընկղմել, արկանել. ἠττάω, ἠττάομαι vinco, -or τροπόω, -όομαι, ἑντρέπομαι, ἁνατρέπομαι in fugam verto, -or ἀλίσκομαι capior. Պարտել. յաղթել. վանել, իլ.
Թէպէտ եւ դարձեալ զօրանաձցէք, դարձեալ ի պատութիւն մատնեսջիք։ Որ ըմբռեսցի, ի պարտութիւն մատնեսցի։ Ի պարտութիւն մատնեցաւ ի ձեռաց հեբրայեցւոյն։ Ի պարտութիւն մատնեսցէ զքազ տէր առաջի թշնամեաց քոց. Քանզի ի տէրնէ լինի զօրանալ, եւ ի պարտութիւն մատնիլ։ Զատելիս նորա ի պարտութիւն մատնեցից. (Ես. ՟Ը. 9։ ՟Ծ՟Գ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Ծ. 24։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Է. 8։ Սղմ. ՟Ձ՟Ը. 24։ Տե՛ս եւ Ես. ՟Ի. 5։ ՟Լ՟Ա. 4. 9։ Դատ. ՟Ի. 36։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. Եւն։)
Եւ պտղոմեոս ընդ առաջ նորա զօրօք, եւ դարձոյց զնա ի պարտութիւն. եւ փախստեայ լինէր աղեքսանդրոս, եւ այլն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
Ընկղմի մահ ի պարտութիւն. (Եզնիկ.։)
Զյաղթասիրելն պարծանայր զիւր, եւ զմեզ ի պատութիւն արկանել. (Խոսրովիկ.։)
ՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Խոստովան լինել զանձն յաղթահարեալ. իրաւունս տալ ոսոխին.
Պարտութիւն խոստովանեսցուք։ Պարտութիւն խոստովանիմ. (Լմբ. պտրգ. ստեպ։)
ՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ. գ. Որպէս պարտ գոլն. իրաւունք. (Եթէ չկայցէ սխալ գրչի).
Զի մի՛ ի վարձուցն պարտութենէ զրկեսցին. (Սարկ. քհ.։)
seeking pretexts.
Պարտակօղ. նենգաւոր. պարտուկիչ. պարտըկօղ
Լիրբք եւ պարտույք՝ յուրաստ լինելով (զյանցուածս)։ Գտեալ լինի պարտուկ եւ յըշտօղ. (Մծբ. ՟Ծ՟Ա։)
the act of conquering or of being conquered;
cf. Պարտութիւն.
cf. պարտութիւն.
Պարտումն լիկիանոսի։ Պարտումն շապհոյ ի տիգրանակերտէ. (Խոր. ՟Բ. 85։ ՟Գ. 26։)
Լուան զպարտումն վասպուրականի ի տաճկաց. (Արծր. ՟Գ. 12։)
Ոչ է ի նուազս եւ ի բազումս յաղթութիւն եւ պարտումն, այլ յԱյ ակնակութեանն հրամանի. (Փարպ.։)
Տէրունի նշան ... որ ունի յինքեան գանձս ... զպարտումն մահու, եւ զլուծումն մեղաց. (զոր մարթ է առնուլ եւ որպէս ներգ). (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
suitable, decent, fit, due.
cf. պարտ. ա. եւ ալն։ 16
surrounding.
Պարփակելն. պարագրութիւն.
Ծով՝ լայնանիստ եւ մեծատարած բոլորակութեամբն եւ պարփակութեամբն. (Խոսր.։)
Եւ Պատումն. պատատումն. պլլըւածք.
Խզեսցես զերիզապնդեայ մահազդեստս պարփակութիւն դժոխազնեայ կապանացս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
circumscription.
Պարփակիլն. շուրջ փակիլն. յն. Պարասահմանութիւն. περιορισμός.
Ի վեր քան զտեղի եւ ընդ սահմանաւ պարփակումն է աստուածութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
hollowing out, excavation, digging.
command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.
Պետ գոլն. իշխանական գլխաւորութիւն. տէրութիւն եւ առաջնորդութիւն յո՛ր եւ է կարգի. որպէս յն. ἠγεμονία, τὸ ἠγεμονικόν imperiu, ducatus եւ այլն.
Չուեսցեն իւրաքանչիւր զհետ միմեանց ըստ պետութեան. (Թուոց. ՟Բ. 17։)
Հոգւով պետութեամբ քով (կամ պետութեան քո) հաստատեա՛ զիս. (Սղ. ՟Ծ. 14։)
Տէրն՝ պետութեան անուն է, եւ քրիստոսն՝ աստուածութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. Իշխանութիւն արքայական, եւ դատաւորոկան. որպէս յն. ἑξουσία potestas, potentia, principatus, magistratus τυραννία tyrannia, dominatio, imperium.
Տանիցին զձեզ ի ժողովուրդս, եւ ի պետութիւնս եւ յիշխանութիւնս։ Առ ի մատնել զնա պետութեան եւ իշխանութեան դատաւորին։ Իշխանութեանց եւ պետութեանց հնազանդ լինել. (Ղկ. ՟Ծ՟Բ. 11։ ՟Ի. 20։ Տիտ. ՟Գ. 1։)
Հասանէր ի վերայ ամենայն երկրի յամենայն պետութեանցն եւ զօրութեանցն. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 4։)
Զպետութիւն սիրացւոց՝ ասորեստանեայք ունէին։ Կալաւ զպետութիւն։ Քակէր զպետութիւն ասորեստանեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անկանելոց է յիշխանութենէ եւ ի պետութենէ իւրմէ, որ աստուածանալն անձամբ կամեցաւ. (Եզնիկ.։)
ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ, թիւնք. Անուն միոյ յիննեակ դասուց հրեշտակաց, այն է եօթներորդ ի վերուստ ի վայր, եւ երրորդ ի ստորէ ի վեր. (որպէս յն. ἁρχή principatus. կամ ἑξουσία potestas. որ ի սուրբ գիրս անխտիր դնին որպէս Պետութիւնք կամ իշխանութիւնք)
Նստոյց ընդ աջմէ իւրմէ յերկնաւորս՝ ի վերայ ամենայն իշխանութեան եւ պետութեան։ Զի յայտնեսցի արդ իշխանութեանց եւ պետութեանց՝ որ յերկինս են։ Եթէ աթոռք ... եթէ պետութիւնք. (Եփէս. ՟Ա. ՟Գ. Կող. ՟Ա. 16։)
Երկնայնոցն պետութեանց եւ այլն. (Դիոն. երկն. ստէպ։)
Դասք անմարմնոցդ պետութեանց, հրեշտակապետըք բարձրութեանց։ Գերագոյն էին պետութիւնք վերին, հրեշտակապետք երկնաւորք, հրեշտակապետք երկնաւորք, եւ հրեշտակաց զինուորութիւնք, պետութիւնք բարձրացեալք ի քահանայապետութիւն երրորդ. (Ժմ.։ Շար.։)
inspector, visitor.
• «հոգևոր տեսուչ». երկու ան-գամ գործածուած է Կանոն հարց հետևողաց իե և Մխ. դտ. հրտր. Բաստ. էջ 141 (այլ ձ. պերետոս). Մխիթարի բացատրութիւնից եռևռա է որ բառս այն ժամանակ էլ անսո-վոր էր. «Քորեպիսկոպոս երկու են. մի՝ ձեռնադրեալն և մի՝ ո՛չ. և պերետուտն է՝ որ այժմ է բուտ»։ Սրա նման է նաև Սմբ. դատ. 72՝ Փիրիսկոպոսութիւնն երկու ազգ են. մէկն ձեռնադրած է ու մէկայլն չէ. և բուտն՝ որ է յունարէն պերիտուտ։
• = Յն. περιοδευτής «հոգևոր տեսուչ»։-Հիւբշ. 372։
• ՆՀԲ յն. περιείδων կամ ὸπερτίδωνι Brockelmann, Ուս. փոխ. բառից 94 վե-րի ձևով։ Մառ ЗВО 7, 324 ձևի տաս-բերութեան պատճառաւ կարծում է ոս բառս ասորական ճամբով է րառաջա-ցել, ուր ձայնաւորների բացակայու-թեան պատճառով կարելի էր նաև այս-պէս կարդալ։
Բառ յն. բէրիի՛տօն կամ իբէրի՛տօն. περιείδων, ὐπερείδων inspector. Պրետ. տեսուչ. դէտ.
Եպիսկոպոսն, կամ քորեպիսկոպոս, կամ պերետուտ (ա՛յլ ձ. պերետոս). (Կանոն.։)
Եպիսկոպոս, կամ քորեպիսկոպոս կամ պերետուտն ։ Քորեպիսկոպոս՝ երկու են. մի ձեռնադրեալն, եւ մի ոչ. եւ պերետուտ է՝ որ այժմ է (համառօտելով ասացեալ) բուտ. (Մխ. դտ.։)
garb, attire, dress, *turn-out, rig-out;
tinsel.
to bedizen, to dress up, *to rig out, to trick out.
to dizen or trick oneself out, to adonise.
cf. Գորովագին.
Ունակ գորովոյ. յայտարար գթոյ. խանդաղատական. խանդակաթ սիրով բերեալ. գուրգուրացօղ, հատկսկիծ.
Կինն նորա ողորմած եւ գորովական էր յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
Գորովական բանք առ տղայս, կամ առ սիրելիս եւ առ եղբարս, երբեմն ի կենդանութեան, եւ երբեմն ի մահու նոցա. (Երզն. քեր.։)
Իւրաքանչիւրոց առ բաղազանսն իւր ունելով զգորովականն (բերումն). (Պղատ. տիմ.։)
affectionate towards ones mother, or who has an affectionate mother;
pia-mater.
Ունօղ զգորով առ մայր իւր.
Սանդիացքն գորովամարք զաղբիւրս խնդրէին զկաթինն. (Մաշկ.։)
Աղքատն գորովայ ձայնիւ աղերսէր. (Ոսկ. ապաշխ.) ընթերցի՛ր, գորովալի ձայնիւ, կամ գորովաձայնիւ։
affectionate, tender, feeling, charitable.
Գթասէր. բարեգութ. գորովալից.
Զհարցն գորովասիրաց պահել սովորութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to be affected, tonched with compassion;
to affect, to flatter, to caress.
ԳՈՐՈՎԵՄ ԳՈՐՈՎԻՄ. φιλοστοργέω, στέγω ad amandum propensus sum, diligo եւ այլն. Ցուցանել զգորով. բերիլ գորովանօք. խանդաղատիլ. գթասիրել. գուրգուրալ գթով ու սիրով, սիրել ու կսկծալ.
Հարք ի վերայ որդւոց լային, մարք ըզդստերս գորովէին. (Գանձ.։)
Տիկինն մեր յոյժ գորովէ եւ սգայ զսիրելի որդեակն իւր։ Ի գթոյն ի գիրկս առեալ գգուեն, եւ խանդաղական ձայնիւ գորովեն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Սիրական ձայնիւ գորովեն, բարբառ արգելուն (կամ գելուն). (Եփր. զղջ.։)
Գրգեցեր, (այսինքն) գգուեցեր եւ գորովեցեր, եւ սիրով սնուցեր. (Լծ. նար.։)
Որպէս մանուկ կարօտանալով գորովէ, եւ առ ի ծնողացն փափագէ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Գուցէ գորովեալ առ միմեանս ազդացն ըստ օրինի եղբարց (հաւատակցաց), ապստամբեսցին ի մէնջ. (Փարպ.։)
Խոնարհեալ գորովեցայք առ ի բնութիւնս վտանգաւ չարչարեալս եւ ողորմագնս. (Բրս. ողորմ.։)
to croak;
to gargle, to bubble.
ԳՌԳՌԱԼ. ռմկ. կռկռալ. Կարկաչել ագռաւու, եւ Գոռալ իմն աղեաց. կուռկուռ ընել.
Վասն գռգռալոյն՝ ագռաւ (ասեմք). (Յկ. ղրիմ.։)
Ցաւի սիրտն եւ փորն, եւ աղիքն գռգռայ. (Ոսկիփոր.։)
plebeian, clownish, rude, coarse;
peasant, clown.
Վասն չուանամանաց ... եւ վասն այլոց գռեհիկ մարդկան գործես զգործն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
Սկսանին որք ընդ իւր գռեհիկքն գովել զնա։ Ուտելով եւ ըմպելով, եւ խառն ընդ գռեհիկս կալով։ Ես այր գռեհիկ եմ, եւ բանջարս գնեմ եւ ծախեմ։ Մերկացեալ զզգեստ կրօնաւորութեան՝ եղեւ գռեհկ. (Վրք. հց.։)
Է գռեհիկ իմն (մարագրէութիւն), որպէս՝ յետ երից ամսոց ձմեռն լինի. (Մխ. երեմ.։)
cf. Գռոհ.
ԳՌՈՅԹ կամ ԳՌՈԹ կամ ԳՌՈՒԹ. cf. ԳՌՈԹ, եւ ԳՐՈՀ.
Գռութ սպայից յինքեանս կուտեալ։ Գռոյթ իմն ի վերայ զօրու հագարացւոցն տուեալ. (Յհ. կթ.։)
Գռոթ տուեալ յանձիւր որջարանաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Գունդք հրեշտակաց ... գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)
to find ones self;
to appear, to show one's self;
հաւատարիմ —, to be faithful.
the finding again;
fiction, invention;
զբան —, fiction, fable.
Գտանելն. հնարելն. գիւտ. գտումն.
Պայն, առլեզն ... ոչ եթէ անձինք ինչ են, այլ անուանք զբան գտանաց. (Եզնիկ.։)
finder, inventor.
Գտիչ կորուսելոց, կամ ամենայնի։ Ո՛չ ես կորուսիչ, այլ գտիչ։ Խայտառակիչ կախարդաց, գտիչ աղանդից (այսինքն ի վեր հանօղ զխաբէութիւն նոցա). (Նար.։)
written, literal.
Որ ինչ հայի ի բան գրաւոր.
Յանդիմանութիւնսն գրաբանականս. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
book-learned, literate, lettered.
ἑπιστάμενος γράμματα, πεπαικεύμενος literatus, eruditus Գիտակ գրոյ, գրոց, դպրութեան. մակացու. կարդացօղ.
Առ սովաւ եզր եբրայեցւոց սուրբ գրոց գրագէտ ճանաչիւր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իմաստնոց եւ գրագիտաց. (Գէ. ես.։)
Այս ամենայն բարիք եղեն ասէ առանց իմաստնոց հնարից, եւ գրագիտաց. (Ոսկ. ես.։)
copier, transcriber;
author, writer;
secretary.
Մուսիանոս՝ մեր (այսինքն քրիստոնեաղ) գրագիր ճանաչէր։ Ղեւոնիդէս հայր որոգէնի գրագիր վկայեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Նկարագրօղ պատկերաց, եւ գրագիր. (Հ. կիլիկ.։)
Զպորփիւրոս սնուցեալ էր սուրբն պանփիլոս, եւ ուսուցեալ գրագիր, այսինքն լինել, կամ գրագրութիւն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Զ. (կամ հայի ի յաջորդ նշ)։)
Եւ էր գրագիր, եւ մեծատուն. գրէր գիրս, եւ պարգեւէր յեկեղեցիսն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Գ.։)
ink.
Դեղ՝ այսինքն ներկ գրոյ. սեւադեղ. սեւակ. մելան. թանաք.
Էր որպէս գրադեղ պինդ (որպէս եփեալ մելան)։ Աշխատեա՛ եղբայր, քանզի գրադեղով են, եւ վաստակաւ ջնջին. (Վրք. հց. ձ։)
small writing.
στοιχεῖον elementum եւ versiculum Գիր փոքրիկ կամ սակաւ. տարր գրոց. նշանագիր. հարֆ. եւ Ստիքս. տող. սաթըր.
Սակաւ գրակօք զամենայն հրամանսն հաւատոց ի ներքս առաք. (Կոչ. ՟Ե։)
desk;
reading desk.
Կազմած՝ որ բարձեալ ունի յինքեան զգիրս. եւս եւ Տախտակ՝ յորոյ վերայ գրեալ իցէ ինչ.
Գրեցաւ ի տախտակ վերնագիր գրակալի կենսաբար խաչին. (Մխ. ապար.։)
cf. Գրագէտ.
γραμματριστής elementorum praeceptor, magister Գրագէտ. հմուտ գրոց. ուսեալ. եւ Ուսուցիչ քերականի. վարժապետ քերականութեան. մակացու գրոց.
Այս ինձ ճառ՝ յաղագս գրականաց, համանգամայն եւ գրոց։ Յետ գրականին փանդեռնահարն մեզ ասելի է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Եւ իբր Գրաւոր. գրչական. քերականական.
Գրական բանն է ձայն նշանական՝ ի բայից եւ ի փաղառութեանց ժողովեալ. (Ոսկիփոր.։)
Գրական արուեստս ձեւանայ ըստ նմանութեան մարդոյ կենդանւոյ. (Երզն. քեր.։)
Ենովս գիր գրեալ, մարգարէացեալ ... նոյն շնորհ գըրական՝ նախնեացըն տըւան. (Գանձ.։)
Գրական ծաղկովք պաճուճեալք. (Բրս. ընչեղ.։)
Կուռք, որոց գրական նկարչութիւն եւ ստեղծական՝ վնասակար արարիչք եղեն։ Գրական գործք եւ ստեղծականք յերկաքանչիւր արուեստի կազմեալք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
reader.
ἁναγνώστης lector Կարդացօղ գրոց. ընթերցօղ. վերծանօղ. դպիր. որ եւ յն. բառիւ Անագանոս, որ ի վայր է քան զկիսասարկաւագ.
Սաղմոսերգօղք եւ գրակարդաց իւրաքանչիւր կարգեալ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Եպիսկոպոս, քահանայ, սարկաւագ, կէս սարկաւագ, գրակարգաց. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Գրախեց.
Իբր Կէս գրոյ. նշանախեց. գրախեց. որպիսի է առ եբր. եօտ, կամ յովտ, փոքրագոյն նշանագիր՝ կոտորակ այլոց տառից կարծեցեալ իբր չակերտ. եւ ի մեզ սիւնն (), կամ պատիւն (ւ).
Խերեւէշ մի, որ է գրակէս մի, ոչ կորիցէ յամենայն օրինակաց եւ ի մարգարէից. (Եփր. յղ. գող.։)
Գրակէս մի ի պատուիրանացն աստուծոյ պատուականագոյն է քան զերկինս եւ զերկիր. (Խոսր.։)
Գրակէս մի, որպէս պատիւն, որ զՏիւնն եւ զՐէն տր առնէ. (Տօնակ.։)
enamel.
ԳՐԱԿՈՆՏԻԿՈՆ կամ ԴՐԱԿՈՆՏԻԿՈՆ. Բառ անյայտ ըստ ձայնին, յայտնի ըստ իրին. Նիշ գունոյ գծագրեալ եւ դրոշմեալ հաստատութեամբ ի վերայ իրիք ի բնէ կամ արուեստիւ որպէս երակ ինչ.
Սակաւ ինչ արեան նիշ ունելով յաչսն, որպէս գրակոնտիկոն ի վերայ ոսկւոյ. (Խոր. ՟Բ. 49։)
Որպէս գրակոնտիկոն շարամանաբար մակ ոսկւոյ մածեալ մատիտմամբն. (Մագ. ՟Լ։)
Իսկ ի Պղատ. տիմ. նոյն բառ գրի ԴՐՈԿՈՆՌԻԿՈՆ ի տեղի յն. ἕγκαυμα inustio այսինքն խարումն (կամ այրեցմամբ որոշումն),
Բազում անգամ վերստին հարցանելովն՝ իբրու նշանակք ինչ դրոկոնռիկոնով անջինջ գրոյ յարատեւականք եղեն առ իս բանքն։
cf. Գրամարտիկ.
Բառ յն. ղրամմադիգօ՛ս γραμματικός. grammaticus այսինքն Գրական. քերական. կիրթ ի քերականութեան. դպիր, գրագէտ.
Արիստարքոս գրամարտիկոս։ Քաջ գրամարտիկոսք։ Քան զամենայն հռետորական անուանսն ... քան զգրամարտիկոսացն, եւ զարուեստականացն. (Եւս. քր.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե։ Սեբեր. ՟Դ։)
Գրամարտիկոսաց եւ քերթողաց՝ կամ վերջանողաց. (Մագ. ՟Ա. ՟Ի՟Ե։ Երզն. քեր.։)
Ամենայն իմաստասիրական եւ գրամարտիկոս արհեստից. (Սամ. երէց.) իմա՛ գրամարտիկոսական։
library.
βιβλιοθήκη bibliotheca Տեղի գրոց. գրատուն. մատենադարան. որ եւ ԴԻՒԱՆ կամ ԱՐԿՂ ԳՐՈՑ ասի. գրքատուն, գրքարան.
Պտղոմէոս՝ որ կոչեցաւ եղբայրասէր, գրանոց կազմեալ՝ ժողովել զամենայն գիրս։ Եհարց թագաւորն, քանի՞ գիրք ժողովեալ են ի գրանոցին. (ՃՃ.։)
Ընկեցաւ ի խաղս գրանոցիս։ Շրջելով առ եզերբ գրանոցիս. (Արշ.։)
Ի մերոց գրանոցաց տացի քեզ սահմանադրութիւն կանոնացն. (Մաշտ. ջահկ.։)
archives, library.
ԳՐԱՊԱՀ ՏԵՂԻ կամ ՏՈՒՆ. Գրատուն. մատենադարան. դիւան.
Գրեաց եւ այլ գիրս, եւ եդան ի գրապահ տեղիս հռոմայեցւոց։ Եգիտ ի գրապահ տանն սուրբ յարութեանն. (Հ. կիլիկ.։)
phylactery, amulet;
letter case;
pocket;
ephod.
φυλακτήριον conservatorium, amuletum Գրուած իբրեւ պահպանակ. հատուած բանից գրոց գրեալ եւ պահեալ զանձամբ. բժժանք. համայիլ.
Լայնեն զգրապանակս իւրեաց. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Մերթ որպէս Գրապան, ըստ որում Վակաս քահանայապետի կից ընդ տախտակի դատաստանաց՝ Բանակ կոչեցելոյ.
Առ ընդելուզման գրապանակին կազմի բանակն, եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 110։)
Եւ որպէս ռմկ. գրպան. ճէպ.
Եհան գաղտ մազ մի ի գլխոյն, եւ եդ ի գրապանակ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)
studious, that loves study, bibliophilist.
Սիրօղ գրոց, դպրութեան. ընթերցասէր.
Պտղոմէոս գրասէր։ Գրասէր արքայն։ Առ գրասիրաւն պտղոմէիւ. (Տօնակ.։ Գանձ.։ Կեչառ. աղեքս.։)
cf. Գրատուն.
to cluck;
to cocker.
θάλπω, ἑπωάζω, κλώζω foveo, gloceo, glocito որպէս ռմկ. գուրգուրալ. Կղկաթիլ. խնամ տանել գթով, որպէս հաւ ի վերայ ձուոց եւ ձագուց. հովանի լինել.
Գրգայր ի վերայ նորա հոգին ճշմարտութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Գրգայ եւ գթայ յարարածս իւր. (Վրդն. ծն.։)
Ընդունիս (զզղջացեալս), եւ գրգաս. իբրեւ զհայր կաթոգին ի վերայ միածնի իւրոյ. (Բենիկ.։)
Ոչ եթէ լոկ ինչ շրջէրն նշանակէ յեբրայեցի բարբառն, այլ՝ ողոքէր, գրգայր, շարժէր, շրջեր ի վերայ. (Կիւրղ. ծն.։)
Հոգի աստուծոյ շրջէր եւ գրգայր ի վերայ ջուրց. (Եփր. ծն.։)
to enjoy, to amuse, to cocker one's self, to live a merry life.
Որով զուարճանան եւ գրգանան աշխարհասէրք. (Գր. սարկ. ի լուս.։)
delicacy, effeminacy;
delight, pleasure, voluptuousness;
caress, cockering.
τρυφή, ἑντρύφημα deliciae, oblctamentum Գրգելն եւ գրգիլն. փափկութիւն.
Եւ ունէր նիկանովր զյուդա գրգանօք փափկութեամբ, եւ մտադիր սիրով. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 24։)
Որդի սիրելի իմ իցէ եփրեմ մանուկ գրգանաց. (Մեծաւ գրգանօք. Պիտ.։)
Ոչ հաշտացան ի գրգանս փափկութեան. (Շար.։)
Այն որ գրգանօքն լկտութեամբ գրգէր եւ փափկանայր. (Եփր. համաբ.։)
place of pleasure, of delight, paradise.
Տեղի գրգանաց. վայր փափկութեան. դրախտ եդեմական.
Հեշտասուն գրգարան։ Եդեմական գրգարանին հեշտալից կիրք. (Պիտ.։)
to fondle, to treat delicately or effeminately, to caress;
to feed delicately.
τροφεύω, περιψύχω, θεραπεύω եւ այլն. Գ foveo, curo, recreo, oblecto իրգ եւ փափուկ պահել. գրգալով եւ գգուելով տածել, բուծանել. փայփայել. եւ Ամոքել. կակղել. անուշել. իսկ կր. գրգանալ, փափկանալ, եւ այլն. Փափուկ ու նազիք մեծցնել՝ մեծնալ.
Որ գրգէ զորդի իւր, պատեսցէ զվէրս նորա. (Սիր. ՟Լ. 7։)
Եւ զնոսա գրգել ըստ օրէնս նախնեաց իւրեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 25։)
Գրգեցար ի գրգանս թագաւորութեան. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
Գրգել եւ սնուցանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Գրգել զնոսա շնորհօք, կամ քաղցր բարբառով՝ որդեակք կոչելով. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
Գրգեցեր եւ խնամարկեցեր։ Տածեալ գրգեցէք։ Գրգեալ պարարես։ Զ ի ծոց իւր գրգեալս։ Գրգեալս փափկութեամբ։ Գրգել տրտնջօղ. (Նար.։)
Զորս ինձ գրգեն եւ քաղցրացուցանեն. (Լմբ. սղ.։)
Զի գրգեսցին ի շնորհն աստուծոյ։ Զի գրգեսցին կամ զարհուրեսցին. (Իգն.։)
Հոգին իջանէ, եւ գրգի ի վերայ ջուրցն. (տպ. գրգէ. Մծբ. ՟Զ։)
Հոգին գրգէր եւ գթայր։ Ի գթութիւն գրգելոյ հոգւոյն սրբոյ։ Իբրեւ գրգելով ի վերայ շրջել՝ զհոգւոյն սրբոյ ասէ. (Եփր. ծն.։)
cf. Գրգամ.
Հոգին իջանէ, եւ գրգի ի վերայ ջուրցն. տպ. գրգէ. (Մծբ. ՟Զ։)
Հոգին գրգէր եւ գթայր։ Ի գթութիւն գրգելոյ հոգւոյն սրբոյ։ Իբրեւ գրգելով ի վերայ շրջել՝ զհոգւոյն սրբոյ ասէ. (Եփր. ծն.։)
caressing.
Գրգիչ եւ փափկացուցիչ մտացն. (Լմբ. սղ.։)
Գրգօղ. տածօղ. գգուօղ գրգալով. փայփայելով պահօղ.
Վերօրհնեալոյն գրգիչ. (Նար. կուս.։)
Եթէ ոչ առնու ի նմանէ շուչս այս որ փչեալ է ի մեզ, եւ հանգչի յայն ի գրգիչն. (Եփր. ծն.։)
old dress, rag
ԳՐԳԼԵԱԿ ԳՐԳԼԻ. ῤάκος lacera vestis, detritus panniculus Հանդերձ աղքատի հին եւ գծուծ, կարկատուն, պատառոտեալ. կապերտ. գրչլակ. քուրջ.
Պատառատուն եւ աղտեղի գրգլեկօքն շրջի յանձրեւի եւ յարեւու. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեկօքն (կամ գրգլեօքն). (Ածաբ. աղքատ.։)
Տաս զանպիտան քեզ զգրգլին, եւ զանմահութեան հանդերձն զգենուս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Բրս. ողորմ.։)
Չհամարի՞ս զամենայն երեւելիսս քան զգրգլիս մուրողին վատթարագոյնս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
to irritate, to excite, to provoke;
to incite, to alarm, to inflame, to instigate, to move, to foment, to nettle, to urge, to rekindle, to revive, to rouse, to rebel.
ἑρεθίζω, ἑπισείω, παροξύνω irrito, provoco, commoveo, impello, acuo Գրգիռ տալ կռուոյ եւ հակառակութեան. շարժել եւ յուզել զկռիւ, կամ զայլս ի կռիւ. սադրել. գրգել ի բարկութիւն եւ յայլ կիրս. վառել. բորբոքել.
Սկսաւ գրգռել զզօրսն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
Գրգռեաց զդաւիթ ի նոսա. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 1։)
Այր ագահ գրգռէ զհակառակութիւն. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 25։)
Այլ գրգռեցին եւս զբանս սրբոյն իսրայէլի. (Ես. ՟Ե. 24։)
Ընդէ՞ր գրգռեցեր զպատերազմ ի մէջ իմ եւ կայսեր։ Յայտնի այնուհետեւ գրգռէր խազմն։ Ի մարտ պատերազմի ընդ նմա գրգռելով։ Գրգռեալ զնա կորստեանն իւրոյ՝ հալածեաց զտերենտիանոս. (Խոր. ՟Ա. 5. 28։ ՟Գ. 39. 42։)
exciter, provoker.
Դրդիչ եւ գրգռիչ։ Գրգռիչ չարեաց. (Եզնիկ.։)
Սատար, եւ գրգռիչ անօրէն իւրում չար մտածութեան. (Փարպ.։)
to grunt;
to murmur.
ԳՐԴԱԼ. Ձայն հանել խոշոր. որպէս խանչել խոզից, խոխոջալ ջուրց.
Ունի խոզն եւ մասն եւ մասն դիւաց, զատամանց կրճտելն, եւ զգրդալն, եւ զաղբ ուտելի. (Ոսկ. ղկ.։)
books;
writings.
Առեալ զճարտարացն գրեան ի նոյն դիւանէն եդեսիոյ. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։)
Գրեան յամենայն աշխարհաց ժողովեցաւ։ Եհարց թագաւորն, որում զգրեանն հաւատացեալ էր. (ՃՃ.։)
Դիւրագիւտ լիցին միտք ճառիս, որպէս եւ զայլ գրենոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Եւ այլ եւս այնչափ գրեան ... Եթէ մնացեալ էին գրեանն. (Նար. երգ.։)
Քան զպաղեստինացոց գրեան եւս ուղղագոյն. (Ոսկ. ես.։)
Եւ որպէս Նշանագիրք. տառք.
Ճանապարհ ցուցանելով կարգադրութեան գրենոյս։ Կարգեալ զգիր գրենոյն. այսինքն զգրութիւն տառից. (Փարպ.։)
written.
Գրաւոր, գրեալ. գրաձեւ. մագաղաթեայ.
Որ առաքէր ընդ ծով պատանդս, եւ թուղթս գրեղէն ի վերայ ջուրց մկանաց ... եւ թուղթս գրեղէնս ի վերայ ջուրց. (Ոսկ. ես.։)
to write, to compose;
to engrave, to carve;
to paint;
to esteem, to value;
ոչ ինչ —, to despise, to disesteem.
γράφω scribo Դրոշմել զգիր ի վերայ թղթոյ, տախտակի, քարի, եւ այլն. գծել. ծրել զնշանագիրս. շարադրել զբան գրաւոր. Ընդ գրով արկանել զբան.
Գրեաց Մովսէս զամենայն պատգամսն տեառն։ Տախտակս քարեղէնս գրեալս մատամբն աստուծոյ։ Գրեսցէ քահանայն ի մատենի։ Գրեալ է ի գիրս ուղղութեան։ Գրել զբանս իմ գրչաւ երկաթեաւ։ Գրեաց առ ամենայն ազգս.եւ այլն։
Որ ի սիրտս գրեալ լինի։ Յորս պատուիրանն մատամբն աստուծոյ գրի. (Արշ.։)
Գրիմ, եւ իսկոյն եղծանիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
ԳՐԵԼ. γλύφω, γράφω sculpo, incido Փորագրել. քանդակել. դրուագել. դրօշել.
Գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 29։)
Առցես երկուս ականս զմրուխտս, եւ գրեսցես ի նոսա զանուանս որդւոցն իսրայէլի. (Ել. ՟Ի՟Ը. 9։)
Գրել նոյնպէս եղնգամբք իւրովք արծուիս ( ի վերայ վիմի). (Խոր. ՟Բ. 7։)
Ի պատկեր գրեալ գեղեցիկ նայեսցի. (Կիւրղ. գանձ.։ ՃՃ.։)
Րախաբ զխորհուրդ եկեղեցւոյ գրեալ նկարէր. (Եփր. յես.։)
ԳՐԵԼ. որպէս Վերագրել. ընծայել. յանուն ուրուք վերաբերել, տալ.
Հրեշտակ էր՝ որ խօսէրն, եւ աստուծոյ գրին խօսքն, քանզի աստուած հրեշտակաւն խօսէր. (Կիւրղ. թագ.։)
ԳՐԵԼ. որպէս Վերագրել, այսինքն առդնել. համարել. դատել. դասել ի կարգ ինչ. առ մեծ կամ առ փոքր ունել զիմն. սեպել. սայմագ. Հրամայէ գրել զնա արշակունի. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Գրել ի դստերս։ Գրեցաւ յորդիս. (Խոր. հռիփս.։)
Ոչ ի թիւս մարդկան գրիլ։ Գրեալս ընդ անմարդիս։ Որդիս թշնամի գրեցայ։ Իբր զայր մի ի նզովս գրեալ։ Զվնասն մեր քեզ գրեցեր։ Զվիմին գթել ոչ գրեցեր։ Որ է աստուծոյ մեծ գրեցեալ. եւ այլն. (Նար.։)
Ոչինչ գրել զցաւս, զվիշտս, զսէր եւ այլն. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Շ. մտթ.։)
Զոգւոցն գիւտք ջերմագոյնս գրեն. (Փարպ.։)
Աստուած գիտէ զկամսն որպէս զգործ գրել. (Լմբ. սղ.։)
Գրեսցուք թէ հրէայն յանձնէ խօսիցի սուտ. (Եզնիկ.։)
Գրեսջի՛ր, թէ յինէն գայթագղեցէք։ Գրեսջի՛ր, թէ նոքա վասն օտարութեանն կոչէին զանձինս. յն. լիցի՛. (թո՛ղ լիցի. Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ. եւ այլն։)
Գրեսջի՛ր թէ զայլսն ամենեսեան ունէիր իբրեւ զպատժապարտս մեղաց. յաստուծոյ որդին զիա՞րդ իշխեցեր ժտել։ Գրեսջիր թէ զնա ի խաչ հանէք, ի կայսր զի՞ խրախուսէք. (Ոսկ. ես.։)
Ուստի ԳՐԷ՛, ԹԷ. իբր Գրեա՛ թէ. այսինքն համարեա՛, թէ. դի՛ր, թէ.
Ո՛չ չոքան առ նա, եւ այն՝ գրէ՛, թէ վասն երկիւղի հալածանացն. բայց ... եւ այլն. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Գրէ՛, թէ ի թշնամեացն փախչիցիս. յաստուծոյ բարկութենէն ու՞ր փախչիցիս. (Գէ. ես.։)
Գրէ՛, թէ այնպէս ասաց, որպէս դուք կարծէ՛ք. զի՞նչ վնաս բերէ այդ. (Երզն. մտթ.։)
Գրէ՛ իսկ թէ տայ քեզ այնչափ ժամանակս. եւ զի՞նչ օգուտ է քեզ. (Ճ. ՟Ժ.։ Տե՛ս եւ զորս զկնի։)
Գրէ՛ գիր, եւ տու՛ր կտակ թագաւորին. (Լաստ. ՟Բ։)
ԳՐԷ՛. ԳՐԷ՛ ԹԷ. ԳՐԷ՛ ԵԹԷ. ԳՐԵԹԷ. ԳՐԵԱ՛ ԹԷ՛. շ. σχεδόν fere, ferme, pene, prope, ὤστε quasi Իբրու. իբր թէ. գոգցես. ոչինչ ընդհատ. դի՛ր թէ, սեպէ՛ որ.
Այլ գրէ ակնյայտ երեւակի. (Խոր. վրդվռ.։)
Գրէ՛, զապականութեան յաջորդեալ վիճակ. (Պիտ.։)
Եւ կամ գրեթէ որպէս զերքունի գործակալութիւն նմա հաւատացեալ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Գրեթէ ամենայն քաղաքն ժողովեցաւ. (Գէ. ՟Ժ՟Գ. 44։ եւ ՟Ժ՟Թ. 26։ եւ Եբր. ՟Թ. 22։)
Գրեթէ յազդմանէ հոգւոյն զլինելոցս նախատեսեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Գրէ՛ իսկ թէ զիս բախելով զարթուցեր. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Շարժութիւնք եւ ձայնք սու՛րք են, եւ գրէ՛ թէ անժամանակաբար հնազանդին կամաց խորհրդոյն. (Նիւս. բն.։)
Հանապազ գրէ՛ թէ արիւնահոսն յարուցանեն քրտունս. (Պիտ.։)
cf. Գրթախաղաց.
Բառ անյայտ, իբր պ. քէրտիքեար. Խաբեբայ. մոլար. պատիր. գթեցուցիչ. կարթիչ.
Ընդ վայրակոշկոճ գրթաղաց քարանցն եւ փայտից յիմարութիւնքն. (Ագաթ. յռջբ. (մի ձեռ. գրթախաղացք)։)
cheater, sharper.
Մի՛ գուցէ ի քումմէ հրամանէ յանդուգն ոք հոլովեալ գրթի քարանց իջանիցէ. (Արշ. վերջ։)
Խաբեբայ եւ գրթիչ եւ կեղծաւոր կոչիցես. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
to knock, to strike.
(ի բառէս կռթունք. թ. սըրթ. յորմէ ռմկ. կռթնիլ ). διωθέω impello, perpello Ուսովք կամ թիկամբք մղել, վանել, մերժել, խթել. թօթվել, հրել, զարնել.
Կողամբք եւ ուսովք ձերովք գրթցէիք, եւ ոգորէիք ... եւ ի բաց մերժէիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 21։)
Ո՛վ խաշինք գէրք, մի՛ ոգորայք. գրթցէք, հարկանէք զհիւանդացեալսն. (Մծբ. ՟Է։)
Որք գրթցեն եւ խեթկեն եւ խածանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Գրթցէիք, խեթկէիք, եւ առ ոտն հարկանէիք. (Եփր. աւետար.։)
full bosomed;
— աղեղն, a bow well drawn.
Լիով գրկաւ, գրկաւ չափ (լարեալ աղեղն, կամ տարածեալ գութ սիրոյ).
Ի գրկալիր աղեղանց խուսեաց աշխարհն ամենայն. յն. ձկտեալ. (Երեմ. ՟Դ. 29։)
Գրկալիր սիրով առ ինքն յանձանձէր ածել իբրեւ զորդի սիրելի. (Յհ. կթ.։)
"to embrace;
cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Կական բարձեալ մորմոքէին գրկախառնեալք։ Գրկախառնեալ ի մարտս գօտեկռուութեան. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)
Չասաց՝ թէ գրկախառնեցայց (մարտիւ), այլ թէ ապրեցայց. (Ոսկ. հռ.։)
embrace.
Ընդգրկելն. ողջագուրելն.
Մեղայ գերունակ գոգոյդ գրկանաց. (Նար. ՟Ի՟Է։)
fathom.
որ եւ ասի ԳԻՐԿ. Չափ գրկաց մարդոյ. գուլաճ.
Գտի ջրհոր մի ցամաք վաթսուն գրկաչափ խոր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
with open arms.
Յորժամ դառնայցեմք առ աստուած, ընդունիցի զմեզ գրկատարած ձեռօք. (Ոսկ. ես.։)
embracer.
Ընդունարան գրկելոյ. գրկօղ.
Անբաւին գրկարան. (Նար. կուս.։)
"cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Գրկընդխառն եղեն (սամփսոն եւ առիւծ). (Փիլ. սամփս.։)
Ի փախուստ դառնալ ի գըրկընդխառն լինելոյ նորա թշնամւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)