calorimetry.
thermo-electricity.
warmth, ardour;
devotion.
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
θέρμη, θερμότης caliditas, calor, aestus. Ջերմ գոլն. որակ ջեռուցիչ. զօրութիւն ջերմին. Ջեր. տապ. տաքութիւն.
Հալիցի ի հասանելոյ ջերմութեան։ Իժ մի ի ջերմութենէն ելեալ. (Յոբ. ՟Ղ. 17։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 3։)
Առանց խառնուածոյ ջերմութեան արեգական։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յոդ եւ ի ջուր. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Բ։)
Մի ճառագայթ, եւ մի ջերմութիւն հրոյն. (Շ. ընդհանր.։)
Տրամադրութիւնք ասին, հիկէն՝ ջերմութիւն եւ ցրտութիւն։ Քաղցրութիւնն կիրս իմն ըստ ճաշակեալելեաց առնէ, եւ ջերմութիւն ըստ շոշափելեաց. (Արիստ. որակ.։)
Ի հրոյ գերազանցութենէ մանաւանդ հիւանդացեալ մարմինն՝ շարունակ տապք եւ ջերութիւնք գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
Չորեքօրեայ ջերմութիւնք. (անդ։)
cf. Ջերմաջուրք;
երթալ ի ջերմուկս, to go to a watering-place, to go to the baths.
fit, convulsion.
nerve-artery.
to nerve, to strengthen the nerves, to corroborate, to invigorate.
νευρόω roboro. որ եւ ՋԼԵԼ. Ջլապինդ առնել. պնդել. զօրացուցանել.
Առաջնորդութիւն հոգւոյն ջլացուցանէ եւ պնդէ զգայութիւնն։ Ի ջուրց ծովու՝ ջլացուցանելով զօդն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 10։ Վրդն. սղ.։)
furnished with nerves, sinewy, nervous.
ՋԼՈՒՏ կամ ՋՂՈՒՏ. νευρώδης, -δές nerveus, nervosus եւ partes nerveae. Ջլային, ներդաւոր, աճառուտ (մասն մարմնոյ). ուստի եւ ՋՂՈՒՏ ՄԱՐՄԻՆ՝ χόνδρος cartilago. այն է աճառն եւ նեարդն.
Լի եղեալ գոլորշովք ջղուտն՝ ինքն յինքենէ բնաւորապէս պրկի։ Բոլորակագոյնք են զկոկորդիւն մասունքն, եւ յոլով է ի սոսա ջղուտն։ Որ զխելսն շուրջ ունի ջլուտ միզնն։ Սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս.։)
Զխելապատակն, եւ զջլուտ պարուտակսն։ Մկունք ջլուտք (ի մարմնի). (Պիտ.։ Վրդն. սղ.։)
instrument for binding the nerves.
neuralgic.
neuralgia.
cf. Ջնարահար.
Գուսանաց, փողարաց, եւ ջնարաւորաց. (Ոսկ. փիլիպ.։)
abstersion, cleaning;
effacing, erasure;
abolition, abrogation, cassation;
suppression;
extinction, extirpation, extermination;
— դտշանց, cancelling, annulling of contracts.
Ջնջումն քո եղիցի օրն այն. (Միք. ՟Է. 11։)
(Նոյ) ոչ եղեւ հանգիստ, այլ ջնջումն որ ինչ միանգամ ի վերայ երկրի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Արդ է ժուժկալութի՝ մեղաց ի բաց ջնջումն. (Բրս. հց.։)
classification, order, arrangement.
Ջոկ ըստ դասուց եւ կարգաց.
Ջրակոյտ առլուղակաց ջոկադասակարգութիւն. (Թէոդոր. կուս.։)
violin, fiddle;
violoncello;
— հարկանել, to play the violin or fiddle.
Ազգ նուագարանի, կամ քնարի. (որպէս քեմանջէ)
Սկզբնապար նախընթացութեան աղէյարմար ջութակաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
violinist, violin-player, fiddler.
cf. Ոստայնանկ.
• «ոստայնանկ» Յասմ. փետ. 1. Վրդն. առ. 293. «ԱՉ ձայնին պատկանող մև եռանակի անուն» Մանրուս. (Ամատունի, Հայոց բառ ու բան 576). գրուած է ջուլհակ Տաթև. ամ. 454։
• = Պրս. [arabic word] ǰulāhak «ոստայնանկ» բա-ռից փոխառեալ. ծագում է պրս. ❇ [arabic word] ǰu-lāh բառից, որից փոխառեալ են նաև արաբ. [arabic word] ǰullāh, [arabic word] ǰullah, քրդ. ulanι ǰulfa, թրք. [arabic word] čulha «ոստայնանկ»։-Հիւբշ. 233։
• ՆՀԲ դրած է «բառ ռմկ» և յիշած է ջիւլլահ, ճիւլլահ, չիւլհա ձևերը։ Հիւբշ. 239 չունենալով պրս. ǰulāhak ձևը, ո-ոից կանոնաւորապէս գալիս է հյ. ջու-լահակ>ջուլհակ, և խաբուելով հայերէ-
• նի -ակ վերջաւորութիւնից, դնում է հին իրանեան փոխառութեանց մէջ, իբր պրս. jolāh, jolāha, անշուշտ ենթադրե-լով պհլ. jolāhak ձևը։
• ԳՒՌ.-Մշ. Սլմ. Տփ. ջուլհակ (Մշ. սեռ. ջուլգի), Շմ. ջիւլհակ, Տփ. ջո՛ւհլակ, Երև. ջուհլագ, Ջղ. ջուխլակ, Ախց. ջ'ուֆլակ, Կր. ջուլֆակ, ջուֆլակ, ջուլֆա, Զթ. ճհալօգ, ջ'հալոգ, Տիգ. չուֆլmգ, չվլmգ, Հճ. ջուլհօգ, չուլհօգ, Չմ. չուվուլագ, Սվեդ. ջ'ըլհիւգ, որոնք բոլոր նշանակում են «ոստայնանկ», բայց նաև լայնաբար «ոստայն» Հմշ, փոխաբերա-բար «սարդ, մամուկ» Զթ. Կ. Կր., «սարդի բատայն» Չմ.։-Նոր բառեր են, ջուլհակա-նոց, ջլկահոր, ջլկուփայտ։
Քանզի ջուլհակ էր, վաստակէր ի գործս իւր. (Հ. փետր. ՟Ա.։)
pair.
Իբր ռմկ. ջուխտ մի ... այսինքն Զոյգ մի. յն. ζεύγη paria. Զոյգք.
Ջուխտակն տատրակաց, որ վասն նորա պատարագ մատուցանէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ.) (որ ի նոր տիպ ըստ միում ձ. ջամբթակն)։ 30
water;
juice;
liquid, watery;
օրհնեալ —, holy water;
չած ջրոյ, water-god;
անոյշ, ըմպելի, պաղ or ղով, գաղջ, տաք, եռացեալ, հանքային, ծծմբային, աղային —, good or portable, drinkable, cold or fresh, tepid, hot, boiling, thermal, sulphurous, saline water;
— մսոյ, broth, cf. Արգանակ;
գաւաթ մի, դոյլ մի —, a glass, a bucket or pail of water;
դոյլ մի լի —, a pailful of water;
ըստ — եւ ըստ ցամաք, by sea & land;
տեղատութիւն եւ մակընթացութիւն ջուրց, tide, flux reflux, & reflux, ebb & flow;
երթալ զջրոյ, to go to fetch water;
— հանել, to draw water;
— ըմպել, to drink water;
— հեղուլ, թափել, առնել —, to make water, to piss, to urine;
— տալ, to water, to sprinkle;
to water, to give to drink to;
եռացուցանել զ—, to warm, to boil water;
— արկանել ձեռաց ուրուք, to pour water on a person's hands;
լաւ է — հորի քան զգինի յոռի, pure water is better than bad wine;
cf. Թակարդ, cf. Ըմպեմ.
• , ո հլ. (նաև ջուրբ, ջուրց, ջուրբք) «ջուր» ՍԳր. Եփր. ծն. Ագաթ. Եզն. որից բազմաթիւ ածանցներ. յիշենք դրանցից մի քանիսը. ինչ. ջրել ՍԳր. Եզն. Ագաթ. Եփր. թգ. Ոսկ. մտթ. ջրիչ «ջնջող, ոչնչացնող (դեղ)» Ոսկ. փիլ. 501, (խռովութեան) Ոսկ. հռովմ. 255 (երկուսն էլ չունի ՆՀԲ), ջրի Սե-բեր. Վեցօր. ջրաբաշխ Բուզ. ջրածին Ագաթ. Վեցօր. ջրարբի ՍԳր. Վեցօր. Կոչ. Ոսկ. ես. ջրգող Եւագր. ջրմուղ ՍԳր. ջրթափիլ «ար-բունքի հասնիլ» Բուզ. Յայսմ. յնվ. 3 (հմմտ. պրս. ābpušt «սերմն մարդոյ»), անջրդի ՍԳր. (ներգ. յանջրդոջ Ոսկ. ես. էջ 308), ջրհեղ «առնի» Տաթև. հարց. 241 (չունի ԱԲ). ձիւնաջուր Մծբ. աղաջուր «մարդոց տականք» Ոսկ. ես. 318 (աղաջուրք ի փիլիսոփայիցն). ջրատուն «արտաքնոց» Վրդ. առ. 126. շնջրի Վեցօր. ուղխաջուր Ա. մակ. ժէ. 37. խորա-չուր Մծբ. յաղթաջուր, լորդաջուր Վեցօր. ջրձգել «ջուր սրսկել» Փոնց. էջ 47, ջրմուտ «առուն նեոս մտած տեղր» Սմբ. պտմ. 123. ջրել «առուն դուրս եկած տեղը, ջրի ելք» Սմբ. պտմ. 123, ջրկից «գետախառնուրդք կամ երկու առուների միացման տեղը» Օր-բել. 50, ջրթափ, ջրաթափ «ջրվէժ» Օրբել. 169, 149 (հինգն էլ նորագիւտ բառ)։ Նոր բառեր են անդրջրհեղեղեան, ջրաբաշխական, ջրաբուժութիւն, ջրհանակիր, ջրալի, ջրանցք, ջրոտ, ջրաներկ ևն.-Կ. Սարաֆեան, Բանալի գիտութ. 1788 Սանկպետ. էջ 104 ունի ջրատ «գաւաթ, крущка»։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. yuro-ձևից. այս արմատը նախալեզւում երկու ձև ունէր՝ wor և ur, և նախաձայնի ձայնդարձով՝ yur, your. առաօինից են ծագում վեդ. vár «ջուր». սանս. väri «օուր», զնդ. yār-«անձրև» (պհլ. varān>պրս. bārān «անձրև»), vairi «լիճ», Lvarayā «կաթիլ ջրոյ», սոգդ. wār «անձրև», թոխար. wär «ջուր», հանգլ. waer, ēar «ծով», հիսլ. vari «ջուր», ur «բարակ անձ-օրև, խոնաւութիւն», aurigr «թրջուած», յն ύρον «մէզ», լտ. ūrīna «մէզ», ūrīno «ջրի աակ ընկղմել»,-իսկ երկրորդից՝ հպրուս. iuren «ծով», լիթ. jures, jurios «ծով», jáura, jáuras «ճախճախուտք», լեթթ. jūra «ծով»։ Երկու խմբերի կապր ցոյց է տալիս հպրուս. wurs «ճահիճ»։ Հայերէնի մէջ նա-խաձայն y ըստ օրինի դարձել է ջ. հմմտ. ջան, ջով (Pokorny 1, 268, Trautmann 335, Boisacq 729, 1099, 1120, Walde 860)։
• Klaproth, Asia pol. 106 բրըտոն և վալ. dur, թիբեթ. ču «ջուր»։ Peterm. 26, 30 և 39 սանս. kš̌īra «կաթ» բառի հետ։ Windisch. 9 սանս. jala։ Müller SWAW 38, 581 սանս. kš̌ira, պրս. sir «կաթ»։ E. Boré JAs. 1841, 658 պրս. čahra «մարդու դէմք» և զնդ. čiϑra «ցեղ» բառերի հետ. հմմտ. պրս. āb «ջուր» և «սերմ»։ Էմին, Հայ հեթ. կր. թրգմ. Յոյս 1875, 286 և Ист. Асохика 274 Արտվիսուրա բառի վերջի մասի հետ։ Muller SWAW 88 (1877). 12 սանս. ksara-։ Տէրվ. Altarm. 25 սանս-iala «ջուր»։ Justi, Dict. Kurde քրդ. šurik «ջրվէժ», šorryk «ջրորդան», սանս. kšar զնդ. γzar «հոսիլ», պրս. saran, šurīdan բառերի հետ։ Canini, Et. étym. 191 հյ. սորել բայի հետ= սանս. sara, çara «ջուր»։ Müller WZ-KM 6 (1892), էջ 268 մերժեց սնս. kšira «կաթ» և առաջին անգամ մտա-ծեց կցել լիթ. jurès «ծով» բառե հեա-Հիւնք. դնում է ճուռ «դիք ջրոց առ Հըն-դիկս», Zour «նուիրական ջրոց ամէնէն
• զօրաւորը՝ Մազդեզեան պաշտամանց». պրս. շուր «լուացում», ճուլ «գետ». ճիւր «թամբ», թրք. չայ, չաղաթ. սալ «գետ, ջուր»։ Patrubány SA 1, 175 հնխ. k'suros «հոսուն» ձևից. հմմտ. սանս. kšar, զնդ. γžar «հոսիլ»։-Յե. շում են Հիւբշ. IF Anz. 10, 49 և Boi-sacq 1026։ Margoliuth, թրգմ. Բիւր. 1900, 334 սանս. udan։ Ա. Գ., Բիւր. 1ՉՈՈ. 475 պրս. ❇ ❇ǰurab «ջուր», Փորթուգալ փաշա, Եղիշէ 168 փարսի զուր, որ է զնդ. զաօթրա «օրհնեալ ջուր»։ Meillet, Esquisse 29 լիթ. jures, հպրուս. juryaiy «ծով» բառերի հետ։ Scheftelovitz BВ 28, 297 սանս. jūri «թուք», զնդ. zu «հոսիլ»։ Pedersen Հայ. դր. լեզ. 115 մերժում է Meillet-ի լիթ. և հպրուս. ձևերը, որովհետև սրանք կցւում են սանս. vār «ջուր», յն. ούρον, լտ. urina «մէզ» բառերի հետ. և էջ 151 մեկնում է -ուր մասնիկով (իբր յն. -ωρ. ինչ. ὸδωρ, νϰτωρ) ջ արմատից<հնխ-dhլ-հմմտ. սանս. dadhi «մածուն», dhayati «ծծել, խմել», հյ. դիել ևն։ Տարեց. Պապիկեանի 1905, 125 և Արև մամ. 1907, 934-5 թրք. սու «ջուր» ռառի հետ։ Մառ, O полож. aбх. 38 փոխառեալ լազական խմբի ենթադրեալ *čoγor բառից, որի համապատասխան ձևերն են վրաց. δղալի, ափխազ. aǰδ «ջուր»։ Petersson, Ar. u. Armen. Stud. 41 համարում է խառնուրդ նախնական հայ. *ջեր (<հնխ. gher-«կաթկթիլ») և *ուր (=ւտ. urīna. սանս. vāri «ջուր» ևն) բառերից։ Նոյն, անդ, էջ 23-24 յիշում է Tomaschek, Die alten Thraker lI 88 համեմատութիւնը, որ է Γερμι-ερα -հյ. ջերմաջուր (Դակիոյ մէջ մի ջեր-մուկի անունն է), որով-ζερα= հյ. ջուր։ Petersson գտնում է որ իրօք Հερα պէտք է նշանակէ «ջուր», բայց մերժում է կցել հյ. ջուր բառին, որ պիտի ծադէր հնխ. dhioro-dhiuro-կամ ghloro-ghuro-ձևից, մինչդեռ ζερϰ «ջուր»<
• 134 և ՀԱ 1921, էջ 81 երկրորդ անգամ վրաց. ծղալ «ջուր» բառի հետ, որին կցում է նաև բասկ. iϑuri «աղբիւր»։ Թիրեաքեան, Հայ-երան. ուսումն. 1922, էջ 54 պրս. [arabic word] jūr (?)։ Երրորդ անգամ Մառ ЗВО 1925, 683 վրաց. ծղալի «ջուր» ևն, Яз. и Лит. I, 231 բասկ šur «ջուր», ИАН 1926, 390 ափխազ. ձը «ջուր», և 354 չուվաշ. šur «ճահիճ», բասկ. u «ջուր» և խալդ. šuri «ողոր-մութիւն»! Վերի ձևով ուղիղ մեկնեց վերջին անգամ Meillet MSL 21, 251 և BSL 23, 76։ Պատահական նմանութիւն ունի արաբ. [arabic word] ǰur'a «մի կում ջուր»
• (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. էջ 556)։ ԳԻՌ.-Ննխ. Պլ. Տփ. ջուր, Ալշ. Ախց. Երև. Խրբ. Կր. Մշ. Ջղ. Սեբ. Սչ. ջ'ուր, Ռ. Տիդ. չուր, Ագլ. Մղր. ջիւր, Ասլ. ջ'իւր, Հմշ. ճուր, Գոր. Ղրբ. Մկ. Մրղ. Շմ. Սլմ. Վն. ճիւր, Ակն. ջ'իւր, Սվեդ. ջ'էօր, Զթ. ճօյ, ջ'օր, Հճ. ջ'ույ. -սրանից կազմուած են շատ բազ-մաթիւ ոճեր ու ածանցներ, որոնք տե՛ս իմ Գաւառ. բառարանը, էջ 940-6։ Յիշելու ար-ժանի են ջրաղաց և ջրորդան «ջրի խողովակ» բառերը։ Սրանք ր-ի կորուստով արդէն մի-ջին հայերէնի մէջ տուել են ջաղաց Յայսմ. Յիշատ. Գաղիան. Երզն. երկն. ջորդան Վստկ.։ Ջրաղաց բառի վկայութիւնները ըստ ՆՀԲ հասնում են ԺԲ դար, բայց ըստ Թ. Աւ-դալբէգեանի, Տեղեկ. ինստիտ. 3, 69 գնում է մինչև 966 թ. (տե՛ս Վիմ. տար. 8)։ ր-ի կորուստը պատճառ է դարձած բոլորովին մոռանալու բառիս ծագումը և ասւում է օր. քամու ջաղաց, ելեկտրական ջաղաց, և մին-չև անգամ ջրաջաղաց! Առաք. լծ. սահմ. 618։ Գաւառական ձևերի համար Ջառառl տե՛ս վերը առանձին. իսկ ջրորդան բառի ձևերն են՝ Մկ. ճուռmթան, Ոզմ. ճուռռա-թան, Վն. ճօռօթան, ճօռթան, ճօլօտրան, Խրբ. ջռթօն, Մշ. ճօլօրտան, Սվ. ջօրդէն, Այն. ջէօրդէն, Բղ. ջլօզդրան, Ագլ. շռի՛դmն, շըռռէօ՜դmն, շռի՛նդmն, Ղրբ. շռօ՜թկան, Ջղ շոնօթակ, Ղրդ. շոնօթ, Ազա ճօռնակաթ, Սլմ. նօռնըկաթ, Նբ. չօռնաղաթ։ (Սրանց մէջ ժողովրդական ստուգաբանութիւնը մեծ դեր ունի. այսպէս Վն. անշուշտ կապուած է ճօռ «խողովակ» բառի հետ, այլուր շոռալ և կաթ, կաթիլ բառերի հետ)։ Այս բոլորի դէմ աւելի հնից ունինք շօռոթ Տաթև. ձմ. ձգ. Շօռոթ՝ որ զջուրն առնու յաղբերէն և հեղու (ըստ այսմ նշանակում է «աղբիւրի առջև շինուած խողովակը»)։-Գաբիկեան, Երիտ. Հյստ. 1921, ժէ. թ. 86, մոռանալով ջորդան ձևը, գւռ. ճըռթօն մեկնում է իբր ջուր+թօն ռանձրև» կամ իբր բնաձայն ռառ։
• ՓՈԽ.-Մեր զանաղան ածանցներից փո-խառեալ են՝ վրաց. ჯურღმული ջուրղմուլի «հոր, ջրհոր» (կազմուած է հյ. ջրհոր բառի վրայից՝ առաջին մասը (ջուր) տառադարձե-լով և երկրորդ մասը (հոր) թարդմանելով վրաց. ღმული «խոր, խորունկ» բառով՝ ըսա Մառ ЗВО 11, 58), արևել. թրք. ︎ čor-tan «ջրանցք, տանիքի վրայից անձրևաջուրը դուրս հոսեցնելու խողովակ, ջրորդան». (այս բառը ունի նաև Будaговъ 1, 493 ըստ Zenker-ի, որ օրինակ է բերում Լեհջեթ-իւլ-Լուղէթի հետևեալ վկայութիւնը. [arabic word] ︎︎ [arabic word] ︎ [arabic word] ︎︎ [arabic word] ︎ Cortan be-rumi nāvdān, ya'ni mizāb «Չոր-թան ռումի լեզւով նաւդան, այն է խողո-վակ». որից երևում է թէ Լեհջեթը գիտէր ար-դէն թէ բառը փոխառեալ է, միայն սխալ-մամբ յունարէն էր կարծում). գործածական է նաև արդի լեզւով. հմմտ. թրք. գւռ. jərton (Գաբիկեան, անդ), թրք. գւռ. Խրբ. čortum, ինչպէս և կապադովկ. յն. τουρτάν (Karoli-des, Րλ. συγϰρ. 215), քրդ. [arabic word] ❇ šuretan «ջը-րորդան» (Justi, Dict. Kurde 256 դնում է ջուր և տանիլ ձևերից, որ սխալ է).-թրք. գւռ. Ակն. čərban «ջրբաշխ, այգիների ջրերը բաժանող պաշտօնեան» (<ջրպան).-արաբ. [arabic word] ǰurūr «շատ խոր ջրհոր» Կա-մուս, թրք. թրգ. Ա. 794 (որի տուած ստու-գաբանութիւնը իբր «չուանը իրեն քաշող»՝ շատ անյարմար է).-ն. ասոր. šorat'an «ջրորդան». երևի նաև արաբ. [arabic word] urmūz ռաւազան կամ ջրհոր» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 164), որին այնպէս նման է գալիս Ղզ. ջրմուզ «ճմճմայ», ուտ. ǰūhär «ջրբաշխ»։-
• Պատահական նմանութիւն ունին աւար. čurize «լուալ», čurdize «լոգնալ», պերմ. զիրեան. šor, վոտյակ. šur «գետ», ալբան. sour «ջուր» (որ Գ. Փառնակ, Անահիտ 1906, 233 հայերէնից է դնում)։
ὐδώρ aqua. Տարր խոնաւ եւ ցուրտ, ըմպե լի եւ լուացօղ կամ մաքրողական, յանձրեւոյ, ի գետոյ կամ յաղբերէ. իսկ ծովայինն է աղի. ... եբր. մայիմ. ջուրք.
Հոգի աստուծոյ շրջէր ի վերայ ջուրց։ Ի մէջ ջրոցդ։ Ի մէջ ջուրցդ եւ ջուրց.եւ այլն։
Զոր օրինակ առաջինքն ջուրբք մեռան, սոյպէս եւ վերջինքս ջուրբք կենդանացան. (Եփր. ծն.։)
Որ կարօտէր կաթիլ ջրին։ Ոմն ըզբաժակըն ցուրտ ջրին. (Յս. որդի.։)
Կամ Լոյծ ինչ ծորելի որպէս ջուր.
Հալել կապար, եւ ջերմն մինչդեռ ջուր իցէ, հոսել արկանել զմարմնով նորա. (Ագաթ.։)
ՋՈՒՐ ԸՄՊԵԼ. որ եւ ՋՐԸՄՊՈՒ ԼԻՆԵԼ. ջուր խմել. ὐδροποτέω aquam poto, bibo.
Այսուհետեւ մի ջուր եւեթ ըմպիցես. (՟Ա. Տիմ. ՟Է. 23։)
ՀԱՆԵԼ ՋՈՒՐ. ὐδρεύομαι aquam haurio. ջուր հանել՝ քաշել. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 19. 20. 44. 45։ Հռութ. ՟Բ. 9։ ՟Ա. Թագ. ՟Է. 6։ ՟Թ. 11։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 16։ ՟Ա։ մն. ՟Ժ՟Ա. 18·)
ՏԱԼ ՋՈՒՐ, կամ ՋՈՒՐ ՏԱԼ. ποτίζω poto, potum do. Արբուցանել. եւ ոռոգանել. (Ղկ. ՟Ժ՟Գ. 15։ Հռ. ՟Ժ՟Բ. 20։ ՟Ա. Կոր. ՟Գ. 6 = 8։)
Մի տայք ջուր բան ջարոյդ. (Վրք. հց. ձ.) որ եւ թարգմանի.
Տուր ջուր ասէ (խաշանց), եւ երթայք արածեցէք. (Եփր. ծն.։)
Այլք ի կաճեղս պնդեալք, որ ոչ են կարօղ եւ ջուր հեղուլ. (Վրք. հց. ՟Ը. եւ այլն։)
hydromancy, prediction by water.
ὐδρομαντία ex aqua praedictio futurorum. Ուռուտք ջրով. յուռութս առնելն ի ջուր. դիւթելն ջրով.
Ի բժշկաց առողջանալ անխիղճ են. այլ ոչ դիւթաց եւ կախարդաց ի ջուրուռթէից, կամ յայլ իրաց. (Կանոն.։)
hydromancian.
ὐδρομαντής ex aqua pradicens futura. Դիւթք եւ կախարդք՝ որ առնեն յուռութս եւ հմայս ջրով.
Մի իսխեսցեն երթալ եւ հարցանել ի դիւթս կամ ի կախարդս, ի ջուրուռթոյցսն, ի գարընկէցսն, եւ յայլ հմայս. (Կանոն.։)
hydrology.
hydraulics.
Բաշխումն ջրոյ՝ որ եւ է օրինակաւ. եւ մասն ուսումնականին (ὐδραυλική hydraulica ) որ ճառէ զջրոց.
Զինքեամբ իսկ խոնաւագոյնն (զերկիր), եւ զկարօտ ջրաբաշխութեան։ Զուգաբար բաժանել ընդ ինքն զջրաբաշխութեանն ծաւալումն. (Պիտ.։)
hydrotherapical.
hydrotherapia.
springing, gushing or spouting out water, watery.
cf. ջրբուղխ.
Արար զջրաբուղխսն եւ զջրմուղսն. (՟Դ. Թագ. ՟Ի. 20։)
ՋՐԱԲՈՒՂԽ ա. Բղխօղ զջուր. ջրարբի. շատաջուր.
Աղբիւր ջրաբուղխ։ ի ջրաբուխ եւ ի տղմալից եւ ի խոնաւուտ անդաստան։ Դարանաղեաց գաւառ՝ լերամբք ծաղկաւէտ, եւ ձորովք ջրաբուղխ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։ Կանոն.։ Երզն. լս.։)
cf. Ջրբուղխ.
cf. Ջրգողութիւն.
hydrography.
hydrodynamics.
hydracide.
born of water, aquatic.
Որպէս ջրային կենդանի եւ կամ իւիք օրինակաւ ծնեալ ի ջրոյ.
Հանդերձ թռչնովք, եւ ծովային եւ ջրածնունդ զեռնղք. (Վեցօր. ՟Ղ։ եւ Շիր.։)
Ծովային ջրածնունդ կետային՝ երեքօրեայ թաղմանդ քո նախանշան յովնան մարգարէն. (Ժմ. յն.։)
sharpened, whetted;
pointed, sharp;
սուսեր —, trenchant sword.
ὁξύς acutus. Սրեալ իբր յեսանաւ, սայրասուր.
Ա՛ռ դու քեզ սուսեր յեսանասուր՝ սո՛ւր քան զսրբիչ վարսավիրայից. (Եզեկ. ՟Ե. 1. (մի ձեռ. վրիպակաւ, յեսանաւոր)։)
grinder.
postscript.
retrogradation.
cf. Յետախաղաց.
Զի մի՛ մեղրն իւրովն յետեւախաղաց խոնաւութեամբն արտաքոյ ամրածածուկ շտեմարանաց ծորեալ ելեալ հեղուցու. (Վեցօր. ՟Ը։)
tardy or late repentance.
ὐστεριβουλία sera poenitentia. Յետոյ ուրեմն խորհելն զօգտակարս. զեղջ անագան.
Մի՛ տացես զքո կեանս ի յետնախոհութիւն. (Բրս. վաշխ.։)
lowest rank;
extremity;
posteriority.
Անլուայ խորհրդով (աղօթելն՝) այն է ամենայն յետնութիւն չարեացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
ἑσχατία, τὸ ἕσχατον extremitas եւ humilitas, vilitas. Յետին՝ յետնեալն գոլ. վերջին ծագ. նուաստութիւն.
Յամենայն յետնութենէ անշեղաբար վերաբնակեալ։ Անկեալ՝ առ հակառակն յետնութիւն ածաւ. (Դիոն.։)
Ըստ իւրեանց յետնութեան կորուսին յաշխարհէս հայոց զքաջութիւն եւ զանուն բարի. (Փարպ.։)
from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.
Յետոյ. հուսկ յետոյ. ետքէն. ետքը.
Յորժամ առնէր Աստուած զարարածս, յետուստ արար զմարդն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
ՅԵՏՈՒՍՏ. նխ.մ. ἑκ τῶν ὁπίσω, ὅπισθεν posterius, pone, a tergo. Յետոյ, այսինքն ի յետին կողմանէ. ի թիկանց. էտեւէն, կռնըկէն.
Յետուստ խորանի, կամ որմոյն մերոյ. (Ել. ՟Ի՟Զ. 22։ Երգ. ՟Բ. 9։)
Ծակել զորմն յետուստ։ Հողմն յետուստ վարէր. (Տէր Իսրայէլ.։ Վրդն. ել.։)
Յետուստ կողմանէ ընկեցին խարիսխս չորս. այսինքն ի խելաց նաւին. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 29։)
Կորովութեամբ ձգեալ յետուստ կողմանէ. կռնըկէն .... (Խոր. ՟Բ. 82։)
ՅԵՏՈՒՍՏ. գ. τὰ ὁπίσθια posteriora. Յետին կողմն. գաւակ. կռնակ. էտեւի կողմը.
Յայտնեցաւ յետուստ քո։ Մերկացից զյետուստ քո։ Յայնեցից զյետուստ քո. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 22. 26։ Նաւում. ՟Գ. 5։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
ՅԵՏՈՒՍՏ. մ. ὔστερον postea, post modum, demum. Յետոյ՝ ըստ ժամանակին. յետոյ ուրեմն. ապա. ետքէն.
Յետուստ ի վախճան ժամանակի ինքն զինքն երեւեցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
return;
contumacy, rebellion.
Յետս դարձումն. հեստութիւն. ապստամբութիւն.
Հարան յիս մեղք յետսդարձութեան։ Զոմանս իշխանութեամբ պատրեալ յետսդարձութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
backwards, receding.
Գնացին յետսերեւակի, եւ ծածկեցին զմերկութիւն հօրն։ Միտք յետսերեւակի գնայ, այսինքն է յետոյ տեսանէ. զամենայն ինչ ամենայն ուստեք ստոյգ տեսանելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 72։)
Յետսերեւակի գնան ծածկեն. (Վրդն. ծն.։)
yesterday's.
cf. Երիկուն.
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
διαπλάσσω, -ττω formo ἕπειμι accedo et moderor. Իր ընդ իր յարել. յիրեարս յարմարել. յօրինել. կարգաւորել. բարեկարգել. ուղղել. կոկել, շտկըտել.
Զամենայն ոգի ջանայր յերիւրել հասուցանել ի գիտութիւն ճշմարտութեան. (Ագաթ.։)
Եւ այսպէս դիպեալ գիւտի նշանագրացն՝ ձեռն ի գործ արկանէր երանելին Մաշթոց, յերիւրելով զնա Սուրբ հայրապետին հայոց Սահակայ. (Փարպ.։)
Աստուածեղէն զօրութիւն էր, որ յերիւրէր եւ ուղղէր զամենայն յամենեսեան։ Զոգիդ յերիւրել կամի, եւ ամենեւին յամենայն ախտէ առնել ազատ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19։)
Եկի խրատել ուղղել յերիւրել, եւ դուք ոչ լուարուք. (Ոսկ. ես.։)
Զօրեղապէս ձեռն ետ, եւ յերիւրեալ հաստատեաց զմերումս բնութեան կառք. (Լծ. եւագր.։)
adjustment.
prolongation, protraction.
παρατένεια protensio. Յերկարութիւն. տեւողութիւն. եւ Յապաղումն.
Անհատանելի եւ անեզրական ունի զյերկարաձգութիւնն. (Շ. բարձր.։)
Կատարեցեր զյուսոյն յերկարաձգութիւն։ Թէեւ բիւրուց ամաց ունիցի յերկարաձգութիւն։ Ոչ է ժամանակ յերկարաձգութեան առ ի զպարտսն հատուցանել. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ծ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)
of happy memory.
cf. Երկարաւոր.
Երկար. յերկարաձիգ. երկայնեալ միջոցաւ. յն. ի միջոցէ. ἑκ διαστήματος ex intervallo.
Ամենայն ի քարանց պատուականաց չափով յանկոփից կցեալ ընդ միմեանս յերկարաւոր ներքոյ եւ արտաքոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 9։)
unbuilt, unfurnished, unprepared, not ready;
unbound.
ἁπαράσκευος, ἁκατέργαστος. imparatus, incompositus, rudis. պատրաստ չեղած. Ո՛չ կազմ. անպատրաստ. անկահ. եւ ո՛չ կազմեալ օրինօք. չյարդարեալ. անզարդ. անհարթ. անկարգ. անշնորհ. հազըրսըզ. թետարիքսիզ. տիւզէնսիզ.
Անզէնք եւ անկազմք ի մայրիս աներկիւղաբար շրջեսցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անկազմ սակաւուքն զայնչափ բազմութիւն զօրացն ցրուեաց. (Փարպ.։)
Տղայոց մատուցանէ զհացն՝ ոչ խիստ եւ անկազմ. (Նիւս. կազմ.։)
Սնանի անկազմ բուսոցն պատրաստութեամբ. (Պիտ.։)
Աներեւոյթն եւ անկազմն ծածկեալ ունէր որպէս խաւար զերկիր. (Յճխ. ՟Է։)
Զանդունդս անկազմս. (Ագաթ.։)
Նախ անկազմ եղեալ, եւ ապա զզարդն առեալ. (Կիւրղ. ծն.։)
fallen;
abject, vile, despicable;
booty, spoil.
Անկեալ. ընկեցիկ. կործանեալ. եւ յետնեալ յիմիք կարգի. աննշան. նուաստ. տկար. ընկած, ձգած. տիւշիւք. տիւշկիւն. εκπεπτωκός, ἁπερρίμενος. qui exciderit, vel ceciderat, εὑτελής. ignobilis.
Զանկածն տառապեցուցին։ Ոչինչ է մարթ՝ եթէ անկած լինիցի Բանն Աստուծոյ. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 9։ Հռ. ՟Թ. 6։)
Զկարի անկածսն հրամայէ ընդունել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Չէ իբրեւ զմարգարէ ոք անկած, թէ նախ առնուցու, եւ ապա տացէ. (Ոսկ. ես.։)
Անկած հարս եւ հաւս ունէին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)
Անկածք ի պատուէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
Յիշխանութենէ պատուոյ անկած էր։ Թէ եւ կարի ի մտաց անկած էր. (Լաստ. ՟Գ. ՟Ի՟Բ։)
Անկածն մեղօք։ Փոքունց եւ անկածից։ Հզօրն յանկածէ (կամ յանկարծէ) պատկառէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Կ՟Թ. եւ Մծբ.։)
Արիաբար հաստատէին զինուք յանկածն պարսպին. (Շ. եդես.։)
ԱՆԿԱԾ. Աւար անկեալ. կապուտ կողոպուտ անկելոցն.
Բազում ինչ յանկածէ պատերազմին պարգեւեաց. (Խոր. ՟Ա. 11։ եւ ՟Բ. 22։)
Ըստ յարմարութեան յն. եւ լտ. ձայինց՝ Դի անկեալ. գէշ. լէշ πτῶμα. cadaver.
Ուր անկած է, անդ են եւ արծուիք. (Ոսկ. խչ.։)
Ուր անկածն է, անդր եւ արծուիք ժողովեսցին։ Անկած կոչէ զմարմինն յաղագս մահուն. վասն զի թէ ոչ էր անկեալ, մեք ոչ կանգնէաք. (Մեկն. ՟ա. կոր.։)
Զմարմին իւր անուանէ գէշ եւ անկած. (Երզն. մտթ.։)
Ինքն Տէրն զմարմինն ի գէշ առակեաց վասն չարչարանաց խաչին, եւ ի գերեզմանի դնելոյն. այլ եւ անկած ասի ըստ այլոց, զի անկաւ նա ի բնութիւնս մեր խոնարհագունիւքն. (Տօնակ.։)
Ուր անկած թագաւորական է, անդ եւ զօրք գումարին. (Ոսկիփոր.։)
որպէս անկուած, հիւսուած. անկուածոյ ինչ եւ ընդելուզեալ. եւ ոստայն. ὔφασμα. textura. էօրմէ, օյմա իլի.
Անկած լանջատեսիլ եւ ի վերայ պատմուճանի՝ նշանակ երկնի։ Սարդ իբրեւ կատարեսցէ զանկածսն, ըստ միջոցի տեղւովն իբր ի կիտի դարանամուտ լինի. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լիւս.։)
ԱՆԿԱԾ ԱՐԾԻՒ. ռմկ. ընկած արծիւ. Աստեղատուն արծուոյ՝ աներեւութացեալ եօթնեակ մի ի կարի մերձաւորութենէ արեւու, եւ անդրէն ի հեռանալն փոքր մի ի վեր երեւեալ.
Ի դեկտ. ՟Ժ՟Դ. օրն ելնէ այն աստղ, որ թարգմանի ընկած արծիւ։ Յեօթն օրն ընկնի անկած արծիւն. (Վստկ. ՟Ծ՟Զ։) cf. ԱՆԿԱՍՏԵՂ.
unestablished, unfounded, unsupported, uncertain, frail.
Որ չառնու զկայ. եւ անկայուն. ἅστατος. qui nonstat, inconstans. տուրմազ, կէլիճի.
Ո՛չ զանկայն զանհաստատն, եւ ոչ զայլայլելին. (Նիւս. կազմ.։)
Զկարճն եւ զանկայ ժամանակն ողբայր (Դաւիթ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Զօրէն անհիմն տան անկայ սասանմամբ տատանէ։ Յանկայ եւ յարածուփ գարշութիւն երեսաց. (Պիտ.։)
Անկայիւ շարժմամբ հաստատեալ. (Անան. եկեղ։)
Օրինակաց յաւէտ անկայից։ Կտակի անկայի. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ Մծբ.։)
Դադարեաց էութիւն հողմոյն անկայ ունակութեամբն. (Բենիկ.։)
cf. Անկայ.
Ի շարժմանէդ մշտախաղաց անկայական, զանշարժելիդ՝ շարժօղ բնաւից՝ որ այժմ կան. (Երզն. ոտ.։)
Սնոտի եւ շարժուն եւ անկայական զերեւելիսս ցուցանել. (Լծ. ածաբ.։)
Ոչինչ հաստատուն յանկայականիս ցուցանի բնութեան. (Նիւս. երգ.։)
Մնացական է առաքինութիւնն, եւ չարիք նմին հակառակ՝ անկայական եւ անհաստատական. (Ոսկ. ես.։)
cf. Անկայ.
Որոյ չիք կայան հաստատուն. կամ անկայուն.
Անկայան պատսպարին գիւտիւքն մերովք. (Վեցօր. ՟Ա։)
to lay the groundwork of lace;
to weave;
to twine.
ԱՆԿԱՆԵՄ որ գրի եւ ԱՆԳԱՆԵՄ, գի. ὐφαίνω, ὐφάω, συνυφαίω. texo, detexo, contexo. հիւսել. նիւթել. յարամանել. յարմարել. հուսել, բանիլ. եօրմէք. տօգումագ. նէսճ էթմէք.
Թիթղունս ոսկիս՝ թելս թելս անկանել ընդ կապուտակին եւ այլն։ Զխառնուածսն անկեալ անդստին ի նմանէ։ Անկանէր ընդ նմին անկուած ականակապ։ Անկանել գործել զամենայն գործ ճարտարութեան։ Եթէ անկցես զեօթանեսին գիսակս գլխոյ իմոյ ընդ ազբին։ Զոստայնս սարդից անկանեն. եւ այլն։
Որպիսի ոչինչ յանկելոց առ մեզ գոյ՝ վասն պայծառութեան. (Փիլ. քհ.։)
Ի չորեցունց նիւթոցս երանգոցս այսոցիկ նիւթեցին եւ անգին զպատմուճանն. (Սեբեր. ՟Գ։)
Անկանես անճառ արուեստիւ հնարագիտութեան մէգ եւ առաւօտ. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Երկոքումբք կողմամբք (նեղութեան եւ անդորրութեան) անկանէ զառաքինութիւնս արդարոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Ընծայս բան է՝ իբրեւ հանդերձ ինչ գձուձ յաղքատ մտացս մերոց ոչ առանց երկոց անկեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Ընդ սմա անկանել հարկաւոր է զԱստուծոյ հրամանս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
irregular, anomalous.
Դատաւոր անկանոն կրօնիցն։ Մի՛ անկանոն կրօնիւք ամբարձջիք ի տան նանրութեան. (Յհ. կթ.։)
apocryphal;
— գիրք, the apocrypha.
ԱՆԿԱՆՈՆԱԿԱՆ (գիրք) Այն՝ որ չէ անցեալ ի կանոն ընդունելի Սուրբ գրոց։ (Կանոն.։)
that does not take bribes, incorruptible, honest.
ἁδέκαστος, -ον. incorruptus, -um. Որ չառնու զկաշառ, եւ ուր չիք հնարք կաշառաց. անաչառ. րիշվէթ ալմազ. րիշվէթսիզ.
Աստուած, որոյ ատեանն անկաշառ է եւ անպատրելի, միայն լի է ճշմարտութեամբ. (Փիլ.։)
Անկաշառ դատաւոր, կամ ոստիկան, կամ կառափիչ. (Նար.։)
Յանկաշառ ատենին Աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յանկաշառ եւ յարդարադատ դատաստանէն. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Անկաշառ է գթութիւնդ քո. (Վրդն. սղ.։)
Դատաւոր կացոյց ի վերայ մեր զխիղճ մտաց մերոց, որ եւ անկաշառ դատի զմեզ։
Անկաշառ քարոզել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
loose, untied, free.
Ազատ ի կապոյ. արձակ. ἁνένδετος. non colligatus. եւ անժոյժ. անարգել. անսանձ. ἁκρατής. incontinens. կապ չունեցօղ, անզուսպ. պաղսըզ. զափթսըզ.
Մերկն եւ անկապն ընդ մարմնի միտքն բազումս ունի զօրութիւնս. (Փիլ. այլաբ.։)
Անկապ անասուն. (Խոսր.։)
Անկապ արձակումն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Կապեաց ասէ զանկապն ըզլոյս՝ ի չորրորդին յանօթ նիւթոյս. (Շ. այբուբ.։)
Ռափսակ՝ անկապ եւ աներասան ի վերայ Աստուծոյ զլեզուն լուծեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Մէջք անբանից անկապք են ի ցանկութիւնս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
incessant, unceasing.
Զոր ոչ լինի կասուլ կամ ծասքել ատամամբք. անծամ. չիյնէնմէզ.
Կերան զբաղարջն զխիստն եւ զանկասն. (Ճ. ՟Թ.։) եւ (Տօնակ.։)
Որ ոչ յետս կասի. առանց յետս կասելոյ. կէրի տուրմազ. վազ կէչմէզ.
Ընթացք արիականք եւ անկասելիք։ Զակատեցայ՝ անկասելի ի պատկառելեացն գործոց. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ ՟Ի։)
sure, certain, indubitable;
cf. Անկասկածելի.
ἁνυπότος, ἁνυπονόητος. non suspicans, incurious. Որ չունի զկասկած. որ ոչն խիթայ. աներկիւղ. յապահովացեալ, եւ անպատրաստ. կասկած չունեցօղ. իշքիլսիզ. շիւպհէսիզ. վազիֆէսի օլմայան.
Յաշտ արարեալ վերագունին՝ անկասկած լինիցի. (Եզնիկ.։)
Զի անկասկած լիցի ի մտանելն առ նա եւ յելանելն. (Յհ. կթ.։)
Ոչ ինչ խիթացեալ զգուշացաւ անկասկած լինէր. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
Վաղվաղակի եկն եհաս ի վերայ իբրեւ անկասկածից. (Ոսկ. ես.։)
Կամ ուր չիք ինչ կասկած. անվտանգ. անքոյթ. ապահով. էմին. սաքին. ἁνενδοίαστος, ἁνυπόπτευτος. non dubitatus, non suspectus.
Զի տանէն անկասկած եւ անյերկուանալի գաղութ բնակափոխութեանն. (Փիլ. իմաստն.։)
Յանկասկած տեղի հեռացուցեալ. (Փարպ.։)
Զանկասկած կենաց օգնութիւն։ Յանկասկած յապահովութեան. (Պիտ.։)
ԱՆԿԱՍԿԱԾ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾԻ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾՍ. ἁνυπόπτως, μετὰ ἁσφαλείας. sine suspicione, tuto. Առանց կասկածելոյ կամ կասկածանաց. աներկիւղաբար. յապահովս. առանց վախի. գօրգուսուզ.
Անկասկած ի դուրս ելեալ ի քաղաքէն. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Նեղոս.։)
Յանհոգս եւ յանկասկածի կէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)
Հաբէլ պարզաբար եւ յանկասկածս երթայր զհետ եղբայրասպանի. (Դիոն. թղթ.։)
cf. Անկասկածելի.
Հրամայէ նմա զայն իշխանութիւն անկասկածաբար ունել. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Դուք անկասկածաբար երթա՛յք ի տօնն յայն. (Նանայ.։)
surely, certainly, doubtless.
imperfect, incomplete, defective, faulty;
imperfectly, incompletely, faultily;
imperfect tense.
ἁτελής, ἁτέλεστος. imperfectus. Որ չէ կատարեալ. ոչ լրացեալ. թերի. թերակատար. պակասաւոր. տհաս. քեմալսըզ. նաթէմամ. գուսուր. էքսիք.
Անկատար ժամանակօք տունկք մրգաբերք. (Իմ. ՟Ժ. 7։)
Ըստ մասինն՝ անկատար ելով՝ ո՛չ է ամենայն։ Ծնանի՝ ոչ կատարեալ գործ, այլ անկատար, իբր թէ մանուկ։ Ուր ոչ է մերձ Աստուած, անկատար է այն ամենայն. (Փիլ.։)
Որ յաւելուածոց տակաւին կարօտ է, անկատար է. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զանկատարսն մտօք եւ մարմնով. (Յճխ. ՟Թ։)
Իմաստասէրն խնամ տանի անկատար ոգւոց։ Միոյ մասին պակաս ելոյ՝ հարկ է զբոլորն անկատար գոլ. (Սահմ. ՟Ե. ՟Ժ՟Թ։)
Մանկունք՝ անկատար լեզուաւ զհայրն պարգեւատու արարին. (Կլիմաք.։)
Անկատար բան. (Նիւս. կազմ.։)
Կատարեալ, եւ անկատար թիւ. (Սահմ. ՟Ե։)
Եւ անգործ. որ չէ եդեալ ի գործ. չելեալ ի գլուխ. եւ ոչ կատարելի.
Անտես եւ անկատար թողուլ զհրամանն. (Պիտ.։)
Երդնոյր զերդումն անկատար. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 23։)
Ոչ ձեզ անլուր լինել, եւ անկատար հրամանացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
Եւ անկատարած. անվերջ. եւ անել. նիհայէթսիզ. չըգմազ.
Որք զերկին եւ զերկիր անսկիզբն եւ անկատար ասացին. (Վեցօր. ՟Ա։) եւ (Շիր.։)
Ընդ անկատար ուղին հետեւել. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
infinite, endless.
Յանկատարած յաւիտենին. (Ոսկիփոր.։)
seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.
Իբր առանց կարանի. ոչ կարեալ, այլ հիւսեալ. կամ փորանկեալ. եւ անձեռագործ. չկարած, չհուսած. տիքիշսիզ. եօրմէ.
Մերկացուցին զանկար պատմուճան նորա, եւ զանփորտիկն։ Արկին վիճակ ի վերայ անկար պատմուճանին. զայս պատմուճան Աբգար առաքեաց. (Տօնակ.։)
Ո՛վ դու անկար խորան խորհրդոյ՝ տաղաւարին հօրն հաւատոյ. (Գանձ.։)
cf. ԱՆԿԱՐ, ի, ից, աց.) ἁδύνατος. impotens, impos. Չունօղ զկար զօրութեան. անկարօղ. տկար. հիւանդ, կամ անձեռնհաս, անբաւական. գատըրսըզ. գուվվէթսիզ. գուտրէթսիզ.
Զկոյրս՝ որ ոչ ոտիւք եւ ձեռօք կարեն վարիլ, անկարս անուանեցին. (Փիլ. բագն.։)
Յարդար վաստակոց զանկարս եւ զհիւանդս կերակրէին. (Եփր. պհ.։)
Հիւանդ է անկար ի պահել պահս. որոյ թողացուցանեն պատուիրանք. (Տօնակ.։)
Ոչ իբրեւ զայլ բոլորս անկարս, այլ կարող ունիք զօրութիւն. (Պիտ.։)
Որքան անկար է մարդ քան զԱստուած, այնքան անկար է մարդկան գթութիւն քան զԱստուծոյսն. (Խոսր.։)
ἁδύνατον. impossibile. Անկարելի. անհնարին. չըլլալու. օլմայաճագ. գապիլսիզ. միւմքիւնսիւզ.
Իրս իմն առաջի եդեալ իւր անկարս։ Ապա եթէ անկար իցէ, որպէս անկար է, կայ մնայ ասել՝ ոգւոցն գոլ հոդ այցելութեան. (Փիլ.։)
Որ տակաւին եւս համարէրն անկար գոլ, կարելի՛ ասաց. (Ոսկ. յհ. Բ. 27։)
Օրէնք ետ Աստուած մարդկան զկարելին բնութեանս, եւ ոչ զանկարն. (Լմբ. սղ.։)
Ի հոսանուտ գետի ի նոյն ջուր անկա՛ր է երկիցս թանալ զոտն. (Սահմ. Ա։)
Այսպիսեացս անկար է ուղիղ ընթանալ վասն ինքնիշխան լինելոյ. (Լմբ. բենեդ.։)
ԱՆԿԱՐԱՑՆ Է. յն. ոճով. կամ ՅԱՆԿԱՐԱՑՆ Է, հյ. ոճով. τῶν ἁδύνατων ἑστιν. որ եւ ասի ՅԱՆՀՆԱՐԻՑՆ Է. այս ինքն մի ինչ յանկարելեաց. nequit fieri.
Անկարացն է՝ ինքն ինքեան գոլ ինչ ներհական։ Յոյժ դժուարացն կամ յանկարացն էր լուծանիլ. (Արիստ. քանակ. եւ Արիստ. առինչ.։)
to be unable, to be incapable, to be insufficient.
ἁδύναμαι. non possum, nequeo. Չկարել. անկարող եւ անբաւական գտանիլ. տկարանալ. յետնիլ.
Անկարանայ պատմել լեզու. (Խոսր.։)
Ըստ արժանեացն անկարանամք հատուցանել. (Շ. բարձր.։)
Անկարանայ բան յարժանաւորն խօսելոյ. (Երզն. լս.։)
Անկարանայր զելսն (առնել) յարեւելս. (Պտմ. Ժղ.։)
Անկարացեալ ի սորայն լինիմ համոց (աղի ջրոյ ծովուն). (Պիտ.։)
without order, in disorder, disorderly, irregular, confused, indistinct, not methodical;
intemperate, inordinate, immoderate, excessive, licentious;
յանկարգ, cf. Յանկարգ
Օտար ի կարգէ եւ ի կանոնէ. անտեղի. անիրաւ. խառնակ. անպատշաճ. (յն. եւ լտ. պէսպէս լինի). եօլսուզ. նիզամսըզ.
Զլեզու մարդկան՝ զչարն եւ զանկարգն. (Յկ. ՟Գ. 8։)
Յանկարգ գիջութեան գնացից. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 7։)
Ոչ ինչ անկարգ եւ անօրէն գնացիւք։ Համարիցի՞ս զՏեառնէ անկարգս ինչ առնել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 23։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 12։)
Անկարգ ցանկութիւն, ամբարտակ, հրոսակ. տեղիք, ձմեռունք. պաշտօնեայք. (Ագաթ.։ Խոր.։ Կորիւն.։ ՃՃ.։ Լմբ.։)
Մի՛ զհամբոյր ողջունիս անկարգ ինչ վարկանիցիս. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Եւ արտաքոյ կարգի կամ բնութեան. անսովոր. օրանսըզ. ատէթտէն խարիճ.
Ամուլ էր Սառա, եւ ծնաւ որդի յանկարգ ժամանակի։ Արդ ամլոյն ծնանել (որպէս եւ պառաւոյ՝) անկարգ էր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Յանկարգ դդմենւոյդ (Յովնանու) փորձեա՛ եւ ճաշակեա՛, թէ զի՞նչ համ է գթութեանն Աստուծոյ. (ՃՃ.։)
Եւ եթէ այս անկա՛րգ եւ արտաքոյ յարմարականին ասացեալ եղեւ. (Պիտ.։)
Մի՛ յանկարգ իբրեւ հեթանոս կոծ կամ աշխարանս ոք անյուսութեամբ գնիցէ ինձ. (Բուզ. ՟Ե. 44։)
cf. Յանկարգ.
ԱՆԿԱՐԳԱԲԱՐ ԱՆԿԱՐԳԱՊԷՍ Առանց կամ ընդդէմ կարգի. խառնիխուռն. յանդէպս.
Ոչ կարգիւ, այլ՝ խառն եւ անկարգաբար։ Անկարգաբար յարուցեալ ընդդէմ։ Անկարգաբարն վարել հրամանաւ. (Պիտ.։)
Զզանազանութիւն ընտրելեացն շփոթեն անկարգաբար. (Սարկ. պատկ.։)
Ի սաստկութենէ անձրեւաց անկարգաբար հեղեղք յառնեն ... եւ անկարգաբար բերման նորա ոչ ոք ընդդիմանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Ուտէին անկարգապէս եւ որկորստաբար. (Մեկն. ղեւտ.։)
to disorder.
Յանկարգութիւն դարձուցանել. խանգարել.
Հա՛ն զժանգն յատենէ, զի մի՛ աղմկեալ խռովեցուսցէ եւ անկարգեսցէ զիրաւունսն։ Տեսանէ անկարգեալ զհոգեկան մասունսն. (Լմբ. առակ. եւ Սղ.։)
cf. Անհնարին.
որ եւ ԱՆԿԱՐ ասի. ἁδύνατον. impossibile. Ոչ կարելի. եւ անհնարին. միւմքիւնսիւզ. գապիլսիզ.
Է հաւատ, որ անկարելւոյն՝ կարողութեամբ հաւատայ. (Աթ. ՟Դ։)
Զանկարելեաց կախի եւ աւելորդից յուսոց. (Դիոն. եկեղ.։)
Եթէ զայս ցուցանես, որ է անկարելի (յն. անտանելի). (Աթ. ՟Ը։)
Զեղծումն գործել, երկրորդ՝ անկարելեաւ։ Զանկարելիսն կարելիս կացուցանէ։ Զվտանգ անկարելի աղետիս. (Պիտ.։)
Անկարելի է մեզ գիտել զերկնայնոցն իմացութեանց խորհուրդս. (Դիոն. երկն.։)
Նոյնն նմին նմանապէս մեծ եւ հաւասար գոլ անկարելի է։ Անկարելի է անցանել ընդ իւր ստուերն՝ եւ յոյժ փութացելոյն. (Առ որս. ՟Ե. ՟Է։)
Անկարելի է առանց խոնարհութեան ժառանգել զտեղի անկելոց։ Որպէս չարչարել առանց մարմնոյ անկարելի է, նոյնպէս եւ խռովել առանց հոգւոյ անհնար է. (Զքր. կթ.։)
Զանկարելի տկարութիւն նոցա տեսանելոց եմք առ ի Փրկչէն մերմէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
cf. Անախտ.
Որ չունի զկարիս կրից. անկիր. անկրական. անախտ. անախտական. ἁπαθής. passionis expers.
Ի սկզբանէ էր ասէ՝ Բանն, զի զանկարեկանն ուսանիցիս ... Զանկարեկան ծննդեանն մեկնէ։ Ասաս. ծնա՞ւ արդեօք անկարեկանն. բնաւ եւ ծնանիցի՞. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Է։)
Իմանալիս այս ի մեզ վեհագոյն՝ զատ, եւ անկարեկան նիւթից, մօտաւոր աստուծոյ բնութեանն, հրեշտականման. (Եղիշ. հոգ.։)
incompassionate, cruel, inhuman;
inflexible, inexorable.
ԱՆԿԱՐԵԿԻՐ ԱՆԿԱՐԵԿԻՑ Որ ոչն կրէ յինքեան կամ չզգայ զկարիս ընկերին, եւ ոչ լինի նմին կարեկից. անգութ. գութ չունեցօղ. մէրհամեթսիզ.
Քարեղէն եւ անկարեկիր միտս էր ստացեալ. (Յհ. կթ.։)
Անկարեկից բնութեամբ ցուցանելով զձեզ առ նոսա օրինօք դահճաց. (Շ. ընդհ.։)
Եւ չունօղ կամ չունելով զկարեկից. երեսէ ձգած.
Ի մահուն անկարեկից մեռանին իբր ի մէջ թշնամեաց. (Պիտ.։)
unexpected, unforeseen, extraordinary, unaccountable;
յ—ս, suddenly.
ἁδόκητος. inopinatus. Ոչ կարծեցեալ. անկարծելի. անակնկալ. յեղակարծ. չի կարծած. գաֆիլ. ումուլմազ.
Արհաւիրք անկարծք ի վերայ հասանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 17։)
Անկարծ յուսով տեսեալք զանձինս (զերծ յալեկոծութենէ). (Փիլ. յովն.։)
Թռանելն զանկարծն եւ զարագն նշանակէ. (Խոսր.։)
Կամ անկասկած. աներկբայ. շիւպհէսիզ.
Անկարծ հաւատով գնա՛ ի խոստացեալ ժառանգութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
Զտգէտս եւ զանկարծս իրաց խաբել. (Սեբեր. ՟Դ։)
Կամ աննշան. որ չէ ի համարի. չսեպուած. սայըլմազ.
Ուստի՞ ծնանիցին իրքս այս, բայց եթէ յանկարծ ի վատթար անձանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
cf. ՅԱՆԿԱՐԾ. եւ այլն։ ԱՆԿԱՐԾ կամ ՅԱՆԿԱՐԾ, երբեմն գրին՝ որպէս նոյն։
Բանակեալ էր յանհոգս յանկարծս եւ աննենգ խաղաղութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 38։)
cf. Անկարծ.
Որ չէր կարծելի. անկարծ. արտաքոյ կարծեաց. անակնունելի. յանկարծական. եւ Նորահրաշ. հրաշափառ. նոր իմն. որպէս յն. ἁδόκητος, παράδοξος եւ այլն. inopinatus, inexpectabilis եւ այլն.
Անկարծելի ձգմամբն դարձուցանեն զձիս. (Առ որս. ՟Է։)
Անկարծելի սատակումն. (Գէ. ես.։)
Կարի օտար էր բանն եւ անկարծելի։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
Անկարծելի գործոյս։ Անկարծելի աւետաւորութիւն. (Փարպ.։)
Գտին անկարծելի փրկութիւնս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զսքանչելի եւ զանկարծելի ծնունդն կուսական. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
Եւ մի՛ անկարծելի երեւեսցի ասացեալս. (Բրս. սղ.։)
Եւ անկասկածելի. ἁνύποπτος. non suspectus. շիւպհէսիզ.
Անկասկածելի էր վկայութիւնն այն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
mended, not repaired;
irreconcilable.
ԱՆԿԱՐԿԱՏ ԱՆԿԱՐԿԱՏԵԼԻ Որ ոչն կարկատի. լայն պատառուածով. հին եւ պատառատուն. պատռուածքը մենծ, կարկտան չբռնօղ. գափանմազ, եամա դութմազ.
Խրամատեցին անձանց իւրեանց ցանգս անկարկատս. (Ագաթ.։)
Առիգած անկարկատելի։ Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ե։)
unable, feeble, incapable.
որ եւ ԱՆԿԱՐ. Որ չէ կարօղ. տկար. անձեռնհաս. չիկրցօղ. գատըր օլմայան, գուտրէթսիզ.
Անկարողք լինին հանդուրժել. (Արիստ. առաք.։)
Սահման ժամանակին առաւել քան զանկարողացն լիցի. (Մխ. դտ.։)
Միտք յառաջանալ ի բնութիւն անհասիցն անկարող գոն. (Բրս. ծն.։)
Տկար իմաստիւք, եւ անկարող մտանել եւ ելանել ի խորս համատարած ծովուս. (Տօնակ.։)
Մերթ՝ որպէս յետին չքաւոր. կարողութիւն չունեցօղ. եօխսուլ.
Եթէ ոչ ջուր իսկ ստացեալ իցես, վասն զի յանկարողաց ես. (ՃՃ.։)
impossibility;
incapacity.
Անկարողացեալ զտեսութիւնսն բերել. (Մամբր.։)
not indigent, not in want.
ἁπροσδεής. non indigus, non egens. Որ չէ կարօտ իմիք. չունօղ զկարիս ինչ. ունօղ զամենայն պէտս կարեւորս առատութեամբ. ճոխ. աննուազ. ապէնիազ. բանի մը պակասութիւն կամ կարօտութիւն չունեցօղ, ունեւոր. եհթաճ՝ միւհթաճ օլմայան, իհթիյաճը եօգ, վարլը.
Անկարօտ է այլոց իրիք, եւ ինքնաբաւ անձին. (Փիլ.։)
Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)
Անկարօտ բնութիւն. (Պիտ.։)
Եթէ նախ քան ի մէնջ խնդրելն դու կարկառեսցես, անկարօտ ես. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Անկարօտ զրկօղ։ Անկարօտիցն հանգունաւոր (իբր անկարիք). (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Մծբ.։)
Իբր անկարօտական. անպակաս. լի. առատ. ուր չիք ինչ ինչ կարօտութիւն.
Անկարօտ լիութիւն, կամ արքայութիւն, գանձ, քաղաք. (Յճխ.։) (Ագաթ.։)
Անկարօտ բեղմնաւորութիւն, կամ բերկրանք, կեանք. (Պիտ.։)
Խոնարհեալ ի վերուստ, անկապուտ մնալով փառացն աթոռոյ, եւ անկարօտ դիմացն ծնողին իւրոյ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
not compelled to move on the ground.
Անկարօտ ի ճեմս կամ ճեմելոյ յերկրի. խաղացեալ իբր ի թռիչս թեւոց. որպէս չորեքկերպեան կենդանիք, եւ անիւք Եզեկիէլի.
Զուգակշիռ հետեւմամբ, անկարօտաճեմ ճախրանօք. (Նար. խչ.։)
hospital.
Տուն եւ տեղի, ուր անկեալ դնին եւ դարմանին ակարք ձրի. հիւանդանոց. հասդալար. պիյմարխանէ.
Եւ էր շինեալ նորա անկելանոց աղքատաց եւ հիւանդաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
certain, sure.
ԱՆԿԵՂԱԿԱՐԾ ԱՆԿԵՂԱԿԱՐԾԵԼԻ Անկասկած. աներկբայելի. աներկբայ. հաւաստի. չիտարակուսելու, ստոյգ. շիւպհէսիզ.
Անկեղակարծ յուսոյ ամրութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Զի անկեղակարծ լիցիմ եւ ի բանսդ. (Շ. յկ. ՟Լ՟Ա։)
Մահ ճշմարի՛տ եւ անկեղակարծելի։ Անկեղակարծելի ասիւք. (Անան. եկեղ։)
Անկեղակարծելի խոստովանեսցի յամենեցունց՝ զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն. (Պիտ.։)
Անկեղակարծելեացն եւ անճառիցն. (Փիլ. ել.։)
sincere, candid, frank, ingenuous;
true, loyal, faithful;
sincerely, ingenuously, candidly.
ԱՆԿԵՂԾ ԱՆԿԵՂԾԱԿԱՆ ԱՆԿԵՂԾԱՒՈՐ. ἁνυπόκριτος. non simulatus, minime fictus. որ եւ ԱՆԿԵՂԾԻԿ. Անմասն ի կեղծեաց եւ ի կեղծաւորութենէ. անխարդախ. պարզ. ուղիղ. հաւատարիմ. անպատրուակ. տօզրու. հագըգէթլի. սատըգ.
Զիա՞րդ անկեղծ եւ ճշմարիտ կարծի սէր. (Շ. թղթ.։)
Զպատմուճան մտաց եւ զգոգս բնութեան անշաղախ եւ անկեղծ պահեսցուք. լինի իմանալ եւ անկեղտ, կամ անեղծ։
Յանկեղծաւոր հաւատոց. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 5. (այլուր ստէպ դնի՝ առանց կեղծաւորութեան)։)
Սիրով՝ անկեղծաւոր. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Քարոզ անկեղծաւոր. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
Անկեղծաւոր մարգարէ. (Իսիւք.։)
Անկեղծաւոր բարք, կամ բնութիւն. (Փիլ.։ Մաշկ.։)
Անկեղծաւոր խոստովանութիւն. (Սարկ. քհ.։)
cf. Անկեղծ.
Ազատ ի կեղոյ եւ ի կեղեքեալ գոլոյ իւիք. պէրէսիզ.
Անմաշ եւ անկեղ (յն. մի բառ) ի կարծրութենէ ունէր զոտն. (Նիւս. կազմ.։)
Ընդ անկեղծիկ հաւատոց զայսպիսի իւղ գնեսջիք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
lifeless, dead;
cold, without ardour, — animation;
inanimate;
azote.
որ եւ ԱՆԿԵՆԴԱՆԻ. Որ ոչ կեայ, որոյ չիք կենդանութիւն. անշունչ. անզգայ. ճանսըզ. պիլա հըսս.
Ի կենդանս եւ յանկենդանս. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Նար. յովէդ.։)
Ի կենցաղումս ծփեալ իբրեւ զանկենդան կեամ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Եւ անկենդանք՝ որ ոչ շարժին. (Յիսուս որդի.։)
Տունկն պտղակորոյս անկենդան։ Անկենդան ցուպ։ Արեգակնս այս անկենդան. (Նար. ՟Թ. ՟Կ՟Գ. ՟Ձ՟Գ։)
Պարտականս անկենդան մահու. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Այս է մեռելութիւն անկենդան, որ զկենդանութիւն խնդրել հրաժարէ. (Լմբ. ատ.։)
that does not eat;
not eaten;
that has nothing to eat, famished.
ԱՆԿԵՐ ԱՆԿԵՐԱԿՈՒՐ Որ չունի զկեր եւ զկերակուր. չուտօղ՝ ի բնէ կամ ի հարկէ, կամ կամաւ. անսուաղ. բան չկերօղ, եւ առանց ուտելու. եէմէզ. եէմէքսիզ.
Անկեր, անխում, պարկեշտ. (Տօնակ.։)
Սերմանեն ի նա խորհուրդս անկերս եւ անարբս եւ անքունս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Լիցի անկերակուր կրակ իբրեւ զարեգակն։ Զանկերակուր իմն հրեշտակաց բերէր զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կայր անկերակուր. (ՃՃ.։)
Ոչ միայն յոտն, եւ անկերակուր, այլ եւ լռութեամբ կեայր. (Վրդն. պտմ.։)
Եկեալ յանապատէ՝ անկերակուր, խարազն զգեստիւ. (Իգն.։)
Անկերակուրք եւ քաղցեալք գտին կերակուր զշնորհսն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Զոմանս անկերակուր եւ անվարձ ծառայեցուցանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. (այս ինքն առանց տալոյ զկերակուր)։ Իսկ Փիլ. այլաբ.)
Անկերակուր եւ վնասակար իրք է օձուտ հեշտ ցանկութիւն. յն. ἅτροφος. անսնունդ. իբր ոչ սնուցիչ, եւ կամ անյագ։
Մերթ՝ ուր ոչ գոյ կերակուր.
Յանապատ տեղւոջ կալով՝ յանկերակուր եւ յանջուր առապարի. (Տօնակ.։)
shapeless;
unformed, imperfect;
ugly.
ἅμορφος. informis, forma carens. որ եւ ԱՆԿԵՐՊԱՐԱՆ. Տակաւին չունօղ զկերպ եւ զկերպարան որոշեալ. անկազմ. անհարթ. անձեւ. անհեթեթ. անկարգ. պիչիմսիզ.
Անկերպ նիւթ։ Անկերպ եւ անորակ։ Զփայտեայ պատկերսն եւ զքարեղէնսն պաշտեն, որ յառաջ անկերպ էին. (Փիլ.։)
Զնիւթն, զսկիզբն, զտեսակ յանկերպ գոյին. (Սարկ. լս.։)
Անկերպ եւ անհեթեթ. (Գէ. ես.։)
Դատարկ բանիցն համարք, եւ անկերպ մտացն հատուցմունք. (Մանդ. ՟Թ։)
Եւ ի վեր քան զամենայն կերպ. օտար ի մարմնեղէն կերպարանաց. անմարմին. ἅμορφος, ἁμορφώτος, ἁσχημάτιστος. qui figurari nequit.
Զանկերպ էութիւն. (Փիլ.։)
Ամենաձեւ, ամենատեսակ, անկերպ. (Դիոն.։)
Անկերպ, եւ աննիւթ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Զհասանելիսս մեզ կերպարանս առաջի դնեն զանկերպիցն եւ գերաբնից տեսութեանց։ Որպէս ի կերպի զանկերպիցն նմանութիւն. (Դիոն.։)
Զի՞նչ է իմաստ (իմացականութիւն). պարգեւ աստուծոյ, զօրութիւն աննիւթ, անկերպ ակն հոգւոյ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Անկերպ.
Հաստատեաց զաշխարհ յանկերպարան նիւթոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Նաեւ ասելն անկերպարան՝ զկերպարանացն յայտ առնէ (չեւ կատարելոց). (Եզնիկ.։)
Անկերպարան ամենայն իրօք՝ եւ անձեւ է. (Նիւս. կուս.։)
Ուրախ լիցին անկերպարան առասպելօքն. (Միսայէլ.։)
unburnt;
incombustible.
որ եւ ԱՆԿԻԶԵԼԻ, ԱՆԲՈՑԱԿԷԶ. Ոչ կիզեալ. առանց կիզման. չէրած, առանց էրելու. եանմազ. դութուշատան.
Զնոյն հուր ընկալեալ՝ պահեցար անկէզ. (Անյաղթ բարձր.։)
Անկէզ մորենի։ Ի տոչորմանէ հրոյն զերիս մանկունսն անկէզ պահեալ. (Շար.։)
cf. Անկէզ.
ἁκατάφλεκτος, ἁκαταφλέκτως. incombustus, sine combustione. Անկէզ. անկիզական. եւ անկիզաբար, առանց այրեցեալ գոլոյ. եւ առանց այրելոյ.
Աթոռ քոյ կիզու ի շրջափայլութենէ ճառագայթիցդ, եւ զքեզ կարո՛ղ գոյ տանել անկիզելի՝ կոյսն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Մորենի անկիզելի։ Հրազինեաց անկիզելի զաշակերտսն։ Մկրտեաց զդասս առաքելոցն ի հուրն անկիզելի. (Շար.։)
without a point;
without pause, eternal.
Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.
Յանկէտ աւուրն։ Յանկէտ յարքայութիւնն։ Զանկէտ յաւիտեանսն. (Ագաթ.։)
Անկէտ երանութիւն, կամ լալումն։ Անկէտ խոստմանց։ Տեսին զանկէտն սկսեալ։ Ի սրբասնեալ միջոց քո ստեանց զանկէտն ի տաշխին ծրար թաքուցեր. (Նար.։)
Ի վեր քան զերկինս, եւ քան զանկէտ եւ զանսահման բնութիւն տարեղէն արարածոց. (Ագաթ.։)
unmarried.
ὀ ἅγαμος. caelebs եւ viduus. Չունօղ զկին. ոչ կապեալ ի կին. չեւ ամուսնացեալ, կամ հրաժարեալ կամ զրկեալ ի կնոջէ. ամուրի. անամուսին. կնիկ չունեցօղ, ազապ. էրկէն. էրմէլ.
Զի՞նչ արասցուք եւ վասն այլոց անկանանցն. (Դտ. ՟Ի՟Ա. 16։)
Զմանկունս թողուլ անթլփատս, յորժամ լինիցին, քանզի անկին էին. (Խոր. ՟Բ. 8։)
Ամուրեացդ անկանայցդ, այս ինքն որ այրիք լեալ են արք եւ կանայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
not subject to passions;
impassive, incapable of suffering.
Ոչ եւս ասելի է անկիրս զայնպիսիսն գոլ ամենեւին. (Անյաղթ հակակ.։)
Անկիր գոլով՝ եւ ոչ ձեռօք ըմբռնի։ Զիա՞րդ անկիրն կիրս ընդունի. (ՃՃ.։)
Եւ իբր անկրելի. անտանելի. անբովանդակելի.
Անկիրն բարձրութեան երկնի. (Նար. խչ.։)
uncultivated, uncivilised, unpolished;
indocile, untractable.
Որ չէ կիրթ. ոչ կրթեալ. անվարժ. անհմուտ. անփորձ. անմասն. չսորված. թալիմսիզ. ալըշմամըշ. աճամի. պեխապէր.
Անկիրթ մարմնական կրից (Աստուած). (Լմբ. սղ.։)
Անկիրթ պատահումն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Ի տան հօր ասելն՝ վասն Դաւթի կարծել՝ անկիրթ ոչ է. (Իգն.։)
not united, separate;
not closed, not healed.
Ոչ կցեալ. ոչ միացեալ. չփակած, չկըպած, չգոցուած.
Անկից վիրացն խոցով հարցաքննեցաւ. (Նար. կուս.։)
to be dissolute.
Կերակրոց տենչանք, եւ օտար ընչից բաղձանք, եւ փառամոլութիւնք, որովք անկղիտանամք ի տրփանացն։ Յայսոսիկ անկղիտանամք մեք կրօնաւորքս։ Մի՛ երբէք ցանկութեամբք մարմնոյ անկղիտանալ. եւ այլն. (Սարգ. ստեպ։ Իսկ ի Հին բռ. գրի.)
(Անկղիտանալ. յիմարիլ ի տռփանս, կամ պշնունլ։)
not marked, unsealed;
not baptized.
ἁσφράγιστος. non obsignatus. Որ չէ կնքեալ, չունօղ զկնիք կամ զդրոշմ եւ զնշան. տամզասըզ, մեօհիւրսիւզ. նիշանսըզ.
Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկանելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)
Զկնքելովք տամբքն սատակիչն անցանէր, եւ յանկնիքսն մտանէր, եւ կոտորէր զանդրանիկսն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Ոչ մկրտեալ. որ չունի զկնիքն քրիստոնէութեան. ոչ լուսաւորեալ մկրտութեամբ սուրբ աւազանին. երախայ.
Իբրեւ զանկնիքս. (Ածաբ. մկրտ.։)
Շրջանակեալ (սուրն բոցեղէն) յորժամ տեսցէ զոք յանկնքիցն, ի բերան պատահէ. (Բրս. մկրտ.։)
Բազումք կան մնացեալ անկնիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Լուսաւորեն զանկնիքս մկրտութեամբ սրբոյ աւազանին. (Սարկ. քհ.։)
that cannot be weighed;
inestimable, incomparable.
Ոյր չիք կշիռ. անչափ. ընդ որում չկշռի այլ ինչ. անզուգական, անհամեմատ. կշեռքի չեկօղ, աննման. դարթըսըզ, եօլչիւսիւզ, մէնէնտի եօգ.
Որչափ այն արեգակն արեգականս այսորիկ անչափ եւ անկշիռ է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Անկշիռ սահման, կամ իշխանութիւն, խոնարհութիւն։ Անկշիռ եւ անհամեմատ գովեստիւք։ Ի սպաս մարտիրոսաց անկշիռք եւ անզուգականք. (Նար.։)
Եւ արտաքոյ քան զկշիռ արդար. անչափաւոր. չափ չի պահօղ. չըրփըսըզ. օրանսըզ.
Ի մարմինս մեր ի յաճախութենէ լինին անկշիռ խառնուածք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Անչափ ջերմութեամբ զանկշիռ անզուգութեանցն տանին պարսաւանս. (Պիտ.։)
Անկշիռ (կամ անկշեռ) վաճառեալ, եւ կամ կշռաւ. (Մխ. դտ.։)