debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
— է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
Հատուսցուք վաշխիւ զպարտն, Եթէ արդեօք այնչափ քաջառատք երեւեսցուք. (Ածաբ. ի կիպր.։)
to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.
to hollow, to excavate, to dig, to delve;
to sap, to mine, to sink;
— գուբս, հորս, to open a trench, to sink a well;
զարտասուաց աղբիւրս —, to shed tears.
Պեղեալ երկուս հորս յոյժ քաջախորս, եւ սաստկապէս լայնս. (Խոր. ՟Գ. 32։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
Պետք են բացայիշատակք համառօտ քաջադիպութեամբ ի դէմս ինչ վերաբերեալ. եւ ասացեալ է այսպէս, յորոց եկաց կենցաղոյս օգտակարագոյնն ... Պիտոյիցս ոմանք են բանականք, եւ ոմանք գործականք ... Արդ զանազանութիւն այս է պիտոյից. եւ այլն։
firm, steady;
hard, solid, strong, fast, compact, close, stiff;
constant, immovable, steadfast, firm, infrangible, unshaken;
— պնդով, strongly, steadily;
— կալ, to hold fast, to preserve, to persist;
— ունել, to hold firmly to, to retain.
cf. Պիտանացու.
utility, profit, advantage;
use, employ.
Զի թէ հանապաղ դիւրաւ լինէր սրբութիւն եւ մաքրութիւն, յայնժամ քո քաջութիւնդ եւ պիտանութիւնդ ու՞ր երեւէր. (Եփր. մաքր.։)
strong, robust;
brave, daring, gallant, courageous, manful;
hard, firm, solid, steady.
ἱσχυρός fortis εὕζωνος succinctus συνέχων continens. Որոյ պինդ է կազմուածն. քաջ. քաջագոտի. տոկուն. հզօր. կտրիճ.
Պնդակազմ լեր զինու քաջ, զի մի վիրավորեսցիս ի պատերազմի։ Ամենայն որ պնդակազմ իցէ, ջուրբ քննեն զնա. (որպէս արար գեդէոն). (Մծբ. ՟Է։)
ՊՆԴԱԿԱԶՄ. մ. Պնդագոյնս. զօրեղապէս. քաջութեամբ. ուժով. կտրճի պէս.
to give heart, to encourage, to fortify;
to consolidate, to strengthen.
Պնդակազմ առնել. որպէս Սրտապնդել. քաջալերեր. զօրացուցանել. սիրտ տալ.
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
Ինքն հօտն քաջալերեսցի, եւ հովիւն ցուցցէ զպնդութիւն իւր. (Եփր. համաբ.։)
frank, free, bold;
plain, sincere, without ceremony;
determined, resolute;
wide, extended;
cf. Համարձակաբար.
Համարձակ քաջութեամբ։ Համարձակ հակառակութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Համարձակեցուցանեմ.
θαρσύνω, ἑάω, ἑπιτρέπω , προτρέπω fiduciam adfero, do;
permitto, propello. Համարձակ առնել զոք, կամ ումեք զիրս ինչ. հրաման տալ, թոյլ տալ. թողացուցանել. եւ Վստահացուցանել. քաջալերել. համարձակեցնել, ազատութիւն տալ, թող տալ, երես տալ.
to grow bold, to have the boldness to, to take the liberty of, to allow oneself, to have the courage, to be daring, to dare, to venture;
կարի իմն —, to presume, to take liberties.
παρρησιάζομαι confio, audeo (որպէս թէ Արձակել զանձն, կամ յարձակիլ) Համարձակ լինել, կամ վարիլ. վստահիլ. քաջալերիլ. զօրանալ. իշխել առնել ինչ կամ ասել ազատաբար. յանդգնիլ.
frankness, hardihood, licence, courage, liberty;
boldness, forwardness;
կարի իմն —, audacity, temerity, venturesomeness;
— առնուլ, to take the liberty to, to permit or allow oneself to;
կարի իմն — տալ, to render impertinent, impudent;
պարտ է համարձակութեամբ ասել, it must be acknowledged;
համարձակութեամբ, cf. Համարձակ.
παρρησία confidentia, fiducia, libertas, audacia. Համարձակն գոլ, եւ համարձակիլն. վստահութիւն. աներկեւանութիւն. ազատութիւն. քաջալերութիւն. արիութիւն. եւ Թոյլտուութիւն. եւ Յանձնապաստանութիւն. յանդգնութիւն. լրբութիւն.
to have patience, to be patient, to endure, to suffer, to support, to bear, to undergo, to sustain;
to persevere, to remain firm and constant, to persist;
to wait;
— յամուսնութէնէ, to live single;
to live continently, chastely;
որ համբերեսցէ ի սպառ՝ նա կեցցէ, he that shall endure unto the end, the same shall be saved.
Նեղութեան համբերեցէ՛ք։ Վասն քո համբերի նախատանաց։ Չարեացս ոչ համբերիցեմք։ Բարկութեան տեառն համբերից (կամ համբերեցից)։ Որպիսի հալածանաց համբերի։ Երանեալ է այր՝ որ համբերիցէ փորձանաց։ Համբերեցէք աւուրս եւս հինգ։ Ես համբերես ձեզ։ Եւ ես քեզ համբերի զօրհանապազ։ Համբե՛ր տեառն, եւ քաջալերեա՛ց։ Համբերելով համբերի տեառն։ Համբեր անձն իմ բանի քում։ Համբերից անուան քում։ Վասն անուան քո տէր համբերի։ Որ համբերեսցէ կամ համբերեացն ի սպառ, նա կեցցէ.եւ այլն։
to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.
Ընդ քաջին հերակլեայ նահատակութեանցն զնա համեմատեալ. (Յհ. կթ.։)
modesty, moderation, reserve, temperance, probity;
politeness.
Ի զգաստ համեստութեանցն լիցին եկեալ քաջաբարութիւն. (Պիտ.։)
Armenian;
—ք, Armenia;
—ք or —եր, the -s, the — nation;
— լեզու, բարբառ, the Armenian language;
թարգմանել ի —, յեղուկ ի — բան, to translate into —, into the — language.
ՀԱ՛. իբր Այո՛. կարի իսկ քաջ. արդարեւ. աստուծով. երդուեալ ի դիս. հա՛, հապա՛.
fond of Armenians, philarmene.
Մեռաւ քաջն եւ յոյժ հայասէրն։ Հայասէր լինել. (Վրդն. պտմ.։)
Haig-hearted, courageous, dauntless, intrepid, valiant, bold, manly.
Ունօղ զսիրտ եւ զքաջութիւն հանգոյն հայկայ. հզօր. արի.
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
Զքէն գոհանամք. եւ զՀանգիստն նորին, Նայեա տէր։ Զաղօթս զայսոսիկ հանգստիւքն իւրեանց։ Ի գիշերի եւ ի տուընջեան. Հանգիստ, Հովիւ քաջ. (Յհ. իմ. ատ.։)
turned or tucked up, close;
modest, reserved;
cautions, wary;
gathering up, picking up, closely;
modestly, decently;
cautiously.
(Իբր ունօղ զհանգոյցս, կամ որպէս համ գոյշ. համագոյշ։) Զգուշաւոր. քաջապինդ. ամփոփ. զուսպ. եւ Զգուշութեամբ. զսպելով.
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
full of wit, of ingenuity, of sense, witty, ingenious, intelligent, wise, sensible, clever, clear-sighted, judicious, prudent, right-minded;
—եղ այր, a genius, man of great parts, of rare talent;
—եղք, men of wit.
συνετός, συνίων, φρόνιμος , ἑπιστημῶς intelligens, sapiens, prudens, scientia praeditus, peritus. Ունակ հանճարոյ. քաջահանճար. իմաստուն. գիտնաւոր. զգօն. ուշիմ. հնարագէտ. խոհական. ճարտար. խելացի, բանիբուն.
pancratium.
strong-armed, having large and powerful arms, robust, vigorous, sturdy, stout.
firm, solid, strong;
hard, compact.
Հաստաբեստ եւ քաջահնչօղ եւ ոսկետեսակ։ Լի գրկօք քարշէին զաղեղն զպինդն եւ զհաստաբեստն. (Վրդն. սղ.։)
well based or built, firm, solid, stable.
Հաստատուն հիմամբ. քաջ հիմնացեալ, ամրացեալ. անշարժ. անդրդուելի.
Հաստահիմն առ ի խոստացեալ աւետիսն քաջալերել. (Կորիւն.։)
furnished with a very strong or heavy bow.
sharp, trenchant;
decisive, peremptory;
pickpocket, cutpurse;
cf. Զէն.
legitimately;
brotherly;
sincerely, intimately.
Հարազատապէս ցուցցի փափագելի եւ քաջահաճոյ. (Պիտ.։)
powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.
Բազմութիւն արանց քաջաց, նորատիք եւ հարուստք յոյժ. (Խոր. ՟Ա. 12։)
long-sided, heavy-flanked, robust, stout, vigorous.
Հարուստ կողիւք. ուժեղակ. լայն միջով. թիկնաւէտ. քաջալանջ. բուռն. զօրաւոր. կարշնեղ.
hopeful.
Մեծայոյս. քաջայոյս.
to interrogate, to question, to examine, to inquire.
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
Հաւանական լսելութիւն ըստ իւրոցն քաջահաճոյ կամաց. (Պիտ.։)
cf. Հաւանեցուցանեմ;
cf. Հաւանիմ.
Ոչ այնպէս զօրութիւն եւ քաջութիւն անձինն կարեն հաւանել զլսողն. (Ոսկ. ես.։)
paste, glue, lip-glue;
— ձկան, isinglass, ichthyocolla, fish-glue.
Ունիս զսոսինձն քաջահաս (զկին յոբայ), որով մածնուն թեւք արծուեաց. (Վանակ. յոբ.։)
to accustom, to habituate;
to bring up, to train, to form, to teach.
Սովորեցուցանէ զնոսա բարւոտ ի տրտմականացն լսողութեան, զի քաջաբար տարցին զզատումն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
sworded, wearing a sword.
Թիկնապահս իւրարս ընտիրս եւ քաջս, նիզակաւորս եւ սուսերաւորս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
cf. Սրակն.
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
Զօրէն քաջ սուրհանդակաց յառաջագոյն սուրհալով. (Փիլ. լիւս.։ 77)
courier, express, messenger, estafet;
cf. Երթամ.
παρατρέχων acurrens, procurrens προτρέχων praecurrens δρομεύς cursor παχύδροος cursor velox. Որ սուրհայ կամ սուրայ. սո՛ւր յընթացս. քաջ ընթացօղ. երագընթաց լրաբեր՝ թղթաբեր. պայիկ. կարապետ. ...։ Տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ը. 11։ ՟Ի՟Բ. 17։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 1։ ՟Գ. Թագ. ՟Ա. 5։ ՟Ժ՟Դ. 17. 28։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 25. եւ այլն։ Առակ. ՟Զ. 11։ Յոբ. ՟Թ. 26։) Առաքեաց նմա ի ձեռն Անանիայ սուրհանդակի։ Զայս թուղթ եբեր անան սուրհանդակ աբգարու. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 13։ Խոր ՟Բ. 29։)
spinage.
Բանջար ուտելի՝ քաջ եփելով եւ ի բաց քամելով զջուրն. որ ըստ հյ. Շոմին, կամ ծմէլ. եւ այլազգ. սիփանախ, սիֆանախ, իսփէնախ, իսֆենախ. ուստի իտ. լտ. spinace, spinaceum olus.
murder, assassination.
Իբրեւ զառիւծ՝ թշնամին, ոչ թէ վասն քաջութեան անուանեցաւ, այլ վասն սպանողութեանն. (Իսիւք.։)
armed at all points, armed from head to foot, cap-a-pie.
Յաղթօղ սպառազէն, եւ քաջ նահատակ։ Քանի՞ այնոքիկ իցեն, որ սպառազէնք իցեն։ Բազում զօրօք եւ անթիւ սպառազինուք. (Շար.։ Եղիշ. ՟Դ։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
covered with honourable scars.
Որք սպեւուտք են, ցուցանեն զքաջութեանն իւրեանց նշանս. (Պիտ. ՟Զը. ըստ Լեհ.։)
brown;
whitish.
Ոմանք քաջասեւք, եւ ոնանք սպիտակասեւք թխագոյն քան զմեզ. (Խոր. աշխարհ.։)
to surmount, to prevail;
to hurt, to injure, to wrong, to prejudice, to damage.
Մարտ ընդ ամրոցին եդեալ՝ ոչինչ կարէին ստնանել նմա։ Ոչինչ կարացեալ ստնանել անմարտնչելի ամրոցացն, եւ քաջութեան արանցն որ ի նմա. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 9։)