stony, stone.
full of or abounding in stones, stony, pebbly;
—ք, stony place.
Ապառաժուտ. քարուտ.
Ի դժուարս քարանց եւ ի վիմուտ տեղիս։ Արշաւել ընդ խորտաբորտս եւ (ընդ) վիմուտ տեղիս. (Խոր. ՟Գ. 9. 55։)
lute;
— հարկանել, to play the -.
Ամփիոն թեբայեցւոց թագաւորեաց. զորմէ վիպի գավին հարկանել, եւ զքարինս գռնչեցուցանել. քանզի էին ապուշք ոմանք լսօղքն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
dragon;
leviathan;
typhon, vortex, whirlpool, exhydria;
dragon, draco;
— ծովային, araneus piscis, quaviver, weever;
— ձուկն, cachalot.
to pull or pluck out, to depilate;
— զփետուրս, to pluck or strip off feathers;
— զհերս, զմօրուս, to tear out the hair or beard;
— զոք, to fleece a person.
Եւ այսպէս զդորա թեւսն փետել, եւ ընդ ստորին աշխարհս քարշել. (Լմբ. սղ.։)
feather;
նուրբ, մանր —ք, down, soft feathers;
խոշոր —ք, master or longest quills;
յարդարել զ—ս, to preen, cleanse or dress the feathers;
աւել ի փետրոց, featherbroom.
Ի լուանալն՝ ելանէր սեւ նորա փետուր, եւ դարձեալ նոյն գայր օրինակաւ։ Զթեւս նորա եւ զփետուրս քարշեալ՝ մերկացուցին. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Ե. ՟Ճ՟Լ՟Զ։)
purslain, portulaca sativa.
cf. Փիլիկկոն.
ՓԻԼԻԿՈՆ կամ ՓԻԼԻԿԿՈՆ կամ ՓԻԼԻԿՈՒԱՆ. ֆէլախէնշ ֆէլախուն. Պարսատիկ, կամ պարս մեծ. բաբան. մեքենայ պատերազմական ի ձգել զքարինս մեծամեծս. որպէս եւ բաղիստր ի ձգել զնետս.
Որպէս քարինք պարսետով փիլիկոնի ընկեցեալ։ Որպէս մեքենայն՝ զոր փիլիկկոնն կոչեն, զյոյժ ամրոցս խախտեալ խարխալէ. (Վանակ. յոբ.։ Երզն. մտթ.։)
Երէց ոմն ի մերոցս՝ եւ սա իւր կանգնեալ փիլիկուան. եւ լինէր՝ յորժամ նոքա քար եդեալ ի պարսատիկս մեքենային՝ եւ ձգէին ի քաղաքն, երէցն լիւր քար դէպուղիղ նոցա քարին արձակէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
to pound, to crush, to crumble, to bruise, to grind;
to roast, to toast, to torrefy.
Որ եւ ջերմագոյն տապացուցանէին ճառագայթք արեգականն, եւ զքարինս եւս փխրել կարէին։ Մոմ է ի պնակիտսն, որ (չորացեալ ) դիւրաւ փխրի։ Քան զնոյն կաւ՝ անարգ եւ փխրելի եւ անցաւոր կեանք նորա։ Հանդերձքն ցեցակեր, փխրեալ, եղծեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։ Փիլ. ել. ՟Բ. 41։ Լմբ. իմ.։ Ագաթ.։ Յայս միտս հայի արդեօք ըստ հյ. եւ ըստ օրինակաց ինչ յն. եւ բանն Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10. որ եդաւ ի ՟Ա նշ։)
cf. Պղպջանամ.
ՓՂՓՋԱՆԱԼ. cf. ՊՂՊՋԱԿԵՄ. Փղփջանայ, եւ զքարինս եւ զաւազ ի վեր ածէ. (Կիւրղ. թագ.։)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
Ի հելլենացւոց բաւական լինէր փոխադրել լեզու։ Նա բովանդակ փոխադրեաց եւ որ ինչ ի քարտէզս դիւանին եդեսիայ. (Պիտ.։ Խոր. ՟Բ։)
to restitute, to requite, to recompense;
cf. Փոխադրեմ.
Դու ես՝ որ փոխատրես զքարեղէն սրտից կարծրութիւն ի լոյս կակղութեան մարմնոյ. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
եւ չ. σαλπίζω, αὑλέω tuba cano, buccino. Փող հարկանել. գուշեցուցանել զփող. ազդել ի ձայն փողոյ. եւ Հռչակել. քարոզել.
middle of a street.
dust;
— or — հրացան, gun-powder, powder;
— կաղնւոյ, tan, oak-bark;
— շաքարի, powder-sugar;
— իւղեփեցաց, sweet-powder;
— հերաց, hair-powder;
տուփ փոշւոյ հերաց, powder-box;
ամպ փոշւոյ, a cloud or whirlwind of dust;
դնել ինչ ի —, ի — դարձուցանել, to powder, to grind to dust, to reduce to powder, to pulverize;
լնուլ փոշւով, to cover or sprinkle with dust;
ի — դառնալ, to be reduced to powder, to be pulverized;
to crumble into dust, to moulder away;
— յարուցանել, to raise a dust;
ընդ — թաւալիլ, to roll in the dust;
թօթափել զ—, to dust, to beat the dust out of, to shake off the dust, to free from dust;
— դէզադէզ ամբառնայր յամպս հասանէր, a thick cloud of dust rose up to the skies;
— ամպաձեւ մրրկեալ դիզացեալ ծածկէ զերկին, a cloud of dust arose and obscured the heavens;
cf. Մանրամաղ;
cf. Վառօդ;
cf. Ջաղացք.
to engrave, to grave;
— ժանտաջրով, to etch.
Իբրու տասն են, բաշխեաց յերկուս հնդեակս. զորս յերկուս արձանս (քարեղէն տախտակաց ) փորագրեաց։ Նստելով ի լերինն՝ ոչ փորագրէր տախտակս քարեղէնս, եւ տայր նոցա՝ որպէս երբեմն մովսէսի ի լերինն սինայ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սարգ. ՟բ. յհ.։)
Արձան կանգնեալ, որ է վէմ փորագրեալ, կայ հաստատուն, եւ գրովն քարոզէ զհին ինչ ուղղութիւնս. (Գէ. ես.։)
cf. Փորուածոյ.
Զի են եկեղեցիք փորածոյ ի սպիտակ քարի. (Ասող. ՟Գ. 17։)
to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.
ὁρύσσω, ἁνορύσσω, διορύσσω, -ττω fodio, perfodio, effodio λατομέω, ἑκλατομέω lapides excido, incido. Որպէս թէ փոր բանալ. Փոս հատանել. խորս ինչ առնել. բրել. բանալ. ծակել պէսպէս օրինակաւ. եւ Կռել կոփել զքարանս.
temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.
Ուսուսցեն զնա (զզաքարիա պապանձեալ՝) փորձանքն զայն՝ որ ոչ կամեցաւ՝ թէ ուսուսցեն հաւատքն. (Եփր. համաբ.։)
large box or trunk;
Noah's ark;
coffin, bier;
tomb, sarcophagus, sepulchre, urn.
ՏԱՊԱՆ. σορός loculus, urna. Ընդունարան մարմնոյ վախճանելոյն, փայտեղէն, քարեղէն. հողեղէն. լայնաբար՝ Շիրիմ. գերեզման.
of ten cubits.
proscription, ban, banishment, exile, exclusion, transportation, expatriation.
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
Տարաժամ անցուցանեն զմանկունս։ Տարաժամ ճեպէք սպանանել զիս։ Տարաժամ ցուցանէք զտիրասիրութիւն։ Տարաժամ արար զնոցին սատակումն։ Մի՛ դանդաղանօք եւ տարաժամ կատարեր զխնդրուածս մեր։ Որպէս ծաղիկ ի ձմերանի. ամենեւին տարաժամ, եւ ի գիներբուս արտասուք։ Զի մի՛ տարաժամ քարոզեսցեն զանուն նորա. (Յճխ.։ Ոսկ.։ Արծր.։ Լմբ.։ Վրք. ոսկ.։ Առ որս.։ Իգն.։)
jar;
*tare, tare and tret.
heavy fall of rain.
Որպէս աստիճանք եւ սանդուղք առ երկնաւոր վերելումնն՝ քարանցն տարափմունքն քեզ երեն. (Ժմ. յն.։)
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
Տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն եւ յոգնամանակագոյնն գոլ։ Տարբերի եւ քար ի քարէ զօրութեամբ իւիք. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն.։)
talent (money).
Զարդարեալ ոսկի պսակաւ եւ ծիրանեաւ՝ առնելով տարթորական, որ է քանքար մի. (Պտմ. աղեքս.։)
to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.
Իբր յն. διασαλπίζω divulgo, pervulgo (velut tuba). Ի տար փողել. քաջահնչօղ ձայնիւ ազդել. քարոզել. աւետարանել. հռչակել իբրու փողով.
to grow ugly, to become deformed, to disfigure oneself.
Քարեղէն պատկերացն առեալ զքարքարոս ժանկոցն՝ զազրացեալ տգեղանան։ Տգեղանանյ գեղեցկութիւնն։ Քանզի ճրագի նմանեցայ, որ տեսողացն ըզլոյսըն տայ, այլ ինքըն մրով տգեղանայ. (Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։ Յիսուս որդի.։)
Candlemasday, Purification, Penthesis.
raining in torrents.
Զհրաբորբոք բարկութեան տեղացումն ի բաց տրոհել։ Քո խնամքդ պահէ զնա յիմ կայծականցս եւ ի կարկտէ փորձանացս տեղացմանէ։ Ամպ լրթագոյն ահագնատեսիլ կրկին տեղացմանց, մինն նետս, եւ միւսն քարինս. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Լ։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
Յիւր տեղի թագաւորեցուցանել։ Եղեւ նոցա աղիւսն ի տեղի քարի, եւ կուպր ի տեղի շաղախոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 16։ Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)
Որ առաւել ցանկայ, նա ոչ երբէք կարէ զ տեղի առնուլ իլ ցանկանալոյ։ Այսուկարծեօք զտեղի առնոյր քարոզութիւնն։ Ոչ այսու լուծումն կարծեացս զտեղի առնու. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27. եւ 17։ Էր ընդ եղբ.։)
ink.
Ոչ կամեցայ քարտիսիւ եւ սեւադեղով գրել. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
cf. Սեւաթորմի.
Ցանրացեալք ի սեւաթոյր գործոցն որպէս զկապար ստորաքարշեցան. (Լմբ. ժղ.։)
blackish, brown, dusky;
— աչք, black eyes.
Զքարըն դըլեն ըզսեւորակ, ձըգեն կարմիր ծովուն յատակ. (Շ. եդես.։)
cf. Սիրելապէս.
Րամիցս տէրն յանձն առեալ ընդ մեր՝ մեռանել մարմնով սիրաբար։ Սրբազան դասուն սիրաբար դարձեալ քարոզեալ. (Շ. տաղ.։ Գանձ. ստէպ։)
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
Թեթեւաբեռն մարմնով եւ մտօք սլացեալք։ Ուրացեալք զաշխարհս՝ թեթեւաբեռն մարմնով սլացան առ տէր աստուած յոյսն իւրեանց։ Ոչ է պարտ յերկինս սլացելոցն ի նիւթոց ստորաքարշիլ. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. տնտես.։)
cf. Սկսնում.
Սկսաւ մարդիկն բազմանալ։ Յայնմհետէ սկսաւ քարոզել յիսուս։ Եւարդ սկսի՛ր օրհնել զտուն ծառայի քո։ Տու՛ր նոցա վարձս՝ սկսեալ ի յետնոցն մինչեւ ցառաջինսն։ Ուսուցանէ ընդ ամենայն հրէաստան՝ սկսեալ ի գալիլէէ մինչեւ ցայսր.եւ այլն։
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
Սկիզբն արար քարոզել զսկսումն առաջնորդութեան նորա, որ ի ձեռն մարմնոյ էր. (Եփր. համաբ.։)
to saw, to cut with a saw.
Սղոցեաց սղոծօք։ զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ։ Սուսեր մերկ ի ձեռին՝ սղոցել զքեզ ընդ մէջ։ քարկոծեցան, սղոցեցան. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի. 3 ։ Իմ. ժգ. 11։ Դան. ժգ. 59։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37։)
Սղոցեցան զաքարիա եւ եսայի. (Եփր. եբր.։)
hoofed.
քարադրն, իշտմուղն, որ սմբակաւոր ոտս ունի իշոյ. (Վրդն. ղեւտ.։)
cf. Սնարք.
Ի սնարս լերինն քարքեայ՝ ի վերայ գետոյն եփրատայ. (Ագաթ.։ 1)
to turn or tuck up.
Շուտ քարշէ ի վեր զշուրթն, եւ սոթտէ յիւր տեղն. (Վստկ. ՟Յ՟Ը։)
crawling;
creeping;
cringing;
ի — or —ս, creepingly, on all fours.
Խոցեալք կարեւէրք, մերթ ի սող, եւ մերթ ի յանձն քարշութեամբ (ընդ երկիր՝) հասաք առ միմեանս. (Փարպ.։ Տեսցես վիշապս սողս առ քեզ. Պտմ. աղեքս.։)
to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
ἔρπω, διέρπω repo, repo, repto ἁπολισθαίνω delabor, defluor σύρομαι trahor. Սողոլ. զեռալ. սահիլ՝ քարշիլ՝ խաղալ ընդ երկիր կամ մօտ ի գետին ըստ օրինակի անոտն կամ կարճոտն զեռնոց. եւ Լուղիչ թռչնոց յօդս, կայառիլ լողակաց ի ջուրս, եւ այլն. եւ Սպրդիլ, սողոսկիլ ի բարձրութենէ ի վայր.
water-mill.
Ջրաղաց, եւ տուն։ Յաղագս դատաստանի ջրաղացաց։ Յաղագս աղքատութեան վաճառեալ ջրաղացք։ Ըստ գլխոյ հատուցմանց ջրաղացեաց։ Զքար ջրաղացին. (Մխ. դտ.։)
reservoir, tank, cistern.
Ջրամբար արձանագործ քարեղինէն ճանապարհ աստիճանեալ ներքուստ ի վեր՝ մինչ ի կատար անձաւին. (Արծր. ՟Դ. 11։)
water-pipe, conduit, aqueduct.
Գտանէ աղբիւր սակաւաբուղխ. որոյ ջրմուղ կազմեալ՝ ածեալ հասուցանէ ի մէջ հովտին։ Պատսպարեաց ջրմուղ ներքոսագոյն երկրի՝ ի քարանց տաշելոյ փողոցս գնացից ջրոյն կազմեալ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Դ. 11։)
quarter, fourth part, fourth.
Նաքարակիտ մի, այս է ռուպ մի ի գրամէն. որ օրինակէ զ՝ի չորրորդ բաժնէն զմինն. (Բրսղ. մրկ.։)
goose's foot;
triangular.
Կա՛մ է Քարաշէն (ի պրս. սէնք. որ եւ լտ. սա՛գսում, այն է քար). եւ կամ Տապանաձեւ՝ նաւակաձեւ ի նմանութիւն սագի.