ground between stones.
Ջարդեալ քարամբք կամ քարկոծմամբ.
Զսուրբն ստեփաննոս՝ զքարաջարդ հասկն. (Ճ. ՟Գ.։)
lithospermum, cromil, stone-crop, gold-moss.
λιθόσπερμον lithospermum. Խոտ բուսեալ ի քարուտ տեղիս, որոյ սերմն կարծր յոյժ՝ է որպէս զկորեակ։ (Բժշկարան.։)
stone-hearted, flinty-hearted, hard-hearted, obdurate.
Ոյր սիրտն է իբր քարեղէն կամ քարացեալ. խստասիրտ.
Քարասի՛տ եւ կուրացեալ ի սիրոյն Քրիստոսի։ Ի քարեղէն գրեալ սալսն՝ համակ խստութիւն քարոզէ քարասրտացն եւ չարաց. (Ճ. ՟Գ.։ Փարպ.։)
to have a heart of flint, to be stony-hearted, cruel, obdurate.
Նոքա քարասրտեալ՝ ոչ ողորմին. (Յհ. կթ.։)
waterfall, cataract.
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
մ. Վիժեալ հոսեալ ի քարաժայռից կամ ընդ քարաժայռս. դահավէժ եւ հարեալ զքարի.
Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Թռչուն նետահար, փախստական քարավէժ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 7։ Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Ընկենուլ զանձն , եւ քարավէժ առնել ... ո՛չ զիւր անձնն ընկենուլ, եւ քարավէժ պիտոյ է, այլ զայլս յարուցանել եւ կեցուցանել։ Ի խոզսն չխնայեցին, այլ ի միում վայրկենի արարին զամենեսեան քարավէժս։ Առաջնորդէ առ ի չարաչար կորուստ, եւ քարավէժ առնէ։ Որպէս եւ յարտեւան լերինն ոչ կարացաք քարավէժ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 3։ Իսիփ։ Զքր. կթ.։)
Քարկոծ եւ քարավէժ կամէին առնել. (Մեկն. ղկ.։)
Զի մի՛ քարավէժ լինիցիս։ Ի վախից մղեալ՝ քարավէժ լիցի։ Ո՛ր ստահակ իշխան ունիցի, այնպէս համարէ՛ թէ քարավէժ լինիցի հանապազ։ Տացէ ընկենուլ զանձն, եւ քարավէժ լինել. (Եւագր.։ Մանդ.։ ՃՃ.։ Ոսկ. ես. Շ. մտթ.։)
Քարավէժ կոշկոճմամբ. իմա՛ քարավիժական՝ ի կոծել զանձն քարամբ, կամ ի ջանալ դիւի ձգել զսուրբն ընդ քարաժայռս։
ՔԱՐԱՎԷԺ. որպէս Քարկոծեալ. կամ քարամբք հարեալ. որ եւ ՔԱՐԱՎՐԷԺ ասի.
Յորս ձգէին զքարինս, նոքա անվնասք, եւ քարաձիգքն՝ քարավէժքլեալ։ Չնչին գողութիւնն զա. քար զարմիւքն քարավէժ արար. (Սիսիան.։ Լմբ. առակ.։)
Եւս եւ գ. որպէս Քարաձգութիւն. քարինք ձգեալք.
Նետս անոյժս եւ քարավէժս թանձրատարափս ի վերուստ զմարդկաւն ցնդէին. (Ագաթ.։)
cf. Քարաձգութիւն.
cf. Քարավէժ առնեմ.
Ուր արտաւազդն արտաշէսեան քարավիժեալ՝ խոհամանայր ի կոշտն կոհակին. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Քարավէժ լինիմ.
precipitation, falling headlong;
steep, precipice.
Գնասցուք ընդ անձուկ ճանապարհն վասն յերկուց կողմանց քարավիժութեան։ Յերկոցունց կողմանց ի քարավիժութենէն ապրել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1. եւ 13։)
to throw stones revengefully.
որ գրի եւ ՔԱՐԱՎԷԺ, եւ ՔԱՋԱՎՐԷԺ. Քարաձգութեամբ կամ քարկոծմամբ փորձեալ առ ի վրէժ.
Սեմէի թշնամանեաց զնա, եւ քարավրէժ առնէր զարքայն։ Մատակեցին յինքեանց արս յիսուն քարավրէժս. (Եփր. թագ.։ Խոր. առ սհկ. արծր.։)
Իսկ զգլխաւորս խազմարարս քարավրէժս (կամ քաջավրէժս) արարեալ՝ ի խոսր խաղացուցանէ ի սրտից ծովու. (Արծր. ՟Ե. 3։)
petrification.
to petrify, to turn into stone, to stone;
to harden, to obdurate.
ἁπολιθόω in lapidem verto, obduro. Տալ քարանալ. խստացուցանել. կարծրացուցանել.
Քարացուցանէին զսիրտս նորա իբր զապառաժ խստաքար։ Զսիրտն քարացուցանէ՝ չլինել ունկնդիր խրատու եղբարց։ Չէր քարացուցեալ Աստուածոյ զսիրտն փարաւոնի. (Մեծ. ՟Ժ՟Թ։ Մանդ. ՟Ժ՟Գ։ Եզնիկ.։)
steepy side, bank or shore, precipice;
— ժայռին, edge or verge of a rock.
Ափն քարի. եզր քարաժայռի. վերնակողմն եւ ստորոտ ապառաժ լերանց.
Զբազումս ընդ քարափն ի վայր ձգել տայր. (Լծ. փիլ.։)
Եհաս առ ոտս լերինն մերձ առ քարափն։ Լցան դիտկամբք գետք եւ ձորք, եւ ամենայն քարափունք լերանց ծածկեցան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Ուռհ.։)
cf. Վիմափոր.
Մեկուսացեալ նոցա ի յայրն քարափոր, եւ անդ իջին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Շիրիմս քարափորս. (ՃՃ.։)
cleared from stones.
Ուստի ի բաց քաղեալ իցեն քարինք խոչնդոտք.
Մեղաւորաց ճանապարհք ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ. (Սիրաք նոր. ՟Ի՟Ա. 11.) (ուր հինն, եւ յն. հարթեալ ի քարանց)։
cf. Քարաքուի.
cf. Քարաբոյս;
morphew.
Քոս քարանց. մամուռ.
Քարեղէն պատկերացն առեալզքարաքոս ժանկոյն, զազրացեալ՝ կանաչացեալ. (Ագաթ.։)
Ազգ բուսականց՝ առաջին, քոսն ի քարինս ... Առաջինն է քարաքոսն, որ մօտ է ի հողն։ Քարաքոսն փոշին է, զոր բերէ հողմ եւ արկանէ զքարամաբն, եւ ըստ ժամանակին արմատանայ եւ բուսանի. (Ոսկիփոր.։)
cavern, grotto.
Ոչ տուն եւ ոչ տեղի իջեւանի գտանէ, այլ՝ օտարանոց քարաքուի (կամ քարաքիւ), ուր ոչ մահիճք եւ ոչ որորան գտանէր. (Մանդ. ՟Ե։)
Փապարք կամ ծերպք, դարափորք եւ քարքաքորկք. բառ անստոյգ որ գուցէ վերծանելի իցէ՝ քարաքուիք, կամ քարափորք։
որ եւ ՔԱՐԱՔԻՒ, քուի կամ քուոյ. Յարկ՝ որոյ քիւք են քարեայ. քարայարկ. քարայր.
aspic, basilisk, cockatrice.
• , ի հլ. «արքայիկ օձ» ՍԳր. Վեցօր. 196. Ոսկ. ես. 185. Մանդ. որից քարբա-ծնունդ Եփր. յհ. մկ. 137. Բաբիղ. յհ. մկ։ թքաքարբ Վրդն. ծն.։
• ՆՀԲ «որ և պրս. [arabic word] karva»։ Պատկ. Изcлeд. և Boрp, Gram. comp. 2, 387 սանտ. sarpa, յն. ἔρπετόν, լտ, serpens «օձ»։ Տէրվ. Altarm. 17-18 և Նախալ. 111 կցում է լն. σϰορπ -ίος «կարիճ» բառին՝ մերժելով նախորդնե-րը։ (Նոյնը ձևաւորելով տալիս եմ վե-որ)։ Հիւնք. պրս. քէրվէ, քէրպէշ, քէր-պաշ։ Ղափանցեան, Տեղեկ. ինաստիտ. 2. 89 վրաց. ჯარბი ջարբի «քարբ օձը»։
• ԳՒՌ.-Սվեդ. ք'mրբ'բուց կամ ք'mրբ'ուց «փոքր գլխով՝ վիզը բարակ՝ շատ թունաւոր մի օձ» (<քարբ-օձ)։
Ի վերայ իժից եւ քարբից գնասցես։ Որպէս իժի եւ քարբի, զի խցեալ է զականջս իւր։ Ծակեաց՝ բաց, եւ եգիտ ջուր, եւ ի նմին քարբ։ Զձուս քարբից ծակեցին. (Սղ. ղ. 13։ ՟Ծ՟Է. 4։ Ես. ՟Ժ՟Թ. 5։)
Զերծանի ի չար իժէն, եւ ի դառն քարբէն. (Մանդ.։)
Իժ մի քարբ (յն. լոկ, որ իժ արու) կախեցաւ ի ձեռանէ նորա. (Վեցօր. ՟Թ։)
Սողոմոն յարեալ ոչ ծանեաւ շաւիղս ի ծարաւական քարբին յանգծելի վիմին արահետ. (Տօնակ.։)
Սկսան աղաղակել քարբքն (դպիրք եւ փարիսեցիք), եւ լռեցուցանել զձայն օրհնութեան. (Եփր. արմաւ.։)
born of an aspic.
Ծնունդ քարբի. ծնունդ իժի. չար զաւակ չար ծնողի.
Տո՛ւր ինձ ասէ զգլուխն յովհաննու մկրտչի. ո՛վ մատակ առիւծուն քարբածնունդ մանկանն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
stone-break, saxifrage, alchemilla or lady's mantle.
ἕμπετρον, σαξίφραγον . ի լտ. saxifragum, seselis. Խոտն՝ որ բեկանէ զքար երիկամանց. ասի եւ բուսանիլ ի մէջ քարանց ճեղքելոց։ Դաղիպն։
cf. Քարգոնոսական.
ՔԱՐԳՈՆԱԿԱՆ կամ ՔԱՐԳՈՆՈՍԱԿԱՆ. Արքունական. թագաւորական. ի պրս. քարիկիյա. արքայ, թագաւոր. եւս եւ մի մի ի չորից տարերաց.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
ՔԱՐԳՈՆԱԿԱՆ կամ ՔԱՐԳՈՆՈՍԱԿԱՆ. Արքունական. թագաւորական. ի պրս. քարիկիյա. արքայ, թագաւոր. եւս եւ մի մի ի չորից տարերաց.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
cf. Քարեղէն.
ՔԱՐԵԱՅ եւ ՔԱՐԵՂԷՆ. λίθινος lapideus, saxeus. Ի քարէ շինեալ. որոյ նիւթն է քար. քարէ.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)
Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)
Գծեալ մատամբ քո աստուածային՝ զքարեյ տախտակ պատգամաց բանին. (Գանձ.։)
Արձան քարեղէն։ Տախտակս քարեղէնս։ Ի վերայ քարեղէն խարսխի։ Սեղանք ողջակզացն քարեղէնք։ Զաստուածս զոսկեղէնս, զփայտեղէնս եւ զքարեղէնս։ Սուր քարեղէն (գայլախազ)։ Հանից զսիրտն քարեղէն ի մարմնոց նոցա.եւ այլն։
Եղերո՛ւք իբրեւ զկուռքս զայս քարեղէն։ Պաշտեն զկուռս քարեղէնս. (Վրք. հց. ժ՟Զ։ Ագաթ.։)
Մանրից քարեղինաց գնալ ի վերայ ծովու. (Ճ. ՟Ա.։)
Եղեւ յոյս ապաւինի նոցա տաճարն քարեղէն։ Ջուրոր կայր յանօթս փայտեղէնս, եւ յանօթս քարեղէնս. (Եփր. ծն.։ Եփր. ել.։)
Որ թէ եւ քարեղէն (իբր քարասիրտ), քան զամենայն ոք լինիցիս մարդասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
made of stone, stony, stone.
ՔԱՐԵԱՅ եւ ՔԱՐԵՂԷՆ. λίθινος lapideus, saxeus. Ի քարէ շինեալ. որոյ նիւթն է քար. քարէ.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)
Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)
Գծեալ մատամբ քո աստուածային՝ զքարեյ տախտակ պատգամաց բանին. (Գանձ.։)
Արձան քարեղէն։ Տախտակս քարեղէնս։ Ի վերայ քարեղէն խարսխի։ Սեղանք ողջակզացն քարեղէնք։ Զաստուածս զոսկեղէնս, զփայտեղէնս եւ զքարեղէնս։ Սուր քարեղէն (գայլախազ)։ Հանից զսիրտն քարեղէն ի մարմնոց նոցա.եւ այլն։
Եղերո՛ւք իբրեւ զկուռքս զայս քարեղէն։ Պաշտեն զկուռս քարեղէնս. (Վրք. հց. ժ՟Զ։ Ագաթ.։)
Մանրից քարեղինաց գնալ ի վերայ ծովու. (Ճ. ՟Ա.։)
Եղեւ յոյս ապաւինի նոցա տաճարն քարեղէն։ Ջուրոր կայր յանօթս փայտեղէնս, եւ յանօթս քարեղէնս. (Եփր. ծն.։ Եփր. ել.։)
Որ թէ եւ քարեղէն (իբր քարասիրտ), քան զամենայն ոք լինիցիս մարդասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
heap of stones.
cf. Քարաձիւթ.
boat-shaped stone vase used by grape-pressers.
stone-wall.
stumbling-block, stumbling-stone;
— լինել, to stumble over a stone, to trip, to stumble.
ՔԱՐԸՆԴՈՏՆ ԼԻՆԵԼ. Իբրու քարընդոտնիլ. բախիլ. զքարի ընդ ոտիւք պատահելոյ. ոտքը քարին գալ, կամ զարնուիլ.
Թէ յանդդնեսցի գնալ ուրեք, քարընդոտն եղեալ վիրաւորի։ Զամենայն զխոչ եւ զխութ, որով քարընդոտն ընթացօղքն լինէին՝ տգիտութեանն եւ թերահաւտտութեանն գլորմամբ, աստուածային բրչաւ բանին տապալեաց. (Սկեւռ. լմբ.։)
to serve as a stumbling-block, to cause to stumble, fail or fall, to trip up, to supplant.
σκελίζω supplanto. Ի ձեռն քարի եգելոյ ընդ ոտիւք՝ գթեցուցանել. գլորել. թաթել.
Ահաւասիկ ես քարընդոտնեմ զբնակիչս երկրիդ այդորիկ նեղութեամբ. (Երեմ. ՟Ժ. 18։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
πετροβόλος lapides ejaculans ἑξακοντίζων σκώματα jaculans dicteria. Որ ընկենու զքար իրական կամ նմանական.
Ի քարընկէց բարկութենէ թափեսցի լիով կարկուտ. (Իմ. ՟Ե. 13։)
Աւազակն լսէր զձայն աղաղակին, հայհայոթեամբ եւ այպն առնելով՝ զքարընկէց բարբառն. (Ոսկ. խչ.։)
ՔԱՐԸՆԿԷՑ. գ. Քարընկեցութիւն. քարաձգութիւն նախատանաց.
Թագաւորեալք յԱստուածոյ նահատակին՝ յամօթ եւ ի քարընկէց յերեսս բանսարկութիւն. (Ժմ.։)
ՔԱՐԸՆԿԷՑ. λιθοβόλον instrumentum bellicum ad jaciendos lapides. Գործի քարաձիգ. բաղիստր. բաբան. պարսատիկ մեծ.
Կանգնէին մանգղիոնս ... հրացանս եւ քարընկէցս. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 51։)
ՔԱՐԸՆԿԷՑ. λίθου βολή lapidis jactus. Չափ ձգման քարի միոյ. քարի մը նետուածքի չափ.
Մեկնեցաւ ի նոցանէ իբրեւ քարընկէց մի. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 41։ Մեկնեցաւ յինէն քարընկէց մի. Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
Մօտ ի սուրբ տեղի մատրանն՝ որպէս երկու քարընկէցս. (Փարպ.։)
Ինքեանք քարշեցին ի վերայ իւրեանց զաւերածն, եւ անձամբ զանձինս արարին քարընկէց. (Գէ. ես.։)
քարընկէց. ա.գ. Հմայողն կամ հմայք քարաձգութեամբ.
Չէ՛ պարտ քրիստոնէի՝ ի վիճակառ կամ ի քարընկէց գնալ. (Ոսկիփոր.։)
act of throwing stones, lapidation.
ՔԱՐԸՆԿԷՑՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԸՆԿԵՑՈՒԹԻՒՆ. Ձգումն քարանց քարկոծումն.
Քարընկէցութեամբ քարկոծ արասցեն զնա. յն. քարամբք քարընըէց լիցին ի նա. (Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 16։)
ՔԱՐԸՆԿԷՑՈՒԹԻՒՆ. Արկումն քարի հիման.
Որպէս որ զլարն ձգիցեն յանկեանցն, զի երեւեսցի հիմնարկութեանն քարընկեցութիւն. (Արշ.։)
gudgeon.
murmur, grumbling, murmuring.
stale.
• «հին, վաղուցուայ». մէկ ան-գամ գտնում եմ գործածուած Դրնղ. 537. «Եւ ի մտանելն իմ տեսի ի դրունս նորա նստատեղի մարդոյ՝ թաժաճա (թրք. tazeje նոր, թարմ) և ոչ քարդու կամ վաղենի» (իմա՛ վաղեմի, հին)։ Գործածական է արդի գաւառականներում քարթու ձևով՝ սովորա-բար «օթեկ» իմաստով և հացի համար գոր-ծածուած, բայց կայ նաև «հին, վաղուցվայ» իմաստով։
• = Քրդ. kartu «կերակրի մնացորդներ. 2. օթեկ, քարթու», գւռ. թրք. kerti «օթեկ», պրս. [arabic word] kārd «հին և մնացորդ կերա-կուր»։-Աճ.
• ԳՒՌ.-Ախց. Մշ. քարթու, Մկ. քարթու, Երև. քառթու, Վն. ք'mռթու։-«Հին» իմաս-տով Ապ. քարթու հիանդ։
Charybdis.
the great consound;
symphytum, solidago, golden rod;
cf. Շամղիտակ.
σύμφυτον symphytum, solidago. իտ. consolida maggiore. Խոտ ինչ բուսեալ ի մէջ քարանց՝ համեղ. մեծ հայվազ. (ի յն. սիմֆիդօն. այսինքն տնկակից։) (Բժշկարան.։)
*favus.
to hack or hew to pieces, to kill.
obelisk, cippus;
cf. Կոթող.
Կոթող ի քարէ. cf. ԿՈԹՈՂ.
Մնտսջիք իբրեւ զքարկոթող մի նշանակեալ ի վերայ բլրոց. (Գէ. ես.։)
Մի՛ քարկոթող գնիցէք յերկրի ձերում երկիրպագանել նմա. ո՛չ է մի բառ, այլ երկու. λίθος σκοπός lapis signum.
stoned;
— առնել, to stone.
Իբր Քարկոծական, կամ եղեալն քարկոծմամբ.
Անմահին մահուն նոյն մահակից գոլով ... քարկոծ խողխողմամբ սուրբըն ստեփանոս. (Շ. տաղ.) (երկիցս։)
cf. Քարկոծումն.
Հաւատոյ աչօք զքարկոծանս մարգարէիցն տեսանեն։ Խոցոտելոյ նոցա, եւ քարկոծանաց նոցա։ Տանջանօքն եւ քարկոծանօքն։ Ի տանջանաց եւ ի քարկոծանաց։ Մինչեւ ի քարկոծանաս մատնէ. (Եղիշ. ՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։ Եփր. ՟բ. տիմ. եւ Եփր. ՟գ. կոր.։ Կիւրղ. ել.։)
to stone, to lapidate, to kill by stoning.
λιθοβολέω, καταλιθοβολέω, λιθάζω , καταλιθάζω lapido, lapides jacio. Քարամբք կոծել զայլս. քարինս ձգել ի հարկանել եւ ի սպանանել. իսկ կր. քարկոծիլ, կամ քարկոծ լինել. քարկոծել, քարոտել.
Քարկոծ առնեն զմեզ։ Քարկոծ արասցեն զնա քարամբք։ Ամենայն ժողովուրդն քարկոծ զմեզ։ Քարկոծ առնէին զստեփաննոս։ Վասն որո՞յ գործոյ ի նոցանէ քարկոծ առնէք զիս։ Վասն բարւոյ գործոյ ո՛չ առնեմք զքեզ քարկոծ։ Յուլն քարկոծ լիցի։ Միանգամ քարկոծ եղէ.եւ այլն։
Քարկոծ կամէին առնել զնա։ Բծեաց քարինս զզանազան ախտս չարեաց, որովք քարկոծ արար զհոգիս. (Թէոփիլ. պհ.։ Լմբ. ժղ.։)
Զոմն քարկոծեցին։ Հանեալ արտաքոյ քաղաքին քարկոծէին զնա։ Քարկոծեսցեն զնա քարամբք, եւ մեռցի։ Քարկոծել զնոսա քարամբք։ Քարամբք քարկոծեսցի։ Քարկոծեցան, սղոցեցան. (եւ այնլ։)
Բանն ոչ քարկոծի, այլ քարկոծէ՝ յորժամ կամի. (Առ որս. ՟Զ։)
cf. Քարկոծումն.
ՔԱՐԿՈԾՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԿՈԾՈՒՄՆ. λιθοβολία lapidatio. Քարկոծելն եւ քարկոծիլն. քարկոծանք. (իրօք կամ նմանութեամբ).
Հալածանք, մարտք, պատերազմունք, քարկոծութիւնք. (Ոսկ. գծ.։)
Փորձութիւնք եւ քարկոծութիւնք։ Լռեցից զմիջոց, որ լի է քարկոծութեանբ։ Զնախատանս քարկոծութեանն ժողովել վասն ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։ Լմբ. ժղ.։)
Որ զքարկոծումն յանձն առեր։ Զքարկոծումն յանձն էառ։ Օրինացն զգուշութիւն՝ ի քարկոծումն եւ ի քարկոծումն եւ ի սպանութիւն. (Շար.։ Լմբ. սղ.։)
stoning, lapidation.
ՔԱՐԿՈԾՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԿՈԾՈՒՄՆ. λιθοβολία lapidatio. Քարկոծելն եւ քարկոծիլն. քարկոծանք. (իրօք կամ նմանութեամբ).
Հալածանք, մարտք, պատերազմունք, քարկոծութիւնք. (Ոսկ. գծ.։)
Փորձութիւնք եւ քարկոծութիւնք։ Լռեցից զմիջոց, որ լի է քարկոծութեանբ։ Զնախատանս քարկոծութեանն ժողովել վասն ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։ Լմբ. ժղ.։)
Որ զքարկոծումն յանձն առեր։ Զքարկոծումն յանձն էառ։ Օրինացն զգուշութիւն՝ ի քարկոծումն եւ ի քարկոծումն եւ ի սպանութիւն. (Շար.։ Լմբ. սղ.։)
stone-cutter.
Քարակուռ. քարակոփ.
Գործ քարկռի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 27։)
cf. Քարակոփ.
(իբր կր) ա. Կոփեալ կամ կոփածոյ քարամբք. քարաշէն։ cf. ՔԱՐԱԿՈՓ.
Գործ քարկռի՝ քարկոփ շուրջանակի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 27։)
Զքարկոփ եկեղեցին ... ընդ բեմաւն դարանս գործեալ քարկոփս ... Տեսին ի ներքոյ եկեղեցի քարկոփ չքնաղաշէն. (Ուռպ.։)
ՔԱՐԿՈՓ (իբր ն) գ. ՔԱՐԿՈՓԻՉ փչի, չաց. Քարակոփ. քարագործ. գաղատոս. եւ Ակնագործ.
Վէմ կոչեցաւ՝ ոչ անշունչ անմռունչ ի ձեռս քարկոփաց կռեալ. (Կոչ. ՟Ժ։)
Առնուլ ի հնդկայինն աշխարհէ եւ ի տպազ քաղաքէ, մանաւանդ թէ ի քարկոփչաց ... զոսկետեսակն տպազիովն. (Արծր. ՟Ե. 11։)
stone-cutter's or quarry-man's pick.
Գործի քարահատի. մուրճ.
Ոչինչ պահէր ի վաղիւն, բայց միայն զքարհատն իւր. (Վրք. հց. ձ։)
thatjudges equitably, just, equitable.
Ոչ լինէր քարոզեալ ամենայն ազգաց որ յառաջագոյն՝ որպէս արդս. (այսինքն այժմ). (Եւս. պտմ. Ա 2։)
cf. Արդիւնք.
Զի այն տախտակաց արդիւնք ի վիմէ քարանց ձեւացեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
sun;
the eighth ancient month of the Armenians;
— քաղաք, city of the sun, Heliopolis;
յ— կուսէ, on the eastern side.
Աւետարանեցաւ մարիամու, որ օր տասն էր արեգ ամսեան, որպէս եւ զաքարիայ՝ որօր տասն էր հոռի ամսեան ... ծնաւ նա (Քրիստոս) որ օր վեց էր քաղոց ամսոյ, եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
credible, wo thy of being believed, faithful, worthy to be trusted or believed.
Զնոյն ինքն զքարոզին զարժանահաւատալին. (Նիւս. կազմ.։)
worthily.
Արժանապէս առաքել, կամ հանել, մատնել, բարեհամբաւել։ վերաքարողել, գանձել. (Խոր. ՟Գ. 57։ Նար.։)
worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.
Յառաջ քան զթագաւորին ձեռնագիրն արկանելոյ՝ քարտէզ է, թերեւս տասն լումայի արժանի. եւ յորժամ թագաւորն ձեռն արկանցիէ եւ հաստատիցէ, բազում կշռոց ոսկւոյ արժանի եւ մեծագնի փոքրագինն լինի. (Սեբեր. ՟Գ։)
silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.
Ետոն յուդիթայ զամենայն արծաթ խորանին եւ զգահոյսն։ Զիա՞րդ գողանայք ի տանէ տեառն քո արծաթ կամ ոսկի։ Գործել զոսկին եւ զարծաթ։ Զգարշելիս նոցա եւ զկուռս՝ զփայտն եւ զքար եւ զարծաթ.եւ այլն։
that hides or has hidden the money.
intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.
Եթէ բարեխօս ոք կամ քարոզ եւ կամ առաքեալ՝ ստելով զքաղաքէն պատմիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
high, elevated;
sublime, eminent, great, excellent;
հոսել ի բարձուէ, to fling, to throw from above;
ի ձայն բարձր, — ձայնի, ձայնիւ բարձու, aloud, loudly;
— առնել, to elevate, to raise on high, to magnify, to exalt, cf. Բարձրացուցանեմ, cf. Վերացուցանեմ, cf. Համբառնամ, cf. Օրհնեմ;
— լինիմ, to be elevated, glorified, cf. Բարձրանամ, cf. Փառաւորեմ;
ճանաչել զբարձունս, to know sublime or profound things;
սեղան —, splendid, sumptuous dinner, banquet;
ի բարձուէ, from above;
— ոճ, elevated style;
— քանդակ, relief, basso-rilievo.
Ի ձայն բարձր աղաղակէր։ Կոչել բարձր քարոզութեամբ.եւ այլն։
height, hill, eminence, summit, top, ridge, hillock;
promontory, cape;
hight, elevated
Խճաքարք՝ որ ի բարձրաւանդի կայցեն, առաջի հողմոց ոչ մնայցեն. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 21.) յն. μετέωρος sublimis, excelsus
cf. Բարձրաւանդ.
Կացեալ ի վերայ տեղւոյ բարձրաւանդակի՝ քարոզէ. (Փիլ. յովն.։)
Ի բարձրաւանդակ քարանձաւաց ի վայր հոսեալ. (Յհ. կթ.։)
to pretend, to feign.
Հերձուածողն. բարրի քարոզել զհոգին սուրբ, եւ հայհոյէ զհոգին. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Բարրեմ.
Հերձուածողն. (բարրի քարոզել զհոգին սուրբ, եւ հայհոյէ զհոգին. Սեբեր. ՟Գ։)
with uncovered head, bareheaded.
Տիկնայք եւ աղախնայք բացագլխաւ ընդ երկիր զանձինս իւրեանց քարշէին. (Արծր. ՟Դ. 12։)
to declare, to set forth, to explain, to utter;
to unfold, to clear.
Բացայայտել որ ի պաշտամանն եկեղեցւոյ քարոզութիւն եւ աղօթք. (Խոսր.։)
remote, distant, far;
ի — լինել, to absent one's self, to quit.
Զդատաստանն Աստուծոյ բացեայ քարոզել. (Վանակ. յոբ.։)
to suffice, to be capable, to be able;
to furnish;
to suffer.
Ամենայնի բաւես։ Բաւես առ նոսին։ Զքարն բաւես ցուցանել կերպարան ազդման. (եւ այլն. Նար.։)
Տեւէր բաւէր (պարիսպն) մինչեւ ի ժամանակս մակեդոնացւոցն իշխանութեան։ Տեւեալ բաւեալ ամս աւելի քան զհազար եւ զերեքարիւր։ Սոքա եպիսկոպոսք բաւեցին մինչ ի յադրիանոսի պաշարումնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Belial;
devil, demon.
Երախտիք փրկչին հենգնեալ, եւ բելիար զուարթացեալ։ Յամառեալ քարացեալ սրտիւ, որպէս օրինակն է բելիարայ. (Նար. ՟Դ. ՟Կ՟Դ։)
to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.
Կամ անդրէն յանձն բեկելոյ ի քարանձաւաց լերանց՝ ձայնից արձանգանգին այսպէս ընդդէմ բեկեալ վարկպարազի առ բարբառեալն, որպէս ի թշնամանողն թշնամանքն դառնան. (Բրս. բարկ.։)
fragment, piece, morsel;
—ք քարանց, շինուածոյ, rubbish.
step;
sanctuary;
seat, bench, bar;
tribunal.
Պիղոտոս ... ած զՅիսուս արտաքս, եւ նստաւ ի վերայ բեմին, ի տեղւոջն՝ որ կոչէր քարայատակ. (Յհ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
ԲԵՄ. Ատեան կամ ամպիոն ատենախօսութեան, կամ քարոզութեան.
that beholds the altar or sanctuary;
clerk, clergyman.
Աղօթական անխրախոյս, բեմական (սարկաւագ) ստորնաքարշ, քահանայ անկնդրուկ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
oration or discourse delivered from the chancel, the pulpit or the tribunal.
Ի բեմէ կամ ի բարձր վայրէ բանասացութիւն առ ժողովեալսն. ատենախօսութիւն, քարոզ.
mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.
Բացեալ երկրի զբերան իւր՝ կլանիցէ զդոսա։ Թաւալեցուցէ՛ք վէմս մեծամեծս ի բերան այրին։ Ի քարածերպս եւ ի բերանս սորոց։ Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն ... եւ կափուցանէին զվէմն ի վերայ բերանոյ ջրհորոյն։ Ի բերան քրձի։ Ի բերան ամանոյ.եւ այլն։
to carry, to bring, to bear;
to produce;
to conduct, to lead back, to drag along;
to provoke;
to refer;
to render;
to suffer, to support;
— զնմանութիւն, to imitate;
to resemble, to be like;
յինքեանս — զկեղծիս, to feign, to dissimulate, to pretend;
— ընդ միոյ երեսուն, to give thirty for one;
— զվճիռ, to give sentence;
— զլռութիւն, to be silent, to hold ones tongue;
ոչ բերէ ատել կարդ բանիս, the order of mine discourse does not permit me to say;
— ատելութիւն ընդ ումեք, to hate, to dislike some one;
նախանձ — ընդ ումեք, to envy some one;
— սրամտութիւն ընդ ումեք, to be angry with some one;
to be offended;
ի գործ —, to make use of;
խորհուրդ — ընդ ումեք, to consult, to take counsel with some one;
ոգի —, to strengthen one's self, to become strong;
ոչ — զփառս ուրուք, to envy the glory of some one;
ի համար, ի հաշիւ, to count, to enumerate, cf. Համարեմ, cf. Հաշուեմ;
տալ —, to cause to be conveyed, to despatch;
ի միտս, ի յուշ —, to remember;
օտարացուցիչս իմն բերես ի լսելիս մեր, you tell us strange things.
Զի՞նչ խորհուրդ բերէ քարոզն, եւ քահանայական աղօթքն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Բլշացուցանեմ.
Ի լերանց տեսի զնա, եւ ի բլրոց յառաջագոյն հայեցայ ի նա։ Ամենայն լերինք եւ բլուրք խոնարհեսցին։ Տարան զնա ի տուն ամինադաբայ՝ որ ի բլրին։ Եւ սաւուղ նստէր ի գլուխ բլրին (կամ բլրոյն)։ Ի վերայ ամենայն բլրոյ բարձու, կամ բլրոց բարձանց։ Կուտեցին քարինս, եւ արարին բլուր. եւ կերան եւ արբին անդ ի վերայ բլրոյն. եւ այլն։
Դաւիթ ի մանկութեան ժամանակին քարիւ կործանեաց զմեծ բլուրն մսեղէն. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. Բղուկ.
ԲՂՈՒՂ որ եւ ԲՂՈՂ. ռմկ. բղուկ, բղիկ. Կարաս. թակոյկ. կուժ. ընդունարան մեղու, իւղոյ, գինւոյ, եւ այլն, մեծ կամ փոքր, քարեղէն կամ խեցեղէն.
inhabiting, dwelling;
inhabitant.
Ամրութիւն քաղաքին ոչ քարինքն են, այլ բնակչացն առաքինութիւն։ Ոչ տեղին ինչ օգնէ, եթէ ոչ բնակիչքն լաւք իցեն. (Մխ. երեմ.։)
habitation, inhabitation, inhabitanee, dwelling, residence;
station, lodging, home, establishment, house;
habit, custom.
Լաւ համարէին զգազանաբար բնակութիւնն աստուածապաշտութեամբ ի քարանձաւս կելոյ. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. Բնաւ, ad.
Ծանեաւ սուղ իմն, թէպէտեւ ոչ բնաւին։ Ի բնաւին խոնարհս զմեզ ստորաքարշեաց. (Մագ. ՟Ե. ՟Ծ՟Բ։)
of the same nature, consubstantial.
Բնութենակից զինքն հօր քարոզէ. (Երզն. մտթ.։ եւ Խոսր.։)
whore, prostitute, strumpet, street-walker.
Իբրեւ զբոզ մի քարշեցին զքոյրն մեր։ Մի՛ լինիցի բոզ ի դստերաց իսրայէլի, եւ մի՛ պոռնիկ յուստերաց Իսրայէլի։ Որ զբոզս արածէ, կորուսանէ զմեծութիւն.եւ այլն։
to appeal, to complain, to claim;
to lodge an appeal;
to complain.
βοάω, ἁναβοάω, ἑπικαλέομαι , κράζω, κραυγάζω clamo, reclamo, advoco, appello որ եւ Բողոք արկանել՝ ունել՝ բառնալ, եւ այլն. Գանգատել՝ քանքարտալ աղաղակաւ. գոչել եւ ազդել միաձայն դատախազութեամբ. դիմել յատեան իրաւանց. ամբաստանել. գուժել.
nest;
niche;
dwelling, lodging;
—ս դնել՝ կառուցանել, to nestle, to make one's nest;
հանել ի բունոյ, to take out of the nest.
Եւ թէ դիցես ի քարանձաւս զբոյն քո ... եւ թէ լիցի ի բէովր բոյն խարդախութեան քո. (Թուոց. ՟Ի՟Դ. 21. 22։)
all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together.
all, entirely, totally, completely.
Քանզի նա բովանդակ փոխադրեաց եւ որ ինչ ի քարտէզս դիւանին Եդեսիայ. (Խոր. ՟Բ. 9։)
mould, mouldiness, mustiness;
ունել զհոտ —ի, to smell musty.
(լծ. ընդ բոր, բոյս, եւ բորբոք). εὕρως mucor, situs, caries Գունագոյն աղուամազ եռացեալ ի հին հացս, եւ ի փտեալ պտուղս, ի խիւս ալերոյ, եւ յայլ փուտ իրս խոնաւուտս, ի քարինս, եւ այլն. որք եւ խոշորացուցիւ նկատեալք՝ են տիրապէս բոյսք մանրիկ. բորբոս.
thistle.
Եւ ես քարշեցից զմարմինս ձեր փշովք անապատի, եւ բորկոնիմաւ (կամ բորկունիմաւ)։ Առ փուշս յանապատէ, եւ զբորկոնիմն, եւ քարշեաց նոքօք զարսն սոկ քովթայ. (Դատ. ՟Ը. 7. 16։)
to nestle, to make ones nest;
to place one's self.
Իբրեւ զաղաւնիս բունեալք ի քարածեպս. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 28։)
cf. Բունեմ.
Իբրեւ զաղաւնիս բունեալք ի քարածեպս. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 28։)
of a great concourse;
thick, thronged, mixed.
Ի սկիզբն քարոզութեանն ոչ եկն նա ի մէջ բազմախուռն մարդկան. (Շ. մտթ.։)
that has many flowers.
Զուարթացուցանել զբազմածաղիկ քարոզութեան նոցա բոյս. (Խոր. հռիփս.։)
guest, invited person;
table, banquet;
carpet, mattress, couch, sofa;
bench, seat;
—ս —ս բաշխել, to divide tho guests, to form several banquets apart;
—ս արկանել, to offer chairs or seats.
having many wives, polygamist.
Պարիսպ կանգնեցին ի բազմակի քարանց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ղ։)
Պարիսպ կանգնեցին ի բազմակի քարանց. (Լաստ. ԺՂ։)
Պարիսպ կանգնեցին ի բազմակի քարանց. (Լաստ. ԺՂ։)
powerful, strong;
numerous, much, in several manners.
Զնորուն իսկ զվկայն բազմաձեռն մարդկամբք քարկոծեալ սպանանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9. յն. բազում ձեռօք քարկոծեալ։)
that is thrown or spread several times.
Զբազմաձիգ տեղացմունս նետից եւ ռմբաքարաց իբր յամուր մեքենայէ ի բաց դարձուցեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Բազմամեայ.
Սիմէոն յարանց լինի քարոզ, եւ Աննա ի կանաց բազմամենից. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
plentiful, abundant.
Բազմայեղանակ նախագուշակ մարգարէիցն քարոզութեամբ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
immense, vasty.
Խմոր եղեւ նա հաւատոյ քարոզութեանն, եւ միացոյց ի հացն կենաց զբազմաչափ բնութիւնս մարդկան. (Պրոկղ. ոսկ.։)
multiplication
Զքարանցն բազմապատկութիւնս եւ զպայծառութիւնս. (Առ որս. ՟Է։)