plane-tree, platane;
white poplar.
• , ի հլ. «անտառային բարձր ծառ է. չինար. platanus orientalis L» (ըստ Ար-թինեան, Ածաշնչի տունկերը 51 և Տիրա-ցուեան, Contributo § 80) Սիր. իդ. 19. Ես. խա. 19. խդ. 14. կ. 13. Ագաթ. Վեցօր. 93. որից սօսի «նոյն նշ.» (սեռ. սօսւոյ, սօսեաց) Նն. լ. 37. Նէեմ. ը. 15. Վեցօր. 92 (գրուաձ սուսոյ Եփր. երաշտ. էջ 209 կամ սաւսոյ Կալիսթ. 169, որի յոգնակին է սօսոյք Եզեկ. լա. 8, Կալիսթ. 156), սօսանուէր «հին Հա-յոց Սօսեաց սրբազան անտառին ձօնուած» Յհ. կթ. սօսասարաս Նար. խչ. 373. Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 34. սօսինաթագ? (տե՛ս ՀԱ 1928, 228)։ Փոխաբերական իմաստով է սօս «պերճ, հպարտ, սէգ» Խոր. ա. 11, Յհ. կթ. 172, 249, Անկ. գիրք հին կտ. 378.-սխալ ձև է սաւոք Վեցօր. որ ՆՀԲ ուղղում է իրա-ւամբ սաւսք։
• ԳՒՌ.-Սվեդ. սուսա «սօսի ծառը»։
• «պայծառ գոյնով». անստոյգ բառ, որի համար ՆՀԲ տալիս է հետևեալ վկայու-թիւնները. «Եւ այս ինչ է նշան հողոյն. կա-նաչ և կապոյտ, սև և դեղին, սօս և սպի-տակ» Ճառընտ. «Անտառից սաղարթ սօս երփինից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարդարին» Շնորհ. տաղ։ ՋԲ մեկ-նում է «է անուն անծանոթ գունոյ ևամ պայծառ». չունի ԱԲ։
• ՆՀԲ ուզում է հանել սօսի բառի՞ց. երբ գրում է. «Թերևս ի գոյն սպիտակ կաղամախի»։
λεύκη, populus alba. Ազգ բարտի ծառոյ, որ եւ Կազամախի սպիտակ. պեյազ կամ ագճա գավագ, սիփիյտար. տես Եսայ. Խտ. 19։ Որպէս եւ ի բառս Գաղիանոսի գրի, Ղեւկէ. սօսի, կամ սօս. եւ կաղամախ։
Փունջ սօսին սաղարթ (կամ սօսինսաղարթ) ստեղնաշիտակ տնկոյն. (Նար. տաղ։)
Կամ πεύκη, abies. Ազգ մայրւոյ։ Ես. կ. 13։ (ռմկ. ըստ լեհացւոց՝ սօսնա։)
Սարոյն, սօսն, եւ յակրին, եւ գին. (Ագաթ։)
Մերձ առ սօսի առոգանէին երկրագործք զբամբակենիսն... եւ լուեալ սօսւոյն՝ զչարացաւ. (Մխ. առակ. ԺԹ։)
Զմայրն ընդ նոճոյն, եւ զսարդն ընդ սօսոյն. (Նար. խչ։)
իբրու Նմանեալ սօսւոյ. սէգ եւ սոնգ. պերճ եւ պայծառ. կամ Բերօղ զսօսաւիւն հանգոյն սօսւոյ. եւ ձօնեալ այնմ ծառոյ.
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
Այր սէգ եւ զդաստ եւ սօս ի գնացս ոտից։ Բազում երիվարս սօսս եւ ահապարանոցս պատրաստեալ. (Յհ. կթ։)
Եւ այս ինչ է նշան հողոյն. կանաչ եւ կապոյտ, սեւ եւ դեղին, սօս եւ սպիտակ. (Ճ.Բ։)
Անտառից սաղարթ սօս երփնից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարրարին. (Շ. տաղ։)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
• , ի հլ. «անտառային բարձր ծառ է. չինար. platanus orientalis L» (ըստ Ար-թինեան, Ածաշնչի տունկերը 51 և Տիրա-ցուեան, Contributo § 80) Սիր. իդ. 19. Ես. խա. 19. խդ. 14. կ. 13. Ագաթ. Վեցօր. 93. որից սօսի «նոյն նշ.» (սեռ. սօսւոյ, սօսեաց) Նն. լ. 37. Նէեմ. ը. 15. Վեցօր. 92 (գրուաձ սուսոյ Եփր. երաշտ. էջ 209 կամ սաւսոյ Կալիսթ. 169, որի յոգնակին է սօսոյք Եզեկ. լա. 8, Կալիսթ. 156), սօսանուէր «հին Հա-յոց Սօսեաց սրբազան անտառին ձօնուած» Յհ. կթ. սօսասարաս Նար. խչ. 373. Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 34. սօսինաթագ? (տե՛ս ՀԱ 1928, 228)։ Փոխաբերական իմաստով է սօս «պերճ, հպարտ, սէգ» Խոր. ա. 11, Յհ. կթ. 172, 249, Անկ. գիրք հին կտ. 378.-սխալ ձև է սաւոք Վեցօր. որ ՆՀԲ ուղղում է իրա-ւամբ սաւսք։
• ԳՒՌ.-Սվեդ. սուսա «սօսի ծառը»։
• «պայծառ գոյնով». անստոյգ բառ, որի համար ՆՀԲ տալիս է հետևեալ վկայու-թիւնները. «Եւ այս ինչ է նշան հողոյն. կա-նաչ և կապոյտ, սև և դեղին, սօս և սպի-տակ» Ճառընտ. «Անտառից սաղարթ սօս երփինից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարդարին» Շնորհ. տաղ։ ՋԲ մեկ-նում է «է անուն անծանոթ գունոյ ևամ պայծառ». չունի ԱԲ։
• ՆՀԲ ուզում է հանել սօսի բառի՞ց. երբ գրում է. «Թերևս ի գոյն սպիտակ կաղամախի»։
λεύκη, populus alba. Ազգ բարտի ծառոյ, որ եւ Կազամախի սպիտակ. պեյազ կամ ագճա գավագ, սիփիյտար. տես Եսայ. Խտ. 19։ Որպէս եւ ի բառս Գաղիանոսի գրի, Ղեւկէ. սօսի, կամ սօս. եւ կաղամախ։
Փունջ սօսին սաղարթ (կամ սօսինսաղարթ) ստեղնաշիտակ տնկոյն. (Նար. տաղ։)
Կամ πεύκη, abies. Ազգ մայրւոյ։ Ես. կ. 13։ (ռմկ. ըստ լեհացւոց՝ սօսնա։)
Սարոյն, սօսն, եւ յակրին, եւ գին. (Ագաթ։)
Մերձ առ սօսի առոգանէին երկրագործք զբամբակենիսն... եւ լուեալ սօսւոյն՝ զչարացաւ. (Մխ. առակ. ԺԹ։)
Զմայրն ընդ նոճոյն, եւ զսարդն ընդ սօսոյն. (Նար. խչ։)
իբրու Նմանեալ սօսւոյ. սէգ եւ սոնգ. պերճ եւ պայծառ. կամ Բերօղ զսօսաւիւն հանգոյն սօսւոյ. եւ ձօնեալ այնմ ծառոյ.
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
Այր սէգ եւ զդաստ եւ սօս ի գնացս ոտից։ Բազում երիվարս սօսս եւ ահապարանոցս պատրաստեալ. (Յհ. կթ։)
Եւ այս ինչ է նշան հողոյն. կանաչ եւ կապոյտ, սեւ եւ դեղին, սօս եւ սպիտակ. (Ճ.Բ։)
Անտառից սաղարթ սօս երփնից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարրարին. (Շ. տաղ։)
offered to plane-trees.
Նուիրեալ ձօնեալ սօսի ծառոյ.
Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))
platane-like, sumptuous, elegant.
Նման սօսւոյ. սօս (ածակ.) պերճ, վսեմ, շքեղ, կամ ահաւոր՝ որ բերէ զսօսաւիւն.
Սխրալի եւ սօսասարասն սրահի իմաստունն սողովմոնի. (նար. խչ։)
cf. Սօսափիւն.
• «թևերի շարժումից դուրս եկած ձայնը» Եզն. «ծառերի տերևների խշրտոցը» Խոր. ա. 19, որ և սօսափիւն «օդի մէջ շշըն-կոց» Յոբ. դ. 16, «սոսկում, սարսափ» Եւս-քր. բ. որից սոսոփիլ «զարհուրիլ, վախենալ, ռոսկալ» Յհ. կթ. 409 (որ հրտր. Էմինի, էջ 177 ունի սոսափեալք ձևով) փխ. սօսափիլ, ինչպէս զրում է ԱԲ. համառօտեալ ձևով է սօսիւն Հին բռ.։
• կընութեամբ սափսափիւն և փ-ը ձայնաւո-րից յետոյ ւ-ի վերածուելով՝ սաւսափիւն, սաւսաւիւն (իմա՛ սօսափիւն, սօսաւիւն). հմմտ. թօթափել, շօշափել կազմուած թափ, շափ արմատներից։ Սօսափիւն բառի երկ-րորդ նշանակութիւնը «վախ, երկիւղ, սար-սափ» և միանգամայն խարխափ, թարթափ, կարկափ, գարգափ, շարշափ բառերի հա-մեմատութիւնը (կազմուած խափ, թափ կափ, գափ, շափ արմատներից)՝ ցոյց են տալիս, որ այստեղ է պատկանում նաև սարսափ «երկիւղ», որ կազմուած է սափ արմատից՝ սար յաւելականով։ Ըստ այսմ սափ արմատի բուն նշանակութիւնը լինում է «շարժիլ, երերալ», որից «դողալ, վախե-նալ»։
• ՆՀԲ «աւիւն. կամ ազդումն ի սօսեաց»։ Գարագաշեան, Քնն. պատմ. Ա 271 և Ալիշան, Հին հաւ. էջ 71 սօսի բառից։-Հիւնք. յն. φόφος «աղմուկ» բառից։
ՍՕՍԱՓԻՒՆ. ψόφος, φωνή, crepitus, sonitus. որ եւ ՍՕՍԻՒՆ. գրի եւ ՍՕՍԱՒԻՒՆ. Աւիւն կամ ազդումն ի սօսեաց. խօշիւն, շրշիւն շարժման տերեւոց. որ բերէ եւ սոսկումն ինչ կամ սարսափումն ի լսելիս. Ֆըսըլթը, խըշըլթը, հառըլթը.
Ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն ըստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչըլոյ օդոյն եւեթ ուստ շարժումն սովորեցան ի հմայս աշխարհիս հայկաղանց. (Խոր. Ա. 19։)
Զայնչափ հոգւոց՝ զորս եհան առ նոքօք յիւր երկինսն, զսօսաւիւնն (կամ զսօսաւինն) զիա՞րդ ոչ առնուին. (Եզնիկ։)
Ոչ էին կերպարանք առաջի աչաց իմոց, բայց միայն օդ եւ սօսափիւն լսէի. (Յոբ. Դ. 16։)
Յաւուրս պենտակոտէից զղրգիւն եւ սօսափիւն նախ զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր. Բ։)
noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.
ՍՕՍԱՒԻՒՆ. ψόφος, φωνή, crepitus, sonitus. որ եւ ՍՕՍԻՒՆ. գրի եւ ՍՕՍԱՒԻՒՆ. Աւիւն կամ ազդումն ի սօսեաց. խօշիւն, շրշիւն շարժման տերեւոց. որ բերէ եւ սոսկումն ինչ կամ սարսափումն ի լսելիս. Ֆըսըլթը, խըշըլթը, հառըլթը.
Ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն ըստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչըլոյ օդոյն եւեթ ուստ շարժումն սովորեցան ի հմայս աշխարհիս հայկաղանց. (Խոր. Ա. 19։)
Զայնչափ հոգւոց՝ զորս եհան առ նոքօք յիւր երկինսն, զսօսաւիւնն (կամ զսօսաւինն) զիա՞րդ ոչ առնուին. (Եզնիկ։)
Ոչ էին կերպարանք առաջի աչաց իմոց, բայց միայն օդ եւ սօսափիւն լսէի. (Յոբ. Դ. 16։)
Յաւուրս պենտակոտէից զղրգիւն եւ սօսափիւն նախ զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր. Բ։)
to tremble with fear.
cf. Սօս.
murmuring of the breeze.
Սօսիւն, սօսափիւն, սաւառնաձայն, թեւաձայնել, խօշիւն, գանգիւն. (Հին բա։)
cf. Սօսափիւն.
Իբր Սօսափիւն. սօսաւիւն. շչիւն. շռնչիւն. շշըլտոր, ֆըսըլտոց.
fruit of cypress, plane-tree;
— շերամոյ, cocoon.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկայութեան) «նոճիի, սօսիի և նման ծա-ռերի պտուղը» Մխ. առակ. «բամբակի գը-լուխը» Բառ. երեմ. էջ 165։
Նոյն ընդ ռմկ. գօզալագ. Անպիտան պտուղ նոճւոյ, սօսւոյ, եւ նմանեաց նորին. (թերեւս ճարակ խոզաց կամ ընկուզաձեւ)
Պատասխանեալ բամբակենի ասելով (ցսօսի). դու ոչինչ ունիս բնաւ, բայց միայն խոզակ. (Մխ. առակ.։)
fury, transport, enthusiasm.
byssus, muslin.
ԲԵՀԵԶ կամ ԲԵՀԷԶ. βύσσος byssus, linum exqusitissimum որ եւ ՎՈՒՇ. Կտաւ ազնիւ եւ բարակ. թելն նորա եւ մանեալն, որպէս եւ անկուածն, կամ սպաս եւ հանդերձ կազմեալ. նոյն բառ է գրեթէ յամենայն ազգս. (յն. եւ լտ. վ՛իսսօս, պի՛սսուս. արաբ. պիւզուզ, պէզզ. եբր. վուձ, զէզ, վատ, պատին. թ. ինճէ պէզ, պիւզպէնդ ).
uncultivated;
waste land, desert;
ի —ի, waste, fallow.
(լծ. թ. եապան, եւ հյ. խափանեալ). χέρσος inculta terra, solitudo ἕρημος eremus, desertus, destitutus. Ամայի, կորդ, եւ անգործ երկիր. չբանած՝ կոշտ երկիր, խըռ տեղ. գըռ չեօլ. (յն. խե՛ռսօս, եւ ե՛ռիմօս).
catalpa.
ԼԱՅՆՏԵՐԵՒ կամ ԼԱՅՆՏԵՐԵՒԻ. πλάτανος (լայնականն) platanus Ծառ լայնատերեւ ի մէջ կաղամախեաց կամ սօսեաց, եւ այլն.
garden;
orchard.
παράδεισος, κῆπος paradisus, hortus Տեղի՝ ուր բուրեն ի ծաղկանց եւ ի պտղոց հոտք անուշից. նոյն ընդ ձայնիս Պարտէզ՝ ծառոց եւ ծաղկանց. որ եւ ԴՐԱԽՏ. յն. բարա՛տիւսօս պ. ֆիրտէվս.
juniper-tree.
Սարոյն, սօսն, յակրին, եւ դին. (Ագաթ.։)
cf. Դղրդիւն.
Դղրդիւն եւ սօսափիւն զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր.։)
shock, sion, agitation;
disturbance.
Դղրդիւն եւ սօսափիւն զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր.։)
cf. Դղրդիւն.
Դղրդիւն եւ սօսափիւն զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր.։)
rough, unfilled, un-ploughed, wild, waste;
fallow;
waste land.
χέρσος, χέρρος inculta (terra), desertus, asper. Խոպան. անվար. ամայի. վր. եւս՝ կո՛րդի. (լծ. հյ. չոր. յն. խէ՛ռսօս, խե՛րրօս. թ. գըռ, գուռուս ). չիբանած, վարուցան չեղած.
noise, murmur, rumour, uproar.
Սօսիւն, սօսափիւն, սաւառնաձայն, թեւաձայնել, խոշիւն, դանգիւն. խշրտոց, շխըրտոց, ձան.
silk, silk-stuff;
taffeta, light silk;
silk goods;
silken.
պ. ար. Գիրբաս, գիրպաս յն. գա՛տրբասօս. κάρπασος carbasus. Կտաւ բարակաման կամ մետաքսեայ. Վուշ. բեհեզ. Խաս քեթէն, սանտալ, տիպա, տիւլպէնտ.
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
Զբարբառն լսէին, եւ զկերպարանսն ոչ տեսանէին։ Կերպարանք իւրոց։ Տեսի, եւ ոչ էին կերպարանք առաջի աչաց իմոց, բայց միայն օդ եւ սօսափիւն լսէի։ Ոչ զկերպարանսդ ձեր զիւրաքանչիւր ես նկարեցի։ Այր բարկացօղ տգեղ է կերպարանօք։ Երեւեցաւ այրով կերպարանաւ։ Որ ի կերպարանս աստուծոյ է։ Զկերպարանս ծառայի առեալ։ կերպարանօք տտեալ իբրեւ զմարդ։ Նմանութիւն կերպարանաց մարդոյ։ Կերպարանք չորից կենդանեաց։ Կերպարանք երեսաց նոցա. կերպարանք մարդոյ, եւ կերպարանք առիւծու, եւ այլն։
cypress.
ԿԻՊԱՐԻՍ կամ ԿԻՒՊԱՐԻՍ, կամ ԿԻՊԱՐԻ. Բառ յն. գիբա՛րիսսօս. κυπάρισσος, -ττος cupressus այն է ըստ հյ. Նոճ. նոճի. եբր. էրզ, պէրուզ, պէրութ.
garden;
— բանջարոյ, kitchen garden;
— պտղոց, fruit —, orchard;
տնկաբանական —, botanical -;
գծել զձեւ պարտիզի, to lay out a -;
մշակել զ —, to garden;
cf. Թի.
լծ. եբր. ֆարտտէս, պ. ֆիրտէուս, յն. փարա՛դիսօս. լտ. բարա՛դ՝տիզուս. այլ առաւել κῆπος hortus. իսկ παράδεισος paradisus, hortus amoenus. տես ԴՐԱԽՏ, եւ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. Պարտէզ ասի ընդհանրապէս՝ ո՛ր եւ է զուարճալի վայր ծառոց, պտղոց, արմտեաց եւ ծաղկանց, շրջապատեալ որմով կամ փոսիւ եւ կամ ցանգով.
pine;
lighted pine-branch, fire-stick, firebrand.
ՊԵՒԿԷ որ գրի եւ ՊԷԿԷ, ՊԷԿԻՒՌԻՍ. Բառ յն. բեւգի, πεύκη որ է Սոճի, սօս, թեղոշ, սարդ. մարխ. եւ Ոստ սոճւոյ կամ մարխ լուցեալ.
pine, pine-tree.
Բառ յն. πίτυς piceo, pinus. որ ըստ մեզ՝ Բեղօշ, սարոյ, սօսոյք
equal, like, same, conformable;
straight, plain, even, level;
equal, companion;
pendant, fellow;
—, առ —, equally, alike, likewise, conformably, in the like manner;
— թղթոյն, copy, duplicate;
— գտանիլ, լինել, to equal, to match, to be on a par or level with;
to rank, to be at par;
— հրամանին առնուլ զկատարումն, to be executed according to orders or command;
զանձն — առնէր աստուծոյ, he made himself equal with God;
զօրութիւն եւ դաւ — են առաջն նորա, force or stratagem are the same to him.
ἵσος aequalis, par κοινωνός particeps, consors κοινός communis παραπλήσιος proximus եւ այլն. (իբր համ հասարակ, կամ համասարաս. լծ. եւ արաբ. հազիր. թ. էզ. յն. ի՛սօս ) Զուգաչափ, դուգակշիռ. զոյգ. հասարակորդ. հաղորդ. ընկեր. յարմար. համանման. միօրինակ. հասարակաց. հաւսար.
to be greatly afraid, to tremble, to shudder with horror, to dread, to fear;
սոսկացեալ դողալ, to be horror-struck, terrified, to quake with terror.
φρίσσω, -ττω horreo. Դողալ. սարսիլ. սարսափիլ. սօսափիլ. քստմնիլ. զարհուրիլ.
spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling.
laurel, baytree.
Զսարդն եւ զսարոյն եւ զկաղամախն։ Սարդիւն եւ սօսիւ եւ նոճով։ Սարդն եւ սարոյն եւ նոճն. (Ես. ՟Խ՟Ա. 19։ կ. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 8։)
pine-tree.
Նոճ եւ սօս սարդ եւ սարոյ, եւ կաղամախ եւ գի. (Ես. ՟Խ՟Ա. 19.) յն. երկու բառք են՝ կիպարիս եւ լեւկէ։
Ողբասցեն սարոյք, զի մայրք գլորեցան։ Զսարոյն կամ զսօսն, զկաղնին կամ զթեղօշն. (Զքր. ՟Ժ՟Ա. 2։ Ես. ՟Խ՟Դ. 14։)
Սարոյն եւ սօսն եւ յակրին. (Ագաթ.։)
cf. Սարսափիմ.
φρίττω horreo. որ եւ ՍԱՐՍԱՓԻԼ. Սարսիլ յոյժ հանդերձ սօսափմամբ կամ սարսռալով. սոսկալ. դողալ. զրհուրիլ. քստմնիլ. խռովիլ. ձեռքը ոտքը դող ինկնալ, պաղիլ, փշաքաղիլ, սահմակիլ, խիստ վախնալ, տակնուվրայ ըլլայ.
humming, buzzing.
Սօսիւն. սօսափիւն, սաւառնաձայն, թեւաձայնել. (Հին բռ.։)
narcissus, daffodil.
ՆԱՐԳԷՍ νάρκισσος narcissus որ եւ ՆԱՐԿԻՍ, ՆԵՐԳԷՍ. թ. նէրկիզ, նէրճիշ . յն. նա՛րգիսսօս. Ծաղիկ շիակգոյն դեղին, բոլորշի, ի ձեւ երիցուկ ծաղկան, ծանրահոտ. զէրրիկ գապահ (իբր ոսկեքատակ, կամ ոսկի բաժակ) մույան ...։ Ի գիրս Ագաթ. գրի Ներգէս, կամ Նարգէս, որպէս եւ Վրդն. յանթառամն.։ Կամ Ներկիս, Ներկէս. (Բժշկարան.։)
most majestic, — glorious, — august.
Հրաշալի փառօք. գերահրաշ. մանաւանդ գերափառ, իբրու գեր ի վերոյ քան զվարկ կամ զկարծիս, ինչ մի արտաքոյ կարծեաց. սքանչելի եւ հիանալի յոյժ. որպէս յն. բարա՛տօքսօս. παράδοξος, θαυμασιώτατος praeter opinionem, inopinatus, admirabilis, paradoxus. խելքէ վեր.
to give, to present, to offer, to dedicate, to devote, to consecrate;
to sacrifice;
to initiate.
Ձօնել դիւաց։ Նուէրք ձօնեալ։ Ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն։ Ողջակիզաց ձօնեցելոյ ի դիւանուէր քրմացն. (Զենոբ.։ Ագաթ.։ Խոր.։ Ճ. ՟Ա.։)
mother, mamma;
matrix, mould;
mother, author, cause, source, spring, rise;
cf. Մայրագիր;
— անասնոց, dam, mother;
— թռչնոց, mother, ben;
մեծ —, grand-mother;
— հասարակաց, our common mother, earth;
— եկեղեցի, եկեղեցեաց, mother church;
cathedral, basilic;
— լեզու, mother tongue;
— քաղաքաց, metropolis, capital;
— արեւու, the west, sun-set;
— վանից, մարց պետ, abbess, prioress;
— գեղեցիկ, nurse, wet nurse;
foster-mother;
անգործութիւնն է — ամենային ախտից, idleness is the mother of all vice;
ազնիւ, գորովագութ —, good, tender mother;
անպիտան, չար —, bad, ill-natured mother;
— լինել, to be a mother;
կորուսանել զ— իւր, to lose one's mother;
ի — դարձուցանել, to put out, to extinguish or blow out;
թաղիլ ի —ն ամենեցուն, to return to mother earth;
արեգակն ի —ն դառնայր or մտանէր, the sun was setting.
Սարգիւն եւ սօսիւ, եւ նոճով եւ մայրիւ։ Եղեւնափայտիւք, եւ փայտիւք մայրից.եւ այլն։
cedar;
pine-tree;
cedrine, made of cedar.
Սարգիւն եւ սօսիւ, եւ նոճով եւ մայրիւ։ Եղեւնափայտիւք, եւ փայտիւք մայրից.եւ այլն։
maternal, motherly;
by mother's side;
— հաւ, maternal grandfather;
—ք, mother's country or birth-place.
Սարդին եւ սօսին, նոճ մայրենի՝ խիտ յանտառէ. իմա՛ մայր նոճ, կամ ի մայր փայտէ։
cf. Նոճի.
Զնոճն, եւ զսօսն։ Սօսիւ, եւ նոճով, եւ մայրիւ։ Զընտիր ընտիր նոճից նորա։ Կանգնեաց զատուն իւր իբրեւ զնոճի։ Ողկոյզ նոճոյ (կամ ծաղկեալ)։ Ծաղկեա՞լ իցէ նոճ (ըստ յն. կիպրոս, կամ բողբոջ). եւ այլն։
cypress;
cyprus.
Զնոճն, եւ զսօսն։ Սօսիւ, եւ նոճով, եւ մայրիւ։ Զընտիր ընտիր նոճից նորա։ Կանգնեաց զատուն իւր իբրեւ զնոճի։ Ողկոյզ նոճոյ (կամ ծաղկեալ)։ Ծաղկեա՞լ իցէ նոճ (ըստ յն. կիպրոս, կամ բողբոջ). եւ այլն։
made of cypress-wood.
Զնոճն, եւ զսօսն։ Սօսիւ, եւ նոճով, եւ մայրիւ։ Զընտիր ընտիր նոճից նորա։ Կանգնեաց զատուն իւր իբրեւ զնոճի։ Ողկոյզ նոճոյ (կամ ծաղկեալ)։ Ծաղկեա՞լ իցէ նոճ (ըստ յն. կիպրոս, կամ բողբոջ). եւ այլն։
chatterbox;
prattling, tattling, cackling;
foolish, absurd;
silly, insipid, mawkish.
ἁδόλεσχος, -ης garrulus φλυαρῶν, ληρῶν nugator, nugax եւ φλύαρος, λῆρος, ληρώδης nugatorius, ineptus, vanus et futilis. (լծ. հյ. ցոփ, եւ զաղփաղփուն. եւ թ. շագա չէլլաֆ ... եւն). Շաղակրատ. ունայնախօս. շաղաւաչուրթն. աղճատական. ցնորական. անհիմն. այլանդակ. անհեթհեթ (խօսօս, եւ խօսք).
orthodox.
Բառ յն. օրթօ՛տօքսօս. ὁρθόδοξος orthodoxus. Ուղղափառ, իբր Ուղղակարծ. այսինքն ուղղադաւան. ողջամիտ ի հաւատս.
storax;
գաւազան —, stick of -.
Եւ առ յակոբ գաւազան շեր՝ դալար, եւ ընգուզի, եւ սօսւոյ. (Ծն. ՟Չ. 36։)
Առնու երիս գաւազանս. շերթ, զոր շրշի ասեն. եւ պարսկերէն մութանաբի։ Շեր եւ սօսի չեն պտղաբեր. (Վրդն. ծն.։)
murmur, rustling of leaves;
ի — տերեւոյ զարհուրի, he trembles at the fall of a leaf.
ՇՐՇԻՒՆ կամ ՇՐՇՈՒՄՆ. συρισμός sibilus, stridor. Խօշիւն. խարշափ. սօսափիւն եւ շրջշրջումն տերեւոց. խշրտոց.
storax;
cf. Շեր.
Գաւազանօք ընկուզի, եւ սօսի, եւ շրշի՝ ծնանէր ի ջուր աւազանին նկարէնս. (Վրդն. լս.։)
cf. Շոճի.
Ո՛չ սօսի, եւ նոճի ոչ բազում, եւ շոճի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
pine, pine-tree, fir-tree;
պիստակ շոճւոյ, pine-cone;
—ք, —իք, pine-grove.
Ո՛չ սօսի, եւ նոճի ոչ բազում, եւ շոճի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
box, box-tree;
փայտ —ի, box-wood;
—ի, box-wood, made of box.
πύξος buxus, buxum πυξέων buxetum. Տունկ մշտադալար մանատերեւ ծանրահոտ. եւ փայտ նորա խիտ եւ ծանր, մինչեւ ընկղմիլ ի ջուր. ... պուքս. այն է յն. բի՛քսօս.
Սարոյն, սօսն, եւ յակրին, եւ գին, եւ տօսախն. (Ագաթ.։ Հաճար ծառ, եւ սերկեւիլ, եւ տօսախ. Խոր.)
leaf, leafy branch;
long hair.
Սաղարթիւք ծառոց վարսաւորաց զանազանեալք ի պտուղս եւ ի տերեւս։ Ձօնեալ էր ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն, եւ այլն. (Խոր. ՟Ա. 15. 19։)
flax;
tow, hards of flax, flaxen tow, stuffing;
oakum.
Նոյն ընդ ձայնիս Բեհեզ. ռմկ. պէզ. յն. լտ. վիսսօս, պիսսուս. βύσσος byssus. որ է Բարակ կտաւ, եւ կտաւի. քէթէի.
cf. Քերսոն.
Բառ յն. խէռօ՛նիսօս. այսինքն Ցամաք կղզի. տե՛ս եւ ՔԵՐՈՆ.
chrysoprasus.
ՔՐԻՍՈՊՐԱՍՈՍ կամ ՔՐԻՒՍՈՊՐԱՍՈՍ. գրի եւ ՔՐԻՒՍՈՊՐՈՍ, եւ այլն. Բա յն. խռիսօ՛բռասօս. χρυσόπρασος chrysoprasus. Քար պատուական ընդ ոսկեգոյն եւ ընդ կանաչագոյն, իբր ի գոյն ոսկւոյ եւ պրասի, այսինքն փրասայի. փէրիւզէ.
"the thirty seventh letter of the alphabet, the eighth of the vowels. It was introduced in the Armenian alphabet towards the end of the XIIth century to facilitate or distinguish the two different pronunciations of the syllable աւ, which is generally pronounced ""av"" when followed by a vowel, as աւետարան;
on the contrary, when followed by a consonant, it is pronounced like the English ""o"", as աւգնեմ, աւրհնեմ, աւրէնք."
Բայց իմաստունք անգամ ստէպ վարանէին եւ ցարդ եւս վարանին, թէ ուր դնի ըստ հին գրչութեան, Աւնան, Սաւսան, Սաւսակիմ, Լաւոդէ, եւ այլն, արդեօք իբր աու՞ վերծանելի իցէ, եթէ իբր օ՛. զոր դիւրին է որոշեալ՝ հայելով յայլ լեզուս. զի հիշելի է ըստ նոցա, անուան, սօսան, սուսակիմ, լօոդէ, եւ այլն։ Որպէս եւ վիպակ սովորութեամբ գրեալքն կամ իբր ռամկօրէն հիշեաւ արտաբերեալքն՝ օգոստոս, աւրեղիոս, պաւղոս եւ այլն։ Եւ չեն ինչ զարմանք. զի եւ իտալացիք՝ որոց լեզուն է ռամկականն լատինականի, ասեն օ՛ռօ, կօտէ՛րէ, բա՛օլո կամ բօ՛լօ, ուտիռէ կամ օտի՛ռէ. փոխանակ լատին ձայնիցս՝ աւռում, կաւտէ՛րէ, բաւլուս, աւտի՛րէ, եւ այլն։
chersonese, peninsula, (Crimea).
ՔԵՐՍՈՆ կամ ՔԵՌՍՈՆ. (ի յն. խէ՛ռսօն, խէ՛րրոն. թ. գըռ, խըռ. այսինքն չոր եւ ցամաք, ամայի. յորմէ քէռսօ՛նիսօս, կամ քէրըընիսըս. խըռըմ, գըրըմ ). Ցամաք կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի, այլ կից ընդ ցամաք երկիր միով ծայրիւ. որպիսի են խըռըմ, եւ մօռա.
rustling, murmur.
• «տեղևների խշրտոց» Նեղոս 659. որից խարշափել «սօսափել» Ոսկ. մ. բ. 8. խարշափումն Մեկն. ղևտ. խարշափուն «խը-շըրտացող» Յոբ. լ. 4 (բանջարի համար ա-սուած. տե՛ս աղիմայ). գրուած է խաշափ Նեղոս 710։
cf. Գուղձ.
• ԳՒՌ.-Զթ. գ'օխձ՝, Խրբ. գ'ունցխ, Երև. կունձղ (Պռօշեան, Սօս և Վարդիթեր, ա. տպ. էջ 40). բոլորն էլ նոյն նշ.-Յ. Ալլահվէր-տեան, Ուլնիա կամ Զէյթուն, էջ 182 ունի գուղձ Զթ. «գունտ, գնտակ ծոպաձև», ՆՀԲ (հտ. Բ, էջ 1064բ) կունծնուտ «գուղձ», Բառ. երեմ. էջ 198 կունծ «ճիմ»։ Նո՞յն են Հմշ. կունձ «կոյտ, դէզ», կունձալ «հողի կոշտ, ևւմորի գունդ»։