to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.
Ի թուոյ անտի աշակերտացն նորա ճեղքեաց զնա. (Իգն.։)
froth, scum of boiled meat;
—, —եր, ոց or աց, smoke or odour of cooking or burning meat;
victim, holocaust, sacrifice.
Սեւացեալ զգեստ հանդերձից նորաի ճարպոյ անտի. (Ոսկիփոր. հին.։)
sold or selling with difficulty, stintedly, with much ado.
Զգուշանալ ի ճշդավաճառ ցորենոյ անտի. (Եւագր. ՟Խ՟Է։ յորմէ եւ Մաշկ.։)
heavy-hearted;
— ի հաւատալ, slow of heart, slow to believe.
Հեղգասիրտ, զի եւ ո՛չ ընդ մարգարէիցն կամեցան հայել բանս, եւ անտի ուսանել. (Իգն.։)
cf. Հեղձիկ.
Հեղձուցիկ լինի նմա սերմն բարի, որպէս եւ հեղձնու ցորեան ի փշոց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to suffocate, to choke, to strangle, to drown;
to oppress.
Հեղձուցիկ լինի նմա սերմն բարի, որպէս եւ հեղձնու ցորեան ի փշոց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
who are remote or distant.
Թղթովն իւրով հաճել եւ հաւանեցուցանել զհեռաստանեայսն, որք բացագոյն էին ի տեսլենէ անտի նորա. (Եփր. եբր.։)
remoteness, distance;
absence, length, space, interval;
— ի ցամաքէ, sea-room.
Գնաց անտի՝ թոյլ տալ սրտմտութեան նոցա հեռաւորութեամբ նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
cf. Հեստութիւն.
Եղեւ ընդդէմ նոցա հակառակութիւն մեծ հեստանաց ի դատաւորէ անտի. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
cf. Հետեւողութիւն.
Այլ ոմն ըզտեսըն հիւանդին, եւ զհետեւումն որ ի բանտին. (Յիսուս որդի.։)
Հետեւումն բարութեան ի խանձարրոց անտի յառաջանայ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հետեւողութիւն.
Այլ ոմն ըզտեսըն հիւանդին, եւ զհետեւումն որ ի բանտին. (Յիսուս որդի.։)
Հետեւումն բարութեան ի խանձարրոց անտի յառաջանայ. (Ճ. ՟Ա.։)
going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.
Գնացին զհետ նորա հետի ի քաղաքաց անտի։ Հետի յամենայն քաղաքաց խուռն ընթանային անդր. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 13։ Մրկ. ՟Զ. 33։)
crack. crevice;
furrow.
Երկրագործք՝ նուրբ երկրի հերձածով գնաց ջրոց անտի գործեն. (Փիլ. յովն.։)
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
Աղանդ հերձուածոյ։ Բազումք ի հերձուածոց (այսինքն յաղանդոյ) անտի. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 17. 18։)
to found magnificently.
Պայծառափայլ առնել զհիմն. ի հիմանց անտի պանծալի հանդիսացուցեալ.
east-wind;
east-side;
shady place between mountains, cool & moist valley.
Յուղխաջուր եհղեղատաց ի ծմակին կողմանց անտի. (՟Ա Մակ. ՟Ժ՟Բ. 37։)
birth;
midwifery, obstetrics.
Տնկեալ է այս յամենայն ազգն հրէից յառաջին ծնչութենէ անտի նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 10։)
sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes.
— հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.
Ի յանսահման ծովէն հօր գթութգեանց բղխմունք։ Ելանել ի ծովն կենդանի, եւ անտի հոսեալ ի ձեզ զվտակս քարոզութեան. (Շար.։ Ագաթ.։)
running, flowing, liquid, fluid;
flow, flowing, running out
Կացոյց զերկինս իբրեւ զկամար, որ ի ծորան ջուրց բազմութենէ (կամ բնութենէ) անտի անշարժեւ անէջ զերկինս հաստատեաց. (Կոչ. ՟Թ։)
to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.
Աւիշքն՝ որ անտի կաթեալ ի ջետլ էր. (Յհ. կթ.։)
aid-de-camp;
adjutant.
Էած զհամհարզսն՝ նախ յառաջ ինքն անցանէր թագաւորն քան զամենայն զօրսն։ Զանտիգոնոս զհամահարզն իմ։ Իբր զհամահարզ իմ հրամա՛ն տուր պատրաստել զօրու. (Պտմ. աղեքս.։)
born of the same mother;
— եղբայր, uterine, by the mother's side.
Եղբայր միահայր, եւ ո՛չ համամայր։ Համամօր եղբօրն իւրոյ անտիոքայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
having the same sign.
Քանզի համանշան (կամ համնշան) ի նմանութենէ անտի խնդրէր լսել մարդն, եկն էառ փրկիչն համանշան նմանութիւնս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
universal, general, common, public.
Համաշխարհական եկեղեցւոյն անտիոքացւոց, կամ որ ի նիկոմիդիա. (Ճ. ՟Ա.։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
Ի մարգարէից անտի բերեալ համառօտս՝ ի սոյն յարկ մուծից սաստիկ դատախազ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
dropping, trickling;
drop;
apoplexy.
Կաթեաց ... եւ եղիցի ի կաթուածոյ անտի եայլն. (Միք. ՟Բ. 11։)
detained in prison, prisoner, captive;
police-man.
δεσμώτης, δέσμιος, ἄλων vinctus, captivus, carceratus. որ եւ ԿԱԼԱԿԱՆ. Կալեալն, յանցաւոր կամ գերի. եդեալ ի կալանս. կապեալն ի բանտի. դութուգ, մահպուս. Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Թ. 20։ Ես. ՟Ի՟Բ. 3։ Գծ. ՟Ժ՟Զ. 25։)
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
Կախեցին ի վերայ ջրբղխին։ Կախեաց զերկիր ի վերայ ոչնչի։ Կախեցաւ ընդ երկինս եւ ընդ երկիր։ Զկապարճս կախէին ի պարիսպս քո։ Կախեցին զգլուխն ի պարսպէ անտի։ Կախիցի երկան իշոյ ընդ պարանոց նորա։ Յայս երկուս պատուիրանս կախեալ կան։ Ի մեզ են կախեալ ոգիք նոցա։ Կախել ընդ պատուհանն, ընդ պարիսպն։ Ի ցուոցն կախեցին զնոսա.եւ այլն։
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
Կակղասցին ի խստութենէ անտի իւրեանց։ Չէր ինչ մարթ փշոյ կակղանալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Է։)
to limp, to be or go lame, to halt, to hobble;
to hesitate, to water;
յերկուս հետս —, to halt between two opinions
Անկաւ, եւ կաղացաւ։ Մինչեւ ցե՞րբ կաղայք յերկուս հետս։ Կաղայր ի զըստէ անտի։ Կաղացան ի շաւղաց իւրեանց. (՟Բ. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 21։ Ծն. ՟Լ՟Բ. 31։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 45։)
to lame, to make lame.
Արգել կաղացոյց զնոսա ի թջւր շաւղաց անտի. (Մծբ. ՟Ծ՟Ե։)
assembly, meeting;
academy, body, company, society;
— բանասիրաց, academy of belles-lettres;
ակմբահոյլ դիցն —, Olympus.
Եւ անտի յարուցեալ բազմախումբ կաճառովն (բանակին՝) մտանէ ի գարդման գաւառ. (Կաղանկտ.։)
circumcised;
castrated;
mutilated.
Զգոյշ եղերուք ի շանց անտի, եւ ի կրճատական պարծանաց անտի. (Ոսկ. ի քանան.։)
Իսկ առ կրճատականսն՝ որ ի թլփատութեան անտի են, այսպէս պատահեսցիս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Կրսեր.
Երկերիւր եւ հինգ միջոցաւ յատ նեէմեայ կրցեր է ժամանակն անտիոքայ եպիփանեայ. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
state of a persecutor.
Զպօղոս ի հալածչութենէ անտի ի քարոզութիւն անդր փոփոխէ. (Կոչ. ՟Է. յն. ի հալածելոյ՝ ի քարոզել։)
fusion, draining off;
exhaustion, consumption, decay.
Մի՛ ինչ հոգայցեմլ. զի ոչինչ աւելի անտի գտանեմք, բայց եւեթ անձանց հալանս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22. յն. ձգձգել զանձինս։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
Ճ. Թէեւ յայլ լեզուս երբեմն փոխեսցի ի կ, ղ. այլ ի մեզ յամենայն լեզուաց անտի վերածի ի գ. զի որ առ այլս ասին ճէպրայիլ, կապրիէլ, ղավրիէլ. կամ ճէհօն, կիյօն, ղէօն, եւ այլն, ի մեզ լինին գաբրիէք, գեհօն, եւ այլն։
forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.
Երկայնէր ճակատն։ Հասին ճակատքն երկոքեան ի միմեանս։ Անկաւ ի մէջ երկուց ճակատուցն։ Ճակատ յարդարել։ Ե՛լ ի ճակատէ այլազգեացն։ Ձայն ետ ի ճակատէ անտի։ Ի ճակատուց այլազգեացն։ Հարան ի ճակատու անդ։ Եկելոց ի ճակատէ պատերազմին.եւ այլն։
troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.
Որ երկնչի ի ճակատամարտէ անտի, դարձցի նա. (Մծբ. ՟Է։)
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
Հաւաստիք օրինացն վասն շաբաթուն։ Կարգէ զբանն հաւաստեօք։ Ընտրեն ի մարգարէից անտի զհաւաստիսն. (Իգն.։)
to assemble, to gather together, to collect;
to amass, to hoard, to accumulate, to heap up;
to infer, to conclude;
to concentrate;
to compile;
to stock;
— զանձն, զխորհուրդս or զմիտս, to retire within oneself;
to collect one's thoughts, to meditate.
συλλέγω colligo συνάγω, ἁθροίζω congrego περιστέλλω coarcto στοιβάζω constipo եւ այլն. Ի մի ածել կամ աճեցուցանել՝ քաղելով աստի եւ անտի. ժողովել. գումարել. ամփոփել. ամբարել. կուտել. դիզել. ժողվըտել. Տե՛ս (Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 10։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 16։ Երգ. ՟Բ. 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 5։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 4. եւ այլն։)
side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.
Ի կողէ անտի ադամայ մահ, եւ ի կողէ անտի տեառն մերոյ կեանք. (Եփր. համաբ.։)
flank, side;
side, part, party;
climate;
confine, quarter, canton;
country, soil, region, land;
հակառակ —, the wrong side;
the opposite party;
տկար —, weak side;
ի մի —, aside, apart;
առ ի —, slantingly, awry, sideways, laterally;
ի մի — թողուլ, to set apart, to lay aside;
ի — լինել, անկանիլ, to lean on one's side, to lay oneself down, to repose;
ի — առնել ի վերայ մահճաց, to place in bed, to put to bed;
— տալ, to recede, to retreat, to draw back;
ի — ելանել, to retire from, to withdraw oneself, to stand aside;
ունել զ— ուրուք, to take up the cudgels for, to take one's part, to range oneself on the side of, to side with one;
երկոցուն իսկ կողմանց հաճոյ լինել, to run with the hare hold with the hounds, to contrive, to stand well with opposite parties;
ոչ միում յերկոցունց կողմանցն լինել ձեռնտու, to preserve neutrality, to remain neutral;
նստաւ ի կողմանէ նորա, he sate near him;
յայսմ կողմանէ, on this side;
ի միւս կողմանէ, on the other side;
յերկոցունց կողմանց, on both sides;
ի կողմանց կողմանց, from different parts;
ի միոյ կողմանէ զմիւսն, from one side to the other;
through through, right through;
յամենայն կողմանց, on all sides or hands;
from all quarters, everywhere;
յինէն կաղմանէ, on my side;
on my part, as for me;
ի ձէնջ կողմանէ, from you;
in your name.
Որպէս ադամն. զի առաւ կինն ի կողմանէ անտի նորա. (Եփր. համաբ.։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
Կամեցաւ աստէն ի մերձակայիս փոքր ինչ ցուցանել նոցա յանչափ բարձրութենէ անտի փառաց իւրոց. (Իգն.։)
to approach, to accost, to draw near;
to touch;
to keep company with, to join, to be united;
to know, to have carnal connection with.
Մերձեցաւ աբրամ մտանել յեգիպտոս։ Մինչեւ մերձենալ առ եղբայրն իւր։ Մինչեւ ի մահ մերձեցաւ։ Մերձեսցի ի լեառնն։ Մատամբ միով ի բեռինսն ոչ մերձենայք։ Ոչ կարէին մերձենալ առ նա յամբոխէ անտի։ Մերձեցարո՛ւք առ աստուած, եւ մերձեսցի առ ձեզ։ Մերձենալ ի սեղանն, կամ ի սրբութիւնս. կամ ի դրօշակ հանդերձի, ի հանդերձս, յաչս. եւ այլն։
to darken, to grow dark, to become dusk;
to dim, to obscure;
to tarnish;
— օդոյ, to begin to lower;
— աստեղաց, to be eclipsed;
— մտաց, to grow dim.
Մթացան նսեմացան միտք մեր ի հանճարոյ անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
heap, mass.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
heaped up, amassed, accumulated.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
plain-dealing, sincerity, innocence, ingenuousness, artlessness;
fidelity, faithfulness, loyalty;
simple-mindedness, simplicity, silliness, credulity;
միամտութեամբ, cf. Միամտաբար.
Բարւոք է խոնարհութիւն. միամտութիւնն անտի ծնանի. (Մծբ. ՟Թ։)
foggy, covered with mist or fog, caliginous, cloudy, dark, obscure, gloomy.
Միգապատ եւ մառախղապատ առնէր զլեառնն։ Ի միգապատ լեռնէ անտի. (Նար. յովէդ.։ Շ. մտթ.։)