cf. Յղանամ.
Յղենան զցաւս, եւ ծնանին զանօրէնութիւն. (Ոսկ. ես.։)
Յղենայ զմեզ մկրտութիւնն, եւ սուրբս յանօրէնութենէ ծնանի զմեզ. (Եփր. համաբ.։)
to rough-hew, to roughen down, to smooth, to plane, to polish;
to burnish, to gloss;
to polish.
Նախ առաջին ի խորշութենէն յղկէ զտախտակն, եւ ապա յօրինէ ի նմին զպատկերն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
Ոչ ի մեռեալ մարմնոյ առ ի յղութիւն զօրութիւն հատանի, այլ ի շնչաւորէ եւ ի կենդանւոյ. (Նիւս. կազմ.։)
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
(ի Յեղց, կամ ուղփ. ուղխ. իւղ. կամ թ. էօլէֆէ, ռոճիկ. պ. էլվան խորտէն , խճողել զորովայն) ἁρκέω (հերիքանալ). sufficio, satior πλουτέω (ճոխանալ), dives sum ἑπάρομαι (վերամբառնալ), efferor. լաւ եւս՝ ἁναπίμπλημαι repleor, impleor, expleor. Լիանալ ուտելեօք եւ ըմպելեօք, ընչիւք, եւ այլն. առաւելուլ. մեծանալ. բարձրանալ, յօրանալ. յափրանալ. լցուիլ.
Վարձկանքն յղփացեալ են հացիւ։ Յօրանայ եւ յղփանայ այսպիսի կրօնիւք մեր վարդապետութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)
Ամենայն փառաւորութեամբք յղփացեալք յօրանան։ Ի պարգեւացն երկրի յղփանայի երջանկութեամբ։ Յղփանային ոսկւով եւ արծաթով։ Ի քաջավայելչութեանն բարիս յղփանալ. (Պիտ.։)
obelisk.
ՅՈԲԵԼԻԿ ՅՈԲԵԼԻՔ. որ գրի եւ ՅՈԲԵԼԵԱՆ. Բառ յն. օվէլիսգօս, օվէլօ՛ս , ὁβελίσκος, ὁβελός obeliscus, obelus. Բուրգն. բրգաձեւ ինչ. կոթող. շամփուր. եւ նմանութեամբ՝ Նշանագիծ ի ձեւ շամփրոյ՝ ի նշանակ տարբերութեան կամ մթութեան առաջիկայ ընթերցուածոյն, ըստ վեցիջեան օրինակին Որոգինեայ ի Սուրբ Գիրս.
Բան՝ որ կրկին էր յօրինակին, եւ եօթանասունքն թողին, զայն Ովրիգէնէս աստեղբ նշանակեաց. եւ ուր պակասէրն եւ յաւելոյրն, յոբելիս արար. (Շիր. քրոն.։)
much, many, more, several, numerous.
Բազում էր զօրութիւն ասողին, եւ յորդ եւ յոքն սէր լսողացն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
in many ways or manners;
often, many times.
ՅՈԳՆԱԲԱՐ կամ ՅՈՔՆԱԲԱՐ. πλεοναχῶς multis modis, multifariam, varie. Բազմապատիկ. բազմադիմի օրինակաւ. յոգնակի. յոլով անգամ.
full of stains or spots, very much stained or soiled.
Բազմաբիծ. խայտաբղէտ. կամ պիղծ բազմօրինակ.
numerous, many;
often.
Քո յօրինիչ ձեռն՝ յոգնաբուն վկայից կազմեաց խորան։ Ի միում պարտիզի յոգնաբուն ծառք. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Է։)
much more.
Յոգնագոյն օրինակօք յայտնել։ Ազգի ազգի յոգնագոյն ախորժակացն բերմամբք։ Յոգնագոյն ունիմք զսորա տարացոյց։ Յոգնագոյն կերակրօք. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ՟Է։)
divers, many.
Ճշմարտապէս ի ձեռն եկեղեցւոյ ճանաչի գերաշխարհիկ զօրութեանց՝ յոգնազան Աստուծոյ իմաստութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Յոգնախումբ մարտիկ զօրականք, կամ ժողովարան. (Պիտ.։)
Յոգնախումբ հոյլք անասնոց, կամ զօրք. (Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Բազմերամ վեհագունիցն հոյլքն յոգնախումբս եղանակէին. իմա՛ իբր մ. անթիւ բազմութեամբ, կամ բազմօրինակ նուագօք։
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
ՅՈԳՆԱԿԻ. ա. πλεῖστος plurimus. Յոգնական. բազմաթիւ. բազում. բազմապատիկ. յոլով. շատ. բազմօրինակ.
well prepared, put in order, adjusted, dressed or adorned.
Յոգնայարդար եւ բազմօրինակ բանիւք մեզ ուսուցանէ։ Հաւատարմացոյց սուղ բանիւք, եւ յոգնայարդար օրինակօք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. ՟Գ։)
polychromic.
Բազմագունի. յոգներանգ. եւ բազմօրինակ. (որպէս տժգոյնն՝ ռմկ. ասի, պաղշորթ. լծ. եւ թ. շուռութ. օրէն. օրինակ)
protean, of many forms or shapes, divers, varied, multiple.
πολυειδής diversos species habens, multifarius, multiplex, varius. Բազմատեսակ. ազգի ազգի. բազմապատիկ. բազմօրինակ.
Երազոցս երեսք բազմօրինակաբար եւ յոքնատեսակապէս երեւութեամբք է. (Նիւս. կազմ.։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Գտան որդիք Եղիազարու յոլովագոյնք յիշխանս զօրաւորացն՝ քան զորդիսն իթամարայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 4։)
Որք սակաւագոյնք հարին զմեզ, եւ յոլովագոյն հարեալ գտան ի մէնջ. (Եղիշ. ՟Դ. որ ունի զզօրութիւն մակբայի։)
Որպէս թէ բազում անգամ օրհնութեամբքն յոլովագոյնս ի ներքս յիւղն կոչել զշնորհն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Տգէտ գոլով ուղղապէս ասացելոցն առ ի յեսիոդոսէ, թէ կէսն բազում անգամ քան զբոլորն յոլովագոյն լինիցի։ Յորժամ իցէ զբոլորն իսկ առնուլն տուրժական, եւ զկէսն՝ չափաւոր, յայնժամ չափաւորն քան զանչափն յոլովագոյն վարկանի, եւ վեհագոյն գոլ, եւ միւսն վատթարագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Գ.)
often, frequently, many times;
much, more.
Հաւասար հաւասարի յոլովակի հնազանդի տնօրինաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յոլովակի երկնային զօրութիւնք կոչին։ Կոչի յոլովակի զգայութիւնն՝ եւ զգայարանքն. (Դիոն. երկն.։ Նիւս. բն.։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
ՅՈԼՈՎԵՄ, եցի. չ. ՅՈԼՈՎԻՄ եցայ. ձ. πλεονάζω, πλεονέκτω, προστίθημι, ὐπερβάλλω abundo, appono, supero եւ այլն. Յաճախել. բազմանալ. առաւելուլ կամ յաւելուլ. կր. իբր զօրանալ. յոլովանալ. հանապազորդել. ստէպ դեգերիլ.
Հանդէսն յոլովի, եւ յամենայն կողմանց զճգնողաւն հոսին քրտունք։ Աճեն նմա (բարկութիւնք) յաշխարհական լիութենէս, եւ յոլովեն ի զօրութենէ աշխարհիս։ Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա աղքատութիւնն յոլովէր. (Իսիւք.։)
great number or quantity, multitude, abundance;
plurality, multiplicity.
Յոլովութիւն անօրինելոցն. (Բրս. հց.։)
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
Զորովք ամենեքումբք (զգայարանօք) յողալով իմաստունն, յանկարծօրէն սպաս արարեալ՝ անկաւ ի վերայ։ Ո՛չ, որպէս ոմանք, զյաջողական բարեօքն յողայր։ Այն՝ որ առ դրօքն յողայ՝ մահ։ Յողայցէ մինդ (ի զգայութեանց) միւսոյն. փոխանակ արբանեակք եղեալք միմեանց։ (Փիլ.։)
Լկտի խեղկատակութեամբ յողացաւ գերել զմիտս կնոջն։ Անագորոյն բարուք յապականութիւն համատոհմիցս յողացաւ։ Աղաւնիք հանդերձ ծննդովք յանդիման ստացողին յողան։ Դարանակալ քինու ինձ սպասելով յողայր աւերել (կամ յողանայր աւարել) զգեղեցկայարմար յօրինուածս. (Պիտ.։)
cf. Յողդողդ.
Մեծաբերձ բարձրութիւնն յարմատոց խլեսցէ զտակսն յողդողդունս. (Վեցօր. ՟Ե։)
Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
Յոյնդ քաջութիւն թարգմանի. կա՛մ ակնարկէ ի հյ. բառդ Ոյնք (արմատ Ունելոյ), եւ կամ շփոթէ ընդ անունդ Հոռոմ, հռովմ, որ յունարէն ռօ՛մի ասի, եւ նշանակէ զօրութիւն, քաջութիւն. ոյժ. որպէս եւ ի լտ. ռօ՛պուր։
hoopoo, pewet, lapwing, plover.
to become wicked or contemptible, to grow or get worse and worse, to be deteriorated;
to debase, demean, degrade or disgrace oneself, to degenerate, to fall away.
Որդիքն Իսրայէլի աճեցին եւ յոռացան, բազմանային եւ զօրանային յոյժ. (Ել. ՟Ա. 7։)
Մարմնապարար յափրութեամբք յոռացեալք. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, զօրացեալք։
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Մարթի եւ այլազգ ի վերայ հասանել յոռութեան (այսինքն անտեղութեան) հրէից օրինակացն։ Թէ ոք պարզաբար ընկալցի զայս, զբազում յոռութեան երթիցէ զհետ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
Ոչինչ է օգուտ հօրն լաւութիւն, յորժամ որդիքն յոռի իցեն. նոյնպէս եւ հօրն յոռութիւն ոչ կարէ աղարտել զորդւոյ քաջութիւն. (Լծ. կոչ.։)
to fret, to grieve, to worry or vex oneself, to be uneasy, agitated.
ՅՈՐԱԼ. (լծ. թ. եօրուլմագ ). κόπτομαι crucior. Տանջիլ. ծփիլ. աշխատ լինել. կրել զանձկութիւն. ծեծուիլ՝ չարչրկիլ.
զօր հանապազ հոգալ, եւ զգիշերն ամենայն յորալ. ((լս. յիրալ) Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
full of light, very luminous, shining.
Գեղ բնութեան արեգականն՝ յորդալոյս ական նման է. (Վեցօր. ՟Է։)
blowing strong, impetuous, violent.
Հարաւ յորդաշունչ բռնութիւն յօդս բարբառի. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
abounding in water.
Բազում գետք յորդաջուրք մտանեն ի նմա (ի ծովն). (Վեցօր. ՟Է։)
superabundant, very copious;
abundantly, in large quantities, much, in torrents.
Ինքն Աստուած խոնարհեցաւ յօրդառատ քաղցրութեամբն. (Եփր. թագ.։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
Զգիւտս շահաւետութեան եւ զբարօրութիւն յերկիր յորդել. (Պիտ.։)
Եղբարս անուանեաց ... եւ ի գութ խնամոցն հօր գրգեաց յորդեաց ջեռոյց զնոսա. (Ագաթ.։)
Ըստ յորդել ստացուածոց՝ զօրանայ չարակնութիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
exhortation;
parenesis;
homily;
andantino.
προτρεπή, παραίνεσις exhortatio. Բան յորդորական. յորդորանք. (լծ. լտ. հօրդա՛մէն, ատհօրդա՛ցիօ ).
cf. Յորդորիչ.
Յօրինել քեզ երգս, յորդորականս, եւ ներբողեանս. (Շար.։)
to exhort, to persuade, to excite, to incite, to induce, to stimulate, to spur or urge on;
to encourage, to animate, to inflame, to comfort;
to multiply, to augment, to increase.
(յորմէ եւ լտ. հօ՛րդօր ). προτρέπομαι, ἑπισείω , ἑρεθίζω, ἑρέθω, παροξύνω hortor, adhortor, exhortor, propello, impello, incito, incutio, irrito, provoco, acuo, concito, induco. Յորդո՛ր կամ յորդորամիտ ջանալ առնել. յօժարեցուցանել. շարժել զսիրտ. թելադրել. խրատել. սադրել. խորհուրդ տալ. գրգռել. հրապուրել. մխիթարել. յորդորցընել, հաւնեցընել, դրդել, խրատ տալ, սիրտը առնել.
Յորդորեաց զնա Գոդոնիէլ՝ խնդրել ի հօրէ իւրմէ ագարակ։ Յորդորեա՛ եւ զբարեկամն։ Ձեր նախանձ զբազումս յորդորեաց.եւ այլն։
Տեսանէր զքրիստոնէութիւնն, որ օր քան զօր յորդորեալ տարածանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Յորդորիչ.
Ոչ սոքա զթագաւորութիւնն երբէք լուծցեն, եւ ոչ այլոց առ այլ ինչ յորդորեցուցիչք լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
exhorting, persuasive;
engaging, winning;
stimulating, animating.
Ոչ սոքա զթագաւորութիւնն երբէք լուծցեն, եւ ոչ այլոց առ այլ ինչ յորդորեցուցիչք լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cf. Յորդորումն;
cf. Յորդութիւն.
Գետոցն յորդորութիւն (է իմանալ) զզօրսն ասորւոց. (Ոսկ. ես.։)
when;
since, as;
— or յո՞րժամ, when ?
Կարող եմ այսօր, որպէս յորժամ առաքեաց զիս Մովսէս։ Եւ լինէր՝ յորժամ մտանէր արքայ ի տունն Տեառն։ Զոր արար Դաւիթ, յորժամ քաղցեաւն։ Յորժամ գտանիցէք, ազդ արասջիք ինձ։ Այժմ մերձ է մեզ փրկութիւն, քան յորժամ հաւատացաքն։ Յորժամ դարձցիս եւ յոգւոց հանիցես, յայնժամ կեցցես։ Յորժամ եկեսցէ, յայնժամ նստցի։ Յորժամ դարձցին առ տէր, ապա վերասցի առագաստն, եւ այլն։
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Զօրէն յորձանաց ուխից։ Ալիք յորձանաց։ Գետոյն (Նեղոսի) յորձանօք զեղման ծովացուցանելոյ ի ժամանակի զդաշտսն։ Բազում եւ սաստիկ յորձանօք. (Փիլ.։)
Բռնութեան յորձանիցն։ Յորձանիցս անարգելութեան։ Լեռնօրէն յորձանօքս բարձրացեալ. (Պիտ.։)
Յորձանս (ի յորձանս) անօրէնութեան տարաբերեալ ծփիմ. (Եփր. աղ.։)
flowing rapidly;
impetuous, rapid;
furious, noisy, clamorous;
whirlpool;
syrtis, quick-sand, moving sands.
Մինչ դեռ ընդ ալբան գետ անցուցանէր զզօրսն, անկեալ ի յորձանուտ՝ վախճանեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
boiling, foaming;
agitated, furious, turbulent.
Զօրէն յորձնեռանդն հեղեղի. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
to call, to name, to denominate, to qualify as, to give a name to, to entitle;
to surname.
Դիս ըստ սովորութեան իւրեանց փոխանակ Աստուծոյ յորջորջեցին։ Որ սեբաստոսն յորջորջեցաւ։ Հերովդէս զԱնտրիպատրիդա (քաղաք նորոգեալ) ի պատիւ Անտիպատրայ հօրն իւրոյ յորջորջեաց. (Եւս. քր.։)
cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.
Զայս բան՝ փոփոխեալ յորջորջումն այգեկթաց եւ հնձողաց ճառէ։ Մայրս եւ բլուրս աստ զմարդիկ զօրաւորս կոչէ. բարձրութիւն ծառոց փոփոխական յորջորջմամբ զզօրութիւնս նոցա յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)
jewish, judaical.
Յուդայէ է ընտրութիւն թագաւորութեան. (Եփր. օրին.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
Յուդայէ է ընտրութիւն թագաւորութեան. (Եփր. օրին.։)
Judaism.
ἱουδαϊσμός judaismus. Վիճակ եւ օրէնք՝ կրօնք եւ սովորութիւն յուդայեանց, այսինքն հրէից. հրէութիւն. եահուտիլիք.
agitating, grievous, vexatious;
— շուն, brach, questing-dog or setting-dog.
Խնդրելն է յուզելն եւ գտանելն՝ զօրէն յուզականացն ասացեալ շանց, որք գիտենն, այսինքն ի շաւղացն եւ ի հոտոցն գտանեն զորջս գազանաց. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
inquirer;
cf. Խուզարկու;
plunderer, marauder, spoiler, robber.
Զօրականք գինարբուք, յուզարկուք, համաբարոյք աւազակաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
to seek, search or inquire after, to make search for, to ferret out, to hunt after;
to examine, to discuss;
to agitate, to move, to trouble;
to excite, to incite, to provoke, to stir up, to move sedition;
— զծով եւ զցամաք, to seek everywhere for, to ransack;
— խնդիրս, to breed disputes, to excite quarrels.
Յուզէր զջուրսն ... ջուրքն յուզիցին։ Յուզեցաւ խնամք իմ։ Աղաղակէին յուզեալք ի քահանայապետիցն։ Ծովն ի սաստիկ հողմոյ շնչելոյ յուզէր։ Յոյժ յուզեաց զսրտմտութիւն բարկութեան Անտիոքայ ի վերայ անօրէն Շիմոնի։ Յուզեն հանապազ զժողով նոցա։ Որ մանաւանդ խնդիրս յուզեն.եւ այլն։