dissolute, debauched, libertine, licentious, wanton, lewd;
prodigal, profuse.
( ի հյ. առակ. եւ թ. առ, ըրզ) անամօթ. անպատկառ. անարգել. վատնիչ ընչից. զեղխ եւ շռայլ. առսըզ. էտէպսիզ. եօսմա. շէհվէթլի. միւսրիֆ. ἁκόλαστος, luxuriosus.
Անառակ է (այս ինքն պատճառ անառակութեան) գինի. (Առակ. Ի. 1։)
Անառակ կեանք կոչեցան, այս ինքն ոչ ողջախոհ. (Սահմ. ՟Ը։)
Զանառակ որդին մերձեցոյց ի հայրենի ժառանգութիւնն. (Նար.։)
Ընդ անառակին որդւոյ գոչեմ առ Հայրդ գթած. (Շար.։)
Անառակ է, պոռնիկ է, այլ քրիստոնեայ է. (Խոր. ՟Գ. 63։)
Յանառակ կանանց, կամ յարանց. (Շ. ընդհ.։)
Զտուն հայրենի անցուցեալ (էր) անառակ սեղանով. (Ոսկիփոր.։)
Եւ անօրէն. անկարգ. խառնակ. ἅθεσμος, ἅτακτος, lege carens, ordinis expers, եօլսուզ, գարըշըգ, իզամսըզ, օրանսըզ.
Անառակ մոլորութեամբ զգածեալք. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 17։)
Ծով ծփմամբ եւ անառակ բախմամբ հողմոց մոլեալ վայրենաբար. (Պիսիդ.։)
Վասն անառակ վարուց. (Խոր.։)
Անառակ որովայնամոլութեամբ. (Պիտ.։)
Անառակ անօրէնութեամբ. (Փարպ.։)
Անառակ խօսք, երեւմունք. (Խոսր.։)
Անառակ ընթացք. (Նար.։)
Անառակ եւ անկարգ գնացիւք. (Շ. ընդհ.։)
Ոմանք շամբուշք եւ փառամոլեալք յանառակ շրջագնացութենէն. (Պիտ.։ Իսկ յասել անդ.)
Զայս մի ըստ միոջէ թուել զանառակն կորուստ (պատուոյ, իշխանութեան, եւ ընտանեաց) ոչ է հարկաւոր. մարթ է իմանալ որպէս անօրինակ, մեծ յոյժ։
dissolutely, lewdly, wantonly;
prodigally, lavishly.
Անառ ամրոցաւն։ Մտանէ յանառն անի։ Անառ մնաց Մանազկերտ. (Լաստ.։)
Պաշարեալ զանառն Դարիւնս. (Արծր. ՟Բ. 3. 8։)
Զանառ քաղաքն անի. (Ուռհ.։)
Վասն անառ ամրութեան դղեկին. (Վրդն. պտմ.։)
Անամօթ լրբութեամբ. անառակութեամբ. անկարգաբար.
Կեալ, կամ հայիլ անառակաբար. (ՃՃ.։ Վրք. հց.։)
Սաստել անառակաբար. (Պրպմ. ԼԷ։)
to be dissolute, to be debauched, to be a libertine;
to be prodigal or lavish.
Անամօթիլ. առսըզլանմագ.
Ընդ անառակեալսն եւ զսպեալս. (Նար. ԼԲ։)
Իբրեւ զմանուկ ոք վերացուցեալ ի համբոյր, եւ յանառակելն՝ զարկուցանէ զգետնի. (Վրդն. սղ.։)
Ոչ անառակիլ ի կերակուրս եւ յըմպելիս. (Եփր. քրզ.։)
debauchery, dissoluteness, libertinism, excess, disorderly life, wantonness, lasciviousness, lust;
unchastity, prostitution.
ἁσωτία, luxuria, κῶμος, comessatio Անառակ ընթացք. անկարգութիւն. եւ զեղխութիւն. շուայտութիւն. կերուխում, մսխողութիւն. նէֆսանիլիք, շէհվէթ.
Կեայր անառակութեամբ։ Եւ ոչ յամբաստանութիւն անառակութեան։ Մի՛ անառակութեամբք, արբեցութեամբք։ Արբեցութիւնք, անառակութիւնք։ Գինեհարութեամբք, անառակութեամբ։ Զմոլեգին յայլոց կրօնից անառակութիւնս բերեալ։ Ամուսնութեանց անառակութիւն (յն. անկարգութիւն). (Ղկ.։ Տիտ.։ Հռ.։ Գաղ.։ ՟Ա. Պետ.։ Իմ. ԺԴ. 23. 26։)
Նոցին նմանեալք՝ զնոյն անառակութիւնս անխտիր գործեսցեն. (Եզնիկ.։)
Բազում անառակութեամբ վարէր զթագաւորութիւնն. (Փարպ.։)
Զերեւելիս կարծէաք Արարիչ, եւ գործէաք զամենայն անառակութիւնս. (Եղիշ. ՟Ը։)
without a guide or chief, indirected.
Առանց առաջնորդի մնացեալ. անգլուխ. անտերունչ.
Յետ մահուն Յուսկայ անառաջնորդ լինէր երկիրս Հայոց։ Անառաջնորդք եղեալ՝ իբրեւ զկոյրս մոլորեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
Հի՞մ լքեր զիս իբրեւ անառաջնորդ. (Ճ. ՟Գ.։)
Սողոսկեալք ի չարն՝ մնացին անառաջնորդք. (Լմբ. առակ.։)
Առաքէ յաշխարհս Հայոց՝ իբր անառաջնորդ զսա վարկուցեալ։ Դժուարին վարկուցեալ զանառաջնորդն լիներ. (Խոր. ՟Գ. 10. 48։)
Առանց առաջնորդի.
Ո՛չ խառնիխուռն, եւ ոչ անառաջնորդ այս լինէր. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Վասն անհովուութեան եւ անառաջնորդի. (Առ որս. ՟Թ։)
impregnable, inexpugnable
ԱՆԱՌԻԿ որ եւ ԱՆԱՌ. ἁκαταγώνιστος, inexpugnabilis. Զոր չէ մարթ առնուլ պատերազմաւ. անմարտնչելի. անվանելի. ամենայնիւ ամրացեալ. ալընմազ, թեսխիրի միւմքին օլմայան.
Ամրական անառիկ միտք. (Ոսկ. ես.։)
Յանառիկ ամրոցն բաղաց։ Անառիկ իսկ էր նա ի մարդկանէ. (Յկ. կթ.։)
Շինեաց իւր շիրիմ յոյժ անառիկ. (Նոննոս.։)
Որովք եւ տապանակին անառիկ լինել ասէ. Արշ.։ Անառիկ ամրութեամբ, կամ զգուշութեան։ Ի մէջ անառիկ ամրացեալ խաղաղութեան. (Պիտ.։)
Իբրեւ աշտարակ հզօր, կամ ամրոց անառիկ է արդարութիւն. (Լծ. կոչ.։)
Որոյ քաղաք իւր հոյակապ այսքան, եւ անառիկ բազմաց. (Համամ առակ.։)
unhealthy.
of or belonging to the brute creation, animal;
brutal, brutish.
Խառն ընդ անասնաբանութիւն, եւ ընդ ցոփ զրոյցս.
Որք զանասնախառն բանսն ի բերան ունիցին, եւ շրթամբք իւրեանց պղծին. (Կանոն.։)
without lining.
(հին բառ ռմկ) Առանց աստառի կամ պաստառի, մաշկի, թաղանթի.
Նկանն լինէր այսպէս. սալ ջեռուցանէին, յորոյ վերայ զճարպն թացեալ անաստառ անդ դնէին, եւ ապա մաղմաղ ի վերայ արկանէին. (Կիւրղ. թագ.։)
without bellowing, — roaring, — bleating.
Զանբառ խօսս մերժեա՛ ի քեն. զայն միայն խօսեա, որ քեզ օգուտ բերէ եւ ընկերին. Զի վայրապար խօսք՝ պոռնկութիւն է շրթանց. (Վրք. հց. ձ։)
Որ ոչ բառաչէ. անմռունչ. ձան չի հանօղ, մունջ կեցած.
Անբառաչ գառամբն, որ զվրէժ անձին իւրոյ ոչ կարէր խնդրել. (Եփր. ել.։)
dumb, speechless, mute, silent.
ἅφθογγος, ἅφθεγκτος. voe carens, mutus. Որոյ, կամ ուր չիք բարբառ կամ ձայն յօդական, ի բնէ կամ իւիք օրինակաւ. լեզու չունեցօղ, մունջ. տիլսիզ, սէսսիզ.
Անմռունչ անբարբառ՝ պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 29։)
Նոցուն ձկանց զանբարբառ բանսն ուսեալ լինէր սննդակիցն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զանբարբառ բոլորակ լուսնին։ Առ պատասխանիս բանից անբարբառ։ (Մեռեալն) պատկեր անբարբառ. (Նար.։)
Անբարբառ մեռելութեամբն. (Ագաթ.։)
Անբարբառ բարեխօս. (Շար. եւ Անյաղթ բարձր.։)
Մարտիրոսք՝ անբարբառ բարեխօսք են չարչարանօքն. (Շ. բարձր.։)
Անբարբառ աղաղակ. (Լմբ. սղ.։)
Առանց բարբառելոյ.
Զանբարբառ ի սպանդ ածիլն. (Սկեւռ. ես.։)
cf. Անխօսութիւն.
ἁφθεγξία, ἁφωνία. insonantia, defectus vocis. Անբարբառն գոլ. անձայնութիւն. լռութիւն.
Աստուածայնոյն խաղաղութեան եւ լռութեան, զոր սրբազանն Յուստոս անբարբառութիւն կոչէ։ Անբարբառութիւն եւ անշարժութիւն անուանելով զխաղաղութիւնն Աստուծոյ. (Դիոն). եւ (Մաքս.։)
Եւ է խօշիւն՝ տրտմութիւն, անբարբառութեան արարող. (Նիւս. բն.։)
Անբարբառութեամբ լցեալ զնոսա. (Լծ. կոչ.։)
Եկաց առաջի ամբարիշտ Պիղատոսի եւ Հերովդի անբարբառութեամբ. (Համամ առակ.։)
that cannot be kept in a cage, wild, untameable.
որ եւ ԱՆԳԱՅՌԱԳԵՂ. Ոչ փակեալ ի գառագղի. արձակ արտաքոյ վանդակի. գաֆէսսիզ.
Զգուշացեալ յանգայռագեղ գազանէն։ Անգառագեղ գազանաց։ Իբրեւ զանգառագեղ գազան, կամ առիւծ. (Յհ. կթ.։)
irrevocable;
cf. Անդարձ.
Անդարձ. որ ոք կամ որ ինչ ոչ դառնայ յետս. անզեղջ. եւ անխոտոր. հաստատուն եւ անհրաժեշտ. տէօնմէզ.
Սուրբք եւ անդառնալիք ի չարիս. (Վրք. հց. ԻԱ։)
Ետես բռնաւորն զանդառնալի միտս եւ զաներկբայութիւն հաւատոցն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Կարգէ ի նոյն իրս եւ զՄիանդակն անդառնալի, եւ ի սմանէ մանդակունիք. (Խոր. ՟Բ. 7։ (որ լինի եւ մկբյ։))
Գիտէր զանդառնալի միտս նոցա ի չարեացն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Տեսեալ Արարչին զանդառնալի միտս ազգաց։ Ոչ այնքան ընդ խոտորումն մեղադիր են, որքան ընդ անդառնալի միտսն. (Մեսր. երէց.։ Մխ. երեմ.։)
Անդառնալի հրաման, կամ պայման, կամ պատիժ. (Սկեւռ. աղ.։ Մխ. դտ.։ Գէ. ես.։)
Անդառնալի գնացիւք։ Յանդառնալի կորուստն. (Լաստ. ՟Թ։ Անան. եկեղ.։ (որք հային եւ ի յաջորդ նշ։))
Ուստի ոչ լինի դառնալ յետս. կէրի տէօնիւլմէզ.
Անդառնալի ուղւոյն յիշատակ։ Փախուստս անդառնալիս. (Նար. ԾԴ. ԻԴ։)
Ճանապարհս՝ որ գնալոց է, անդառնալի է. (Ոսկիփոր.։)
Առանց յետս դառնալոյ. անդարձաբար. ասլա տէօնմէյէրէք.
Անդառնալի հային ի դրունս երկնից. (Նար. երգ.։)
Անդառնալի գնային ի կամս անձանց. (Յհ. կթ.։)
strongly built, very strong or solid.
Ամրութեամբ կառուցեալ. հաստակառոյց. անկործան, ամրաշէն. միւհքէմ եափըլմըշ.
Պատուար ամրակառոյց. (Նար. կուս.։)
variegated;
diversified;
mixed.
Խառն այլեւայլ իրաց կամ ի նիւթոց.
Մի՛ զգենուցուս այլայլախառն՝ զասր եւ զկտաւ ի միասին. (Օր. ԻԲ. 11։)
unfading;
incorruptible;
amaranth.
ἁμάραντος, ἁμαράντινος, ἁμίαντος. non marcescens, immarcidus. Որ ոչն թառամի. անթարշամ. միշտ դալար. անեղծ. անարատ. մշտատեւ. անփոփոխ, որ չիթօշնիր՝ չիթոռմիր. սօլմազ.
Լուսաւոր եւ անթառամ է իմաստութիւն։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ։ Յանթառամ ժառանգութիւնն։ Ընդունիջիք զանթառամ փառացն պսակ. (Իմ. ՟Զ. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։ ՟Ե. 4։)
Անթառամ ծաղիկ. (Շար.։)
Զանթառամն եւ զերկնայինն ծաղկեցար ծաղիկ. (Անյաղթ բարձր.։)
Անթառամ զվարդ իմոյ կուսութեան պահելով. (Խոր. հռիփս.։)
Որ անթառամ փառօք պսակէ զսուրբս իւր. (Շար.։)
Անթառամ ասելովն՝ զմիշտ պայծառութիւնն նշանակէ, եւ զնոյնպէս ունելն։ Անթառամն ասելով՝ զնոյնօրինակ ունելն առակէ. (Սարգ.։)
Առանց թառամելոյ. անեղծութեամբ.
Որք անթառամ պսակեցան յանվախճան յաւիտեանս. (Շար.։)
Անթառամ պայծառանաս. (Մագ. ՟Խ՟Ը։)
heirless.
ԱՆԺԱՌԱՆԳ գրի եւ ԱՆԺԱՌԱՆԿ. Ոյր չկայցէ արու զաւակ՝ ժառանգ զկնի իւր. անզաւակ. անորդի. ἅπαις. ժառանգ չունեցօղ. էվլատսըզ. վարիսի օլմայան.
Յարու մանկանէ անժառանգ վախճանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ես այր մի անժառանգ եմ, բայց միայն ի դստերէն. (Արծր. ՟Ե. 1։)
Անժառանգ առնէին զաշխարհս ի նախարարաց. (Ղեւոնդ. ՟Թ։)
Զանժառանգսն բնաւին։ Վախճանեալն անժառանկ. (Մխ. դտ.։)
Անժառանգ գոլով. (Վրդն. պտմ.։)
Անժառանգ էի, անծին, ամուլ. (Ոսկ. ես.։)
Եւ հանեալն ի ժառանգութենէ. եվլատլըգտան՝ միրասընտան տիւշէն.
Տէրն մեր արեամբն իւրով գրեաց զհրէայսն անժառանգս. (Շ. բարձր.։)
to deprive of heirs;
to disinherit.
Անժառանգ՝ անորդի կացուցանել. ազգովին ջնջել.
Անժառանգել զանձն իմ խորհեցան յորդւոց ի մարդկանէ. (Սղ. ՟Լ՟Դ. 13։ (յն. անզաւակութիւն։))
heirless state, want of succession;
disinherison.
Եթէ յաղագս անժառանգութեանն տեսանիցէ զայրն տրտմեալ. (Մխ. դտ.։)
that sells himself.
Վաճառօղ անձին իւրոյ. ինք զինքը ծախօղ.
Անձնավաճառ գիր. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cf. Ամոք.
Բարեխառն. մեղմ. կակուղ, անուշ. ի թիտալլը, միւթետիլ.
Ամոքախառն օդ։ Ամոքախառն խառնուածովն. (Վեցօր. ՟Ե։)
mixed with live coals;
smouldering.
ԿԱՅԾԱԽԱՌՆ ԿԱՅԾԱԿԱԽԱՌՆ. Խառն ընդ կայծս կամ ընդ կայծակունս հրոյ.
Էր զերիս աւուրս ի կայծախառն մոխրին, եւ ոչ մեռաւ. (Հ. կիլիկ.։)
Հնոցի մոխրով կայծախառն մածուցին։ Հալեալ ձիւթ՝ կայծակախառն մածուցին. (Ճ. ՟Դ.։)
healthy;
active, agile, lively, brisk, sprightly;
swift, quick, diligent;
gay, merry, jocose, facetious;
pretty, pleasing, prepossessing;
fish;
reptile;
— առնել, —ս յօրինել, to reanimate, to revive, to comfort, to invigorate.
• , ի-ա հլ. «աշխոյժ, առոյգ, ե-ռանդուն» ՍԳր. «ջրի և ցամաքի ամէն տե-սակ կենդանի», բայց մանաւանդ «ջրային կենդանի» Դան. գ. 79. Շար. Նար. Արծր. (իմաստի զարգացման համար հմմտ. եռալ և զեռուն). որից կայտառական «խայտա-ցող» Ոսկ. յհ. ա. 31. կայտառութիւն Կորիւն։ Այս արմատի երկրորդ ձևն է կայտիռ, ո-հլ. (յետնաբար ի-ա հլ.) «ուրախութիւն, ու-րախութիւնից խաղալ ցատկռտելը» Ա-զաթ. Փիլ. յովն. Յհ. կթ. «ծովային կամ ցամաքային անասուն» Սեբեր. 74. Ճառընտ, որից կայտռալ «ուրախ ուրախ վազվռտել, եռալ զեռալ» Ագաթ. § 239 (ձեռ. տարբ. կտռային, կըտռային, կրկը-նագիրը ունի կտռային՝ ՀԱ 1913, 18) Արծր. հրտր. Պատկ. էջ 161 Ագաթանգեղո-սից փոխառեալ հատուածում ունի սրա տեղ կոտռային. հմմտ. նաև Սարգ. յկ. է, էջ 106 Իբրև զճճիս ի տղմի կապտռէի (առաջին տը-պագրութեան մէջ կայտռայի). կամ ա. պե-տըր. է. էջ 313 Զօրէն ճճեաց ի տղմի կաւտ-ռին (ա. տպ. կայտռան). որ և կայտռել Իմ. ժէ. 18. Ես. ծե. 12. կայտռեցուցանել Իսիւք կայտռական Փիլ. կայտռունակ Նար. խչ. 374. կայտռիկստակ (թերևս ուղղելի կայտ-ռիկատակ) «աքացի, ոտքով հարուած» Վրք. հց. Ա. 73 (ըստ ԳԲ սխալ գրչութիւն որպէս կայտռիք ստահակ ջորիներու. լաւագոյն ձե-ռագրում ունի «կայտռիքն ստահակ ջորւոզ» ընթերցուածը. տե՛ս Զարբ. թրգմ. էջ 286 ըստ Երևակ ամսագրի, 1858 Բ. էջ 43= Ա-թան. 604)։
• ՆՀԲ կայթել և խայտալ բառերից. կայտիռ՝ իբր կայթ+եռ։ Հիւնք. խածա-նել բայից։ Scheftelowitz BВ 29, 31 արմատակից է դնում կայծ բառի հետ։ Մառ ЗВО 16, 151, հյ. թրգմ. Մկըր-տութիւն Հայոց 1911, էջ 88 եռեւա-ռեալ է դնում վրաց. կոտվա «շարժիլ, զեռալ», կոտրիալի «թաւալիլ, գլորուիլ» ձևերից։ Աճառ. ՀԱ 1909, 160 խ և կ ձայների լծորդութեան օրէնքով նոյն է դնում կայթել և խայտալ բառերի հետ։ Մ. Ս. Դաւիթ-Բէկ, Յուշարձան 397 հիռլ. cath, նգալլ. cad, cadol, հբրըտ. ca-talrid «կռիւ, վէճ», լիթ. katilin, յն. ϰωτίλος «շաղակրատ, թովիչ», սանս. kadt բառերին ցեղակից։ Պատահական նմանութիւն ունի արաբ. [arabic word] qatr «արագ գնալ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 84)։
ἁστεῖος urbanus, festivus, venustus, elegans ἑντρεχής velox եւ այլն. (որպէս թէ՝ որ Կայթ առնու, կամ խայտայ) Զուարդ. աշխոյժ. պայծառ դիմօք. չքնաղ. շնորհալի. ընտիր. լաւ. եւ առոյգ. որ կայտռայ. արագաշարժ. փոյթ. եռանդուն. աղեկ, աղուոր, սիրուն, վխտացօղ.
Կայտառ մանուկ. (Ել. ՟Բ. 2։ Գծ. ՟Է. 20։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 23։)
Կայտառ տեսլեամբ. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ա. 20։)
Լե՛ր դու կայտառ ի գործս քո. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 27։)
Էր արդարեւ տղայն կայտառ, եւ հզօր մարմնով. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Կայտառ առնել զյօժարութիւն մեր (յն. զարթուցանել կամ արծարծանել)։ Աղբիւրս այս զնուաղեալսն կայտառս յօրինէ, եւ զվշտացեալսն ափոփէ (յն. մի բառ, ոգի տայ կամ զովացուցանէ) (Ոսկ. յհ.։)
Կայտառ մտօք վարեալք. (Մեկն. ղեւտ.։)
Կէտք, եւ ամենայն կայտառք որ ի ջուրս. (Դան. ՟Գ. 79։)
Բղխեալ ի ջրոց սեռս կայտառաց. (Շար.։)
Ի կայտառին կեռեաց կորզեալ զսատերն. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Բազմութիւն կայտառաց կարճաց խայթողականաց. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Մկունս բազումս եւ աքիսս ... (զորոց զկնի առի) զի մի՛ կարասցեն կայտառքն փախչել. (Ճ. ՟Բ.։ Տե՛ս եւ ԿԱՅՏԻՌ. ըստ ՟Բ նշ։)
health, vivacity, loveliness;
sprightliness, liveliness, gaiety, sportiveness.
Կայտառ գոլն՝ ըստ ամենայն առման.
զորոյ զտղայութեան զկայտառութիւնն յայտ արեալ. (Կորիւն.։)
lamp-seller.
lamp-lighter.
foretold, predicted.
ԿԱՆԽԱՃԱՌ եւ ԿԱՆԽԱՃԱՌԵԱԼ. προειρημένος praedictus. Նախագուշակ. նախաձայն. եւ Կանխաւ ճառեցեալ, նախասացեալ.
Կանխաճառ բանք մարգարէից, կամ մարգարէութիւնք. (Լմբ. առակ.։)
Այս շարադրութիւն կանխաճառեալն բանից։ Ընդ կանխաճառեալն այգիս վարկցի։ Գտցէ զամենայն կատարեալ զկանխաճառեալսդ. (Աթ. ՟Ը. ՟Թ։)
cf. Կանկար.
bribe, present;
fees;
— օք, by force of bribery, through corruption;
— խթել՝ տալ to bribe, to corrupt, to grease the palm;
to suborn;
—ս առնուլ, to take bribes.
• , ի-ա, ո հլ. «կողմնակցութեան համար տրուած վարձք» ՍԳր. որից կաշա-ռել Եփր. թգ. կաշառաբեկ Գ. մակ. դ. 15. Բուղ. կաշառագնաց Բ. մակ. ժ. 20. կաշա-ռակուրծ Բուզ. դ. 5. կաշառառու Առակ. ժե 27. Յոբ. ժէ. 34. անկաշառ Ոսկ. յհ. ա. 13 Բ. ևոր. կաշառանալ «կաշառուիլ» Լմբ. ժբ. մարգ. էջ 138 (ամբակ. ա. 4). կաշառակեր, կաշառակերութիւն (նոր բառեր) ևն։
• Հներից Վրդն. ել. ստուգաբանում է «ևալ շառ, որ է ամբոխ և շարաւանդ ստից»։ ՆՀԲ «որպէս թէ կշռեալ տուրք, որպէս փրկանք»։ Սրանից նաև Հիւնք։
• ԳՒՌ.-Ջղ. կաշառ, Ալշ. Երև. Կր. Մրղ. Ոզմ. Սլմ. կաշառք, Մշ. կաշառկ, Մկ. կաշառք, Խրբ. գ'mշmռք։
δῶρον, δόμα donum, munus եւ λύτρον redemptionis pretium (որպէս թէ կշռեալ տուրք, որպէս փրկանք) Ընծայն զոր առնու դատաւորն առ ի լինել ի կողմն տուողին. տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Գ. 7. եւ 8։ ՟Ա. Թագ. ՟Ը. 3։ Սղ. ՟Ի՟Ե. 10։ Ես. ՟Ե. 23. ՟Լ՟Գ. ՟Խ՟Ե. 13, եւ այլն։)
Բայց դու ինձ մի միայն զարծաթ կաշառ առդներ, զի բազումք եւ զբան փաղաքուշ սովոր են տալ կաշառ, եւ զգովութիւնս նանիրս. (Լմբ. սղ.։)
bribed, corrupted, suborned;
venal;
—ս առնել, to bribe with gifts or with money.
δεδωροκοπημένος muneribus corruptus. Բեկեալ, այսինքն զիջեալ կամ որսացեալ կաշառօք. կաշառառու. կաշառակուրծ.
Պատուհասակոծ առնէր զդպիրսն իբրեւ զկաշառաբեկս. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 15։)
Կաշառաբեկս առնէր. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
to suffer oneself to be corrupted, to take bribes.
ԿԱՇԱՌԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Դաշնաւորիլ կաշառօք.
Ի պատգամս անկանէին, կաշառագնաց լինէին, առնուին (դրամս). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 20. յն. արծաթսիրութեամբ վարեալք՝ ամսքեցան արծաթով։)
cf. Կաշառաբեկ;
— առնել, to procure through bribery corruption;
to corrupt, to render venal;
— լինել, to allow oneself to be corrupted by presents, to be venal.
δωροβόρος, δωροδόκος, δωροφάγος dorivorus, donorum avidus. Կրծօղ զկաշառ. կաշառք ուտօղ.
Կաշառակուրծս կաշառաբեկս առնէր առ հասարակ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Որ վաղվաղէ զվկայելն, կամ է թեթեւամիտ, կամ կաշառակուրծ։ Գործ մեղանչական եւ կաշառակուրծ եւ այլն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
bribery, corruption;
venality.
δωροδοκία corruptio per dona. Կաշառակուրծն լինել. կաշառառութիւն.
Վասն կաշառակրծութեան ակն առնուին, եւ ոչ յանդիմանէին։ Թագաւորն եւ իշխանք կաշառակրծութեամբն անիրաւէին ի դատաստանս. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. ամովս.։)
Կաշառակրծութիւն զայս (զկուրութիւն իմաստնոց) կարէ առնել։ Արծաթսիրութիւն եւ զիշխանս հրէիցն կաշառակրծութեամբ ապականեաց. (Ոսկ. յհ.։)
act of bribing or corrupting.
Կաշառելն. եւ կաշառ.
Կաշառանօք ի բաց քեցել, կամ առնուլ զիշխանութիւն. (Վրք. ոսկ.։)
Կաշառանօք աւագաց յափշտակեսցէ զառաջնորդութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
Իբրեւ կաշառանօք ի պատճառս երկրաւոր փափկութեան զուր պաշտեն զիս. այսինքն իբր կաշառութեամբ յինէն. (Անան. ի յովնան.։)
Առանց կաշառանաց զարժանաւորսն ձեռնադրեսցեն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ա.։)
taking bribes, greedy of gifts, corrupted, venal;
sub-orned;
— դատաւոր, venal or unjust judge.
δωρολήπτης, δωροδεκτής munerum acceptor. Առօղ զկաշառ. կաշառակուրծ. կաշառք առնօղ՝ ուտօղ.
Սատակէ զանձն իւր կաշառառուն. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 27։)
Հուր այրեսցէ զտունս կաշառառուաց. (Յոբ. ՟Ժ՟Է. 34։)
Անսուրբք եւ կաշառառուք եւ այլն. (Յճխ. ՟Ժ։ Խոր. ՟Գ. 68։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Դատաւորաց կաշառառու յեղադարձութիւնս. (ՃՃ. իբր կաշառական։)
the accepting or taking bribes.
Առնուլն զկաշառս. կաշառակրծութիւն.
Վասն անիրաւ դատաստանաց, վասն կաշառութեան. (Ճ. ՟Ը.։)
Մեղայ կաշառութեամբ. (Մաշկ.։)
Կաշառառութեամբ յայնպիսի յանդգնեցաւ գործ. (Ոսկիփոր.։)
giving bribes or presents to corrupt.
ԿԱՇԱՌԱՏՈՒ ԿԱՇԱՌԱՏՈՒՐ. Տուօղ զկաշառս. կաշառք տուօղ.
Կաշառատուքն բռնաւորացգ առաւել դատապարտութեան եւ անիծից են արժանի. (Շ. ընդհանր.։)
Ընկեր նորին կաշառատուին. (Լմբ. սղ.։)
Անիրաւաց, կաշառառուաց, կաշառատուաց. (Սկեւռ. աղ.։)
Կաշառատուրքն զընկերս զզուէին անիրաւաբար. (Լմբ. միք.։)
to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.
δωροκοπέω muneribus corrumpo. Կաշառօք որսալ, ամոքել. կաշառաբեկ առնել. կաշառ տալ.
Մենեղաւոս կաշառեաց զանդրոնիկոս. (Նախ. ՟Բ. Մակ.։)
Զպահապանսն կաշառեն. (Ճ. ՟Բ.։)
Կաշառեցին եւ պատրեցին կարասեաւն. (Շ. մտթ.։)
Ոչ կաշառէր նմա զորթն դիեցիկ. (Եփր. թագ.։)
Կաշառեցին զբանտապանն, կամ զպահապանսն. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ե. Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
Որում ոչ ընծայիւն կաշառեալ աչառեցաւ. (Պիտ.։)
Գործովք միայն գրաւի, եւ ոչ ստեղծաբանութեամբ կաշառի. (Նար. ՟Բ։)
Կամ յիմաստութեանն ի հնարից ըմբռնիլ, կամ յանզգամութեանն ի մեծութենէ կաշառիլ. (Լմբ. սղ.։)
Իմաստութեամբն կաշառէ զնոսա, որպէս եւ երկրպագութեամբն։ Լաբանու ի նոյն կարծիս կաշառեալ՝ օրհնելով տանի զնա. (Վրդն. ծն.։)
Մատնեցին զնա իշխանին, եւ սուրբն կաշառեաց (այսինքն ընծայիւք մեծարեաց) զմատնիչն, եւ ասէ. շատ շնորհակալ եմ՝ որ պատրաստեցիր ինձ զերկնից արքայութիւն. (Հ. կիլիկ.։)
briber, corrupter;
sublimit
heap of stones, mass of rocks.
• «քարակոյտ» Մագ. որից կաշ-կառուտ «քարոտ տեղ» Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 254. կաշկառիլ Մագ. թղ. 229. քարակաշ-կառ Անան. եկեղ. (=քարակարկառ Բուզ.)։
• = Կարկառ բառի գաւառականն է. տես կառ արմատի տակ։
• ՆՀԲ միացնում է կարկառ բառին։ Նոյնը Ղափանցեան ЗВО 23, էջ 357։
• ԳՒՌ.-Ղրբ. կա՛շկառ «արտի կամ ալգու մէջ աւելորդ քարերից կազմուած դէզ», Աղլ. կա՛շկառ «քարի կտորտանք, խիճեր»։
Կարկառ քարանց՝ որ ընդ միմեանս կառեալ իցեն պնդապէս.
Իբրու զկաշկառ վիմաց հուպ միմեանց հարթ եւ հոյծ կարկառեալ. (Մագ. ՟Կ՟Դ։)
to fix the regards on, to bend, to rivet on.
harnessed, put to.
Բարձօղ՝ այսինքն ձգօղ զկառս.
Հաւասար բարձրապարու արծուոյն կառաբարձ փառաց անեղին. (Վրդն. քրզ.։)
cf. Կառաբարձ.
Ձգօղ զկառս. առապա քաշօղ.
Կառաձիգ ջորւոցն արքունականաց. (Ոսկ. ապաշխ.։ Կամ Կառաձիք, որպէս ձիք կառաց.)
Կառավարքն զկառաձիքսն ուղղէ, եւ չտայ թոյլ խոտորիլ ի պողոտայէն. (Խոսր. պտրգ.։)
zoophyte, horses.
(ի Կառ. պ. խոռ, այսինքն փուշ. որպէս եւ լտ. գա՛րքուուս է ազգ փշոց) Փշատեսակ բոյս՝ ծովային, ունօղ զնիշ իմն կենդանութեան.
Ետ աստուած զնշան կենդանութեան ի կառաբոյսս եւ ի խեցեմորթս. (Հ. արեգ. ՟Ժ՟Դ.։)
Եւ հրաման ի ջուր եւ յերկիր վասն կենդանեաց՝ սկսեալ ի կառաբոյսս եւ ի սպունգս. (Վրդն. պտմ.։)
coach-maker.
gnat, mosquito.
• (կամ կառածուղ, կարածուղ) «մժեղ, մժղուկ». մէկ անգամ ունի Փիլ. նխ. բ. 75. ձևն անստոյգ է. Բառ. երեմ. էջ 156-7 գրում է կառածուխ և կարածուխ։
• ՆՀԲ մեկնելով «փշաւոր կամ խայթո-ցաւոր մժեղ», ուզում է անշուշտ հանել կառ «փուշ» բառից։
Ոչ ի վատթարսն՝ որ յերկրի են՝ հայելով, ի կառաժուղս, կամ ի մրմունջս, կամ ի լուս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Խենեշանամ.
Բառ ռմկ. որպէս Խենեշանալ. թերեւս նոյն ընդ Իշանալ, որպէս գիջանալ. եւ կամ մերձիլ ի կայռին.
Մեղայ խաղալով, կառալով, շօշափելով. (Ոսկիփոր.։)
fighting from a chariot;
fight in chariots.
ԿԱՌԱՄԱՐՏ ԿԱՌԱՄԱՐՏԻԿ, տկի, կաց. Իկառաց կամ կառօք մարտնչող. եւ Որ ինչ անկ է կառամարտութեան.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
Ամենայն կառքն եւ երիվարքն պակասեն ի միջոյ ասպարիսի մտացս. եւ կառամարտն ամօթով յինքեան նհանջի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ կամաց կառավարին ուղղեալ լինին կառամարտքն. (Խոսրովիկ.։)
Ի տեսարանն ձիընթաց կառամարտկացն։ Ի տեսարան խաղուցն ձիընթացից կառամարտկացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Կառամարտիկ ձիոցն հակառակելոյ եւ կռուելոյ ըստ միմեանս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Հանդերձ կառամարտկօքն (խաղիւք) եւ տեսարանօք. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Կառամարտ.
ԿԱՌԱՄԱՐՏ ԿԱՌԱՄԱՐՏԻԿ, տկի, կաց. Իկառաց կամ կառօք մարտնչող. եւ Որ ինչ անկ է կառամարտութեան.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
Ամենայն կառքն եւ երիվարքն պակասեն ի միջոյ ասպարիսի մտացս. եւ կառամարտն ամօթով յինքեան նհանջի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ կամաց կառավարին ուղղեալ լինին կառամարտքն. (Խոսրովիկ.։)
Ի տեսարանն ձիընթաց կառամարտկացն։ Ի տեսարան խաղուցն ձիընթացից կառամարտկացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Կառամարտիկ ձիոցն հակառակելոյ եւ կռուելոյ ըստ միմեանս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Հանդերձ կառամարտկօքն (խաղիւք) եւ տեսարանօք. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Պատառաբոյծ.
παράσιτος parasitus. Որ բուծանի յօտարին սեղանոյ. պատառաբոյծ. պորտաբոյծ.
Սեղանաբոյծքն յառատութեան վայելեն, եւ ես փշրանաց ոչ լինեմ արժանի. (Ոսկ. ղկ.։)
foot of a mountain;
skirt of a robe or cloak;
train of a gown;
առ —ով լերինն, at the foot of the mountain.
Առ ստորոտով լերանցն։ Զամենայն զառ ստորոտովն մասեաց։ Ընդ լերանց ստորոտովք։ Ի կողմն ստորոտի լերինն։ Ի ստորոտս անապատ վայրաց. (Խոր. ՟Ա. 11. ՟Բ. 46։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Եղիշ. միանձն.։)
long-headed;
sharp-witted;
— լեառն, pinnacled mountain.
Գեղեցկատեսիլ եւ առիւծադէմ, յաջողական եւ սրագլուխ, այր քաջ եւ պատերազմող. (Ուռհ.։)
armed with sharp weapons;
— կառք, chariots armed with scythes.
Գերապայծառ սիւն ամպեղէն՝ ահաւոր ահացուցչացն սրազէն կառօք. (Գանձ.։)
purgative;
— առնուլ, to take a purgative, to purge;
— տալ, to purge.
Որ հիւանդն է, ո՛չ է հեշտետւ կա՛մ հատանել կամ խարել, կամ սրբադեղ առնուլ՝ փոքր ինչ թախծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն։ Սրբադեղ յիսուսի է, որ ածէ ի վերայ քո զրկումն, եւ բժշկէ զքեզ յագահութենէ. (Վրք. հց. ձ։)
broken-hearted, discouraged, dejected, despondent;
astonished, frightened;
— առնել, to dishearten, to discourage, to deject, to take away a person's courage, to disconcert;
to dismay, to frighten, to strike with astonishment;
— լինել, to be broken-hearted, disheartened, down cast, dispirited, desponding, to lose or want courage;
to be frightened, dismayed.
Որք յանցաւորքն իցեն, սրտաբեկ լինին։ Միդաւ եւ մառախղաւ սրտաբեկ լինէր նինուէ. (Սեբեր. ՟Զ։ Եփր. նին.։)
Սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Տակաւին սրտաբեկ էր։ Սրտառուչ սրտաբեկ դառնալոց է. (Ոսկ. ես.։)
Պահապանացն սրտաբեկ ոգէսպառ ի քաղաքն անկեալ։ Ելեալ անտի սրտաբեկ գնացին ի տաճար. (Ագաթ.։ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Ե.։)
cf. Սրտաբեկ առնեմ.
Եթէ տագնապ ինչ հասանիցէ, ընդ անձանց եւ ընդ քո առ հասարակ սրտաբեկիմք. (Կիւրղ. թագ.։)
Բազում գազանք զարհուրեալ սրտաբեկին ի ձայնէ ահագին բարբառոյ նորա (առիւծո՛ւ). (Վեցօր. ՟Թ։)
monk's dress, monkish habit;
cf. Ձեւ;
— առնուլ, to become friar, to turn monk;
(կուսանաց) to take the veil;
թողուլ զ—, to throw off the cowl;
ոչ եթէ — ինչ առնէ կրօնաւոր, it is not the cowl that makes the friar.
Բառ յն. ըսխի՛մա. σχῆμα. habitus. այսինքն ունելութիւն, եւ արկումն զիւրեւ. իբր Զգեստ. մանաւանդ Ձեւ կրօնաւորական.
Արժանի եղեալ կրօնաւորական սքեմի։ Ընկալաւ ի նմանէ սքեմ կրօնաւորութեան։ Կրօնաւորութեան սքենով։ (Սքեմ օրհնել. Վրք հց. ԻԶ։ Արծր. Ա. 14։ Լմբ. առ լեւոն։ Մաշտ։)
cf. Սքեմ առնում.
Եթէ կրօնաւորութեամբ սքեմաւորեցայց (կամ սքեմեցայց), նոյն պատիւ եւ փառք մնան ինձ. (Վրք հց. ձ։)
cf. Սքեմառութիւն.
Ունելն կամ կրելն յանձին զսքեմ. առնուլն զզգեստ կրօնաւորութեան.
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
ἄλλομαι, ἑξάλλομαι, ἑφάλλομαι , πηδάω, ἁναπηδάω, καταπηδάω salio, exulto, exilio, insilio, desilio, subsilio. Վազս առնուլ. ոստնուլ. խաղալ. արշաւել. յարձակիլ. ի վերայ դիմել. ցաթկել, վրայ քալել, ցաթկըտել.
Վազեսցեն առաւել քան զինծս երիվարք նոցա։ Վազեսցէ կաղն իբրեւ զեղջերու։ Ի վեր վազեաց, եւ սկսաւ գնալ։ Վազեաց ձուկն մի ի գետոյ անտի։ Փութացաւ եւ վազեաց յիշոյն. (Ամբ. ՟Ա. 8։ Ես. ՟Լ՟Ե. 6։ Գծ. ՟Գ. 8։ Տոբ. ՟Զ. 2։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 23։)
Բնութեանն ամենայն համբակաց ջերմագոյն գոլով՝ բարբառի միշտ, եւ վազէ անկարգաբար. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Ղա՛զարէ ե՛կ արտաքս. եւ ոգին ի վեր վազեաց յանդնդոց, եւ ել։ Վազեա՛ ի խորոյս ի բարձրն, ընտրեա՛ զերկնաւորն։ Կայթեն եւ վազեն։ Կայթիւք վազելով։ Յայլմէ առ այլ վազեալ անցանես տարապարտ մտածութիւնս։ Մի՛ ի վերայ վազեսցեն պարզաբար ասացելոցս՝ բանորսակացն դրժութիւնքն. (Ճ. ՟Գ. Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Ժ.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ո՛չ ծառայ գոլով՝ յազատութեան վազեաց փառս։ Յօրէնսն վազէ (իբրու վրայ քալել). եւ չէ զօրինացն ամբաստան, այլ զհրէիցն. (Կիւրղ. հանգ.։ Ոսկ. հռ.։)
ՎԱԶԵԼ. ὐπερπηδάω transilio ἁποπηδάω desilio, resilio. Անցանել զանցանել. արտաքս բերել. եւ Ապստամբել. զանց առնել.
protected by a buckler;
trench fortified with shields;
— առնել, to cover, protect or defend with a buckler.
Պարառեալ զվհանափակն՝ որ ընդդէմ նոցա։ Ռազմ յօրինէին ընդ երեսս լայն դաշտին վահանափակովն. (Ասող. ՟Գ. 8. 41։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
αὕριον, ἑπαύριον, ὅρθρος mane, cras, crastinus, dies. Օրն լուսանալի զկնի այսր աւուր. վաղորդայն. յաջորդ առաւօտ. այգն կամ լուսանալն նորա. վաղուան՝ եգուց օրը, առտուն. եարըն սապահ, եարընքի կիւն.
Մի՛ այսուհետեւ հոգայցէք վասն վաղուի. զի վաղիւն վասն իւր հոգասցի։ Մի՛ պարծիր առ վաղիւն, զի ոչ գիտես զի՛նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Ի վաղուէ շաբաթուն մինչեւ ցվաղիւն յետին եօթներորդին թուիցէք։ Անվրէպ զվաղուի օրն (կամ զվաղիւ օրն) պատրաստեսջի՛ր ի նմին գազանութեան զփիղսն. եւ այլն։
Ի միւսում վաղիւ պարտեալ եղեն իսրայէլցիք առաջի քանանացւոցն. (Շ. բարձր.։)
Վաղիւ եղիցին։ Վաղիւն յայսմ ժամու։ Առ ե՛րբ արարից. եւ նա ասէ. առ վաղիւ։ Տօն տեառն առ վաղիւ։ Եւ եղեւ ի վաղիւն երթայր ի քաղաք մի։ Եւ եղեւ ի վաղիւն։ Եւ եղեւ ի վաղիւ անդր։ Երեւեսցի արդարութիւն իմ ի վաղիւ անդր (կամ ի վաղիւ օր)։ Կանխեալ ի վաղիւ անդր. եւ այլն։
ՎԱՂԻՒՆ. որպէս Ի վաղորդայն. ընդ առաւոտն.
bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.
Ծառ կամ փայտ պտղաբեր։ Որթ պտղաբեր։ Երկիր պտղաբեր։ Ծառք պտղաբերք։ Զամենայն ծառս պտղաբերս։ Զփայտ՝ զոր դիտիցես, թէ չիցէ պտղաբեր, զայն հատցես։ Տալ յերկնից ձեզ անձրեւս, եւ ժամանակս պտղաբերս.եւ այլն։
Ամենաղտն ծառոց պտղաբերաց ստացուածս եւ խնամակալութիւնս. (Ածաբ. ժղ.։)
Ծառովք պտղաբերովք. (Արծր. ՟Է. 6)
Զբժշկութեան ծառ մաքրեալ պտղաբեր կենաց կազմիցէք. (Պիտ.։)
Արդարութիւն՝ արդարեւ էապէս պտղաբեր, եւ ուրախ առնօղ զմիտս. (Փիլ. այլաբ.։)
Կարիք մեղաց զօրանային յանդամս մեր՝ առ ի պտղաբերս առնելոյ զմեզ մահու. (Հռ. ՟Է. 5։)
Լիցուք պտղաբերք զառաքինութիւն եւ զմաքրութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
Զանգիւտ կորուստն ջերանիս անյուսալի քան զառաջինն. (Սանահն.։)
Զծօվակոքն եւեթ զբօսնուին, եւ ի մաքսաւորութեան ջերանէին։ Ընդ է՞ր թողեալ զպահսն՝ եւ առ սեղանս ջերանիցին. (Ոսկ. մտթ.։)
Ի նմին յամառեալ ջերանէր ի մոլորութեանն. (Նանայ.։)
Ըստ հրամանի ջերանելոյ ոստիկանին (այսինքն վառելոյ ի ցասումն). (Յհ. կթ.։)
Մախանօքն եւ նախանձու ջերանի. (Լմբ. առակ.։)
burning, ardent;
— առնել, to burn, cf. Կիզում, cf. Տոչորեմ.
Զջերմակիծ շող (արեգական) ամպն յերկիր առաքելով. (Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)
Մտանեն օդքն ահարովնեանքն (հրայինք) յանդունդս, եւ առնեն ջերմակիծ զաղբերս. (Պիտառ.։)
Լոյսն ցանկալի է յաչս մեր, այլ յորժամ կարի ջերմակիծն առնիցէ, վնասէ. (Ագաթ.։)
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
Առանց խառնուածոյ ջերմութեան արեգական։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յոդ եւ ի ջուր. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Բ։)
Մի ճառագայթ, եւ մի ջերմութիւն հրոյն. (Շ. ընդհանր.։)
Տրամադրութիւնք ասին, հիկէն՝ ջերմութիւն եւ ցրտութիւն։ Քաղցրութիւնն կիրս իմն ըստ ճաշակեալելեաց առնէ, եւ ջերմութիւն ըստ շոշափելեաց. (Արիստ. որակ.։)
nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.
Զպատերազմող՝ զջղապինդն առ պատերազմ ընդ այսս չարութեան. (Գէ. ես.։)
Իսկ մեք իբրու հրաշք ջլապնդեալք առ այն՝ որ ա՛նկ է մեզ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)
Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
Ունկն դնէր առ դրան խորանին, քանզի յետոյ նորա կայր. (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Մատուցեալ յետոյ մերձեցաւ ի դրօշակ։ Եկն ի մէջ ամբոխին յետոյ։ Լի էին աչօք։ առաջոյ եւ յետոյ. եւ այլն.
(որպէս հոլովականն բառիս Յետ, ոյ) Ի թիկանց. զկնի.
Ոչ ոք է առաջին քան զնա, եւ ոչ ոք է յետոյ նման նմա. (Եզնիկ.։)
Յետոյ չուեսցեն։ Երթային յետոյ ընդ անքուսայ։ Առ ժամանակ մի պարարէ զքիմս քո, բայց յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի։ Յետոյ ասիցէ, թէ զղջացայ։ Յետոյ զղջացաւ։ Յետոյ գան։ Յետոյ մատուցեալ երկու սուտ վկայք։ Նախ թագաւորն ասորեստանեայց, եւ յետոյ արքայն բաբելացւոց. եւ այլն։
Զառ ի յետոյսն մոռացեալ է, եւ ի յառաջադէմսն նկրտեալ եմ. (Փիլիպ. ՟Գ. 13։)
Մինչդեռ արշաւեմս, առ ի յետոյսն հակամիտեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Յետոյ ուրեմն մտերմութիւն վաստակոց առ թագաւորսն մեր ցուցեալ՝ բդեշխութիւն կողմանցն արժանաւորեցան առնուլ. (Խոր. ՟Ա. 22։)
Յետ որոյ՝ ոչ բանի ինչ աստուածայնոյ, եւ ոչ յայտնութեան ինչ իրիք եզելոյ սա քաջայոյս եղեալ կոչէ զաստուած։ Յետ որոյ նոյն ժամանակագիր յառաջ մատուցեալ՝ ասէ, եւ այլն. (Խոր. Ա. 4. 8։ Բ. 63։ Գ. 60։)
Յետ որոյ էառ զփրկական մկրտութիւնն, ոչ երդուաւ. (Վրք. հց. ձ.։)
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
Դառնալ յետս։ Յետս դարձուցանել։ Դարձոյց զիս յետս իմ։ Անկաւ հեղի յաթոռոյն յետս։ Եղեն յետս, եւ ո՛չ յառաջ.եւ այլն։
Զամենայն անարժանս յառաջ մատուցանէր, եւ զարժանաւորս յետս տանէր։ Զաշխարհն Աղձնեաց ըստ նմին օրինակի յետս կալաւ (այսինքն կասեցոյց). (Եղիշ. ՟Բ. ՟Դ։)
ՅԵՏՍ ԸՆԴԴԷՄ. ὁπισθοφανῶς, ἁντιστρόφως retrorsum, in adversum ὁπισθοφανῆς oppositus. cf. ՅԵՏՍԵՐԵՒԱԿԻ, cf. ՅԵՏՍ ՅԵՏՍ. կամ մ.ա. Դէմ ընդդէմ, ի հակառակ կողմն շրջեալ. հակառակ.
Բերան ունել, եւ ոչ իբրեւ ծառայիւն վճարել նովաւ պէտս ինչ, այլ յետս ընդդէմ, զի յանօգուտ եւ յանպատշաճ իրս վարեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
longliving, long-lived;
— լինել, to live long;
— առնել, to lengthen life.
Եթէ յերկարաժամանակ լինէիր։ Յերկարաժամանակեայ ապաշխարութեամբ ուղղել. (Մխ. առակ.։ Բրս. հց.։)
Յերկարակեաց զծնունդսն շնորհել, կամ առնել։ Յերկարակեաց եղեալ՝ մեռանի։ Եղկելի յերկարակեաց ծերութիւն ամպարշտաց. (Ագաթ.։ Վրդն. պտմ.։ Նախ. իմ.։)
to prolong, to prorogue, to delay, to put off, to protract, to spin out;
ոչ — զկեանս իւր, to be short-lived;
ոչ յերկարեսցէ աւուրս, let his days be few;
առանց յերկարելոյ իսկ ասացից, in a word;
զի՞ —, in short, in fine;
cf. Յերկարիմ.
Յերկարէի զբանս իմ, եւ ոչ անսայիք։ Ոչ յերկարեսցէ աւուրս։ Յերկարեն զաղօթս։ Յերկարեսցէ Աստուած մարդկան։ Խօսեցայ եւ արարից, եւ ոչ եւս յերկարեցից։ Ոչ յերկարեսցես առնել զայդ.եւ այլն։
supported by, propped against;
confided in or relied on;
կալ — առ դրանն, to stop at the door;
ընդ միմեանս հարեալ — գթովն խանդազատանաց, united by the bonds of mutual affection.
Եկաց արքայ յե՛ց առ դրանն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 4։)
oh !
— մարգարէ, oh prophet!
— տառապեալ, ah wretch!
Յէ՜ տառապեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.
Եթէ զձեզ յորդոր եւ յօժար (կամ յորդոր յօժարութեամբ) տեսանիցեմք դարձեալ առ աստուածութիւն անդր. (Ագաթ.։)
σπουδαῖος, σπουδάζων studiosus, pronus εὕθυμος promptus. Յորդ եւ առատ սրտիւ եռացեալ. յորդեռանդն. կարի յօժար. յօժարամիտ. փոյթ. փափաքօղ. մտադիւր. կամակար. ինքնակամ. դիւրին. դիւրապատրաստ.
Յիշեսցուք զառատ սէրն Քրիստոսի, եւ յորդոր լիցուք (այսինքն փո՛յթք) յապաշխարութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Ազգասէրք, այլեւ յորդորք ամենեւին ի քաղաքաց խնամակալութիւն։ Փափագելի ցանկութեամբ յորդորս առ ինքեանս գործեսցեն զմարդիկ։ Յորդորք ի հանդիսի պատուիրանապահութեանն լինել. (Պիտ.։)
ՅՈՐԴՈՐ. որպէս Յորդ. առատ.
Մայրն Մարիամ հառաչմամբ յորդոր, կայր գրկապատեալ ոտիցն ահաւոր։ Ցնծայր յորդոր գետն Յորդանան. (Գանձ.։)
full of ardour, eager, desirous, ardent, prompt, ready;
— առնել, to exhort, to persuade;
— լինել, to be eager, desirous.
Յորդորամիտս լինել առ նեղութիւնս։ Ի նոյն միտս չարչարանաց յորդորամիտս լինել. (Վրք. ոսկ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Զդստերս Երուսաղէմի յորդորամիտս առնէ։ Վասն յորդորամիտս առնելոյ զնոսա ի հաւատս։ Զի յորդորամիտս արասցէ զպատուիրանսն կատարել. (Նիւս. երգ.։ Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Որպէս յորձան ինչ սաստիկ ընդ զառ ի վայր հեղեալ. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Իբրեւ զառիւծ ելցէ ի յորձանացն Յորդանանու. (Երեմ. ՟Ծ. 44.) (յն. ի վեր ելցէ ի Յորդանանէ. զոր նախնիք մեր ստէպ առնուն որպէս գետ յորդ կամ յորձանուտ)։
Առեալ զանօթն ի խարուկէ անտի՝ յորժամ եռայր ուժգին յորձանօք։ Այնպէս որձանս առնոյր տակաւին, իբրեւ թէ առբարձեալ է ի կայծականց հրոյն. այնպէս որձանս առնոյր, որպէս թէ ի բորբոքմանէ հրոյ ստիպեալ լինէր. (Ճ. ՟Ա.։)
accompanying, escorting;
—ք, attendants, train, retinue, suit;
— ճառ, funeral oration.
Գերեզմանական եւ յուղարկաւոր ճառիւք մեծարել. (Վրդն. յանթառամն.։)
cf. Ուշ;
cf. Յուշիկ;
— ! take care ! mind !
— ածել, առնել, to recall to one's memory, to cause to remember, to remind;
— լիցի քեզ, ձեզ, recollect, remember;
— եղեւ նմա, he has remembered.
Հարեալ չորից օդոցն ... մեկնեն ի միջոյ ամպոյն յուշ յուշ. (Պիտառ.։)
in despair, without hope, comfortless, brokenhearted, disconsolate, discouraged, despondent;
— առնել, to despair, to take away all hope, to drive to despair, to throw into despair;
— լինել, to be in despair, to lose all hope, to be desperate, hopeless, to give oneself up despair, to despond, to be disheartened, to get discouraged;
— զումեքէ, to despair of a person's life, to give over, to deem past recovery.
Յուսահատ (գտեալ), եւ առանց խոստովանութեան։ Զյուսահատսն ի յոյս կենդանի ածէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ի։)
Այլ եմ նման յուսահատին, քում ծառայից հարկանողին. (Յիսուս որդի.։)
Յուսահատ արարի զքեզ, եւ ոչ հեռացար։ Յուսահատ առնէ զնա յողորմութենէն Աստուծոյ. (Ոսկ. մտթ.։ Ի գիրս խոսր.։)
Չէ՛ պարտ ումեք յուսահատ լինել վասն բազմութեան մեղաց։ Ի տուայտութիւնս մի՛ լինել յուսահատ։ Վասն յուսահատ լինելոյ անփոյթ զբժշկաց արարեալ. (Խոր.։ Նախ. առակ.։ Իսիւք.։)
"cf. Յուսահատ առնեմ."
Իբր Յուսահատեցուցանել. ἁπελπίζω ad desperationem adduco. Յուսահատ առնել. բառնալ զյոյս. տալ յուսահատիլ. լքուցանել ի յուսոյ. յուսահատցընել.
despair, hopelessness;
despondency, faint-heartedness;
առ յուսահատութեան, through despair;
յուսահատութեամբ, desperately, past recovery, without hope;
ի — մատնել, to deprive of all hope, to deliver or abandon to despair.
Զայս ասէր Եղիփաս՝ ձգելով զՅովբ առ ի յուսահատութիւն։ Հասանէր յոյս բարեաց, որ հեռի առնէր զհարկաւոր զյուսահատութիւնսն. (Իսիւք.։)
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
Յուսացաւ կոչել զանուն Տեառն Աստուծոյ։ Յուսա՛, կամ յուսացարո՛ւք ի Տէր. առ Աստուած։ Յողորմութիւնս կամ յիրաւունս քո յուսացայ։ Աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան։ Յուսացաւ յԱստուած։ Ո՞ւր են աստուածք նոցա, յորս յուսացեալ էին ի նոսա։ Յուսացեալ էին ի դարանամուտսն։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Յուսացելոց յինչս։ Եթէ յականս պատուականս յուսացայ։ Զսպառազինութիւնն նորա հանէ, յոր յուսացեալ էր։ Յո՛ր կողմն եւ յուսացեալ իցէ. եւ այլն։
Հյց. խնդ. իբր Ակնունել. սպասել տեսանել կամ առնուլ.
Կամ Ապաստան առնել. ապսպարել. յանձնել. վստահանալ զիմն ումեք.
eager, ready to, disposed to;
eagerly;
—ք հակառակութեամբ, contentious, litigious, quarrelsome.
Ոխապահք, յօժարափոյթք հակառակութեամբ, նենգալիցք։ Ամենայն նահատակք յօժարափոյթ անցանեն ընդ ձեր փորձ հանդիսից։ Յօժարափոյթ ընթանայ ի շինութիւն միաբանութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
Ամբառնան զյօնն յանմտութենէն ... յօնաւ։ Վանեա՛ ինձ զճեմարանին զյօնն. (Ածաբ.։)
Ոչ ակն առնես վասն թագաւորական յօնիցն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Յառաջաբանեմ.
Եւ արդ առեալ նախաբանեսցուք։ Որպէս եւ նախաբանեալ յառաջագոյն ասացաք. (Կորիւն.։ Նար. յովէդ.։)
"cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."
πρόεδρος praeses, praesul, antistes. եւ բայիւ. προεδρεύω, προκαθίζομαι praesideo, praesum. Որ ունի զառաջին գահ, զաթոռ, զիշխանութիւն, զպատիւ. գահերէց. եւ Նախապատիւ. նախագահական. մեծագահ. գլխաւոր. արքայանիստ.
Մին իշխէ, եւ նախագահ նստի. եւ մինն ածեալ լինի (այսինքն առաջնորդի) եւ ուղղի. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Հասեալ յաշխարհն վրաց ի մծխիթա ի նոցա քաղաք նախագահ։ Երթալ ի նախագահն քաղաք առ կայսր. (Խոր. ՟Բ. 83։ ՟Գ. 14։)
more ancient;
cf. Յառաջագոյն.
πρότερος prior, anterior, pristinus, antiquus, antiquior. Յառաջագոյն. նախկին. նախնի. առաջին. երիցագոյն. հնագոյն. վաղագոյն. անցեալն.
ՆԱԽԱԳՈՅՆ. մ. πρότερος prius, ante, jam. Յառաջագոյն. կանխաւ.
Ծանուցեալ նախագոյն զպատճառս։ Նախագոյն յառաջեալ ի տեղի մարտին։ Զորս կալեալ էր նախագոյն. (Փարպ.։)
set over, put above, promoted, preferred, superior;
— առնել, համարել, to prefer.
Նախադա՛ս է, եւ պատուական ամենայնիւ անձն բանական քան զմարմինն։ Զնախադասսն ինքեան՝ սիրոյն ջերմութեամբ առաւել զօրացուցանէ ի բնաւորսն ունականութիւնս. (Գր. հր.։)
preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
Կամ մ. Նախամեծարելով. որպէս առաւել ընտրելով.
πρότιμος praelatus. բայիւ προτιμάω, προκρίνω , προτάσσω praefero, praehonoro, antepono եւ այլն. Մեծարեալ կամ մեծարելի յառաջ քան զայլս. նախապատիւ. պատուականագոյն. յարգի. յարգոյ. նախադաս. լաւագոյն.
Քառասուն թիւ նախամեծար իմն երեւի ի հնումն եւ ի նորումս. (Բրս. ղկ.։)
Սկզբնաթիւըն եւ նախամեծար՝ վէմն հաստատեալ (պետրոս կեփաս). (Նար. առաք.։)
Նախամեծար առնելով զբանս վրիպական թշնամւոյն պատրողի՝ քան զքո աստուածադիր օրինադրութիւնդ. (Ճշ.։ Մաշտ.։)
Եթէ զքո իսկ ոգիդ նախամեծար քան զիմ սէրն առնիցես, չես ինչ մօտելոց յիմ աշակերտութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.
Բազում են գունդք նախանձասբեկաց եւ չարախօսացն։ Նախանձ նախանձաբեկացն յոչէութիւն դառնայ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Դուստր էր հաւատոցն աբրահամու. (եւ ոչ նախանձաբեկ ժողովարանին. Լմբ. անառակ.։)
Մի՛ նախանձաբեկ առներ զկին գրկաց քոց. (Սիր. ՟Թ. 1. հին։)
Որ ուսուցանէ զորդի, նախանձաբեկ առնէ զթշնամիս. (Սիր. ՟Լ. 3. նոր։)
Փեննա նախանձաբեկ առնէր զխանն՝ բարկութեամբ. (Եփր. թագ.։)
Նախանձաբեկ գոլով նոցին՝ առ փրկութեան հեթանոսին. (Յիսուս որդի.։)
to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.
φθονέω invideo ζηλόω, παραζηλόομαι aemulor, zelo, prosequor. Վառիլ ի նախանձ, եւ ի նախանձաւորութիւն. մախալ. յաչաղել. չարակնել. խանդալ. քինալ. բախլիլ.
Կամ Վառիլ ի նախանձ բարի, եւ ի վրէժխնդրութիւն փառացն աստուծոյ.
Նախանձեցեալ զնախանձ տեառն ամենակալի։ Նախանձեցան զնախանձ քո. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 10։ Յուդթ. ՟Թ. 3։)
Ըստ յն. ոճոյ, Վառիլ ի սէր զի՛նչ եւ է իրաց, եւ որպէս թէ ըստ հյ. խանձիլ. խանդալ.
loaded with insult, shame or abuse, insulted, affronted;
— առնել, to load with abuse, to insult, to affront;
— լինել, to be covered with opprobrium, loaded with abuse.
Կոծեալ նախատանօք. խայտառակեալ.
Մերկացեալ նախահայրն ի փառացն՝ նախատակոծ ամաչեաց. (Զքր. կթ.։)
wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.
որ եւ ՆԱԽԱՏԱՆՔ (յորմէ է եւ հոլովն). ὅνειδος, ὁνειδισμός , ὁνείδισμα opprobrium, probrum, vituperatio, convicium, ignominia. Նախատելն, մանաւանդ նախատիլն, եւ առարկայ կամ նիւթ նախատանաց. անարգանք. թշնամանք. պարսաւ. լուտանք. անարգութիւն. անպատուութիւն. ամօթահարութիւն. խայտառակութիւն.
Նախատինք նախատչաց քոց։ Բառնալ զնախատիսն իմ ի մարդկանէ։ Մի՛ երկնչիք ի նախատանաց մարդկան։ Դարձո՛ ի քէն զբանս նախատանաց։ Նախահանաց համբեր սիրտ իմ։ Եհան յինէն աստուած զնախատինս իմ։ Ոչ կարեմք առնել զայդ բան, քանզի նախատինք են մեզ։ Եդից նախատինս ի վերայ ամենայն Իսրայէլի։ Նախատինս դնէ մեզ զյանցանս օրինացն։ Նախատինս անզգամաց արարեր զիս։ Նախատինս ոչ առնու։ Եղեւ ինձ բան տեառն ի նախատինս եւ ի կատականս։ Լցցի նախատանօք.եւ այլն։
Եղէք մեզ նախատինք առ նոյն թշնամինսն. (Եղիշ. ՟Գ։)
pagan oracle;
—կս բարբառել, to forebode, to presage.
Հնազա՛նդ լերուք ամենայնի, զոր ինչ իղձքն ձեզ հրաման տացեն. եւ հեղիացւոցն այսպիսի ինչ նախիղձիկս բարբառեալ. թէ հեղիացիք եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա.) յն. προαγορεύω praenuncio, denuncio.
cf. Առաջին.
Զնախկի ընտրութիւն հոգեւոր տաճարին։ Ի ձեռն նախկի բանիցն զխնդութիւն նոցա յայտ առնէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ. ՟Ժ։)
cf. Առաջին.
πρῶτος, -τερος, -τιστος primus, anterior, prior, potior, primarius եւ այլն. որ եւ ՆԱԽԿԻ. Առաջին. հին. նախնի. նախգոյն. առաւելագոյն. գլխաւոր. սկզբնական. առջի.
Նախկին (կամ առաջին) գոյացութեան զինչ ինչ լիցի ներհական։ Նախկին է ամանակին եւ վերջին։ Մինն նախկին է ի թուել՝ երկուց (այսինքն քան զերկու)։ Զգալին՝ նախկին քան զգայութիւն։ Յաղագս նախկընի։ Նախկնին յեղանակք այս են. (Արիստ. ստորոգ.։)
Հայր նախկին ասի որդւոյ ըստ պատճառի միայն, այլ ոչ ըստ բնութեան կամ երիցութեան. (Քեր. քերթ.։)
Մտաց առ ի յաստուածային կոյս նախկին շարժութիւն՝ սէրն. (Դիոն. եկեղ.։)
ՆԱԽԿԻՆ. մ. πρώτως, πρώτῳ, πρότερον, πρότιστον, -τα primum, primario, in primis, prius, antea, primo loco. Նախ. զառաջինն. յառաջագոյն. գլխաւորաբար. սկզբնաբար. որ եւ ՆԱԽԿՆԱԲԱՐ. առաջ.
Զի նովաւ եւ նախկին՝ մարդկայինս ազդ վերաստեղծցի առ որ ի սկզբան. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Տե՛ս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 16. 20։ ՟Բ. 5։)
letter, epistles;
— առնել, to write letters.
Հրամայէր նամականի առնել ... եւ կնքել նամականին իւրաքանչիւր մատանեաւ ... եւ տուեալ ցնոսա զամենայն նամականին։ Զքաջն վարդան եւ զընկերակիցս նորա խաբեցեր նամականիւ առ կայսր եւ առ նորին սպարապետն. (Փարպ.։)
sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.
Խաղաղ եւ յապահով ժամանակ իցէ, եւ ոչ գուցէ երկիւղ իբրեւ զառաջինն. (Գէ. ես.։)
Որ ի հոգոց յապահով իցէ։ Որ զգաստանայն, յամենայն չարեաց յապահով է։ Նախ զնոսա յապահովս առնէ յերկիւղէն, եւ ապա ճառէ զյարութենէն։ Բարւոք ասաց ի Գալիլեա. զի յապահովս առնիցէ ի տագնապէս. (Ոսկ. մտթ.։)
delay, hinderance, retardation;
adjournment, putting off, procrastination;
առանց —նաց, without delay, forthwith, immediately, instantly, at once.